{"id":3995,"date":"2023-04-09T09:51:55","date_gmt":"2023-04-09T07:51:55","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3995"},"modified":"2023-05-03T02:00:34","modified_gmt":"2023-05-03T00:00:34","slug":"pierwiastki-sladowe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/04\/09\/pierwiastki-sladowe\/","title":{"rendered":"Pierwiastki \u015bladowe"},"content":{"rendered":"\n

Donna Leon<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Pierwiastki \u015bladowe <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Marek Fedyszak <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 3\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

A woda sobie p\u0142ynie jak gdyby nigdy nic…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Upa\u0142 w Wenecji to katorga… Wprawdzie takiego ponadczterdziestostopniowego nad kana\u0142ami nie do\u015bwiadczy\u0142em, ale trzydziestostopniowe plus i owszem. Latem we W\u0142oszech takie temperatury to sk\u0105din\u0105d norma, ale nad lagun\u0105, gdzie mikroklimat ma specyficzne, osobliwe w\u0142a\u015bciwo\u015bci biometeorologiczne, ta norma staje si\u0119 tortur\u0105… Po pierwsze \u2013 smr\u00f3d… Upa\u0142y i susze obni\u017caj\u0105 poziom wody; a gdy wody jest mniej, poziom st\u0119\u017cenia w niej \u015bciek\u00f3w ro\u015bnie. Gdy wody jest mniej, ods\u0142aniaj\u0105 si\u0119 zakamarki linii brzegowej, wype\u0142nione mu\u0142em, osadami i trwa\u0142ym amalgamatem produkt\u00f3w trawienia tudzie\u017c komunalnych \u015bmieci \u2013 intensywny, dra\u017cni\u0105cy zapach jest cech\u0105 immanentn\u0105 tego procesu hydrogeologicznego. Gdy wody jest mniej, niekt\u00f3re kana\u0142y trac\u0105 swe w\u0142a\u015bciwo\u015bci trakcyjne, przeto umiarkowanie sprawna w normalnych warunkach flota p\u0142ywaj\u0105cych \u015bmieciarek nie wsz\u0119dzie dociera \u2013 ha\u0142dy odpad\u00f3w na rivach<\/i> rosn\u0105 i z dnia na dzie\u0144 daj\u0105 o obie zna\u0107 coraz intensywniej. Co tu ukrywa\u0107 \u2013 w czas letnich upa\u0142\u00f3w stary menel po nocy z\u0142ej tak nie \u015bmierdzi, jak potrafi cuchn\u0105\u0107 wysychaj\u0105ca Serenissima… A poza tym – no c\u00f3\u017c: s\u0142\u00f3wko canale<\/i> (kana\u0142 znaczy) nie bez powodu blisko plasuje si\u0119 s\u0142ownikowo in\u017cynierskiego poj\u0119cia kanalizacji \u2013 struktury (jak powszechnie wiadomo) raczej nie s\u0142u\u017c\u0105cej do wyrobu perfum. Zreszt\u0105 w Italii od czas\u00f3w kr\u00f3la Tarkwiniusza (VI wiek przed nasz\u0105 er\u0105), a ju\u017c na pewno od epoki cesarza Wespazjana (rok 70 naszej ery) wiadomo, \u017ce tylko pieni\u0105dze nie \u015bmierdz\u0105, a i to podobno nie zawsze…<\/p>\n

W takiej osobliwej anomalii klimatycznej nasz przyjaciel commissario<\/i> Brunetti, zamiast uda\u0107 si\u0119 na nadmorski urlop (ech, ta bryza adriatycka…), wzgl\u0119dnie do alpejskiego uzdrowiska, gdzie mikroklimat regulowany jest oddechem lodowc\u00f3w, tkwi w swej ukochanej Wenecji jak na rozgrzanej patelni i przyjmuje spraw\u0119, o kt\u00f3rej rozwik\u0142anie poprosi\u0142a umieraj\u0105ca (na raka) w hospicjum kobieta. Sprawa okaza\u0142a si\u0119 nie taka banalna, jak z pocz\u0105tku policjanci s\u0105dzili. Ot\u00f3\u017c m\u0105\u017c umieraj\u0105cej kilka tygodni wcze\u015bniej zgin\u0105\u0142 w wypadku, a ona sama (z prozaicznego powodu \u2013 brak \u015brodk\u00f3w na kontynuacj\u0119) trafi\u0142a z prywatnego hospicjum do charytatywnego, komunalnego szpitala weneckiego Fatebenefratelli. \u015amiertelnie chora wdowa, powodowana zapewne ch\u0119ci\u0105 oczyszczenia sumienia, wyzna\u0142a, i\u017c \u015brodki, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mia\u0142a miejsce w hospicjum, to \u201ez\u0142e pieni\u0105dze\u201d by\u0142y. A jej m\u0105\u017c nie zgin\u0105\u0142 w wypadku na skutek kaprysu losu. Zosta\u0142 zabity…<\/p>\n

Brunetti akurat w te upa\u0142y nie mia\u0142 nic powa\u017cniejszego do roboty (poza pewnym na po\u0142y prywatnym zleceniem od upierdliwego szefa – wicekwestora Patty), wi\u0119c wesp\u00f3\u0142 z commissari\u0105<\/i> Griffoni tudzie\u017c inspektorem Vianell\u0105 niespiesznie pocz\u0105\u0142 bada\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci pacjentki hospicjum – signory Toso, co przede wszystkim oznacza\u0142o powr\u00f3t do okoliczno\u015bci \u015bmierci jej m\u0119\u017ca – Vittoria Fadalto. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Fadalto by\u0142 chemikiem i pracowa\u0142 w firmie co prawda prywatnej, lecz pe\u0142ni\u0105cej niezwykle wa\u017cn\u0105 rol\u0119 publiczn\u0105, wr\u0119cz strategiczn\u0105, w regionie Veneto \u2013 mianowicie u dostawcy wody do cel\u00f3w spo\u017cywczych i komunalnych. Firma Spattuto Acqua zajmowa\u0142a si\u0119 poborem wody z w\u0142asnych i dzier\u017cawionych uj\u0119\u0107, jej uzdatnianiem i dystrybucj\u0105 wodoci\u0105gami po mie\u015bcie i okolicach. Vittorio Fadalto by\u0142 kim\u015b w rodzaju w\u0119drownego kontrolera, regularnie odwiedzaj\u0105cego punkty poboru wody, pobieraj\u0105cego pr\u00f3bki, badane potem na zawarto\u015b\u0107 wyspecyfikowanych w umowie mi\u0119dzy firm\u0105 a w\u0142adzami municypalnymi substancji istotnych z punktu widzenia czysto\u015bci wody kierowanej do sieci przesy\u0142owych. Czy to aby mo\u017ce by\u0107 korupcjogenne stanowisko pracy? Oddio<\/i> \u2013 jeszcze jak! We W\u0142oszech? To jak element krajobrazu…<\/p>\n

Gdy Brunetti i jego koledzy zyskali obraz sytuacji, zyskali te\u017c pewno\u015b\u0107, \u017ce chodzi\u0107 mo\u017ce o powa\u017cne przest\u0119pstwo, ale przy okazji zyskali te\u017c bolesn\u0105 (dla praworz\u0105dnych str\u00f3\u017c\u00f3w porz\u0105dku publicznego i ducha ustaw karnych) \u015bwiadomo\u015b\u0107, jak trudne to wszystko jest do udowodnienia, a po nim – skazania winnych i odprawienia ich z \u017cycia publicznego ze sprawiedliwymi wyrokami. Jak sobie z tym poradzili? Dobra \u2013 tradycyjnie zostawmy to czytelnikom do samodzielnego rozczytania. Mamy wszak umow\u0119, by nie spojlerowa\u0107… W ka\u017cdym razie godzi si\u0119 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce Donna Leon wci\u0105\u017c w niez\u0142ej, godnej podziwu formie fabularnej. Intryga i narracja bez powa\u017cnych zarzut\u00f3w. Si\u0119 czyta.<\/p>\n

Jakkolwiek jednak potoczy si\u0119 ta historia i czym si\u0119 sko\u0144czy, to tylko fabularne rusztowanie, z bylejakiego drutu i patyk\u00f3w zwi\u0105zane \u2013 szkielet, jak w warsztacie rze\u017abiarza. Dopiero oblepienie takowego glin\u0105 wedle wskaz\u00f3wek wyobra\u017ani artysty daje jakie takie poj\u0119cie o warto\u015bci ca\u0142ego dzie\u0142a. Donna Leon nigdy nie nale\u017ca\u0142a \u2013 i i nadal nie nale\u017cy \u2013 do grona autor\u00f3w krymina\u0142\u00f3w, skupiaj\u0105cych si\u0119 na samej intrydze. Przeciwnie, ona tkwi na protiwpo\u0142o\u017cnym<\/i> biegunie \u2013 tam, na antypodach, intryga sensacyjna jest ma\u0142o istotna. Natomiast obudowa spo\u0142eczna, czasem polityczna, ale przede wszystkim obyczajowa… To jest jej pisania sens g\u0142\u00f3wny \u2013 ba, niekiedy wydaje mi si\u0119, \u017ce jedyny. W rezultacie bowiem chodzi o to, co sobie autorka my\u015bli o W\u0142ochach – pojedynczo i en masse…<\/i><\/p>\n

Powiedzmy sobie od razu \u2013 Donna Leon nie jest \u0142agodn\u0105 obserwatork\u0105 na go\u015bcinnych wyst\u0119pach, zobligowan\u0105 przez sui generis konwencj\u0119, by pisa\u0107 o W\u0142ochach i W\u0142oszech wy\u0142\u0105cznie dobrze i dobrotliwie \u2013 jak to przybyszowi winno wypada\u0107. A zw\u0142aszcza jak na Amerykank\u0119. Amerykanin we W\u0142oszech, je\u015bli nie jest z pochodzenia Sycylijczykiem lub kim\u015b podobnym takim, to persona non grata<\/i> co najmniej. No i ta r\u00f3\u017cnica cywilizacji \u2013 tam trzysta lat, tu \u2013 trzy tysi\u0105ce co najmniej. Nic tak nie onie\u015bmiela jak por\u00f3wnanie d\u0142ugo\u015bci korzeni drzew genealogicznych. Co tam dolary czy cywilizacyjne gad\u017cety! Taaak, w\u0142oskie poczucie wy\u017cszo\u015bci bywa mia\u017cd\u017c\u0105ce… A tu taka Donna Leon potrafi przy\u0142o\u017cy\u0107 i rzadko bywa niesprawiedliwa. W\u0142och\u00f3w wprawdzie mo\u017cna polubi\u0107 \u2013 i jest za co \u2013 ale ich wad wcale nie wypada zamiata\u0107 pod dywan. No i faktem jest niezbitym, \u017ce W\u0142osi zbiorczo jako nacja i ka\u017cdy z nich z osobna, za krytyk\u0105 (osobliwie za s\u0142uszn\u0105) nie przepadaj\u0105. Ten nar\u00f3d tak ju\u017c ma. Od wiek\u00f3w. Przeto jasnym si\u0119 staje, czemu Donna Leon zabroni\u0142a swe ksi\u0105\u017cki t\u0142umaczy\u0107 na w\u0142oski (pisze po angielsku). Jest popularna w Niemczech (tam jedna z sieci telewizyjnych zrobi\u0142a niez\u0142y serial o Brunettim), w Szwajcarii (gdzie pani Leon ostatnio pomieszkuje i publikuje), w Polsce, Francji i krajach skandynawskich \u2013 tylko nie we W\u0142oszech. Znajomy z Mediolanu \u2013 nie \u017caden \u201ecywil\u201d, lecz dziennikarz pisuj\u0105cy wysublimowane recenzje teatralne i ksi\u0105\u017ckowe – zapytany o Leon, nie mia\u0142 poj\u0119cia, o kogo chodzi. Ale mo\u017ce to i lepiej \u2013 dla Donny Leon, nie dla W\u0142och\u00f3w. Tym przyda\u0142oby si\u0119 czasem upuszczenie powietrza z \u201eprzed\u0119tego\u201d balonika.<\/p>\n

Tak czy inaczej, w \u201ePierwiastkach \u015bladowych\u201d, zbiorowy portrecik mieszka\u0144c\u00f3w Wenecji (i nie tylko ich) po raz kolejny nabiera \u2013 opr\u00f3cz wyraz\u00f3w sympatii i wsp\u00f3\u0142czucia, na kt\u00f3re to wszyscy \u201ekanalarze\u201d dzi\u0119ki swemu heroizmowi (kt\u00f3ry w \u0142atwiejszych do \u017cycia regionach nazywa si\u0119 po prostu patriotyzmem lokalnym…) zas\u0142uguj\u0105 \u2013 charakteru pamfleto-po\u0142ajanki. Mnie najbardziej osobi\u015bcie dotkn\u0105\u0142, opisany z gniewem przez Donn\u0119 Leon, upadek obyczaju darmowego podawania wody (kran\u00f3wy zreszt\u0105) do kawy, ale nie tylko, w niezliczonych weneckich barach. Wod\u0119 daj\u0105 nadal, ale podobno w cenie jednego euro za szklaneczk\u0119. Rozb\u00f3j… A spr\u00f3bujcie bez popitki kilka razy dziennie wch\u0142on\u0105\u0107 jednym \u0142ykiem albo na dwa razy (nawet zim\u0105) espresso doppio senza zucchero…<\/i> Da si\u0119, ale p\u00f3jdzie kiepsko. Za to wiosn\u0105, latem i jesieni\u0105 kawa z wod\u0105 (plus tramezzino<\/i> z czymkolwiek) w Wenecji to podstawa egzystencji.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie Donna Leon nie poprzestaje na biadaniach nad upadkiem weneckich obyczaj\u00f3w gastronomicznych. Uwa\u017cna lektura ods\u0142ania znacznie wi\u0119cej dylemat\u00f3w obyczajowych i spo\u0142ecznych na weneckiej lagunie i w okolicy. Ju\u017c same rozwa\u017cania nad systemem, wedle kt\u00f3rego pa\u0144stwo w\u0142oskie dba o czysto\u015b\u0107 wody dostarczanej swym obywatelom (sk\u0105din\u0105d to rozwa\u017cania nad wyraz szczeg\u00f3\u0142owe) mog\u0105 zje\u017cy\u0107 ow\u0142osienie na \u0142bie i karku. Wi\u0119c to nie jest lektura czysto i wy\u0142\u0105cznie rozrywkowa. Ale do rewolucji te\u017c nie nawo\u0142uje, chodzi tylko o wod\u0119 w kranie. Ma p\u0142yn\u0105\u0107 \u2013 to p\u0142ynie…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(9 04 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Donna Leon Pierwiastki \u015bladowe Prze\u0142o\u017cy\u0142 Marek Fedyszak Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 A woda sobie p\u0142ynie jak gdyby nigdy nic… Upa\u0142 w Wenecji to katorga… Wprawdzie takiego ponadczterdziestostopniowego nad kana\u0142ami nie do\u015bwiadczy\u0142em, ale trzydziestostopniowe plus i owszem. Latem we W\u0142oszech takie temperatury to sk\u0105din\u0105d norma, ale nad lagun\u0105, gdzie mikroklimat ma specyficzne, osobliwe w\u0142a\u015bciwo\u015bci biometeorologiczne, ta norma staje si\u0119 tortur\u0105… Po pierwsze \u2013 smr\u00f3d… Upa\u0142y i susze obni\u017caj\u0105 poziom wody; a gdy wody jest mniej, poziom st\u0119\u017cenia w niej \u015bciek\u00f3w ro\u015bnie. Gdy wody jest mniej, ods\u0142aniaj\u0105 si\u0119 zakamarki linii brzegowej, wype\u0142nione mu\u0142em, osadami i trwa\u0142ym amalgamatem produkt\u00f3w trawienia tudzie\u017c komunalnych \u015bmieci \u2013 intensywny, dra\u017cni\u0105cy zapach jest cech\u0105 immanentn\u0105 tego procesu hydrogeologicznego. Gdy wody jest mniej, niekt\u00f3re kana\u0142y trac\u0105 swe w\u0142a\u015bciwo\u015bci trakcyjne, przeto umiarkowanie sprawna w normalnych warunkach flota p\u0142ywaj\u0105cych \u015bmieciarek nie wsz\u0119dzie dociera \u2013 ha\u0142dy odpad\u00f3w na rivach rosn\u0105 i z dnia na dzie\u0144 daj\u0105 o obie zna\u0107 coraz intensywniej. Co tu ukrywa\u0107 \u2013 w czas letnich upa\u0142\u00f3w stary menel po nocy z\u0142ej tak nie \u015bmierdzi, jak potrafi cuchn\u0105\u0107 wysychaj\u0105ca Serenissima… A poza tym – no c\u00f3\u017c: s\u0142\u00f3wko canale (kana\u0142 znaczy) nie bez powodu blisko plasuje si\u0119 s\u0142ownikowo in\u017cynierskiego poj\u0119cia kanalizacji \u2013 struktury (jak…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3997,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[10,17,393],"tags":[40],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3995"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3995"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3995\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4039,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3995\/revisions\/4039"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3997"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3995"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3995"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3995"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}