{"id":4127,"date":"2023-06-15T16:21:52","date_gmt":"2023-06-15T14:21:52","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4127"},"modified":"2023-07-26T15:11:04","modified_gmt":"2023-07-26T13:11:04","slug":"noce-zarazy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/06\/15\/noce-zarazy\/","title":{"rendered":"Noce zarazy"},"content":{"rendered":"\n

Orhan Pamuk<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Noce zarazy <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Piotr Kawulok <\/strong>
Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 in statu nascendi<\/i>?<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

To jest powie\u015b\u0107 historyczna… To jest powie\u015b\u0107 par excellence<\/i> historyczna! Wbijaj\u0105c sobie do g\u0142owy w czas lektury to przekonanie, jednak nie mog\u0119 umkn\u0105\u0107 coraz wyra\u017aniejszemu mniemaniu, \u017ce si\u0119 myl\u0119 \u2013 i to fundamentalnie. \u201eNoce zarazy\u201d bowiem \u2013 niezale\u017cnie od praktykowanego na wielk\u0105, zgo\u0142a monumentaln\u0105 skal\u0119 historycznego realizmu (cho\u0107 to realizm zgo\u0142a \u201efikcyjny\u201d – to znaczy narracja ca\u0142kowicie zmy\u015blona, aczkolwiek wpisana w rzeczywi\u015bcie prawdopodobne okoliczno\u015bci, dekoracje, zdarzenia, klimaty) \u2013 s\u0105 w istocie opisem-zapisem pewnego eksperymentu: laboratoryjnego odtworzenia (na ma\u0142\u0105 skal\u0119) procesu zdobywania, wyszarpywania, wy\u0142udzania i po wszystkim – sprawowania w\u0142adzy. Procesu w sensie \u015bcis\u0142ym rewolucyjnego, ale pewnego osobliwego gatunku. Jest to mianowicie tzw. rewolucja okazji, gdy zapalnikiem zmian nie s\u0105 d\u0142ugotrwa\u0142e procesy spo\u0142eczno-ekonomiczne i polityczne \u2013 ale okazja, stworzona przez zdarzenie z zakresu dzia\u0142ania si\u0142 natury b\u0105d\u017a ludzkich b\u0142\u0119d\u00f3w: katastrofa, kataklizm, epidemia, przyrodnicza plaga, wojna… Okazja taka wyzwala, wzmaga intelektualne i emocjonalne napi\u0119cie w\u015br\u00f3d gromadki potencjalnych spiskowc\u00f3w, dot\u0105d u\u015bpionych, mo\u017ce nawet lekko zdemoralizowanych brakiem perspektyw w normalnym biegu dziej\u00f3w, zm\u0119czonych swymi utopijnymi wizjami i czekaniem. A tu znienacka pojawia si\u0119 wielka szansa…<\/p>\n

Psychologiczne rozrysowanie takiej odmiany losu to zaiste prawdziwe wyzwanie dla pisarza: wej\u015b\u0107 w k\u0142\u0119bowisko, idei, my\u015bli, emocji, strace\u0144czych czyn\u00f3w i gwa\u0142townych reakcji ludzi ludzi \u017cyj\u0105cych dot\u0105d w dyscyplinie swoistego rozdwojenia ja\u017ani. Na poz\u00f3r uk\u0142adnych, grzecznych, praworz\u0105dnych i podporz\u0105dkowanych \u2013 a \u201epo godzinach\u201d przepe\u0142nionych pragnieniem gwa\u0142tu, odp\u0142aty, zemsty na tym wrednym, opresyjnym \u015bwiecie. D\u017cin uwolniony z lampy, granat wrzucony do szamba \u2013 to dobre ilustracje owego stanu rzeczy i umys\u0142\u00f3w… A Pamuk doskonale sobie z tym radzi \u2013 on jest stworzony do tego gatunku fabu\u0142, \u0142\u0105cz\u0105cych szczeg\u00f3\u0142owe (a nawet celowo przeskalowane \u2013 by precyzj\u0105 i wielo\u015bci\u0105 drobiazg\u00f3w utrudni\u0107 nieco czytelnikom dotarcie do sedna) analizy proces\u00f3w historycznych z odrobin\u0105 folie<\/i> \u2013 \u0142agodnego szale\u0144stwa, ogarniaj\u0105cego nasz gatunek w warunkach ekstremalnych…<\/p>\n

By \u00f3w zamiar spe\u0142ni\u0107, wykreowa\u0142 Pamuk co\u015b, na co wsp\u00f3\u0142cze\u015bni mu pisarze na og\u00f3\u0142 si\u0119 ju\u017c nie porywaj\u0105. Zbudowa\u0142 pe\u0142n\u0105 dekoracj\u0119, fabularny mikrokosmos, fikcyjny ale realistyczny: od nowej topografii wschodniego basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego \u2013 do najmniejszego kamyczka na stromej \u015bcie\u017cce dla os\u0142\u00f3w w miasteczku na pewnej wyspie… Praktycznie \u201eustawi\u0142\u201d na morzu, mi\u0119dzy Rodos a Kret\u0105, mniej wi\u0119cej w miejscu, gdzie le\u017cy ca\u0142kiem realna wyspa Karpatos (i mniejsza Kasos), fikcyjn\u0105, g\u00f3rzyst\u0105 (ze \u015bladami dzia\u0142alno\u015bci wulkanicznej) wysp\u0119 Minger (osobny wilajet, czyli jednostka administracyjna Imperium Osma\u0144skiego), ze stolic\u0105 i portem w miasteczku Arkaz, wysp\u0119 zasiedlon\u0105 przez ludno\u015b\u0107 pochodzenia mingerskiego, pos\u0142uguj\u0105c\u0105 si\u0119 j\u0119zykiem mingerskim, ale tak\u017ce rdzennych Turk\u00f3w, lewanty\u0144skich miesza\u0144c\u00f3w i rdzennych Grek\u00f3w, Arab\u00f3w i chrze\u015bcijan, Ormian \u2013 czyli jak zwykle oraz typowo we wschodniej cz\u0119\u015bci Morza \u015ar\u00f3dziemnego; osobliwo\u015bci\u0105 Mingeru byli tylko Mingerczycy, wedle rozmaitych ustale\u0144 mitycznych i \u201enaukowych\u201d (nie rozstrzygni\u0119to, kt\u00f3re w tej opowie\u015bci zyska\u0142y przewag\u0119…) niewielkie plemi\u0119 nomad\u00f3w znad Morza Aralskiego, czyli gdzie\u015b z Uzbekistanu \u2013 inne od innych \u2013 kt\u00f3re translokowano (lub samo si\u0119 przenios\u0142o…) daleko na zach\u00f3d. To oczywi\u015bcie fikcja, ale jak\u017ce sugestywnie i pracowicie wymy\u015blona przez Pamuka. Podobnie jak narysowane przez niego mapy i plan miasta Arkaz \u2013 z jego kr\u0105g\u0142\u0105 lagun\u0105 portow\u0105 (krater; \u015blady po erupcji wulkanu), twierdz\u0105, placem i pa\u0142acem wilajetu, budynkami publicznymi i prywatnymi, ko\u015bcio\u0142ami, meczetami i klasztorami, szko\u0142ami i szpitalami \u2013 w sumie kilkudziesi\u0119cioma obiektami wa\u017cnymi dla akcji \u201eNocy zarazy\u201d. Z tym planem w r\u0119ku i z pieczo\u0142owitymi rekonstrukcyjnymi opisami Pamuka, ka\u017cdy, kto cho\u0107 raz przemierzy\u0142 akwen \u015br\u00f3dziemnomorski i jego wyspy w tr\u00f3jk\u0105cie Saloniki-Kreta-Cypr, w razie potrzeby bez trudu zbuduje sobie pod powiekami pejza\u017c Mingeru. K\u0142opot mo\u017ce by\u0107 tylko z wszechobecnym jakoby w fikcyjnym Mingerze zapachem r\u00f3\u017c, bo na prawdziwych wyspach w okolicy w nadmiarze tej woni raczej nie ma…<\/p>\n

W tej przepi\u0119knie i precyzyjnie zbudowanej makiecie wyobra\u017ani Pamuk rozgrywa piekieln\u0105 gr\u0119 w\u0142adzy, zamieniaj\u0105c epidemi\u0119 d\u017cumy w zarzewie narodowo-wyzwole\u0144czej rewolucji. Tak si\u0119 bowiem z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce w roku 1901 dokuczaj\u0105ca \u015bwiatu od bardzo dawna bakteria d\u017cumy, ale odkryta dopiero w 1894 roku w Indochinach przez francuskiego bakteriologa Alexandre Yersina – pa\u0142eczka nazwana na jego cze\u015b\u0107 Yersinia pestis<\/i> \u2013 przyw\u0119drowa\u0142a z zaka\u017conymi szczurami statkiem z Aleksandrii na Minger. W 1897 roku wspomniany Yersin wynalaz\u0142 terapi\u0119 surowicz\u0105 przeciw d\u017cumie, wi\u0119c nie zd\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 ona upowszechni\u0107, przeto Minger musia\u0142 zda\u0107 si\u0119 na tradycyjne metody walki z epidemi\u0105 \u2013 \u015bcis\u0142\u0105, wymuszan\u0105 metodami policyjno-militarnymi kwarantann\u0119, blokad\u0119 sanitarn\u0105, antyszczurz\u0105 kampani\u0119 i brutalne odka\u017canie lizolem tudzie\u017c spalanie resztek. Innymi s\u0142owy: trzy R \u2013 re\u017cim, restrykcje i rozum; ten trzeci jest tu wa\u017cny, bowiem dwa pierwsze R winny by\u0107 akceptowane nie tylko ze strachu przed si\u0142\u0105 policji, ale po prostu racjonalnie,z w\u0142asnego wyboru… Receptura 3R zachowuje zreszt\u0105 aktualno\u015b\u0107 do dzi\u015b, co mieli\u015bmy okazj\u0119 w r\u00f3\u017cnych konfiguracjach prze\u0107wiczy\u0107 w pandemicznej epoce covidowej (nie ca\u0142kiem minionej…), a to sprawia, \u017ce powie\u015b\u0107 Pamuka mo\u017ce nie jest taka ca\u0142kiem historyczna. Zreszt\u0105 niekt\u00f3re jej partie klimatem przypominaj\u0105 \u201eD\u017cum\u0119\u201d Camusa \u2013 arcydzieln\u0105, niedo\u015bcignion\u0105… zmor\u0119 pokole\u0144 licealist\u00f3w, dr\u0119czonych jej obowi\u0105zkow\u0105 lektur\u0105.<\/p>\n

Rozsnuta przez Pamuka intryga zaczyna si\u0119 od aspektu kryminalnego z wyra\u017anym \u015bladem polskim, co ju\u017c samo w sobie jest ciekawostk\u0105 \u2013 ale to nie rezultat nieokie\u0142znanej fantazji autora, jeno reali\u00f3w osma\u0144skiego imperium. Ot\u00f3\u017c gdy tylko do centrali w Konstantynopolu dotar\u0142y pierwsze sygna\u0142y o pojawieniu si\u0119 d\u017cumy na wysepce Minger, mi\u0142o\u015bciwie Turkom i innym nacjom panuj\u0105cy su\u0142tan Abd\u00fc<\/span>lhamid postanowi\u0142 u\u017cy\u0107 swej osobistej i rozstrzygaj\u0105cej (jak dot\u0105d) broni przeciwepidemicznej \u2013 czyli wykszta\u0142conego w Pary\u017cu chemika, lekarza i farmaceut\u0119, niejakiego… Stanis\u0142awa Bonkowskiego Pasz\u0119 (pasza w tym wypadku to tytu\u0142 hierarchiczny wysokich urz\u0119dnik\u00f3w administracji osma\u0144skiej \u2013 dyrektor\u00f3w urz\u0119d\u00f3w centralnych, gubernator\u00f3w, genera\u0142\u00f3w s\u0142u\u017cby cywilnej i im podobnych). Cz\u0142owiek taki istnia\u0142 naprawd\u0119 \u2013 tylko na imi\u0119 mia\u0142 Karol (Stanis\u0142aw to pomys\u0142 Pamuka, by polsko\u015b\u0107 bohatera podkre\u015bli\u0107 dobitnej typowym s\u0142owia\u0144skim imieniem; Karol zbyt kosmopolityczny by\u0142by…) i by\u0142 synem poturcze\u0144ca, oficera wojsk polskich z epoki napoleo\u0144skiej bodaj\u017ce. Jego dorobek w s\u0142u\u017cbie tureckiej by\u0142 niemal to\u017csamy z sukcesami powie\u015bciowego Bonkowskiego \u2013 z tym, \u017ce Karol nie zosta\u0142 nigdzie zamordowany; umar\u0142 z przyczyn raczej naturalnych pi\u0119\u0107 lat po opisywanych wypadkach…<\/p>\n

Bonkowski Pasza by\u0142 (w wersji Pamuka) synem polskiego emigranta, uciekiniera po kt\u00f3rym\u015b z nieszcz\u0119snych powsta\u0144 narodowych \u2013 naukowcem i praktykiem farmacji, lekarzem, higienist\u0105 i epidemiologiem. Nie zna\u0142 ju\u017c polskiego, za to swobodnie pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 francuskim, greckim, tureckim, arabskim i czort znajet<\/i> jakimi jeszcze j\u0119zykami \u015ar\u00f3dziemnomorza. Su\u0142tan mu ufa\u0142 (je\u015bli ten skryty, schizofreniczny socjopata w og\u00f3le wiedzia\u0142, co to zaufanie…), bo Bonkowski kilkakrotnie z sukcesami powstrzyma\u0142 gro\u017ane epidemie tu i \u00f3wdzie w granicach Imperium. Ba, nagrodzi\u0142 nawet swego ulubionego aptekarza sporo wart\u0105 w walucie koncesj\u0105 na upraw\u0119 r\u00f3\u017c akurat w\u0142a\u015bnie na Mingerze. R\u00f3\u017ce to w\u00f3wczas nie kwiaciarska b\u0142ahostka, ale powa\u017cny surowiec dla przemys\u0142u kosmetycznego i farmaceutycznego; a imperium w\u0142a\u015bnie utraci\u0142o r\u00f3\u017cane zag\u0142\u0119bie, gdy spod tureckiej w\u0142adzy wyzwoli\u0142a si\u0119 Bu\u0142garia… Sk\u0105din\u0105d zreszt\u0105 Karol Bonkowski \u2013 czyli ten prawdziwy – na zlecenie su\u0142tana znalaz\u0142 nowe tereny uprawy r\u00f3\u017c w Anatolii.<\/p>\n

Powie\u015bciowy Bonkowski Pasza dosta\u0142 od su\u0142tana trudne zadanie. Powstrzyma\u0107 epidemi\u0119, nie naruszaj\u0105c zarazem delikatnej i poniek\u0105d chwiejnej struktury spo\u0142ecznej owego wymy\u015blonego przez Pamuka Mingeru. Zadanie trudne, albowiem Bonkowski Pasza by\u0142 zwolennikiem metod radykalnych: wymuszenia si\u0142\u0105 \u015bcis\u0142ej kwarantanny, izolacji i re\u017cimu sanitarnego. Zrobi\u0107 to bez nadw\u0105tlenia stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych, politycznych (w tym oczywi\u015bcie mi\u0119dzynarodowych \u2013 nie tylko wewn\u0105trztureckich, osma\u0144skich), ekonomicznych, klasowych, religijnych (nie tylko mi\u0119dzywyznaniowych, ale tak\u017ce wewn\u0105trz islamu z jego zapl\u0105tanymi od\u0142amami, sektami i nurtami…) – no po prostu mission impossible…<\/i> To jak laboratoryjny eksperyment z niekontrolowan\u0105 liczb\u0105 zmiennych \u2013 co\u015b pieprzn\u0105\u0107 musi. Tylko co? Wszelako nikt z uczestnik\u00f3w tej gry (poza jednym, kt\u00f3ry to zaplanowa\u0142) nie zak\u0142ada\u0142, nie przewidzia\u0142, \u017ce zap\u0142onem pieprzni\u0119cia b\u0119dzie gwa\u0142towna \u015bmier\u0107 jednego z g\u0142\u00f3wnych graczy w samym prologu awantury. Przyznam, \u017ce tu Pamuk zachowa\u0142 si\u0119 jak rasowy, wykwalifikowany autor literatury kryminalnej. Intryga, gdy na samym pocz\u0105tku po\u015bwi\u0119ca si\u0119 arcywa\u017cn\u0105 figur\u0119, kt\u00f3ra wedle wszelkiego prawdopodobie\u0144stwa mog\u0142a by\u0107 g\u0142\u00f3wnym rozgrywaj\u0105cym do samego ko\u0144ca… No, to jest mistrzostwo godne szachowego geniusza, kt\u00f3ry nie podda gry w skrajnie niesprzyjaj\u0105cych warunkach, ale podejmie wyzwanie.<\/p>\n

Wyeliminowanie na pocz\u0105tku jedynej racjonalnej i sprawczej si\u0142y otwiera przed narracj\u0105 nieograniczone mo\u017cliwo\u015bci fabularne \u2013 pe\u0142ne fantazji i nieprawdopodobie\u0144stw. A Pamuk z tej szansy intelektualnej korzysta zach\u0142annie, pi\u0119trz\u0105c obraz wypadk\u00f3w nad wyraz pogmatwany, jaki zapewne nawet w przybli\u017ceniu nie m\u00f3g\u0142by si\u0119 wydarzy\u0107 w rzeczywisto\u015bci. Ale w powie\u015bci historycznej jest w sam raz \u2013 dopuszczalny i usprawiedliwiony. Wszak chodzi o literackie \u201ewymacanie\u201d granic wykonalno\u015bci (by nie popa\u015b\u0107 w fabularny patos czy \u015bmieszno\u015b\u0107…) spo\u0142eczno-politycznego eksperymentu \u2013 poniek\u0105d rewolucyjnego i krwawego, kt\u00f3rego fina\u0142em ma by\u0107 (ni st\u0105d, ni zow\u0105d) niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Ale o szczeg\u00f3\u0142ach si\u0119 nie rozgadamy \u2013 przyjemno\u015b\u0107 rzetelnego ich zg\u0142\u0119bienia zostawmy cierpliwym czytelnikom; do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce to lektura z gatunku tych nieodk\u0142adalnych… Jestem poza tym pewien, \u017ce polubicie su\u0142tank\u0119 Pakize \u2013 bratanic\u0119 su\u0142tana Abd\u00fc<\/span>lhamida \u2013 jedn\u0105 z wielu dynastycznych c\u00f3rek (su\u0142ta\u0144scy w\u0142adcy bowiem \u2013 opr\u00f3cz \u015bcinania \u0142b\u00f3w podw\u0142adnym \u2013 najbardziej ochoczo zajmowali si\u0119 kopulacj\u0105 w haremach) Osman\u00f3w, jej ksi\u0119cia-ma\u0142\u017conka doktora Nuriego, epidemiologa sk\u0105din\u0105d oraz niejak\u0105 Zejneb \u2013 pi\u0119kn\u0105 \u017con\u0119 wodza rewolty majora K\u00e2mila. A gdy po\u0142apiecie si\u0119, komu Pamuk powierzy\u0142 misj\u0119 narratora swej opowie\u015bci, satysfakcja z lektury jeszcze wzro\u015bnie.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(15 06 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Orhan Pamuk Noce zarazy Prze\u0142o\u017cy\u0142 Piotr Kawulok Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2023 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 in statu nascendi? To jest powie\u015b\u0107 historyczna… To jest powie\u015b\u0107 par excellence historyczna! Wbijaj\u0105c sobie do g\u0142owy w czas lektury to przekonanie, jednak nie mog\u0119 umkn\u0105\u0107 coraz wyra\u017aniejszemu mniemaniu, \u017ce si\u0119 myl\u0119 \u2013 i to fundamentalnie. \u201eNoce zarazy\u201d bowiem \u2013 niezale\u017cnie od praktykowanego na wielk\u0105, zgo\u0142a monumentaln\u0105 skal\u0119 historycznego realizmu (cho\u0107 to realizm zgo\u0142a \u201efikcyjny\u201d – to znaczy narracja ca\u0142kowicie zmy\u015blona, aczkolwiek wpisana w rzeczywi\u015bcie prawdopodobne okoliczno\u015bci, dekoracje, zdarzenia, klimaty) \u2013 s\u0105 w istocie opisem-zapisem pewnego eksperymentu: laboratoryjnego odtworzenia (na ma\u0142\u0105 skal\u0119) procesu zdobywania, wyszarpywania, wy\u0142udzania i po wszystkim – sprawowania w\u0142adzy. Procesu w sensie \u015bcis\u0142ym rewolucyjnego, ale pewnego osobliwego gatunku. Jest to mianowicie tzw. rewolucja okazji, gdy zapalnikiem zmian nie s\u0105 d\u0142ugotrwa\u0142e procesy spo\u0142eczno-ekonomiczne i polityczne \u2013 ale okazja, stworzona przez zdarzenie z zakresu dzia\u0142ania si\u0142 natury b\u0105d\u017a ludzkich b\u0142\u0119d\u00f3w: katastrofa, kataklizm, epidemia, przyrodnicza plaga, wojna… Okazja taka wyzwala, wzmaga intelektualne i emocjonalne napi\u0119cie w\u015br\u00f3d gromadki potencjalnych spiskowc\u00f3w, dot\u0105d u\u015bpionych, mo\u017ce nawet lekko zdemoralizowanych brakiem perspektyw w normalnym biegu dziej\u00f3w, zm\u0119czonych swymi utopijnymi wizjami i czekaniem. A tu znienacka pojawia si\u0119 wielka szansa… Psychologiczne rozrysowanie takiej odmiany losu to zaiste prawdziwe wyzwanie…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4129,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[325,17],"tags":[131],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4127"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4127"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4127\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4204,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4127\/revisions\/4204"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4129"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4127"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4127"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4127"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}