{"id":4065,"date":"2023-05-16T18:22:44","date_gmt":"2023-05-16T16:22:44","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4065"},"modified":"2023-07-28T14:49:07","modified_gmt":"2023-07-28T12:49:07","slug":"przeprawa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/05\/16\/przeprawa\/","title":{"rendered":"Przeprawa"},"content":{"rendered":"\n

Manuela Gretkowska\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Przeprawa <\/strong>
Wydawnictwo Znak litera nova, Krak\u00f3w 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 2\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Okrakiem…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Przeprawa \u2013 albo przyprawa, zaprawa, naprawa, poprawa, doprawa, odprawa, wyprawa… Ka\u017cde z tych graficznie i fonetyczne podobnych do siebie s\u0142\u00f3w mog\u0142oby zaj\u0105\u0107 miejsce pierwszego z nich na stronie tytu\u0142owej nowego tomu Gretkowskiej. Nowego tomu czego? Rozwa\u017cywszy wiele \u201eza\u201d i \u201eprzeciw\u201d, naczytawszy si\u0119 (co tam naczytawszy \u2013 tre\u015bciami opiwszy si\u0119 jak b\u0105k…) opas\u0142ych s\u0142ownik\u00f3w, filologicznych podr\u0119cznik\u00f3w i przewodnik\u00f3w po gatunkach literackich, sk\u0142oni\u0142em si\u0119 ostatecznie ku zdefiniowaniu \u201ePrzeprawy\u201d jako autobiograficznej monografii \u2013 zapisk\u00f3w z \u017cycia autorki, ilustrowanych. Fotografie bowiem na froncie ok\u0142adki oraz na przedniej i tylnej wyklejce s\u0105 z \u017cycia \u2013 jak najbardziej. A czemu monografia? Bo wszystko kr\u0119ci si\u0119 autotematycznie wok\u00f3\u0142 autorczynego zamys\u0142u wyprowadzenia si\u0119 z Polski k\u0119dy\u015b ku po\u0142udniowi (bo P\u00f3\u0142noc odpad\u0142a: za zimno – a i klimat spo\u0142eczny zdecydowanie si\u0119 pogorszy\u0142). Nie uprzedzaj\u0105c demaskatorsko rozwoju wypadk\u00f3w, nie\u015bmia\u0142o zaznacz\u0119, \u017ce wysz\u0142o pani Manueli jak zwykle, po polsku (od czego uciec chcia\u0142a) \u2013 rozkrokiem, okrakiem, szpagatem, oklepem.<\/p>\n

Ale te zast\u0119pniki przeprawy? Po lekturze zastan\u00f3wcie si\u0119: czy wszystkie pasuj\u0105 \u2013 jednej mniej, drugie wi\u0119cej. Razem i ka\u017cdy z osobna. Ale z tym mniejsza \u2013 to tylko s\u0142owne igraszki. Istota rzeczy samej polega na tym, i\u017c Gretkowska postanowi\u0142a \u2013 w razie, gdyby niejaki Duda wygra\u0142 wybory prezydenckie i zosta\u0142 na urz\u0119dzie na drug\u0105 kadencj\u0119, ona si\u0119 z Polski wyprowadza. Nie dlatego, \u017ce zwyci\u0119zca elekcji przez nast\u0119pne pi\u0119\u0107 lat b\u0119dzie obnosi\u0142 po kraju i \u015bwiecie sw\u0105 \u201emask\u0119 g\u0142upoty\u201d. Gretkowsk\u0105 pokona\u0142 discopolowy, roszczeniowy i \u015bmieciowy elektorat (a w\u0142a\u015bciwie od tamtej chwili suweren) kryj\u0105cego si\u0119 w \u201eostrym cieniu mg\u0142y\u201d prezydenckiego uzurpatora. Nie potrafi\u0142a si\u0119 przymusi\u0107 do szanowania suwerena \u2013 ot, taka elitarna, inteligencka przypad\u0142o\u015b\u0107. Usprawiedliwiam i przy\u0142\u0105czam si\u0119 duchowo, ale sam musia\u0142bym si\u0119 otorbi\u0107 i zahibernowa\u0107. Z prozaicznego powodu \u2013 nie sta\u0107 mnie na podniesienie kotwicy. Ale rozumiem, popieram i zazdroszcz\u0119…<\/p>\n

Zacz\u0119\u0142o si\u0119, jak ka\u017cda przeprawa si\u0119 zaczyna \u2013 od pierwszego kroku. Zaskakuj\u0105co i z pe\u0142n\u0105 dezynwoltur\u0105. Po prostu \u2013 w wiecz\u00f3r wyborczy, gdy ju\u017c mniej wi\u0119cej by\u0142o jasne, co si\u0119 stanie, Manuela powiesi\u0142a w sieci og\u0142oszenie, \u017ce dom sprzedaje. Partner Piotr da\u0142 si\u0119 zaskoczy\u0107, ale nie pokaza\u0142 po sobie nag\u0142ego wzburzenia. Klamka zapad\u0142a. Wi\u0119c przeprawa \u2013 na inny, cudzy brzeg, ale nadaj\u0105cy si\u0119 do oswojenia. Szwecja, kt\u00f3r\u0105 autorka opu\u015bci\u0142a \u2013 nie bez uczucia jakiej\u015b takiej nostalgii \u2013 dwadzie\u015bcia lat temu, nie nadaje si\u0119 do ponownego zasiedlenia. \u015amierdzi st\u0119chlizn\u0105. W og\u00f3le chyba nie, ale jej \u015bmierdzi. Nie tylko dekoracje \u2013 ludzie te\u017c. No to odpada; na szcz\u0119\u015bcie jest niezawodna Paulina M\u0142ynarska, kt\u00f3ra ju\u017c od dawna tkwi na Krecie i zarabia ucz\u0105c tambylc\u00f3w tudzie\u017c w\u0119drowc\u00f3w tybeta\u0144skiej medytacji i jogi.<\/p>\n

Niezawodna Paulina znajduje w lokalnych og\u0142oszeniach dom na sprzeda\u017c w przysi\u00f3\u0142ku Keramoti \u2013 ska\u0142y, na ska\u0142ach owce (i kozy), morze (\u015ar\u00f3dziemne, sam \u015brodek \u2013 \u017ceby nie by\u0142o…), pusto, prawie nikt tam nie mieszka, droga bardziej dla osio\u0142ka ni\u017c samochodu. I wygl\u0105da na to, \u017ce kasy starczy. Krete\u0144ski agent zdejmuje z sieci inserat, wi\u0119c tak jakby kupione. R\u00f3wnocze\u015bnie na gruncie krajowym za reszt\u0119 szmalu nabyta zostaje dzia\u0142eczka k\u0119dy\u015b w laskach za Banioch\u0105, nad rzeczk\u0105, opodal krzaczka… A rzeczka jest bobrza, a las nie ma adresu (znaczy ma, ale po co on komu). Kasy starcza na niewymy\u015bln\u0105 architektonicznie, skromn\u0105 stod\u00f3\u0142k\u0119 z kawa\u0142kiem p\u0142ota. W sumie zatem rozkrok, okrak, szpagat zgo\u0142a. Okrak to formu\u0142a po cz\u0119\u015bci psychologiczna, po cz\u0119\u015bci ekonomiczna. Ale tak musi by\u0107, skoro Manuelin partner Piotr ma g\u00f3rn\u0105 granic\u0119 odporno\u015bci (liczon\u0105 w celsjuszach) na dwudziestu trzech stopniach zafiksowan\u0105; powy\u017cej mdleje, a i fajtn\u0105\u0107 mo\u017ce… No i te interesy.<\/p>\n

W ten spos\u00f3b ucieczka na po\u0142udnie zamieni\u0142a si\u0119 w klasyczn\u0105 dwubiegun\u00f3wk\u0119 \u2013 z jednej strony \u015bmiech szalony, z drugiej strony gorzka \u0142za… Polska groteska \u2013 bez dw\u00f3ch zda\u0144.<\/p>\n

Ale czy to rozczarowuje? Mnie \u2013 nie. Manifestacyjna bezkompromisowo\u015b\u0107 jest mi u Gretkowskiej niepotrzebna \u2013 ju\u017c nie. Podobnie jak spontaniczne demonstracje i wybryki. Ale racjonalny namys\u0142, stan r\u00f3wnowagi (niech on sobie nawet b\u0119dzie buddyjski; byle nie bra\u0142 si\u0119 z tarota…) – o, to ju\u017c tak… To znaczy: um\u00f3wmy si\u0119 inaczej – dla literatury stan ducha autora\/autorki jest bez znaczenia, liczy si\u0119 jako\u015b\u0107 produktu ko\u0144cowego. Gdy autor zapisuje autobiograficzne notatki, znaczenie owego stanu ducha wzrasta, ale bez przesady. Manuela Gretkowska daleka jest bowiem od natr\u0119tnego epatowania swoimi emocjami. Zreszt\u0105 \u201eod zawsze\u201d pisze o sobie z kr\u00f3tkim wprawdzie dystansem i szczerze czasem do b\u00f3lu, ale tak, jakby zabiera\u0142a si\u0119 do preparowania rajskich motyli, by zbiory entomologiczne ubogaci\u0107. Zaj\u0119cie godne i wymagaj\u0105ce talentu, ale nie anga\u017cuj\u0105ce definitywnie. To jest chyba dobry przepis na dziennik, kt\u00f3ry chce si\u0119 na koniec przedstawi\u0107 zdumionej PT publiczno\u015bci, by si\u0119 zachwyci\u0142a. Bo za du\u017co bebech\u00f3w \u2013 te\u017c niedobrze. Autorka daleko w emocjach odesz\u0142a od sytuacji, kt\u00f3re j\u0105 dr\u0119czy\u0142y circa<\/i> trzydzie\u015bci lat temu nazad \u2013 od epizodu z \u017bu\u0142awskim (nieustaj\u0105ce wyrazy wsp\u00f3\u0142czucia…).<\/p>\n

Wyprowadzka na Kret\u0119 (zachowuj\u0105c wszelkie proporcje) to jednak emocjonalnie mniejszy \u0142adunek ni\u017c wsp\u00f3\u0142\u017cycie z artyst\u0105 osobliwym ze wszech miar. Tote\u017c wdzi\u0119czno\u015b\u0107 got\u00f3w jestem (na wezwanie) okaza\u0107 Gretkowskiej za to, i\u017c nie epatuje swymi emocjami ponad miar\u0119. W\u0142a\u015bciwo\u015bci i osobliwo\u015bci narracyjne talentu Gretkowskiej tego s\u0105 rodzaju, i\u017c jest przyjemnie, nawet gdy nie jest przyjemnie. Nawet ta odrobina zdrowego, okoliczno\u015bciami i temperatur\u0105 usprawiedliwionego ekshibicjonizmu daje dzie\u0142u r\u00f3wnowag\u0119. Zreszt\u0105 co to za ekshibicjonizm (na przyk\u0142ad go\u0142e cycki na drodze pe\u0142nej serpentyn…) \u2013 chyba tylko wed\u0142ug surowych, surowiej\u0105cych z dnia na dzie\u0144 kryteri\u00f3w, zaprowadzanych przez moralnych wzmo\u017ce\u0144c\u00f3w i poprawiaczy, kt\u00f3rych teraz pe\u0142no, coraz wi\u0119cej w naszym \u017cyciu publicznym. Pani Manuela oczywi\u015bcie musi na nich uwa\u017ca\u0107, ale na razie \u2013 luzik! Dzi\u0119ki temu lektura \u0142agodna jest jak nale\u015bnik z d\u017cemem, jak beza z malinami, jak jajeczko na mi\u0119kko z mase\u0142kiem i jednym st\u0142uczonym ziarenkiem pieprzu (by nie by\u0142o za delikatnie…). W sumie o to chodzi…<\/p>\n

A sama Kreta \u2013 co tu ukrywa\u0107 \u2013 archeologia i dal (\u017ce tak strawestuj\u0119 mistrza Ildefonsa). Niech sobie pani Manuela kopnie w ogr\u00f3dku \u2013 na pewno trafi na jak\u0105\u015b monet\u0119 greck\u0105, weneck\u0105, tureck\u0105 \u2013 wprawdzie nie obola na wst\u0119p w za\u015bwiaty, ale numizmat z wy\u017cszej p\u00f3\u0142ki. W najgorszym razie \u2013 trafi na \u017celazny dreck<\/i> po fallschirmj<\/i>\u00e4<\/i><\/span>grach<\/i> genera\u0142a Studenta \u2013 zardzewia\u0142y szmajser albo zbutwia\u0142e handgranaty… Takie to miejsce: od Minojczyk\u00f3w do Wandali XX wieku; a ka\u017cdy mia\u0142 co\u015b do okazania, do zrobienia, do powiedzenia, do zostawienia. Wyspa znios\u0142a to intensywne \u017cycie nadspodziewanie dobrze. Teraz jest gotowa udziela\u0107 schronienia ekspatom, uciekinierom, poszukiwaczom, nawr\u00f3ce\u0144com, m\u0142odo\u017ce\u0144com, tropicielom absolutu, rybakom dusz, figurom reinkarnowanym, uzdrowionym, m\u0105dralom i tragarzom byt\u00f3w. Oferuje s\u0142o\u0144ce, ciep\u0142e morze, wino (uwaga \u2013 greckie wina, krete\u0144skich nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c, s\u0105 niestety kiepskie; proces ulubionego przez Grek\u00f3w \u201e\u017cywicowania\u201d temu trunkowi wyra\u017anie nie s\u0142u\u017cy…), \u017cycie bez egzystencjalnych m\u0119czarni, daleko od dylemat\u00f3w i strach\u00f3w globalizacji. Kreta oferuje te\u017c dystans i poczucie bezpiecze\u0144stwa (mimo wszystko w ko\u0144cu to Unia, nieprawda\u017c?) – a zim\u0105 deszcz i wiatr; oba te \u017cywio\u0142y, je\u015bli nie w nadmiarze, sprzyjaj\u0105 lekturom, pisaniu i filozofowaniu. Owszem \u2013 Chania w styczniu potrafi by\u0107 jak Chandra. Uny\u0144ska \u2013 ma si\u0119 rozumie\u0107. Ale zima tam to tylko dwa miesi\u0105ce.<\/p>\n

Niech \u017cyje zatem Kreta, Kretyni i Kretynki… O, najmocniej przepraszam \u2013 Krete\u0144czycy p\u0142ci obojga \u2013 zasiedziali i przywiani. Oczekuj\u0119 tedy mojego ulubionego ci\u0105gu dalszego (zreszt\u0105 zapowiedzianego w ostatnim zdaniu). Daj\u0119 pani Manueli pi\u0119\u0107 lat na t\u0119 Kret\u0119.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(16 05 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Manuela Gretkowska\u00a0 Przeprawa Wydawnictwo Znak litera nova, Krak\u00f3w 2023 Rekomendacja: 2\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Okrakiem… Przeprawa \u2013 albo przyprawa, zaprawa, naprawa, poprawa, doprawa, odprawa, wyprawa… Ka\u017cde z tych graficznie i fonetyczne podobnych do siebie s\u0142\u00f3w mog\u0142oby zaj\u0105\u0107 miejsce pierwszego z nich na stronie tytu\u0142owej nowego tomu Gretkowskiej. Nowego tomu czego? Rozwa\u017cywszy wiele \u201eza\u201d i \u201eprzeciw\u201d, naczytawszy si\u0119 (co tam naczytawszy \u2013 tre\u015bciami opiwszy si\u0119 jak b\u0105k…) opas\u0142ych s\u0142ownik\u00f3w, filologicznych podr\u0119cznik\u00f3w i przewodnik\u00f3w po gatunkach literackich, sk\u0142oni\u0142em si\u0119 ostatecznie ku zdefiniowaniu \u201ePrzeprawy\u201d jako autobiograficznej monografii \u2013 zapisk\u00f3w z \u017cycia autorki, ilustrowanych. Fotografie bowiem na froncie ok\u0142adki oraz na przedniej i tylnej wyklejce s\u0105 z \u017cycia \u2013 jak najbardziej. A czemu monografia? Bo wszystko kr\u0119ci si\u0119 autotematycznie wok\u00f3\u0142 autorczynego zamys\u0142u wyprowadzenia si\u0119 z Polski k\u0119dy\u015b ku po\u0142udniowi (bo P\u00f3\u0142noc odpad\u0142a: za zimno – a i klimat spo\u0142eczny zdecydowanie si\u0119 pogorszy\u0142). Nie uprzedzaj\u0105c demaskatorsko rozwoju wypadk\u00f3w, nie\u015bmia\u0142o zaznacz\u0119, \u017ce wysz\u0142o pani Manueli jak zwykle, po polsku (od czego uciec chcia\u0142a) \u2013 rozkrokiem, okrakiem, szpagatem, oklepem. Ale te zast\u0119pniki przeprawy? Po lekturze zastan\u00f3wcie si\u0119: czy wszystkie pasuj\u0105 \u2013 jednej mniej, drugie wi\u0119cej. Razem i ka\u017cdy z osobna. Ale z tym mniejsza \u2013 to tylko s\u0142owne igraszki. Istota rzeczy samej polega na tym, i\u017c Gretkowska…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4068,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[329,160],"tags":[60],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4065"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4065"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4065\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4120,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4065\/revisions\/4120"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4068"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4065"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4065"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}