{"id":3945,"date":"2023-03-23T17:21:45","date_gmt":"2023-03-23T16:21:45","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3945"},"modified":"2025-02-23T01:55:59","modified_gmt":"2025-02-23T00:55:59","slug":"cudowne-kuracje-doktora-popotama","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/03\/23\/cudowne-kuracje-doktora-popotama\/","title":{"rendered":"Cudowne kuracje doktora Popotama"},"content":{"rendered":"\n

Leopold Chauveau\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Cudowne kuracje doktora Popotama <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Maria Raczkiewicz-\u015aledziewska <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Czy to bajka czy nie bajka?<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Z klasyczn\u0105 literatur\u0105 dzieci\u0119c\u0105 jako odbiorca rozsta\u0142em si\u0119 nader wcze\u015bnie, czyli niemal r\u00f3wno z momentem, gdy sam posiad\u0142em umiej\u0119tno\u015b\u0107 czytania – a sta\u0142o si\u0119 to na rok przed rozpocz\u0119ciem edukacji szkolnej w zacnej \u0142\u00f3dzkiej podstaw\u00f3wce nr 83 imienia Stanis\u0142awa Jachowicza \u2013 dziewi\u0119tnastowiecznego pedagoga i sk\u0105din\u0105d wierszoklety, autora licznych i wielce popularnych bajek i umoralniaj\u0105cych opowiastek dla dzieci specjalnie pisanych. Tata z mam\u0105, skonstatowawszy i\u017c swobodnie oddaj\u0119 si\u0119 samodzielnej lekturze, z ulg\u0105 wyzbyli si\u0119 obyczaju wieczornego czytania na g\u0142osy \u2013 co wi\u0119cej; na mnie zrzucili obowi\u0105zek czytania m\u0142odszemu bratu; \u00f3w\u017ce na szcz\u0119\u015bcie moje, zdopingowany osi\u0105gni\u0119ciem \u201estarszego\u201d, wpr\u0119dce doszlusowa\u0142 sam do grona czytaj\u0105cych, uwalniaj\u0105c m\u00f3j lekturowy potencja\u0142 dla moich w\u0142asnych potrzeb. Nudz\u0105c si\u0119 zatem w szkole ponownym zg\u0142\u0119bianiem dawno odkrytych tajnik\u00f3w elementarza Falskiego, wetowa\u0142em sobie czas stracony buszowaniem w domowej bibliotece, skompletowanej w swym podstawowym zr\u0119bie czas jaki\u015b temu, przed wojn\u0105 (ma si\u0119 rozumie\u0107 – drug\u0105 \u015bwiatow\u0105) i jeszcze wcze\u015bniej. Ksi\u0119gozbi\u00f3r ten zaleca\u0142 si\u0119 niema\u0142\u0105 kolekcj\u0105 encyklopedii r\u00f3\u017cnej jako\u015bci i proweniencji, s\u0142ownik\u00f3w, leksykon\u00f3w, dykcjonarzy tudzie\u017c praktycznych poradnik\u00f3w rolniczych i rzemie\u015blniczych. W bibliotece oczywi\u015bcie kr\u00f3lowa\u0142 m\u00f3j ukochany atlas powszechny profesora Romera; to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki niemu nauczy\u0142em si\u0119 czyta\u0107! Wad\u0105 wszak\u017ce zbioru owego by\u0142a niemal ca\u0142kowita nieobecno\u015b\u0107 literatury stosownej dla dzieci i nastolatk\u00f3w. Najbli\u017csze, cho\u0107 i tak nie za bardzo, by\u0142y fragmenty patriotyczno-edukacyjnej biblioteczki wa\u0144kowiczowskiego Roju, jakie\u015b Karole Maye, bo Marczy\u0144ski, Do\u0142\u0119ga-Mostowicz, Ossendowski i Lepecki to ju\u017c na pewno nie. No i Dekobra nie… Podobnie jak tomy francuskiej kolekcji translatorskiej Boya, klasyki rosyjskiej i radzieckiego socrealizmu. Ale \u017cadnej Konopnickiej, Porazi\u0144skiej, Kownackiej, Szelburg-Zarembiny, \u015bladowo Makuszy\u0144ski i Brzechwa. W sumie szkoda \u2013 ale tak wysz\u0142o…<\/p>\n

I od tej pory trzymamy si\u0119 od siebie z daleka \u2013 literatura dzieci\u0119ca i ja. Owszem, czytam gdy trzeba, ale nigdy nie o\u015bmielam si\u0119 ani rekomendowa\u0107 takowej, ani \u017cadnych narz\u0119dzi krytyczno-literackich wobec niej stosowa\u0107, co i tak dodatkowo by\u0142oby wielce niestosown\u0105 i nieuprawnion\u0105 \u2013 a to z braku odpowiedniego wykszta\u0142cenia filologicznego \u2013 amatorszczyzn\u0105. Jedyne co wiem, to przekonanie, \u017ce dla dzieci trzeba pisa\u0107 tak samo dobrze jak dla doros\u0142ych, albo i du\u017co, du\u017co lepiej \u2013 a na pewno inaczej, z szacunkiem dla osobliwo\u015bci, zakr\u0119tas\u00f3w dzieci\u0119cego umys\u0142u. Czyli bez pouczania, bez dydaktycznego smrodu i moralizatorstwa, bez poczucia wy\u017cszo\u015bci. No i wiem, \u017ce trzeba inaczej pisa\u0107 dla dzieci teksty, kt\u00f3re czytaj\u0105 na g\u0142os rodzice, a inaczej te, kt\u00f3re m\u0142odzi pr\u00f3buj\u0105 przyswaja\u0107 samodzielnie. \u201eSzcze\u017cuja\u201d jeszcze przejdzie, je\u015bli rodzic nie ma wady wymowy, ale zdanie podw\u00f3jnie podrz\u0119dnie z\u0142o\u017cone ze stu trzydziestu s\u0142\u00f3w \u2013 ju\u017c nie. Innymi s\u0142owy: pisz tak, jak m\u00f3wisz, ale bez wpadania w skrajno\u015bci, bez przesady. U\u017cywaj wi\u0119cej wyobra\u017ani, a zasad trzymaj si\u0119 mniej… Tyle wiem, ale wiem te\u017c, \u017ce to diablo ma\u0142o. Wol\u0119 zachowa\u0107 dystans.<\/p>\n

Ale gdy na rynek trafia kto\u015b taki jak Leopold Chauveau (mimo sp\u00f3\u017anienia o prawie sto lat), nie m\u00f3g\u0142bym sobie \u017cadn\u0105 miar\u0105 darowa\u0107 milczenia. Bo \u201eCudowne kuracje doktora Popotama\u201d, wydane we Francji w roku 1927, to ksi\u0105\u017cka ze wszech miar niezwyk\u0142a. Wiem \u2013 s\u0142owa \u201eniezwyk\u0142a\u201d wszyscy nadu\u017cywaj\u0105; sam nie jestem bez grzechu. Ale w tym przypadku jest to niezwyk\u0142o\u015b\u0107 w sensie \u015bcis\u0142ym, najzupe\u0142niej \u015bcis\u0142ym. Niezwyk\u0142o\u015b\u0107 i osobno\u015b\u0107. Ale dlaczego? Przecie\u017c wygl\u0105da jak zwyk\u0142a ksi\u0105\u017cka. Ma twarde ok\u0142adki z grubej tektury, odpornej na dzieci\u0119c\u0105 inwencj\u0119 destrukcyjn\u0105, ma grzbiet oklejony p\u0142\u00f3tnem, ma strony z drukowanym tekstem i strony z obrazkami. S\u0142owem: wszystko, co ka\u017cda zwyk\u0142a ksi\u0105\u017cka ma. Niezwyk\u0142y ma tylko kszta\u0142t \u2013 nie jest po bo\u017cemu pionowa, jak wszystkie inne ksi\u0105\u017cki, tylko z\u0142amana poziomo, a to rzeczywi\u015bcie niezwyk\u0142o\u015b\u0107, rzadko si\u0119 pojawiaj\u0105ca w\u015br\u00f3d ksi\u0105\u017cek. Ale przecie\u017c ka\u017cdemu, kto czyta, wiadomym jest, \u017ce w \u0142\u00f3\u017cku lepiej manewrowa\u0107 i manipulowa\u0107 ksi\u0105\u017ceczk\u0105 horyzontaln\u0105 \u2013 zw\u0142aszcza gdy czytaj\u0105 tata lub mama, a my przy okazji s\u0142uchania chcemy r\u00f3wnie\u017c ogl\u0105da\u0107 obrazki. To na pewno ka\u017cdy wie…<\/p>\n

Czym tedy jest niezwyk\u0142o\u015b\u0107 \u201ePopotama…\u201d? Po pierwsze \u2013 z uwagi na \u017ar\u00f3d\u0142a tekstu, kt\u00f3ry wzi\u0105\u0142 si\u0119 z werbalnych opowie\u015bci ojca dla synka na dobranoc. Chauveau by\u0142 z zawodu lekarzem o wielkim do\u015bwiadczeniu chirurgicznym zdobytym w okopach I wojny \u015bwiatowej. Po wojnie praktyki zaprzesta\u0142. Ale by\u0142 te\u017c pisarzem, rysownikiem, rze\u017abiarzem \u2013 i tym zaj\u0119ciom oddawa\u0142 si\u0119 z sukcesami. Okrucie\u0144stwo losu sprawi\u0142o, \u017ce jego synek Renaud zapad\u0142 na nieuleczaln\u0105, \u015bmierteln\u0105 chorob\u0119. Doktor Chauveau rytualnie umila\u0142 synkowi por\u0119 zasypiania, snuj\u0105c fantastyczne opowiastki. Musia\u0142 je zapisywa\u0107, bo m\u0142ody cz\u0119sto domaga\u0142 si\u0119 powt\u00f3rek i obra\u017ca\u0142 si\u0119, gdy tata zas\u0142ania\u0142 si\u0119 niepami\u0119ci\u0105, b\u0105d\u017a improwizowa\u0142 jakie\u015b fragmenty fabu\u0142y, korzystaj\u0105c z autorskiego prawa do doskonalenia lub tylko redagowania tekstu. Renaud Chauveau domaga\u0142 si\u0119 wierno\u015bci raz zwerbalizowanemu pomys\u0142owi. I jest autorem jednego z najwa\u017cniejszych pogl\u0105d\u00f3w na proces redagowania tekstu, jaki kiedykolwiek zosta\u0142 sformu\u0142owany w dziejach pi\u015bmiennictwa. Brzmi to tak mniej wi\u0119cej (je\u015bli tata czego\u015b nie pokr\u0119ci\u0142 zapisuj\u0105c, jak to mia\u0142 w zwyczaju…):<\/p>\n

\u201e– Ty nie umiesz pisa\u0107 tak, jak ja m\u00f3wi\u0119. W tych bajkach nigdy nie m\u00f3wi\u0119 tak, jak m\u00f3wi\u0119 naprawd\u0119.
<\/i>– Tak jest \u0142adniej, je\u015bli troch\u0119 poprawi\u0119.
<\/i>– Wcale nie! Gdyby\u015b pisa\u0142 dok\u0142adnie tak, jak m\u00f3wi\u0119, te bajki by by\u0142y o wiele lepsze.\u201d<\/i><\/p>\n

Genialne, czy\u017c nie? M\u0142ody Chauveau niechc\u0105cy odkry\u0142 \u015bwi\u0119t\u0105 zasad\u0119 nienaruszalnego iunctim<\/i> mi\u0119dzy s\u0142owem m\u00f3wionym a pisanym. Oczywi\u015bcie idealne odwzorowanie j\u0119zyka m\u00f3wionego w pi\u015bmie nie istnieje, istnie\u0107 nie mo\u017ce i w zasadzie nie powinno. Ka\u017cdy zapis wypowiedzianego jest ju\u017c sam w sobie redagowaniem. I nie ma na to rady, ale to dobrze. Nawet Kazanie na G\u00f3rze nie by\u0142o wolne od spor\u00f3w interpretacyjnych, zanim kilka wiek\u00f3w po jego wyg\u0142oszeniu nie utrwali\u0142a si\u0119 kanoniczna posta\u0107 pi\u015bmiennicza. A \u201eIliada\u201d i \u201eOdyseja\u201d? Ile czasu min\u0119\u0142o, nim homeryckie wersje obu epos\u00f3w, opowiadane przez w\u0119druj\u0105ce tu i \u00f3wdzie wojownicze plemiona Achaj\u00f3w i Achajopodobnych przy wieczornych ogniskach, spetryfikowa\u0142y si\u0119 w postaci, kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b znamy? A przecie\u017c r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy powszechnie znanymi trybalnymi eposami staro\u017cytnych Grek\u00f3w, a wymy\u015blonymi do u\u017cytku domowego, \u201ew jednym egzemplarzu\u201d bajkami na dobranoc doktora Popotama, to tylko r\u00f3\u017cnica skali. Zasadniczy dylemat zasi\u0119gu i uprawnie\u0144 do redagowania podczas utrwalania jest taki sam: ile wolno, dlaczego i jak daleko?<\/p>\n

Pozostawmy jednak kwesti\u0119 sformu\u0142owan\u0105 przez ma\u0142ego Renauda bez rozstrzygni\u0119cia \u2013 nie wiemy, nie mo\u017cemy si\u0119 zdecydowa\u0107, jak jest lepiej… Tym bardziej, i\u017c wynikaj\u0105ca z tego sporu zasada jest w istocie p\u0142ynna i nie nadaje si\u0119 do wykucia w kamieniu. Natomiast tre\u015b\u0107 \u201eCudownych kuracji doktora Popotama\u201d to inna sprawa… Tu naprawd\u0119 mamy do czynienia z niezwyk\u0142o\u015bci\u0105 w postaci krystalicznie czystej. Gdy Chauveau spisywa\u0142 swoje opowiastki i nada\u0142 im form\u0119 \u201eCudownych kuracji doktora Popotama\u201d, w literaturze dzieci\u0119cej na ca\u0142ego obowi\u0105zywa\u0142 dogmat utylitarnej przydatno\u015bci tych ksi\u0105\u017cek do cel\u00f3w pedagogicznych; dzieci\u0119ca prozunia i poezyjka ca\u0142e mia\u0142y by\u0107 podporz\u0105dkowane idei wychowania, wpajania po\u017c\u0105danych postaw i zasad poprzez \u201eodpowiednie\u201d lektury. Odpowiednie \u2013 to znaczy ufryzowane, grzeczne, pozbawione scen i moment\u00f3w expressis verbis<\/i> gwa\u0142townych, prawie pozbawione poczucia humoru, owego esprit<\/i>, dodaj\u0105cego narracji odrobiny szale\u0144stwa – a za to nudne, wype\u0142nione mora\u0142ami i sentencjami ku zbudowaniu dzieci\u0119cych umys\u0142\u00f3w i serduszek w duchu mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego, odpowiedzialno\u015bci i strachu przed kar\u0105.<\/p>\n

Chauveau post\u0105pi\u0142 tak, jakby nie zna\u0142 \u017cadnego z tych kanon\u00f3w, postulat\u00f3w, dyspozycji i dyrektyw. Pisa\u0142, odtwarzaj\u0105c (i konfrontuj\u0105c z synem) spos\u00f3b my\u015blenia dziecka, rejestruj\u0105c pewne osobliwo\u015bci i \u201eniezgodno\u015bci\u201d dzieci\u0119cego systemu warto\u015bci, potrzeb\u0119 zabawy, poczucie sprawiedliwo\u015bci, a jednocze\u015bnie zami\u0142owanie do narracji w stylu noir<\/i>, adoracj\u0119 absurdu i nawet pewnej dawki grozy. Ksi\u0105\u017ceczka o Popotamie zawiera spor\u0105 dawk\u0119 krwawej makabry i zaskakuj\u0105cych sw\u0105 oczywisto\u015bci\u0105 zej\u015b\u0107 \u015bmiertelnych. Nawet sam doktor Popotam, lekarz wielce do\u015bwiadczony, spolegliwy i fortunny sk\u0105din\u0105d, \u201echapsn\u0105\u0142\u201d (co oznacza ten eufemizm w przypadku paszczy hipopotama, nietrudno zgadn\u0105\u0107…) stra\u017cnika w paryskim ogrodzie zoologicznym, gdzie doktor by\u0142 przetrzymywany. Solidna porcja makabry, ju\u017c wewn\u0105trz granic pe\u0142nej groteski, to w pewnym sensie znak firmowy dzieci\u0119cej prozy autorstwa Leopolda Chauveau. A nadmiarowa porcja gwa\u0142townych zej\u015b\u0107 to tylko scenografia, rusztowanie imponderabili\u00f3w, zbudowane dla podkre\u015blenia cudownych umiej\u0119tno\u015bci terapeutycznych doktora Popotama, kt\u00f3ry przycina, przecina, ustawia, przestawia, nastawia, przekleja i przek\u0142ada, przyszywa i przeszywa wszystko – o\u017cywiaj\u0105c pacjent\u00f3w i naprawiaj\u0105c b\u0142\u0119dy tudzie\u017c wybryki Natury. Zatem niemal wszystkie te makabryczne ekscesy ko\u0144cz\u0105 si\u0119 dobrze. A o to przecie\u017c chodzi w ko\u0144cu…<\/p>\n

Oczywi\u015bcie zak\u0142adam, \u017ce w dzisiejszym stanie rzeczy \u201eCudowne kuracje doktora Popotama\u201d nie uzyska\u0142yby piecz\u0119ci z zakl\u0119ciem \u201eImprimatur\u201d od psychologa dzieci\u0119cego czy specjalisty w dziedzinie rozwoju osobniczego m\u0142odzie\u017cy gatunku ludzkiego. Ale zach\u0119cam do eksperymentu: przeczytajcie dziecku \u2013 je\u015bli takowe macie \u2013 na pr\u00f3b\u0119 jeden tekst ze zbioru Chauveau. Je\u015bli nie \u201eza\u017cre\u201d – trudno, ale kto wie… Tak czy inaczej, doko\u0144czcie lektur\u0119 sami, warto \u2013 dobra zabawa gwarantowana.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(23 03 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Leopold Chauveau\u00a0 Cudowne kuracje doktora Popotama Prze\u0142o\u017cy\u0142a Maria Raczkiewicz-\u015aledziewska Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Czy to bajka czy nie bajka? Z klasyczn\u0105 literatur\u0105 dzieci\u0119c\u0105 jako odbiorca rozsta\u0142em si\u0119 nader wcze\u015bnie, czyli niemal r\u00f3wno z momentem, gdy sam posiad\u0142em umiej\u0119tno\u015b\u0107 czytania – a sta\u0142o si\u0119 to na rok przed rozpocz\u0119ciem edukacji szkolnej w zacnej \u0142\u00f3dzkiej podstaw\u00f3wce nr 83 imienia Stanis\u0142awa Jachowicza \u2013 dziewi\u0119tnastowiecznego pedagoga i sk\u0105din\u0105d wierszoklety, autora licznych i wielce popularnych bajek i umoralniaj\u0105cych opowiastek dla dzieci specjalnie pisanych. Tata z mam\u0105, skonstatowawszy i\u017c swobodnie oddaj\u0119 si\u0119 samodzielnej lekturze, z ulg\u0105 wyzbyli si\u0119 obyczaju wieczornego czytania na g\u0142osy \u2013 co wi\u0119cej; na mnie zrzucili obowi\u0105zek czytania m\u0142odszemu bratu; \u00f3w\u017ce na szcz\u0119\u015bcie moje, zdopingowany osi\u0105gni\u0119ciem \u201estarszego\u201d, wpr\u0119dce doszlusowa\u0142 sam do grona czytaj\u0105cych, uwalniaj\u0105c m\u00f3j lekturowy potencja\u0142 dla moich w\u0142asnych potrzeb. Nudz\u0105c si\u0119 zatem w szkole ponownym zg\u0142\u0119bianiem dawno odkrytych tajnik\u00f3w elementarza Falskiego, wetowa\u0142em sobie czas stracony buszowaniem w domowej bibliotece, skompletowanej w swym podstawowym zr\u0119bie czas jaki\u015b temu, przed wojn\u0105 (ma si\u0119 rozumie\u0107 – drug\u0105 \u015bwiatow\u0105) i jeszcze wcze\u015bniej. Ksi\u0119gozbi\u00f3r ten zaleca\u0142 si\u0119 niema\u0142\u0105 kolekcj\u0105 encyklopedii r\u00f3\u017cnej jako\u015bci i proweniencji, s\u0142ownik\u00f3w, leksykon\u00f3w, dykcjonarzy tudzie\u017c praktycznych poradnik\u00f3w rolniczych i rzemie\u015blniczych. W bibliotece oczywi\u015bcie kr\u00f3lowa\u0142 m\u00f3j ukochany…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3947,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[426,31,17],"tags":[415],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3945"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3945"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3945\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4075,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3945\/revisions\/4075"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3947"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3945"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3945"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3945"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}