{"id":4158,"date":"2023-06-23T22:58:00","date_gmt":"2023-06-23T20:58:00","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4158"},"modified":"2024-06-28T02:30:49","modified_gmt":"2024-06-28T00:30:49","slug":"fenua","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/06\/23\/fenua\/","title":{"rendered":"Fenua"},"content":{"rendered":"\n

Patrick Deville\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Fenua <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Jan Maria K\u0142oczowski <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Du\u017co wysp, czyli \u0107wiczenie z wyobra\u017ani \u2013 jak ksi\u0119\u017cyc nad Tahiti z\u0142ot\u0105 lamp\u0105 l\u015bni…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Najwi\u0119kszy ocean Ziemi, dla zamaskowania jego rzeczywistego oblicza (w sensie hydro, meteo i w og\u00f3le mocy fizycznego oddzia\u0142ywania na reszt\u0119 globu), z pobudek propagandowych i marketingowych nazwano Spokojnym. W istocie rzeczy Pacificus<\/i> po \u0142acinie znaczy nie tyle spokojny wedle usposobienia, co raczej pokojowy, pokojowo nastawiony, obiecuj\u0105cy pok\u00f3j, sprawca pokoju, pok\u00f3j nios\u0105cy; a pok\u00f3j to nie to samo co spok\u00f3j \u2013 to, jak si\u0119 wydaje, kwestia poza sporem \u2013 no ale tak to przet\u0142umaczono niegdy\u015b na polski, nie ca\u0142kiem trafnie… Mylna tradycja to jednak te\u017c tradycja \u2013 wi\u0119c utrwali\u0142a si\u0119 niechc\u0105cy. Wszelako i tak to bez znaczenia, albowiem gigantyczny akwen ten ani pokojowy, ani spokojny nie jest.<\/p>\n

On\u017ce Pacyfik (jest w kalendarzu chrze\u015bcija\u0144skim takie imi\u0119 m\u0119skie, ale u nas jako\u015b niezalecane \u2013 wedle opinii komitetu j\u0119zykoznawc\u00f3w) to w istocie wielka dziura w Ziemi, g\u0142\u0119bokie (\u015brednio ponad cztery kilometry) zapadlisko skorupy naszego globu mi\u0119dzy dwoma (albo trzema, je\u015bli doliczy\u0107 l\u0105d antarktyczny) trzonami kontynentalnymi: ameryka\u0144skim i australo-azjatyckim \u2013 w poprzek ma to co\u015b prawie dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy kilometr\u00f3w, czyli po\u0142ow\u0119 obwodu globu, a po\u0142udnikowo wi\u0119cej ni\u017c pi\u0119tna\u015bcie tysi\u0119cy. W sumie ponad trzydzie\u015bci procent powierzchni ca\u0142ej planety. No i co z tego? Ano nic \u2013 poza tym, \u017ce wsz\u0119dzie jest cholernie daleko i trudno (oraz niewygodnie) si\u0119 gdziekolwiek dosta\u0107. Mo\u017cna lata\u0107, ale lotnisk ma\u0142o; mo\u017cna p\u0142ywa\u0107, ale to trwa…<\/p>\n

Ale po co? No c\u00f3\u017c \u2013 odwieczny ruch, kt\u00f3ry (wbrew ludzkiemu rozpowszechnionemu mniemaniu, \u017ce nic bardziej trwa\u0142ego i statycznego jak ska\u0142a…) jest istot\u0105 funkcjonowania naszej planety we wszystkich tego funkcjonowania aspektach, sprawi\u0142, \u017ce przez miliony lat w trybie proces\u00f3w tektonicznych, sejsmicznych i wulkanicznych g\u0142ad\u017a powierzchni pacyficznego akwenu przebi\u0142y tu i \u00f3wdzie, w zasadzie stosunkowo niewielkie, ale liczne twory, kt\u00f3re przybra\u0142y posta\u0107 znanych w geografii tzw. wysp. Przy czym niekt\u00f3re z nich pojawi\u0142y si\u0119 bezobjawowo i cicho (ot, p\u0142yty tektoniczne, czy inne elementy skorupy pcha\u0142y si\u0119 na siebie, pcha\u0142y \u2013 a\u017c si\u0119 wypcha\u0142y; pardon: wypchn\u0119\u0142y…) inne zrodzi\u0142y si\u0119 w ekstremalnych eksplozjach wulkan\u00f3w (jedne majestatycznie zastyg\u0142y, drugie pokas\u0142uj\u0105 obficie i popluwaj\u0105 magm\u0105 do dzi\u015b…), a trzecim \u2013 kt\u00f3re stara\u0142y si\u0119 przebi\u0107, ale utkwi\u0142y p\u0142ytko pod wod\u0105; paru metr\u00f3w dos\u0142ownie zabrak\u0142o \u2013 musia\u0142y pom\u00f3c zwierz\u0105tka: parzyde\u0142kowce z gromady Anthozoa<\/i>, czyli koralowce, od\u017cywiaj\u0105ce si\u0119 planktonem i wytwarzaj\u0105ce wapienne szkielety wewn\u0119trzne. Nawarstwienie tych szkielecik\u00f3w zbudowa\u0142o tzw. atole, kt\u00f3re wysz\u0142y ponad powierzchni\u0119 wody. Ich przewa\u017cnie ko\u0142owe \u015blady wskazuj\u0105, \u017ce skolonizowa\u0142y one zr\u0119by wulkanicznych kalder i krater\u00f3w, kt\u00f3rym nie by\u0142o dane samodzielnie przebi\u0107 si\u0119 na powietrze.<\/p>\n

Jak by\u0142o, tak by\u0142o \u2013 w ka\u017cdym razie si\u0142y Matki Natury doprowadzi\u0142y do wy\u0142onienia si\u0119 z morskich w\u00f3d paru tysi\u0119cy wysp i wysepek r\u00f3\u017cnego pokroju i rozmiaru. A zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich ulokowa\u0142a si\u0119 w strefie mi\u0119dzy zwrotnikami Raka i Kozioro\u017cca, wi\u0119c w klimacie stosunkowo przyjaznym i ciep\u0142ym, wr\u0119cz wymarzonym dla egzystencji wielu gatunk\u00f3w biologicznych, w tym naturalnie i Homo…<\/i> Ale ewolucja naszego gatunku przebieg\u0142a na opak: z Afryki do Azji i Europy, z Azji do Australii i obu Ameryk przez cie\u015bnin\u0119 Beringa (wtedy akurat such\u0105) i na samym ko\u0144cu w\u0119dr\u00f3wek – z Azji na wyspy pacyficzne. Atrakcyjn\u0105 hipotez\u0119 norweskiego podr\u00f3\u017cnika Thora Heyerdahla, \u017ce wspomniane wyspy zasiedlili rdzenni Amerykanie z kontynentu po\u0142udniowego (konkretnie chyba pra-Inkowie z peruwia\u0144skich wy\u017cyn, pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 j\u0119zykami grupy keczua), buduj\u0105cy tratwy z ultralekkiej balsy albo zgo\u0142a pirogi plecione z sitowia totora<\/i>, \u017cegluj\u0105cy z dogodnymi pr\u0105dami i korzystnymi wiatrami \u2013 sfalsyfikowano. Oceaniczne wyspy skolonizowa\u0142y raczej plemiona cierpliwych \u017ceglarzy z po\u0142udniowej Azji, w\u0119druj\u0105ce i nawiguj\u0105ce wieloma szlakami pod wiatr i pod pr\u0105d, co zaj\u0119\u0142o im troch\u0119 czasu (\u0142odzie mieli niewielkie…) i nie przebiega\u0142o bezkonfliktowo, ale na to przynajmniej s\u0105 dowody…<\/p>\n

By\u0142 ju\u017c XVI wiek, gdy do wysp owych dop\u0142ywali pierwsi Europejczycy, ale w XVII i XVIII stuleciu ta zrazu nie\u015bmia\u0142a penetracja przybra\u0142a rozmiary najazdu. Do tego stopnia, \u017ce flotylle wielkich okr\u0119t\u00f3w pod r\u00f3\u017cnymi banderami zacz\u0119\u0142y \u201ezajmowa\u0107, anektowa\u0107, podbija\u0107 i kolonizowa\u0107\u201d dost\u0119pne wysepki na oceanie. Anglicy i Francuzi byli w awangardzie, p\u00f3\u017aniej do\u0142\u0105czyli P\u00f3\u0142nocni Amerykanie i (ciekawostka!) Niemcy pod flagami Cesarstwa. Zbiorczo owe Wyspy M\u00f3rz Po\u0142udniowych zacz\u0119to nazywa\u0107 Polinezj\u0105, co w naszej indoeuropejskiej formacji intelektualnej i j\u0119zykowej oznacza po prostu \u201edu\u017co wysp, bardzo wiele wysp\u201d.<\/p>\n

Co takiego pierwsi \u201eodkrywcy\u201d zastali na tych wyspach? No c\u00f3\u017c \u2013 miejscowi \u017ceglarze, rybacy, wojownicy i zbieracze okazali znaczne zainteresowanie wszechstronnymi produktami post\u0119pu technicznego oraz wyspecjalizowanymi wyrobami chemii spo\u017cywczej, g\u0142\u00f3wnie atrakcyjnymi destylatami. Natomiast ich \u017cyciowe partnerki \u2013 nie u\u017cywaj\u0105ce przesadnie szczelnego przyodziewku (prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c \u2013 nie u\u017cywaj\u0105ce takowego wcale…) urodziwe vahiny<\/i> \u2013 do\u015b\u0107 swobodnie gospodarowa\u0142y swymi walorami cielesnymi, intensywnie przy tym uczestnicz\u0105c w procesach wymiany handlowej. Poza tym s\u0142odkiej wody na l\u0105dzie by\u0142o mn\u00f3stwo, w lagunach nieprzebrane \u0142awice smacznych ryb, w krzakach wyrafinowane owoce. A w og\u00f3le ciep\u0142o, zielono, puste pla\u017ce. Gdyby istnia\u0142 raj, wygl\u0105da\u0142by w\u0142a\u015bnie tak. Bogactw naturalnych w ilo\u015bciach mog\u0105cych sk\u0142oni\u0107 do ubiegania si\u0119 o takowe \u2013 nie stwierdzono. Znaczenie gospodarcze, aczkolwiek w sumie niewielkie, ma tylko kopra, czyli suszone j\u0105dra orzech\u00f3w kokosowych, z kt\u00f3rych t\u0142oczy si\u0119 olej…<\/p>\n

Nie ulega zatem w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce relacje odkrywc\u00f3w-zdobywc\u00f3w oraz id\u0105ce w \u015blad za nimi pr\u00f3by fabularnego opisania fenomenu wysp po\u0142udniowych (ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem potencja\u0142u romansowego) szybko ukszta\u0142towa\u0142y w ch\u0142odnej poniek\u0105d Europie mit gor\u0105cych wysp szcz\u0119\u015bliwych, krainy \u0142agodnych dzikus\u00f3w (chocia\u017c kapitana Jamesa Cooka na Hawajach tubylcy zabili i by\u0107 mo\u017ce zjedli), krainy spragnionych seksualnej aktywno\u015bci kobiet, krainy taniego \u017cycia, krainy nieskr\u0119powanego lenistwa i przygody (je\u015bli kto\u015b chcia\u0142 przygody mie\u0107…). Si\u0142a tego mitu jeszcze nie ca\u0142kiem dzi\u015b przemin\u0119\u0142a, cho\u0107 o zdobyciu kobiety za gar\u015b\u0107 gwo\u017adzi raczej teraz mowy by\u0107 nie mo\u017ce…<\/p>\n

Si\u0142\u0105 nieprzemijaj\u0105c\u0105 tego mitu wysp po\u0142udniowych jest utrwalony rezultat swego rodzaju zbiorowej halucynacji: r\u00f3\u017cowy madreporowy piasek na pla\u017cy, b\u0142\u0119kitna laguna, palmy i kokosy, gotowe na wszystko p\u00f3\u0142nagie vahiny<\/i> ta\u0144cz\u0105ce hula, kolorowe, t\u0119czowe drinki z parasoleczk\u0105, na zapleczu pla\u017cowych legowisk skwiercz\u0105cy na wolnym ogniu prosiak lu’au<\/i>… Z tymi mira\u017cami pod powiekami, emitowanymi przez zafascynowany m\u00f3zg, kolejne pokolenia zdobywc\u00f3w szturmuj\u0105 lini\u0119 przyboju na archipelagu Tuamotu, Kiribati, Markizach czy lotnisko na Bora Bora, by uczestniczy\u0107 w czym\u015b, co wedle wszelkiego prawdopodobie\u0144stwa jest triumfalnym fina\u0142em rytua\u0142\u00f3w uprawianego przed laty i od lat na wyspach kultu cargo<\/i>. Nie wiecie, co to cargo<\/i>? Gdy po wojnie z Japo\u0144czykami na Pacyfiku Amerykanie porzucili na wyspach i atolach dziesi\u0105tki prowizorycznych lotnisk polowych, tubylcy… zbudowali makiety instalacji naziemnych i modele samolot\u00f3w, zapalali ogniska i rozsiadali si\u0119 wok\u00f3\u0142, oczekuj\u0105c na dostawy \u201ez nieba\u201d (pami\u0119tacie film \u201eMondo cane\u201d?).<\/p>\n

No wi\u0119c teraz kult cargo<\/i> dobrn\u0105\u0142 do fina\u0142u \u2013 zn\u00f3w l\u0105duj\u0105 dziesi\u0105tki samolot\u00f3w – od ma\u0142ych gulfstream\u00f3w i lear\u00f3w po jumbo-jety i airbusy. Z luk\u00f3w baga\u017cowych wysypuj\u0105 si\u0119 zgrzewki wody pitnej, australijskie konserwy z wo\u0142owiny i baraniny, papierosy, puszki z piwem (a w zasadzie p\u0142ynem piwopodobnym \u2013 mieszanin\u0105 wody, spirytusu, dwutlenku w\u0119gla, chi\u0144skiego eliksiru o smaku, zapachu i kolorze niemal identycznym jak prawdziwy chmielowo-s\u0142odowy ekstrakt). Z pok\u0142ad\u00f3w zbiega podekscytowany, zahipnotyzowany kwietnymi wie\u0144cami i girlandami, spocony t\u0142um rasy bia\u0142ej p\u0142ci obojga i przedziera si\u0119 przez zwa\u0142y \u015bmieci, pozostawionych przez spe\u0142nionych, szcz\u0119\u015bliwych wyznawc\u00f3w kultu cargo<\/i>. Gdy zawieje bryza znad oceanu, atmosfer\u0119 przepe\u0142nia wszechobecna wo\u0144 g\u00f3wna… Czemu? Jak my\u015blicie, gdzie defekuj\u0105 osobniki tubylczej populacji? Wprost do laguny. Na wyspach szcz\u0119\u015bliwych nikt nie buduje kanalizacji!<\/p>\n

Ale zanim nasta\u0142a epoka MERDE, mit wysp po\u0142udniowych mia\u0142 faz\u0119 bohatersk\u0105 i faz\u0119 romantyczn\u0105. Patrick Deville tropi (jak zwyk\u0142 to robi\u0107 z powodzeniem w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata) tamte klimaty, tamtych ludzi, tamte artefakty, tamte s\u0142owa i wspomnienia. Ze zrozumia\u0142ych wzgl\u0119d\u00f3w koncentruje si\u0119 na terytorium Polinezji francuskiej, wykorzystuj\u0105c koncept zrodzony w epoce romantycznego podboju. Rozci\u0105gni\u0119ty na wiele tysi\u0119cy kilometr\u00f3w we wszystkich kierunkach geograficznych obszar przekracza\u0142 mo\u017cliwo\u015bci ludzkiej wyobra\u017ani. Ale gdy wszystkie wyspy pomierzono i zsumowano, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to \u0142\u0105cznie jakie\u015b osiem tysi\u0119cy kilometr\u00f3w kwadratowych. I ca\u0142o\u015b\u0107 odpowiada mniej wi\u0119cej obszarowi Korsyki. To ju\u017c jako\u015b \u0142atwiej oswoi\u0107, przynajmniej Francuzowi… Rz\u0105d wielko\u015bci mu si\u0119 sprecyzuje. Nazwali to terytorium pi\u0119knym s\u0142owem Fenua. W wielu j\u0119zykach i dialektach pacyficznej Oceanii fenua<\/i> znaczy po prostu wyspa, l\u0105d, terytorium, miejsce, gdzie si\u0119 urodzili\u015bmy, sk\u0105d pochodzimy, gdzie mieszkamy… Powiedzmy zbiorczo, \u017ce chodzi o proste okre\u015blenie ojczyzny. Fenua to wi\u0119c tw\u00f3r imaginacji \u2013 przecie\u017c ka\u017cda z tysi\u0119cy wysp, wysepek, ka\u017cdy z atoli ma swoj\u0105 nazw\u0119 w\u0142asn\u0105 \u2013 a Fenua to tylko wyobra\u017cony stw\u00f3r, imaginacyjna sklejka wszystkiego, by \u0142atwiej by\u0142o poj\u0105\u0107, z czym mamy do czynienia.<\/p>\n

A w poj\u0119ciu Patricka Deville’a jest jeszcze inaczej: Fenua to nie tw\u00f3r geograficzny, lecz ludzie. Z jednej strony dawni przybysze, wios\u0142uj\u0105cy na stabilnych pirogach z bocznymi p\u0142ywakami \u2013 od strony Filipin, Moluk\u00f3w i w og\u00f3le Azji (a mo\u017ce nawet Australii). Z drugiej europejscy \u017ceglarze dalekodystansowi i \u017c\u0105dni chwa\u0142y (czytaj: z\u0142ota, korzeni i kobiet), ale gorzej poinformowani zdobywcy tudzie\u017c ideologowie podboj\u00f3w i dominacji (ale te\u017c wyznawcy antykolonializmu) \u2013 zapami\u0119tajcie takie nazwiska jak Balboa, Magellan, Tasman, La Perouse, Cook, Bougainville, Roggeveen, Darwin, Mahan, Melville, Heyerdahl, Stevenson, Gerbault, Le Toumelin… I do tego tacy awanturnicy jak Fletcher Christian \u2013 podporucznik Royal Navy, buntownik z HMS \u201eBounty\u201d, kt\u00f3ry ukry\u0142 si\u0119 i osiedli\u0142 (na zawsze) na wysepce Pitcairn.<\/p>\n

Deville oczywi\u015bcie tropi \u015blady Francuz\u00f3w \u2013 a zostawili oni w Fenui (i nie tylko tam) wiele \u015blad\u00f3w, do dzi\u015b imponuj\u0105cych nie tylko rozmiarami, ale przenikliwo\u015bci\u0105, dalekowzrocznym optymizmem i w og\u00f3le artystycznym geniuszem. Magii wysp po\u0142udniowych ulegali ludzie rozmaici \u2013 ale Deville w spos\u00f3b oczywisty oddaje chwa\u0142\u0119 najlepszym. G\u0142\u00f3wnie tym, co sami wprawdzie tej magii ulegli, ale w odp\u0142acie jej zasoby znacznie powi\u0119kszyli \u2013 jak marynarz i pisarz Pierre Loti, jak lekarz i pisarz Victor Segalen, jak tenisista, \u017ceglarz i pisarz Alain Gerbault, jak genialny autor krymina\u0142\u00f3w Georges Simenon, jak pie\u015bniarz i poeta Jacques Brel… Wszyscy ulegli mira\u017com Fenui, wszyscy przyczynili si\u0119 do ich podwojenia co najmniej.<\/p>\n

Ale jeden europejski (czyli w naszym przypadku \u2013 francuski) przybysz z tym mitem wysp po\u0142udniowych zr\u00f3s\u0142 si\u0119 bardziej ni\u017c nierozerwalnie i do dzi\u015b (zapewne te\u017c na zawsze) jest jego rdzeniem. Wystarczy rzuci\u0107 jego nazwisko, by wywo\u0142a\u0107 w wyobra\u017ani ca\u0142e polinezyjskie imaginarium symboli. Wystarczy spojrze\u0107 na ol\u015bniewaj\u0105cy obraz \u201eManao tupapau\u201d<\/i> (Duchy zmar\u0142ych nas pilnuj\u0105… – dzi\u015b w muzeum Albrighta Knoxa w Buffalo) lub na przes\u0142awne dzie\u0142o \u201eSk\u0105d przychodzimy? Kim jeste\u015bmy? Dok\u0105d zmierzamy?\u201d <\/i>(muzeum w Bostonie), by zorientowa\u0107 si\u0119, o co chodzi z t\u0105 Polinezj\u0105 w sztuce. I w og\u00f3le w naszej wyobra\u017ani… Ten artysta to Paul Gauguin \u2013 malarz francuski – z pocz\u0105tku impresjonista m\u0142odszego (wi\u0119c ju\u017c nie tego heroicznego) pokolenia, kt\u00f3ry dzi\u0119ki swej decyzji poszukania inspiracji (i koloru!) w tropikach, sta\u0142 si\u0119 Wielkim Prekursorem Malarstwa Wsp\u00f3\u0142czesnego \u2013 r\u00f3wnym swym imiennikom: Cezanne’owi i Picasso oraz swemu przyjacielowi i konkurentowi zarazem \u2013 Vincentowi van Goghowi… Deville bardzo sumiennie odkrywa \u015blady malarza na Tahiti i Hiva Oa w archipelagu Markiz\u00f3w \u2013 mieszka w tych samych wyspiarskich wioskach, przesiaduje na tych samych pla\u017cach i w cienistych dolinach, czyta ksi\u0105\u017cki ze swej fenua\u0144skiej biblioteczki, studiuje korespondencj\u0119 malarza \u2013 aczkolwiek zapewne nie uprawia tak liberalnego, a mo\u017ce nawet rozwi\u0105z\u0142ego wedle \u00f3wczesnych i wracaj\u0105cych dzi\u015b nie wiedzie\u0107 czemu do obiegu kryteri\u00f3w puryta\u0144skiego etosu \u2013 trybu \u017cycia.<\/p>\n

Szukanie \u015blad\u00f3w zaprzesz\u0142ej wielko\u015bci Francji tu i \u00f3wdzie dobrze robi Francuzom na m\u00f3\u017cd\u017cek, serduszko i w og\u00f3le duszyczk\u0119 (czyli esprit…<\/i>), ale gorzej na brzuszek. Tacy ju\u017c s\u0105 \u2013 g\u0142odni imperialnej s\u0142awy, ale teraz chyba nieskorzy do jej powtarzania. Lecz Deville i jego narastaj\u0105ce z roku na rok opus magnum<\/i> to co\u015b osobnego; warto si\u0119 odda\u0107 tej lekturze…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(23 06 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Patrick Deville\u00a0 Fenua Prze\u0142o\u017cy\u0142 Jan Maria K\u0142oczowski Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Du\u017co wysp, czyli \u0107wiczenie z wyobra\u017ani \u2013 jak ksi\u0119\u017cyc nad Tahiti z\u0142ot\u0105 lamp\u0105 l\u015bni… Najwi\u0119kszy ocean Ziemi, dla zamaskowania jego rzeczywistego oblicza (w sensie hydro, meteo i w og\u00f3le mocy fizycznego oddzia\u0142ywania na reszt\u0119 globu), z pobudek propagandowych i marketingowych nazwano Spokojnym. W istocie rzeczy Pacificus po \u0142acinie znaczy nie tyle spokojny wedle usposobienia, co raczej pokojowy, pokojowo nastawiony, obiecuj\u0105cy pok\u00f3j, sprawca pokoju, pok\u00f3j nios\u0105cy; a pok\u00f3j to nie to samo co spok\u00f3j \u2013 to, jak si\u0119 wydaje, kwestia poza sporem \u2013 no ale tak to przet\u0142umaczono niegdy\u015b na polski, nie ca\u0142kiem trafnie… Mylna tradycja to jednak te\u017c tradycja \u2013 wi\u0119c utrwali\u0142a si\u0119 niechc\u0105cy. Wszelako i tak to bez znaczenia, albowiem gigantyczny akwen ten ani pokojowy, ani spokojny nie jest. On\u017ce Pacyfik (jest w kalendarzu chrze\u015bcija\u0144skim takie imi\u0119 m\u0119skie, ale u nas jako\u015b niezalecane \u2013 wedle opinii komitetu j\u0119zykoznawc\u00f3w) to w istocie wielka dziura w Ziemi, g\u0142\u0119bokie (\u015brednio ponad cztery kilometry) zapadlisko skorupy naszego globu mi\u0119dzy dwoma (albo trzema, je\u015bli doliczy\u0107 l\u0105d antarktyczny) trzonami kontynentalnymi: ameryka\u0144skim i australo-azjatyckim \u2013 w poprzek ma to co\u015b prawie dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy kilometr\u00f3w, czyli po\u0142ow\u0119 obwodu globu,…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4160,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[134,36,330],"tags":[35],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4158"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4158"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4158\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4803,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4158\/revisions\/4803"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4160"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4158"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4158"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4158"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}