{"id":4086,"date":"2023-05-25T02:02:50","date_gmt":"2023-05-25T00:02:50","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4086"},"modified":"2023-07-21T13:11:11","modified_gmt":"2023-07-21T11:11:11","slug":"moje-ukochane-t-shirty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/05\/25\/moje-ukochane-t-shirty\/","title":{"rendered":"Moje ukochane T-shirty"},"content":{"rendered":"\n

Haruki Murakami\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


<\/strong>Moje ukochane T-shirty <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Anna Zieli\u0144ska-Elliott <\/strong>
Wydawnictwo Muza SA, Warszawa 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Antropologia koszulki typu T…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Koszulka wzoru T-shirt jest jednym z donio\u015blejszych wynalazk\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej cywilizacji, za\u015b jej noszenie \u2013 najprostszym, najoczywistszym, banalnym zgo\u0142a manifestem pewnej postawy egzystencjalnej \u2013 manifestem luzu mianowicie. Kawa\u0142ek bawe\u0142nianej dzianinki o bieli\u017anianym splocie i takiej\u017ce gramaturze, zszyty z dw\u00f3ch w istocie kawa\u0142k\u00f3w \u2013 przedniego i tylnego, z kr\u00f3tkimi r\u0119kawkami i wyci\u0119ciem na szyj\u0119 (z g\u0142ow\u0105 na szczycie, ma si\u0119 rozumie\u0107), kszta\u0142tem przypominaj\u0105cy liter\u0119 T (obecn\u0105 we wszystkich alfabetach \u0142aci\u0144skich) \u2013 zrobi\u0142 gigantyczn\u0105 i wci\u0105\u017c nieprzemijaj\u0105c\u0105 karier\u0119 w temacie odzie\u017cy gatunku ludzkiego. W zasadzie jest por\u00f3wnywalny do takich wynalazk\u00f3w jak zszycie dw\u00f3ch dot\u0105d lu\u017ano majtaj\u0105cych nogawic (co da\u0142o pocz\u0105tek spodniom), jak wykoncypowanie biustonosza, zrobienie na drutach pierwszej skarpety i przebojowe wynalezienie apaszki a’la Herm\u00e8<\/span>s…<\/p>\n

Pierwsze lata kariery koszulki T-shirt s\u0105 zdeterminowane p\u0142ciowo \u2013 ot\u00f3\u017c by\u0142 to str\u00f3j zdecydowanie m\u0119ski. Ale ju\u017c do\u015b\u0107 dawno temu utraci\u0142 atrybucj\u0119 dymorficzn\u0105. Z niema\u0142ym po\u017cytkiem dla estetyki dnia powszedniego… Kto nie wierzy, niech odszuka wideofilmik z telebimu (z 1989 roku), z fenomenalnym vibrato<\/i> Pameli Anderson w T-koszulce z logo browaru Labatt’s na trybunie podczas meczu futbolowego Lions\u00f3w z Vancouver…<\/p>\n

Koszulka typu T-shirt nie mia\u0142a jednego wynalazcy ani okre\u015blonego debiutu; jej forma te\u017c nie zosta\u0142a nigdy jednoznacznie zdefiniowana. Ot, pojawi\u0142a si\u0119 w drugiej po\u0142owie XIX stulecia jako element m\u0119skiego kompletu bieli\u017anianego (tak\u017ce z d\u0142ugim r\u0119kawem). Jej rozpowszechnieniu pos\u0142u\u017cy\u0142 post\u0119p technologiczny w produkcji prz\u0119dz bawe\u0142nianych, a przede wszystkim \u2013 skokowy wr\u0119cz rozw\u00f3j (i potanienie) technologii dziewiarskich. A \u201eprzybicie\u201d trendu nast\u0105pi\u0142o, gdy w 1913 roku marynarka wojenna USA (oraz korpus Marines) w\u0142\u0105czy\u0142a T-shirty (pocz\u0105tkowo tylko bia\u0142e) do kompletu sort\u00f3w mundurowych swych za\u0142\u00f3g. Najwi\u0119ksz\u0105 indywidualn\u0105 zas\u0142ug\u0119 w dziele rozpowszechnienia T-shirta po ca\u0142ym \u015bwiecie – i to w postaci stroju wierzchniego \u2013 ma… Marlon Brando (a w\u0142a\u015bciwie jego anonimowy kostiumograf), kt\u00f3ry w 1951 roku w filmie Elii Kazana \u201eTramwaj zwany po\u017c\u0105daniem\u201d (wed\u0142ug prozy Tennessee Williamsa) w roli Stanleya Kowalskiego niemal ca\u0142y czas paradowa\u0142 na ekranie w obcis\u0142ym T-shircie. Od tamtej pory ka\u017cdy m\u0119\u017cczyzna na naszym globie (i co druga kobieta) ma w swojej szafie czy w jukach przynajmniej kilka T-shirt\u00f3w \u2013 od Inuit\u00f3w na Grenlandii po maoryskich wojownik\u00f3w haka…<\/p>\n

Japo\u0144ski pisarz Haruki Murakami \u2013 prozaik wybitny, murowany od dawna kandydat do Nobla, tylko raz go\u015bci\u0142 w moim blogu \u2013 29 sierpnia 2017 roku \u2013 gdy rekomendowa\u0142em jego esej autobiograficzny \u201eZaw\u00f3d: powie\u015bciopisarz\u201d. No i dobrze si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, bo \u201eMoje ukochane T-shirty\u201d plasuj\u0105 si\u0119 w tym samym szeregu gatunkowym (oczywi\u015bcie jednym z wielu) prozy Murakamiego, czyli w obr\u0119bie szczerego, autobiograficznego eseju-felietonu, sporz\u0105dzonego przez skromnego wyrobnika pi\u00f3ra, troch\u0119 zaskoczonego, a mo\u017ce zasromanego, skr\u0119powanego sw\u0105 s\u0142aw\u0105. Nie\u017ale, jak na prawie 75-letniego pisarza \u015bwiatowego formatu. Kt\u00f3ry do tego jest \u015bwiadom swojej warto\u015bci. Ale Murakami jest skromnisiem \u2013 podczas lektury \u201eT-shirt\u00f3w\u201d wielokrotnie natkniecie si\u0119 na wyznanie, \u017ce konkretnego egzemplarza pisarz nigdy nie nosi\u0142 i nosi\u0107 nie zamierza, bowiem wydaje mu si\u0119, \u017ce napis czy rysunek na koszulce (a czasem nawet jej kolor…) jest zbyt ostentacyjny, demaskuj\u0105cy, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy. To znaczy, \u017ce jego pierwotnym i najwa\u017cniejszym pragnieniem egzystencjalnym jest anonimowo\u015b\u0107 w t\u0142umie, niewyr\u00f3\u017cnianie si\u0119, niezwracanie na siebie uwagi, wreszcie potrzeba zwyczajno\u015bci. W tej filozofii T-shirt (mo\u017cliwie najbardziej zwyczajny w\u015br\u00f3d zwyczajnych) przejmuje na siebie rol\u0119 maski, kostiumu, przebrania, kamufla\u017cu. Oto wielki mistrz Murakami idzie na piwo w koszulce, jaka bywa roboczym atrybutem zwyk\u0142ego dokera czy zamiatacza ulic. \u017badnych czytelnych sugestii, \u017ce wykonuje jaki\u015b wa\u017cny zaw\u00f3d, \u017ce sk\u0105d\u015b konkretnie pochodzi, \u017ce czyta ksi\u0105\u017cki, s\u0142ucha jakiej\u015b okre\u015blonej muzyki, \u017ce pije piwo czy te\u017c whisky, ani \u017ce kibicuje jakiej\u015b formacji sportowej (wyj\u0105tkiem s\u0105 jego ukochane, tokijskie baseballowe Jask\u00f3\u0142ki Yakult; to drugie s\u0142owo to marka sponsora klubu \u2013 producenta jogurtu…).<\/p>\n

Kolekcja koszulek Murakamiego (podobno gigantyczna) powstawa\u0142a spontanicznie, przez lata \u2013 nawarstwia\u0142a si\u0119 w szafach, szufladach i pud\u0142ach jak ska\u0142y osadowe na dnie morskim. Nie dzi\u0119ki zdefiniowanej pasji kolekcjonerskiej, raczej dzi\u0119ki instynktowi gromadzenia. W przyrodzie taki proces nazywa si\u0119 sedymentacj\u0105, w naturze ludzkiej to chomikowanie, zbieractwo. Nauki behawioralne (taka psychiatria na przyk\u0142ad) wyodr\u0119bniaj\u0105 \u2013 w\u015br\u00f3d zaburze\u0144 obsesyjno-kompulsywnych \u2013 tzw. syllogomani\u0119… Tak czy inaczej, w obu procesach (w sedymentacji i w zbieractwie…) niepo\u015bledni\u0105 rol\u0119 odgrywa grawitacja \u2013 powszechna si\u0142a ci\u0105\u017cenia. Przeciwdzia\u0142anie syllogomanii polega\u0142oby przecie\u017c na wyrzucaniu, czyli u\u017cyciu si\u0142y o wektorze przynajmniej w cz\u0119\u015bci przeciwnym ni\u017c wektor grawitacji…<\/p>\n

Tak czy inaczej \u2013 kolekcja Murakamiego, co do intencji u\u017cytkowo-sentymentalno-nierozpoznana, naros\u0142a do tego stopnia, i\u017c mog\u0142a si\u0119 sta\u0107 przedmiotem uczciwej analizy antropologiczno-kulturowej. I w\u0142a\u015bciciel koszulek takiej analizy dokona\u0142 \u2013 mo\u017ce nawet niezupe\u0142nie i nie do ko\u0144ca \u015bwiadom poznawczej donios\u0142o\u015bci swego osi\u0105gni\u0119cia. Ale fakt jest faktem: po prostu zacz\u0105\u0142 pisa\u0107 felietoniki o swoich T-shirtach do \u201ePopeye\u201d – japo\u0144skiego magazynu lajfstajlowego o modzie m\u0119skiej. I to, co macie przed sob\u0105, to zbiorek tych felieton\u00f3w, wzbogacony o wywiad dla tego\u017c \u201ePopeye\u201d, obja\u015bniaj\u0105cy ideowe za\u0142o\u017cenia i dzieje koszulkomanii Murakamiego.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a tej kolekcji s\u0105 dwa… Pierwsze to przemy\u015blane i pow\u015bci\u0105gliwe zakupy w second-handach i sklepach charytatywnych oraz na wyprzeda\u017cach w sieci\u00f3wkach i magazynach sportowych. Pan Murakami kupuje roztropnie i rzadko mu si\u0119 zdarza p\u0142aci\u0107 wi\u0119cej ni\u017c dolar i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t dziewi\u0119\u0107 cent\u00f3w za egzemplarz \u2013 z tolerancj\u0105 najwy\u017cej do 3,99 (chyba \u017ce to sklep dla surfer\u00f3w w Honolulu lub kiosk uczelniany kt\u00f3rej\u015b z \u201epiramid\u201d Ivy League…). Drugie \u017ar\u00f3d\u0142o to dary \u2013 z akcji promocyjnych wydawc\u00f3w ksi\u0105\u017cek lub z ksi\u0119garni handluj\u0105cych \u201emurakamim\u201d, b\u0105d\u017a te\u017c od dystrybutor\u00f3w filmowych.<\/p>\n

W zasadzie T-shirt z nadrukiem zosta\u0142 pomy\u015blany i nadal z powodzeniem funkcjonuje jako narz\u0119dzie marketingowe, no\u015bnik handlowej reklamy. Pomys\u0142 prosty, ale co do istoty \u2013 genialny. S\u0105 bowiem ludzie, gotowi zap\u0142aci\u0107 (b\u0105d\u017a tylko uj\u0105\u0107 si\u0119 wdzi\u0119czno\u015bci\u0105…), by czas jaki\u015b obnasza\u0107 na grzbiecie (przodem i ty\u0142em) i przemieszcza\u0107 si\u0119 do miejsc nieoczekiwanych z inseratem reklamowym, kt\u00f3ry w inny spos\u00f3b nie dotar\u0142by tam, gdzie dotrze z nim odziany w stosown\u0105 koszulk\u0119 egzemplarz homo sapiens<\/i>… Mo\u017ce si\u0119 nad tym nie zastanawiasz, ale nosz\u0105c koszulk\u0119 z nadrukowan\u0105 etykiet\u0105 swego ulubionego piwa, udost\u0119pniasz firmie i marce darmow\u0105 powierzchni\u0119 reklamow\u0105. I nie masz nic przeciwko temu \u2013 przeciwnie: manifestujesz sw\u0105 wolno\u015bciow\u0105 postaw\u0119 \u017cyciow\u0105. Oczywi\u015bcie – mo\u017cna i nale\u017ca\u0142oby nosi\u0107 tylko T-shirty z napisami non-profit \u2013 co i tak jest powszechnie praktykowane, podobnie jak slogany i demonstracje polityczne na koszulkach. W naszym kraju ostatnio bywa \u015bcigany nadruk z o\u015bmiu gwiazdek (w uk\u0142adzie 5+3 – lub innych element\u00f3w symbolicznych \u2013 byleby by\u0142o ich osiem, na przyk\u0142ad osiem kot\u00f3w…) b\u0105d\u017a najniewinniejszy zgo\u0142a napis \u201eKONSTYTUCJA\u201d. Na to Murakami, urodzony i wychowany w cesarstwie wprawdzie, ale hiperdemokratycznym \u2013 raczej by nie wpad\u0142.<\/p>\n

Ale i tak t\u0119 urocz\u0105 ksi\u0105\u017ceczk\u0119 czyta si\u0119 z niek\u0142aman\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 \u2013 zw\u0142aszcza gdy odnajdujesz wsp\u00f3lne elementy w kolekcji Murakamiego i w twojej szafie… A tak na powa\u017cnie \u2013 chcia\u0142bym kiedy\u015b trafi\u0107 na tiszercik z symbolik\u0105 mej ukochanej marki Savinelli. (Gwoli informacji: lombardzki producent-r\u0119kodzielnik najlepszych fajek na \u015bwiecie.) To m\u00f3j mroczny przedmiot po\u017c\u0105dania… Widzia\u0142 kto\u015b kiedy\u015b tak\u0105?<\/p>\n

Tomasz Sas<\/strong>
(25 05 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Haruki Murakami\u00a0 Moje ukochane T-shirty Prze\u0142o\u017cy\u0142a Anna Zieli\u0144ska-Elliott Wydawnictwo Muza SA, Warszawa 2023 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Antropologia koszulki typu T… Koszulka wzoru T-shirt jest jednym z donio\u015blejszych wynalazk\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej cywilizacji, za\u015b jej noszenie \u2013 najprostszym, najoczywistszym, banalnym zgo\u0142a manifestem pewnej postawy egzystencjalnej \u2013 manifestem luzu mianowicie. Kawa\u0142ek bawe\u0142nianej dzianinki o bieli\u017anianym splocie i takiej\u017ce gramaturze, zszyty z dw\u00f3ch w istocie kawa\u0142k\u00f3w \u2013 przedniego i tylnego, z kr\u00f3tkimi r\u0119kawkami i wyci\u0119ciem na szyj\u0119 (z g\u0142ow\u0105 na szczycie, ma si\u0119 rozumie\u0107), kszta\u0142tem przypominaj\u0105cy liter\u0119 T (obecn\u0105 we wszystkich alfabetach \u0142aci\u0144skich) \u2013 zrobi\u0142 gigantyczn\u0105 i wci\u0105\u017c nieprzemijaj\u0105c\u0105 karier\u0119 w temacie odzie\u017cy gatunku ludzkiego. W zasadzie jest por\u00f3wnywalny do takich wynalazk\u00f3w jak zszycie dw\u00f3ch dot\u0105d lu\u017ano majtaj\u0105cych nogawic (co da\u0142o pocz\u0105tek spodniom), jak wykoncypowanie biustonosza, zrobienie na drutach pierwszej skarpety i przebojowe wynalezienie apaszki a’la Herm\u00e8s… Pierwsze lata kariery koszulki T-shirt s\u0105 zdeterminowane p\u0142ciowo \u2013 ot\u00f3\u017c by\u0142 to str\u00f3j zdecydowanie m\u0119ski. Ale ju\u017c do\u015b\u0107 dawno temu utraci\u0142 atrybucj\u0119 dymorficzn\u0105. Z niema\u0142ym po\u017cytkiem dla estetyki dnia powszedniego… Kto nie wierzy, niech odszuka wideofilmik z telebimu (z 1989 roku), z fenomenalnym vibrato Pameli Anderson w T-koszulce z logo browaru Labatt’s na trybunie podczas meczu futbolowego Lions\u00f3w z Vancouver… Koszulka typu T-shirt nie mia\u0142a jednego…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4088,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[329,134,24,85],"tags":[129],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4086"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4086"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4086\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4198,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4086\/revisions\/4198"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4088"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4086"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4086"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4086"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}