{"id":4009,"date":"2023-04-16T14:03:21","date_gmt":"2023-04-16T12:03:21","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4009"},"modified":"2023-05-27T03:11:52","modified_gmt":"2023-05-27T01:11:52","slug":"uwierz-w-bestie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/04\/16\/uwierz-w-bestie\/","title":{"rendered":"Uwierz w bestie"},"content":{"rendered":"\n

Nastassja Martin\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Uwierz w bestie <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Anna Michalska<\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Strze\u017c si\u0119 ci\u0105\u017cy, lokis kr\u0105\u017cy<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Nied\u017awiedzia spotka\u0107 w tajdze \u2013 prosisz si\u0119 o nieszcz\u0119\u015bcie. I masz… Jak w banku. To nie jest fragment sennika stylizowanego na staro\u017cytny. To ca\u0142kiem wsp\u00f3\u0142czesna przestroga dla tzw. podr\u00f3\u017cnik\u00f3w i innych niespokojnych duch\u00f3w, szukaj\u0105cych ekstremalnych przyg\u00f3d i podniet na zadupiach cywilizacji, gdzie lokalsi z podziwu godn\u0105 wyrozumia\u0142o\u015bci\u0105 (a nawet oboj\u0119tno\u015bci\u0105) znosz\u0105 wybryki swych niechcianych go\u015bci. Nawet gdy trzeba dla nich organizowa\u0107 ekspedycje ratunkowe… Przedstawiciele tzw. cywilizacji bia\u0142ego cz\u0142owieka, opr\u00f3cz godnej pochwa\u0142y ruchliwo\u015bci, przedsi\u0119biorczo\u015bci, pasji odkrywania, sk\u0142onno\u015bci do bicia rekord\u00f3w, \u201ewyposa\u017ceni\u201d s\u0105 te\u017c w stosown\u0105 doz\u0119 arogancji, poczucia wyj\u0105tkowo\u015bci i wy\u017cszo\u015bci nad innymi formami \u017cycia (w tym tak\u017ce formami w\u0142asnego gatunku…), \u017ce o karygodnej lekkomy\u015blno\u015bci nie wspomn\u0119.<\/p>\n

Bo z nied\u017awiedziami \u017cart\u00f3w nie ma… Pani Nastassja Martin, francuska antropolo\u017cka, badaj\u0105ca ludy P\u00f3\u0142nocy \u2013 m.in. Inuit\u00f3w, Athabask\u00f3w i innych tubylc\u00f3w na Alasce, oraz Ewenk\u00f3w na Kamczatce, stosuj\u0105c metod\u0119 obserwacji uczestnicz\u0105cej, \u017cy\u0142a z obiektami swych bada\u0144 \u2013 ich \u017cyciem, bez tej warstwy ochronnej, kt\u00f3r\u0105 bia\u0142y cz\u0142owiek zwyk\u0142 si\u0119 separowa\u0107 od \u015bwiata. No i w g\u00f3rach gdzie\u015b pod Kluczewsk\u0105 Sopk\u0105 zetkn\u0119\u0142a si\u0119 w spos\u00f3b dos\u0142owny z nied\u017awiedziem (p\u0142ci nieustalonej), kt\u00f3ry zacisn\u0105\u0142 szcz\u0119ki na jej g\u0142owie, ale z nieznanych przyczyn (bo pewnie nie dlatego, \u017ce kilka razy dziabn\u0119\u0142a go w bok czekanem wspinaczkowym…) odst\u0105pi\u0142 od zamiaru konsumpcji i zbieg\u0142 w tajg\u0119, zostawiaj\u0105c rann\u0105 z obra\u017ceniami zagra\u017caj\u0105cymi bezpo\u015brednio \u017cyciu. Na szcz\u0119\u015bcie wezwano pomoc i starym postsowieckim helikopterem odtransportowano Nastassj\u0119 do ambulatorium w pobliskiej bazie wojskowej, stamt\u0105d do Pietropaw\u0142owska, sk\u0105d polecia\u0142a do Pary\u017ca, do szpitala Salpetriere. W zasadzie uratowana…<\/p>\n

No c\u00f3\u017c, skrajna nieostro\u017cno\u015b\u0107… Gdyby pani Martin zna\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 swego rodaka, dziewi\u0119tnastowiecznego pisarza i historyka Prospera Merim\u00e9<\/span>e, mo\u017ce by\u0142aby nieco rozwa\u017cniejsza. Mam tu na my\u015bli nowel\u0119 grozy \u201eLokis. R\u0119kopis profesora Wittembacha\u201d (1869), opowiadaj\u0105c\u0105 o pewnym dramatycznym zdarzeniu z \u017cycia wy\u017cszych sfer we \u017bmudzi, gdzie na polowaniu nied\u017awied\u017a potarmosi\u0142 nieco pewn\u0105 dam\u0119 wysokiego rodu, skutkiem czego popad\u0142a ona w ob\u0142\u0119d, a jej syn, urodzony ju\u017c po randce z misiem, zacz\u0105\u0142 w doros\u0142ym wieku zdradza\u0107 niebezpieczne cechy odzwierz\u0119ce… Takie to by\u0142y horrory w dziewi\u0119tnastym wieku! (W 1970 roku re\u017cyser Janusz Majewski zrealizowa\u0142 wielkiej plastycznej urody film pod tym\u017ce tytu\u0142em \u2013 z Edmundem Fettingiem, J\u00f3zefem Duriaszem, Ma\u0142gorzat\u0105 Braunek, Gustawem Lutkiewiczem, Zofi\u0105 Mrozowsk\u0105 i innymi gwiazdami). No, ale nie czyta\u0142a, a filmu nie widzia\u0142a \u2013 inaczej by wiedzia\u0142a, \u017ce na Wschodzie nied\u017awied\u017a to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c dzikie zwierz\u0119, gro\u017ana, mordercza zgo\u0142a bestia \u2013 wiedzia\u0142aby, \u017ce to nie tylko totem, ale egzystencjalny mit, symbol Matki Natury – jej si\u0142y i oboj\u0119tnego dystansu wobec ludzkich spraw i problem\u00f3w. Nied\u017awied\u017a to uosobienie P\u00f3\u0142nocy – strasznej krainy, hemisfery dziw\u00f3w, mit\u00f3w, horroru egzystencji, supremacji natury nad ludzkim losem, mrozu i okrucie\u0144stwa. Rosj\u0119 w figurze nied\u017awiedzia przedstawiano graficznie (cho\u0107by na mapach krain hiperborejskich…) ju\u017c w XVII wieku, zanim fizycznie sta\u0142a si\u0119 mocarstwem. A w mitologii lud\u00f3w le\u015bnych \u2013 od S\u0142owian i Ba\u0142t\u00f3w poprzez Ugrofin\u00f3w i syberyjskie plemiona a\u017c do tzw. pierwszych nacji Ameryki P\u00f3\u0142nocnej \u2013 nied\u017awied\u017a to tajemnicza si\u0142a Natury, utrzymuj\u0105ca r\u00f3wnowag\u0119 strachu w boskim planie urz\u0105dzenia \u015bwiata…<\/p>\n

A na dodatek tak si\u0119 niekorzystnie dla ambicji literackich (bo przecie\u017c taki przypadek zdyskontowa\u0107 w druku trzeba bezwzgl\u0119dnie!) pani Martin z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce jej bliskie spotkanie z misiem zbieg\u0142o si\u0119 mniej wi\u0119cej w czasie ze strzelanin\u0105 w paryskiej redakcji satyrycznego magazynu \u201eCharlie Hebdo\u201d. Jedna z ofiar terrorystycznej napa\u015bci islamskich ekstremist\u00f3w \u2013 braci Kouachi \u2013 felietonista Philippe Lancon zosta\u0142 trafiony paroma pociskami 7,62 mm z zastavy (jugos\u0142owia\u0144skiej wersji ka\u0142asznikowa) w szcz\u0119k\u0119 \u2013 dok\u0142adnie w te same miejsca i w podobny spos\u00f3b, jak mi\u015b na Kamczatce obszed\u0142 si\u0119 ze szcz\u0119k\u0105 pani Martin. Ze zrozumia\u0142ych wzgl\u0119d\u00f3w przypadek Lancona przyku\u0142 wi\u0119cej uwagi opinii publicznej. Za\u015b relacja, kt\u00f3r\u0105 dziennikarz (w ko\u0144cu zawodowiec pi\u00f3ra) sporz\u0105dzi\u0142 ze swego przypadku \u2013 czyli poruszaj\u0105cy \u201eStrz\u0119p\u201d (rekomendowa\u0142em lektur\u0119 w tym blogu 30 marca 2022 roku…) – to jedna z pi\u0119ciu najlepszych ksi\u0105\u017cek wydanych u nas w ubieg\u0142ym roku, pochodz\u0105cych z obszaru j\u0119zyka francuskiego…<\/p>\n

Anatomiczno-psychiczna, pora\u017caj\u0105ca dok\u0142adno\u015b\u0107 relacji Lancona i jej literackie walory uplasowa\u0142y si\u0119 raczej poza zasi\u0119giem tw\u00f3rczych mo\u017cliwo\u015bci pani Martin. Przeto sk\u0142oni\u0142a si\u0119 ona ku zamiarowi wyeksploatowania antropologicznych (czyli zgodnych z wykszta\u0142ceniem, do\u015bwiadczeniem i predyspozycjami) aspekt\u00f3w swej przygody. Antropologicznych, czyli jakich? W praktyce okaza\u0142o si\u0119, \u017ce dla lud\u00f3w P\u00f3\u0142nocy, kt\u00f3re pani Martin tak zawzi\u0119cie bada od lat, istotne znaczenie, zgo\u0142a transcendentalne i egzystencjalne, ma oniryczna sfera bytowania. Zjawiska wizyjne, pojawiaj\u0105ce si\u0119 w czasie snu, s\u0105 nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tamtejszego intelektualnego universum<\/i>. Nic dziwnego \u2013 gdy noc polarna duszna jest i parna, d\u0142ugi i intensywny sen (cz\u0119sto wspomagany szama\u0144skimi sztuczkami, kt\u00f3re zwykli\u015bmy interpretowa\u0107 jako u\u017cywanie \u015brodk\u00f3w halucynogennych) pozwala oszcz\u0119dza\u0107 energi\u0119, kt\u00f3r\u0105 zim\u0105 pozyskiwa\u0107 trudno… Senne widzenia pozwalaj\u0105 obja\u015bnia\u0107 \u015bwiat, przewidywa\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107, odgadywa\u0107 zagadki z przesz\u0142o\u015bci \u2013 no i w og\u00f3le orientowa\u0107 si\u0119 w sprawach tudzie\u017c dylematach ducha.<\/p>\n

Bliskie spotkanie trzeciego (a mo\u017ce w zasadzie czwartego…) stopnia z misiem \u2013 opr\u00f3cz niezwykle trudno goj\u0105cych si\u0119 ran, serii niebezpiecznych operacji i bolesnej rehabilitacji (g\u0142\u00f3wnie wszak\u017ce psychologicznej) \u2013 da\u0142o Nastassji osobliw\u0105 p\u0142aszczyzn\u0119 badawcz\u0105, kt\u00f3r\u0105 zreszt\u0105 wykorzysta\u0142a umiarkowanie, wszelako zgodnie ze swym temperamentem poznawczym. Ot\u00f3\u017c prze\u017cyte i w sumie szcz\u0119\u015bliwie zako\u0144czone zderzenie z si\u0142\u0105 k\u0142\u00f3w i pazur\u00f3w nied\u017awiedzich zmieni\u0142o jej osobisty status w spo\u0142eczno\u015bci Ewenk\u00f3w. Krwawy \u201epoca\u0142unek\u201d misia sprawi\u0142, \u017ce tubylcy zacz\u0119li nazywa\u0107 j\u0105 \u201ematuch\u0105<\/i>\u201d, co w ich j\u0119zyku pono\u0107 znaczy nied\u017awiedzic\u0119. A to ju\u017c ma swoje konsekwencje symboliczno-mityczne, bowiem osobie takiej przypisuje si\u0119 pewne w\u0142a\u015bciwo\u015bci magiczne, w pewnym sensie nadprzyrodzone. Kiedy ju\u017c by\u0142o jasne, \u017ce Nastassja prze\u017cyje, aczkolwiek troch\u0119 oszpecona \u2013 kto\u015b z Ewenk\u00f3w, m\u0105\u017c bywa\u0142y i wiedz\u0105cy, zda\u0142 jej pytanie, czy wybaczy\u0142a nied\u017awiedziowi ten fatalny w skutkach atak. W duchu Nastassja wykrzycza\u0142a, \u017ce chcia\u0142aby raczej zabi\u0107 besti\u0119, ale na g\u0142os powiedzia\u0142a, \u017ce wybaczy\u0142a… – Od tej chwili jeste\u015b mied’k\u0105<\/i> \u2013 wybrzmia\u0142a opinia wiedz\u0105cego, szamana bez ma\u0142a. W j\u0119zyku Ewenk\u00f3w oznacza to naznaczon\u0105, p\u00f3\u0142-kobiet\u0119, p\u00f3\u0142-nied\u017awiedzic\u0119. Mied’ka<\/i> to powa\u017cna zmiana osobistego statusu pani Martin. Jej pozycja w plemieniu niebywale wzros\u0142a, okazywano jej zas\u0142u\u017cony respekt, utrzymywano dystans nale\u017cny osobom duchowo wyr\u00f3\u017cnionym.<\/p>\n

Po wypadku, przed transferem do Francji na operacje i rehabilitacj\u0119, nie mia\u0142a szans, by odczu\u0107 (i przebada\u0107 naukowo) konsekwencje swego towarzysko-spirytualnego awansu spo\u0142ecznego. Ale potem… Bo jak si\u0119 s\u0142usznie od pewnego czasu po\u015bwi\u0119conego lekturze domy\u015blacie \u2013 pani Martin… wr\u00f3ci\u0142a, najszybciej jak si\u0119 tylko da\u0142o, na Kamczatk\u0119, do \u201eswoich\u201d Ewenk\u00f3w, pod Kluczewsk\u0105 Sopk\u0119. Do\u015bwiadczenie z misiem pozwala jej zg\u0142\u0119bi\u0107 bardziej, ni\u017c to mo\u017cliwe w przypadku bia\u0142asa z dalekiej Europy, istot\u0119 animizmu \u2013 synkretycznego i niesformalizowanego w swej og\u00f3lno\u015bci mniemania, \u017ce dusza nie jest wy\u0142\u0105cznie atrybutem cz\u0142owieka \u2013 posiadaj\u0105, j\u0105 zwierz\u0119ta, ro\u015bliny i nawet obiekty, przedmioty nieo\u017cywione. A poza czysto poznawczym, badawczym aspektem swego powrotu, nada\u0142a mu znaczenie terapeutyczne. To jedyna droga zwalczenia strach\u00f3w, wyzbycia si\u0119 l\u0119k\u00f3w i onirycznych majacze\u0144. I powiem wam \u2013 to si\u0119 czyta ze znacznym ukontentowaniem dla naszego instynktu ciekawo\u015bci \u2013 aczkolwiek nikomu nie zaleca\u0142bym wystawiania si\u0119 na podobne eksperymenty poznawcze…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(16 04 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nastassja Martin\u00a0 Uwierz w bestie Prze\u0142o\u017cy\u0142a Anna MichalskaWydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Strze\u017c si\u0119 ci\u0105\u017cy, lokis kr\u0105\u017cy Nied\u017awiedzia spotka\u0107 w tajdze \u2013 prosisz si\u0119 o nieszcz\u0119\u015bcie. I masz… Jak w banku. To nie jest fragment sennika stylizowanego na staro\u017cytny. To ca\u0142kiem wsp\u00f3\u0142czesna przestroga dla tzw. podr\u00f3\u017cnik\u00f3w i innych niespokojnych duch\u00f3w, szukaj\u0105cych ekstremalnych przyg\u00f3d i podniet na zadupiach cywilizacji, gdzie lokalsi z podziwu godn\u0105 wyrozumia\u0142o\u015bci\u0105 (a nawet oboj\u0119tno\u015bci\u0105) znosz\u0105 wybryki swych niechcianych go\u015bci. Nawet gdy trzeba dla nich organizowa\u0107 ekspedycje ratunkowe… Przedstawiciele tzw. cywilizacji bia\u0142ego cz\u0142owieka, opr\u00f3cz godnej pochwa\u0142y ruchliwo\u015bci, przedsi\u0119biorczo\u015bci, pasji odkrywania, sk\u0142onno\u015bci do bicia rekord\u00f3w, \u201ewyposa\u017ceni\u201d s\u0105 te\u017c w stosown\u0105 doz\u0119 arogancji, poczucia wyj\u0105tkowo\u015bci i wy\u017cszo\u015bci nad innymi formami \u017cycia (w tym tak\u017ce formami w\u0142asnego gatunku…), \u017ce o karygodnej lekkomy\u015blno\u015bci nie wspomn\u0119. Bo z nied\u017awiedziami \u017cart\u00f3w nie ma… Pani Nastassja Martin, francuska antropolo\u017cka, badaj\u0105ca ludy P\u00f3\u0142nocy \u2013 m.in. Inuit\u00f3w, Athabask\u00f3w i innych tubylc\u00f3w na Alasce, oraz Ewenk\u00f3w na Kamczatce, stosuj\u0105c metod\u0119 obserwacji uczestnicz\u0105cej, \u017cy\u0142a z obiektami swych bada\u0144 \u2013 ich \u017cyciem, bez tej warstwy ochronnej, kt\u00f3r\u0105 bia\u0142y cz\u0142owiek zwyk\u0142 si\u0119 separowa\u0107 od \u015bwiata. No i w g\u00f3rach gdzie\u015b pod Kluczewsk\u0105 Sopk\u0105 zetkn\u0119\u0142a si\u0119 w spos\u00f3b dos\u0142owny z nied\u017awiedziem (p\u0142ci nieustalonej), kt\u00f3ry zacisn\u0105\u0142 szcz\u0119ki…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4011,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[329,134],"tags":[419],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4009"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4009"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4009\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4093,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4009\/revisions\/4093"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4011"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4009"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4009"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4009"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}