{"id":3976,"date":"2023-04-02T16:35:11","date_gmt":"2023-04-02T14:35:11","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3976"},"modified":"2023-06-16T15:10:30","modified_gmt":"2023-06-16T13:10:30","slug":"demokracja-na-czarna-godzine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/04\/02\/demokracja-na-czarna-godzine\/","title":{"rendered":"Demokracja na czarn\u0105 godzin\u0119"},"content":{"rendered":"\n

Wojciech Sadurski\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Demokracja na czarn\u0105 godzin\u0119 <\/strong>
Wydawnictwo Austeria, Krak\u00f3w-Budapeszt-Syrakuzy 2022<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Malleus maleficarum, czyli demokraci
\u2013 \u0142\u0105czcie si\u0119!<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Tomasz Garrigue Masaryk, pierwszy prezydent Czechos\u0142owacji, tu\u017c po narodzinach swej republiki powiedzia\u0142, jaki jest jej najwi\u0119kszy problem \u2013 mamy ju\u017c demokracj\u0119, ale nie mamy wci\u0105\u017c wystarczaj\u0105co du\u017co demokrat\u00f3w… Zdaniem profesora Sadurskiego dzi\u015b dylemat si\u0119 odwr\u00f3ci\u0142: demokrat\u00f3w nadal mamy wielu, ale nie mamy ju\u017c demokracji, nie mamy w pa\u0144stwie instytucji demokratycznych. Efektowny paradoks, wnikliwa oraz inteligentna \u201eprofesorska wrzutka\u201d poczyniona ku uatrakcyjnieniu dyskursu politycznego? To zapewne… Ale zarazem bolesna konstatacja rzeczywistego stanu spraw publicznych w Rzeczypospolitej dzisiaj… Bo c\u00f3\u017c si\u0119 sta\u0142o? Na arenie politycznej miota si\u0119 gromada zdezorientowanych dzia\u0142aczy, my\u015blicieli, polityk\u00f3w, publicyst\u00f3w, kt\u00f3rzy nie zauwa\u017cyli (a w\u0142a\u015bciwie teraz ju\u017c zauwa\u017cyli \u2013 z du\u017cym op\u00f3\u017anieniem…), jak im si\u0119 zmieni\u0142 kraj. No bo jak\u017ce to? Na budynkach pa\u0144stwowych wci\u0105\u017c wisz\u0105 szyldy z dumnymi nazwami \u2013 tu trybuna\u0142, \u00f3wdzie s\u0105d, dalej sejm z senatem pospo\u0142u, tu instytut, tam komisja, gdzie\u015b kapitu\u0142a, z prawej \u2013 fundacja, z lewej \u2013 izba, obok rada… Szyldy s\u0105 czerwone, litery bia\u0142e \u2013 wida\u0107 je z daleka. Ale za szyldami nie dzieje si\u0119 nic, co znamionowa\u0142oby ustr\u00f3j demokratyczny w ruchu, w dzia\u0142aniu. Jakie\u015b pozorne drgawki \u2013 tylko do kasy ustawia si\u0119 kolejka. Drzwi za\u015b pod tymi szyldami s\u0105 zamkni\u0119te. Demokraci \u2013 prawdziwi i mniemani \u2013 zostali, jak to mawiaj\u0105 w Galicji: na polu, a parasole \u0142amie im wschodni, autorytarny wiatr \u201edobrozmienny\u201d…<\/p>\n

Co\u015b ewidentnie posz\u0142o nie tak… Ale co? Demokracja jako spos\u00f3b sprawowania w\u0142adzy (czyli w sensie \u015bcis\u0142ym) prze\u017cywa kryzys. Podobnie jak demokracja sensu largo<\/i> \u2013 czyli ustr\u00f3j \u017cycia publicznego, obejmuj\u0105cy wszystkie jego aspekty dyskursywnym, plebiscytowym sposobem ustalania \u201ekierunku ruchu\u201d. Na czym \u00f3w kryzys polega? Ano na tym, \u017ce zachowane s\u0105 pozory funkcjonowania (w szczeg\u00f3lno\u015bci \u2013 odbywaj\u0105 si\u0119 wybory…), ale decyzje s\u0105 podejmowane i wprowadzane w \u017cycie w innym trybie, na pewno dalekim od ucierania konsensusu. Podejmuje je i realizuje tylko jedno ugrupowanie (albo zgo\u0142a jeden cz\u0142owiek, kreowany na zbawc\u0119!). I to takie, kt\u00f3re formalnie ma mandat! Bo kiedy\u015b wygra\u0142o wybory… Po prostu d\u0142ugo, cierpliwie czeka\u0142o na okazj\u0119 \u2013 a gdy nadesz\u0142a, w trybie populistycznego k\u0142amstwa przekona\u0142o do siebie wystarczaj\u0105c\u0105 do zdobycia przewagi populacj\u0119 wyborc\u00f3w; mo\u017ce wcale nie wi\u0119kszo\u015b\u0107 (w sensie arytmetycznym, ale wedle ordynacji \u2013 ju\u017c tak).<\/p>\n

Zmiana tego stanu rzeczy przy u\u017cyciu formalnie nadal dost\u0119pnych narz\u0119dzi demokracji jest ju\u017c skrajnie trudna. W odr\u00f3\u017cnieniu bowiem od \u201enormalnych i naturalnych\u201d demokrat\u00f3w, \u201enowi demokraci\u201d czyni\u0105 wszystko, na prawo nie zwa\u017caj\u0105c, by do swej przegranej w wyborach nie dopu\u015bci\u0107 \u2013 a to zmieni\u0105 ordynacj\u0119 wyborcz\u0105, a to opanuj\u0105 i obsadz\u0105 swoimi lud\u017ami organy pa\u0144stwa tudzie\u017c instytucje odpowiedzialne za stosowanie prawa, a to przyw\u00f3dc\u00f3w opozycji wsadz\u0105 za kraty, a to dosypi\u0105 pieni\u0105dze elektoratowi, rozdadz\u0105 wi\u0119cej posad swoim, zawojuj\u0105 i przekupi\u0105 media… Sposob\u00f3w jet wiele, a w ci\u0119\u017ckich czasach nie trzeba dba\u0107 o wszystkie obietnice \u2013 wystarczy zrealizowa\u0107 jedn\u0105, g\u00f3ra dwie, ale tak, by wszyscy wiedzieli, komu to zawdzi\u0119czaj\u0105. A s\u0142upki im rosn\u0105 \u2013 wbrew oczekiwaniom tych frajer\u00f3w z opozycji… Wystarczy sprawi\u0107, przy pomocy k\u0142amstw i socjotechniki, by partia rz\u0105dz\u0105ca i jej klientela wyborcza by\u0142y jak jedna pi\u0119\u015b\u0107 zaci\u015bni\u0119ta. Pozostali przy\u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 sami.<\/p>\n

Mokn\u0105cy na deszczu demokraci (zosta\u0142o mn\u00f3stwo demokrat\u00f3w…) przed zamkni\u0119tymi drzwiami instytucji ci\u0105gle de nomine<\/i> demokratycznych \u2013 niech sobie mokn\u0105. Nie warto si\u0119 nimi przejmowa\u0107 \u2013 przecie\u017c nie potrafi\u0105 si\u0119 dogada\u0107 w \u017cadnej sprawie, a zw\u0142aszcza tej podstawowej: by si\u0119 zjednoczy\u0107, bo rachunki wskazuj\u0105 na to, \u017ce tylko tak mogliby wygra\u0107.<\/b> Rachunki wygl\u0105daj\u0105 na nieomylne \u2013 a oni swoje: nie, nie i nie…<\/p>\n

Co w tej sytuacji czeka demokrat\u00f3w? Dobre pytanie… Ale odpowied\u017a na razie jawi si\u0119 mglista. Pewne jest tylko jedno – milcze\u0107 nie b\u0119d\u0105, je\u015bli podejm\u0105 walk\u0119, to g\u0142o\u015bno. Maj\u0105 bowiem w swych szeregach ludzi sprawnie paraj\u0105cych si\u0119 s\u0142owem i zarazem czyni\u0105cych z my\u015bli u\u017cytek. Profesor Wojciech Sadurski jest jednym z nich, a \u201eDemokracja na czarn\u0105 godzin\u0119\u201d, czyli zbi\u00f3r jego felieton\u00f3w, publicystyki politycznej, esej\u00f3w, wywiad\u00f3w i… m\u00f3w obro\u0144czych z kilkunastu lat \u2013 to w\u0142a\u015bnie g\u0142os demokrat\u00f3w. Profesor \u2013 cz\u0142onek wsp\u00f3lnot uniwersyteckich w Sydney i Warszawie, praktykuj\u0105cy nauczanie na Antypodach i nad Wis\u0142\u0105 \u2013 jest wybitnym \u201eustrojowcem\u201d, znawc\u0105 konstytucjonalizmu i w og\u00f3le prawnikiem, nale\u017c\u0105cym do elitarnej grupy badaczy tudzie\u017c interpretator\u00f3w teorii i praktyki jurydycznej. Jego zasoby intelektualne, po\u0142\u0105czone ze zdolno\u015bci\u0105 czerpania z nich tego, co akurat jest potrzebne, stawiaj\u0105 go w pierwszym szeregu tej elity.<\/p>\n

Profesor wyra\u017anie lubi z tego miejsca zabiera\u0107 g\u0142os; jest jedn\u0105 z moich ukochanych \u201egadaj\u0105cych g\u0142\u00f3w\u201d w telewizorze. Nie stroni od polemiki, od publicznego zwarcia, od s\u0142\u00f3w ostrych i jednoznacznych. Przeciwnicy s\u0142uchaj\u0105 \u2013 czego dowodem s\u0105 pozwy o ochron\u0119 tzw. dobrego imienia i prywatne akty oskar\u017cenia o znies\u0142awienie. Na szcz\u0119\u015bcie nie s\u0142uchaj\u0105 zbyt uwa\u017cnie; gdyby tak s\u0142uchali, mogliby jeszcze czego\u015b si\u0119 nauczy\u0107… Ale og\u00f3\u0142 pisowskiej gawiedzi s\u0142owa profesora klasyfikuje pod lekcewa\u017c\u0105cym wytrychem: – \u201es\u0142ycha\u0107 wycie? znakomicie!\u201d Dzi\u0119ki temu ca\u0142\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107 profesora mamy tylko dla siebie. Tote\u017c postuluj\u0119, by ten zbi\u00f3r zaliczy\u0107 szybko w poczet podr\u0119cznik\u00f3w-niezb\u0119dnik\u00f3w dla u\u017cytku ka\u017cdego walecznego demokraty w tym kraju…<\/p>\n

Sytuacja w kraju jest jasna \u2013 nadchodz\u0105ce wybory parlamentarne, samorz\u0105dowe i przy okazji europejskie, przes\u0105dz\u0105 o kszta\u0142cie ustroju i przysz\u0142ym miejscu Polski we wsp\u00f3lnocie europejskiej. Przes\u0105dz\u0105 w spos\u00f3b absolutny, kompleksowy i definitywny; i nie ma tu miejsca na wahania, na biadolenie-gaworzenie symetryst\u00f3w, \u017ce przecie\u017c ten PiS a\u017c taaaaki z\u0142y nie jest… Taki znaczy jaki? Jest z\u0142y \u2013 i to wystarczy, bez niuans\u00f3w, bez stopniowania. A Z\u0142u nale\u017cy si\u0119 przeciwstawi\u0107. Koniec. Kropka. Tylko trzeba wiedzie\u0107 \u2013 jak! I w tym celu nale\u017cy studiowa\u0107 my\u015bli i pomys\u0142y profesora Sadurskiego. Ju\u017c sam jego opis funkcjonowania demokracji w warunkach zagro\u017cenia oraz opis jej nie-funkcjonowania, gdy zagro\u017cenie si\u0119 ziszcza, wiele daje do my\u015blenia. Zebranie ca\u0142ego wywodu w jednej wielkiej \u201epigule\u201d daje znacznie lepszy efekt przeczyszczaj\u0105co-wzmacniaj\u0105cy ni\u017c pozostawienie w rozproszeniu \u2013 i to w ci\u0105gu kilkunastu lat, a przynajmniej jednej dekady. Dorobek profesora, potraktowany w ten syntezuj\u0105cy spos\u00f3b ma szans\u0119 sta\u0107 si\u0119 zupe\u0142nie nowym projektem politycznym \u2013 czym\u015b w rodzaju wsp\u00f3\u0142czesnego \u201eMalleus maleficarum\u201d<\/i> (czyli \u201eM\u0142otem na czarownice\u201d). I to nie jest tylko zuchwa\u0142a metafora, lecz postulat potraktowania zbioru tekst\u00f3w profesora jako podr\u0119cznego kompendium wiedzy demokratycznej w godzinie pr\u00f3by.<\/p>\n

Idzie nie tylko o wyd\u0142u\u017cenie ewentualnego czasu przetrwania w dobrej kondycji poprzez zaoferowanie demokratom sp\u00f3jnego narz\u0119dzia intelektualnej konsolidacji, daj\u0105cej si\u0142\u0119 na-nie-wiadomo-jak-d\u0142ugo. Idzie te\u017c o wykszta\u0142cenie narz\u0119dzia odgruzowania kraju w epoce post-pisowskiej. Zdaniem profesora nie powinno to by\u0107 narz\u0119dzie nazbyt ergonomiczne, dopasowane kszta\u0142tem i si\u0142\u0105 do wymaga\u0144 rewolucyjnie usposobionej wi\u0119kszo\u015bci. Na przyk\u0142ad projektuj\u0105ce zawieszenie \u201epraw zwyk\u0142ych\u201d na rzecz \u201epraw okresu przej\u015bciowego\u201d, kt\u00f3re usankcjonowa\u0142yby \u015brodki specjalne, wobec instytucji i ludzi za to ca\u0142e gruzowisko odpowiedzialnych. Nawet program \u201ecela+\u201d winien by\u0107 instrumentem nieopisanej \u0142agodno\u015bci. Albowiem pow\u015bci\u0105gaj\u0105c\u0105 funkcj\u0119 lepiej wype\u0142ni nieuchronno\u015b\u0107 skazania ni\u017c moc samej represji. Nie do ko\u0144ca jestem pewien, \u017ce tak by by\u0142o w\u0142a\u015bciwie, got\u00f3w jednak jestem zgodzi\u0107 si\u0119 z profesorem Sadurskim, \u017ce surowy odwet by\u0142by narz\u0119dziem eskalacji tak\u017ce intelektualnej, \u017ale wr\u00f3\u017c\u0105cej na przysz\u0142o\u015b\u0107. Chyba \u017ce nie chodzi o zasypanie dziel\u0105cego nas rowu, ale o zdobycie trwa\u0142ej supremacji jednych nad drugimi.<\/p>\n

W ka\u017cdym zatem razie po lekturze \u201eDemokracji na czarn\u0105 godzin\u0119\u201d zanosi si\u0119 do jej czytelnik\u00f3w przes\u0142anie i pro\u015bb\u0119 zarazem: b\u0105d\u017acie twardzi, nieugi\u0119ci – ale \u0142agodni po wszystkim… Czy to si\u0119 da zrobi\u0107? Warto spr\u00f3bowa\u0107.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(2 04 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wojciech Sadurski\u00a0 Demokracja na czarn\u0105 godzin\u0119 Wydawnictwo Austeria, Krak\u00f3w-Budapeszt-Syrakuzy 2022 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Malleus maleficarum, czyli demokraci \u2013 \u0142\u0105czcie si\u0119! Tomasz Garrigue Masaryk, pierwszy prezydent Czechos\u0142owacji, tu\u017c po narodzinach swej republiki powiedzia\u0142, jaki jest jej najwi\u0119kszy problem \u2013 mamy ju\u017c demokracj\u0119, ale nie mamy wci\u0105\u017c wystarczaj\u0105co du\u017co demokrat\u00f3w… Zdaniem profesora Sadurskiego dzi\u015b dylemat si\u0119 odwr\u00f3ci\u0142: demokrat\u00f3w nadal mamy wielu, ale nie mamy ju\u017c demokracji, nie mamy w pa\u0144stwie instytucji demokratycznych. Efektowny paradoks, wnikliwa oraz inteligentna \u201eprofesorska wrzutka\u201d poczyniona ku uatrakcyjnieniu dyskursu politycznego? To zapewne… Ale zarazem bolesna konstatacja rzeczywistego stanu spraw publicznych w Rzeczypospolitej dzisiaj… Bo c\u00f3\u017c si\u0119 sta\u0142o? Na arenie politycznej miota si\u0119 gromada zdezorientowanych dzia\u0142aczy, my\u015blicieli, polityk\u00f3w, publicyst\u00f3w, kt\u00f3rzy nie zauwa\u017cyli (a w\u0142a\u015bciwie teraz ju\u017c zauwa\u017cyli \u2013 z du\u017cym op\u00f3\u017anieniem…), jak im si\u0119 zmieni\u0142 kraj. No bo jak\u017ce to? Na budynkach pa\u0144stwowych wci\u0105\u017c wisz\u0105 szyldy z dumnymi nazwami \u2013 tu trybuna\u0142, \u00f3wdzie s\u0105d, dalej sejm z senatem pospo\u0142u, tu instytut, tam komisja, gdzie\u015b kapitu\u0142a, z prawej \u2013 fundacja, z lewej \u2013 izba, obok rada… Szyldy s\u0105 czerwone, litery bia\u0142e \u2013 wida\u0107 je z daleka. Ale za szyldami nie dzieje si\u0119 nic, co znamionowa\u0142oby ustr\u00f3j demokratyczny w ruchu, w dzia\u0142aniu. Jakie\u015b pozorne drgawki \u2013 tylko do kasy…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3978,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[25,318,24,165],"tags":[417],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3976"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3976"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3976\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4146,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3976\/revisions\/4146"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3978"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3976"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3976"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3976"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}