{"id":3986,"date":"2023-04-05T18:49:42","date_gmt":"2023-04-05T16:49:42","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3986"},"modified":"2023-05-12T17:43:55","modified_gmt":"2023-05-12T15:43:55","slug":"wiek-paradoksow-czy-technologia-nas-ocali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/04\/05\/wiek-paradoksow-czy-technologia-nas-ocali\/","title":{"rendered":"Wiek paradoks\u00f3w. Czy technologia nas ocali?"},"content":{"rendered":"\n

Natalia Hatalska\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Wiek paradoks\u00f3w. Czy technologia nas ocali? <\/strong>
Wydawnictwo Znak litera nowa. Krak\u00f3w 2021<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 2\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Test Turinga do poprawki?<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Pisz\u0119 to po cichutku, po Wielkiemu Cichu… I zalecam wszystkim czytaj\u0105cym, by tak samo podeszli do lektury. Cicho, dyskretnie. Drzemi\u0105cych w ka\u017cdym naszym smartfonie demon\u00f3w lepiej bowiem nie budzi\u0107. A to oczko u g\u00f3ry obramowania ekranu naszego laptopa lepiej zawczasu zaklei\u0107 czarn\u0105 lasota\u015bm\u0105, albo w przyp\u0142ywie desperacji \u2013 wyd\u0142uba\u0107 no\u017cyczkami… Rozpocz\u0119li\u015bmy bowiem epok\u0119, w kt\u00f3rej mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a jego wyrobami zaczyna si\u0119 powoli ujawnia\u0107, rysowa\u0107 (zrazu s\u0142ab\u0105 kresk\u0105…) batalia konkurencyjna, kt\u00f3rej wynik nie jest \u017cadn\u0105 miar\u0105 wiadomy. Przeto, powodowani tradycyjn\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105, nie powinni\u015bmy zbyt ha\u0142a\u015bliwie ujawnia\u0107 swych miejsc sta\u0142ego ani tymczasowego postoju…<\/p>\n

Pisz\u0119 to w komputerze i w zasadzie nie czuj\u0119 si\u0119 zagro\u017cony przez technologi\u0119 (jeszcze). Ba, czuj\u0119 si\u0119 komfortowo: klawiatura reaguje bez op\u00f3\u017anie\u0144, korekty robi si\u0119 b\u0142yskawicznie, tekst zapisuje si\u0119 na \u017c\u0105danie. \u017badnej udr\u0119ki fizycznej \u2013 w por\u00f3wnaniu z pisaniem na maszynie, na kt\u00f3rej to czynno\u015bci up\u0142yn\u0119\u0142a mi pierwsza po\u0142owa \u017cycia; o r\u0119cznym pisaniu nawet nie chce mi si\u0119 wspomina\u0107, to by\u0142o zbyt bolesne do\u015bwiadczenie… Ale gdzie\u015b z ty\u0142u g\u0142owy od czasu do czasu my\u015bl przemyka przewrotna a zdro\u017cna… A co, je\u015bli m\u00f3j hewlett packard tak si\u0119 wycwani\u0142 (bez mojej wiedzy), \u017ce czyta w czasie rzeczywistym to, co pisz\u0119 i tre\u015b\u0107 wysy\u0142a do jakiego\u015b inteligentnego (no, prawie) superserwera w Indiach, na Malajach albo w Patagonii, kt\u00f3ry analizuje tekst i gdy algorytm wska\u017ce mu podejrzane s\u0142owa lub zwi\u0105zki frazeologiczne (po polsku!), pan superserwer wy\u015ble zwrotn\u0105 dyspozycj\u0119 do mojego hewletta packarda: zniszcz to, wygumkuj z pami\u0119ci, nie dopu\u015b\u0107 do wys\u0142ania tekstu poza tw\u00f3j dysk! M\u00f3j HP zrobi to bez dyskusji, bo pos\u0142usze\u0144stwo odpowiednio zakodowanym (je\u015bli kody rozpoznaje) dyspozycjom ma wbudowane. Przecie\u017c nie jest lojalny wobec mnie, ani nie odczuwa przywi\u0105zania czy sympatii do w\u0142a\u015bciciela. No, mo\u017ce tylko nie dokona autokolapsu, samosfajczenia, bo niewykluczone, \u017ce ma te\u017c zaprogramowany jaki\u015b instynkt samozachowawczy. Ale na tym przeczuciu niczego bym nie budowa\u0142…<\/p>\n

Wi\u0119c cicho-sza, z dusz\u0105 na ramieniu, p\u00f3ki wci\u0105\u017c mo\u017cna my\u015ble\u0107 bez nara\u017cania si\u0119 na algorytmowe konsekwencje. Bo najgorzej, gdy pierwszy raz sprzeniewierzysz si\u0119 ustalonemu i ustanowionemu dla ciebie wzorcowi my\u015blenia i post\u0119powania \u2013 powr\u00f3t w bezpieczne \u0142o\u017cysko zalgorytmizowanej wsp\u00f3lnoty b\u0119dzie skrajnie trudny, je\u015bli nie zgo\u0142a niemo\u017cliwy. W \u015bwiecie sztucznej inteligencji nie ma czego\u015b takiego, jak zatarcie skazania… AI nie przebacza, nie zapomina (chyba \u017ce ma to zaprogramowane). Oczywi\u015bcie AI nie ka\u017ce ci\u0119 eksterminowa\u0107 (na razie, na razie, wi\u0119c si\u0119 zbytnio nie ciesz), ale za \u201eniezgodno\u015b\u0107\u201d zostaniesz skazany na co\u015b najgorszego w \u015bwiecie dominuj\u0105cej technologii… Na samotno\u015b\u0107 i samodzielno\u015b\u0107. Samotno\u015b\u0107 algorytmiczna to zjawisko proste, ale bolesne. Wystarczy, \u017ce wyka\u017cesz wprawdzie wiele cech wsp\u00f3lnych, ale ka\u017cda z nich b\u0119dzie wsp\u00f3lna z… inn\u0105 grup\u0105. Normalny algorytm uwsp\u00f3lniaj\u0105cy zg\u0142upieje, ale by\u0107 mo\u017ce bardziej wyrafinowane z tych rachunkowych potwor\u00f3w-twor\u00f3w-narz\u0119dzi (bo algorytm to przecie\u017c w istocie swej rachunek) potrafi\u0105 zbudowa\u0107 dla ciebie i wok\u00f3\u0142 ciebie now\u0105 grup\u0119. B\u0119dziesz uratowany. Ale by\u0107 mo\u017ce twoja osobliwo\u015b\u0107 i \u201eniezgodno\u015b\u0107\u201d nie poddadz\u0105 si\u0119 rachunkowi u\u015bredniaj\u0105cemu; wtedy zostajesz sam…<\/p>\n

Samotno\u015b\u0107 w \u015bwiecie technologii oznacza przede wszystkim, \u017ce nikt ci niczego gotowego nie dostarczy \u2013 \u017cadnej informacji, \u017cadnej obowi\u0105zuj\u0105cej opinii, \u017cadnej rozrywki. B\u0119dziesz musia\u0142 ca\u0142y pokarm intelektualny zdobywa\u0107 samodzielnie i w\u0142asnor\u0119cznie – wyszukiwa\u0107, pobiera\u0107, kopiowa\u0107, przyswaja\u0107 i wreszcie zrozumie\u0107. No ja ci\u0119 przepraszam! Masz poj\u0119cie, ile to ci zabierze czasu? Ale mo\u017ce to polubisz… Albo zmienisz styl \u017cycia i zajmiesz si\u0119 czym\u015b innym, ni\u017c tylko prost\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 technologi\u0105 (to znaczy przestaniesz tkwi\u0107 z nosem w komputerze albo smartfonie). Czego ci \u017cycz\u0119, ewentualny czytelniku dzie\u0142ka pani Hatalskiej \u2013 niezbornej optymistki, kt\u00f3ra uwa\u017ca, i\u017c technologia nas ocali \u2013 czyli \u201epoprawi nam jako\u015b\u0107 \u017cycia zar\u00f3wno na poziomie indywidualnym, jak i ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa.\u201d<\/i> (str. 321). Pod warunkiem, \u017ce poprawi si\u0119 i podniesie nasza \u015bwiadomo\u015b\u0107 w kwestii dzia\u0142ania technologii \u2013 \u017ce pokapujemy si\u0119, i\u017c nie jest ona neutralna i dzia\u0142a w czyim\u015b interesie (pa\u0144stwa, korporacji, pojedynczego geniusza-miliardera), a nadto mo\u017ce wymkn\u0105\u0107 si\u0119 spod kontroli publicznej (prawno-konstytucyjnej) i zacz\u0105\u0107 \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem. Pod warunkiem, \u017ce we wsp\u00f3lnej \u015bwiadomo\u015bci dokonamy w\u0142a\u015bciwego wyboru warto\u015bci (co\u015b jakby mi\u0119dzy Dobrem a Z\u0142em). I pod warunkiem, \u017ce b\u0119dziemy mieli do\u015b\u0107 czasu, by ten sk\u0142\u0119biony nurt przepracowa\u0107. W \u015bwietle tego, co si\u0119 ostatnio wydarzy\u0142o z tzw. sztuczn\u0105 inteligencj\u0105, a wi\u0119c niew\u0105tpliwie najwy\u017csz\u0105 form\u0105 organizacyjn\u0105 post\u0119pu technologii, rozumianej tak, jak chce Hatalska (do czego si\u0119 przy\u0142\u0105czam…) – tezy zawarte w \u201eWieku paradoks\u00f3w\u201d, aczkolwiek s\u0142uszne niew\u0105tpliwie, jako\u015b mocno os\u0142ab\u0142y i poblad\u0142y…<\/p>\n

Ksi\u0105\u017ck\u0119 Hatalskiej wydoby\u0142em na \u015bwiat\u0142o dzienne z g\u0142\u0119bokiego sk\u0142adowiska \u201ezapas\u00f3w\u201d, czyli rzeczy, kt\u00f3re kiedy\u015b mia\u0142em zamiar rekomendowa\u0107, ale na zamiarze poprzestawa\u0142em tak d\u0142ugo, a\u017c sam zamiar wyparowa\u0142. Jako\u015b nie trafia\u0142 mi do przekonania (bezb\u0142\u0119dnie i stuprocentowo) ostro\u017cny optymizm technologiczny autorki, mniemaj\u0105cej, \u017ce Ziemianie wyprostuj\u0105 meandry post\u0119pu i przy pomocy technologii rozwi\u0105\u017c\u0105 swoje problemy egzystencjalne tudzie\u017c intelektualne. No i nagromadzenie entuzjastycznych blurb\u00f3w, podpisanych przez osobisto\u015bci celebrosfery i dzia\u0142aczy wszelakich ruch\u00f3w spo\u0142ecznych \u2013 wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce oto geniusz si\u0119 objawi\u0142, prorokini bez ma\u0142a tudzie\u017c guru cywilizacji. Nowy Harari. Bo ja wiem? Istot\u0105 dzie\u0142ka Hatalskiej jest \u2013 jak si\u0119 wydaje- – pewna taka \u201ezgrabno\u015b\u0107\u201d narracji. Bardziej ni\u017c \u015bwie\u017co\u015b\u0107 intelektualna. Wi\u0119cej w nim finezyjnych, atrakcyjnych paradoks\u00f3w ni\u017c pot\u0119gi my\u015bli…<\/p>\n

Istotnie, paradoks\u00f3w-ci autorka namno\u017cy\u0142a sporo. Ale w\u0105tek zasadniczy jej wywodu nie powinien wygl\u0105da\u0107 tak, jak w podtytule \u2013 czy technologia nas ocali?<\/b> W\u0142a\u015bciwe pytanie brzmi inaczej \u2013 czy to my ocalimy technologi\u0119?<\/b> Na odwyrtk\u0119… \u015awiat bowiem nie jest tak prosty (czy nawet w gruncie rzeczy prostacki), jak si\u0119 autorce wydaje, a cz\u0142owiek (w sensie gatunkowym) – nie taki ci zn\u00f3w g\u0142upi. Nie pytaj zatem maszyny, czy potrafi my\u015ble\u0107 \u2013 lepiej sam pomy\u015bl. W istocie post\u0119pu, w samym centrum futurologii jako profetycznej dziedziny my\u015bli ludzkiej, le\u017cy utopijne sk\u0105din\u0105d, lecz przy spe\u0142nieniu odpowiednich warunk\u00f3w ca\u0142kiem realne za\u0142o\u017cenie, i\u017c kierowany rozumnie przez cz\u0142owieka rozw\u00f3j technologii doprowadzi niebawem do stanu, w kt\u00f3rym technologia usunie i pozbawi znaczenia wszelkie egzystencjalne problemy \u017cycia ludzko\u015bci, czyni\u0105c to \u017cycie \u0142atwym i bezpiecznym.<\/p>\n

A tu g\u00f3wno prawda \u2013 nie do\u015b\u0107, \u017ce \u017cyje si\u0119 ci\u0119\u017cej i trudniej, a nie \u0142atwiej, to do tego niebezpiecznie. \u0141atwiej jest tylko tym, kt\u00f3rych portfele bogatsze s\u0105 w zasoby, a status spo\u0142eczny daje im w\u0142adz\u0119, czyli nieskr\u0119powan\u0105 mo\u017cno\u015b\u0107 stanowienia o innych. O \u017cadnym egalitaryzmie w dost\u0119pie do \u201e\u0142ask\u201d technologii nie ma, nie mo\u017ce by\u0107 i nie b\u0119dzie mowy \u2013 w daj\u0105cej si\u0119 przewidzie\u0107 przysz\u0142o\u015bci. Na domiar wszystkiego pojawi\u0142 si\u0119 niezwykle aktualny i pal\u0105cy, wielow\u0105tkowy problem tzw. sztucznej inteligencji. Okaza\u0142o si\u0119 bowiem, \u017ce powsta\u0142y programy komputerowe, b\u0119d\u0105ce w istocie gigantycznym agregatami danych (zbieraj\u0105ce w sobie \u201ewszystko\u201d, czyli mo\u017cliwie pe\u0142en zas\u00f3b wiedzy ludzko\u015bci), wyposa\u017conymi nadto w u\u017cyteczne modele j\u0119zykowe, czyli znane tej\u017ce ludzko\u015bci wszelkie sposoby \u0142\u0105czenia tych danych. W rezultacie programy tak wyposa\u017cone potrafi\u0105 na \u017c\u0105danie pisa\u0107 na przyk\u0142ad sensowne teksty z obszaru szeroko poj\u0119tej tzw. kultury, zupe\u0142nie nieodr\u00f3\u017cnialne od twor\u00f3w ludzkiego umys\u0142u. Zasada dzia\u0142ania polega na odgadywaniu, jakie kolejne s\u0142owo b\u0119dzie najw\u0142a\u015bciwsze w formu\u0142owanym \u201ezdaniu\u201d. No i tak spreparowane dzie\u0142o razem z jego tw\u00f3rc\u0105 – inteligentnym programem (sk\u0105din\u0105d samoucz\u0105cym si\u0119…) – obroni\u0105 si\u0119 przed weryfikacj\u0105 najbardziej wyrafinowanego egzaminu obmy\u015blonego (jak dot\u0105d) przez cz\u0142owieka. Przejd\u0105 Test Turinga… Niedobrze!<\/p>\n

Sukcesy sztucznej inteligencji \u2013 przy braku jakichkolwiek (poza poczuciem odpowiedzialno\u015bci samych tw\u00f3rc\u00f3w tego programu, ale na tym poczuciu niczego trwa\u0142ego bym nie budowa\u0142…) instrument\u00f3w kontroli \u2013 zatrwo\u017cy\u0142y ostatnio lider\u00f3w technologicznego post\u0119pu, kt\u00f3rzy wzywaj\u0105 (poniewczasie; d\u017cin ju\u017c uciek\u0142 z lampy Aladyna…) do moratorium nad wdra\u017caniem AI. A\u017c nie zostan\u0105 obmy\u015blone skuteczne narz\u0119dzia nadzoru. W\u015br\u00f3d sygnatariuszy tego wezwania odnaleziono m.in. Elona Muska \u2013 do tej pory najwi\u0119kszego prywatnego inwestora w bran\u017cy AI. Hipokryzja czy naprawd\u0119 strach? Ale sam pomys\u0142 jest dobry. Gra toczy si\u0119 o to, czy uratujemy technologi\u0119 przed ni\u0105 sam\u0105 i niegodziwymi lud\u017ami. Uratujemy, jednocze\u015bnie ograniczaj\u0105c i poskramiaj\u0105c. A przy okazji pomy\u015blcie o innym nowym pomy\u015ble – metawersum…<\/p>\n

\u0141atwo nie b\u0119dzie. Na pocz\u0105tek wypada\u0142oby zidentyfikowa\u0107, od\u0142owi\u0107 i odseparowa\u0107 anonimowe w wi\u0119kszo\u015bci swej jednostki o profilach psychologiczno-intelektualnych podobnych do wspomnianego ju\u017c Elona Muska czy Marka Zuckerberga. Czyli narcystycznych, niedojrza\u0142ych spo\u0142ecznie socjopat\u00f3w o ponadprzeci\u0119tnej inteligencji, nic sobie nie robi\u0105cych z warto\u015bci i regu\u0142, kt\u00f3rym poddaje si\u0119 ludzko\u015b\u0107, a do tego dysponuj\u0105cych \u015brodkami materialnymi wystarczaj\u0105cymi do urzeczywistnienia idei emitowanych przez ich aspo\u0142eczne m\u00f3zgi. Po gruntownym zdiagnozowaniu, na mocy wyroku specjalnego trybuna\u0142u ONZ, wypada\u0142oby takowych odizolowa\u0107, pozwalaj\u0105c na proste zatrudnienia w rodzaju wyplatania wiklinowych koszyk\u00f3w, ale tylko wed\u0142ug ustalonego wzoru i tylko z dostarczonych przez trybuna\u0142 materia\u0142\u00f3w.<\/p>\n

\u017be post\u0119p przez to zwolni albo na chwil\u0119 przystanie? No c\u00f3\u017c, tak bywa w dziejach. Ale czy nam si\u0119 dok\u0105d\u015b spieszy?<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(5 04 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Natalia Hatalska\u00a0 Wiek paradoks\u00f3w. Czy technologia nas ocali? Wydawnictwo Znak litera nowa. Krak\u00f3w 2021 Rekomendacja: 2\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 Test Turinga do poprawki? Pisz\u0119 to po cichutku, po Wielkiemu Cichu… I zalecam wszystkim czytaj\u0105cym, by tak samo podeszli do lektury. Cicho, dyskretnie. Drzemi\u0105cych w ka\u017cdym naszym smartfonie demon\u00f3w lepiej bowiem nie budzi\u0107. A to oczko u g\u00f3ry obramowania ekranu naszego laptopa lepiej zawczasu zaklei\u0107 czarn\u0105 lasota\u015bm\u0105, albo w przyp\u0142ywie desperacji \u2013 wyd\u0142uba\u0107 no\u017cyczkami… Rozpocz\u0119li\u015bmy bowiem epok\u0119, w kt\u00f3rej mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a jego wyrobami zaczyna si\u0119 powoli ujawnia\u0107, rysowa\u0107 (zrazu s\u0142ab\u0105 kresk\u0105…) batalia konkurencyjna, kt\u00f3rej wynik nie jest \u017cadn\u0105 miar\u0105 wiadomy. Przeto, powodowani tradycyjn\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105, nie powinni\u015bmy zbyt ha\u0142a\u015bliwie ujawnia\u0107 swych miejsc sta\u0142ego ani tymczasowego postoju… Pisz\u0119 to w komputerze i w zasadzie nie czuj\u0119 si\u0119 zagro\u017cony przez technologi\u0119 (jeszcze). Ba, czuj\u0119 si\u0119 komfortowo: klawiatura reaguje bez op\u00f3\u017anie\u0144, korekty robi si\u0119 b\u0142yskawicznie, tekst zapisuje si\u0119 na \u017c\u0105danie. \u017badnej udr\u0119ki fizycznej \u2013 w por\u00f3wnaniu z pisaniem na maszynie, na kt\u00f3rej to czynno\u015bci up\u0142yn\u0119\u0142a mi pierwsza po\u0142owa \u017cycia; o r\u0119cznym pisaniu nawet nie chce mi si\u0119 wspomina\u0107, to by\u0142o zbyt bolesne do\u015bwiadczenie… Ale gdzie\u015b z ty\u0142u g\u0142owy od czasu do czasu my\u015bl przemyka przewrotna a zdro\u017cna… A co, je\u015bli m\u00f3j hewlett packard tak…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3988,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[390,27],"tags":[418],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3986"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3986"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3986\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4056,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3986\/revisions\/4056"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3988"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3986"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3986"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3986"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}