{"id":3920,"date":"2023-03-07T10:01:59","date_gmt":"2023-03-07T09:01:59","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3920"},"modified":"2024-03-15T12:44:03","modified_gmt":"2024-03-15T11:44:03","slug":"osiemdziesiat-plus-minus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/03\/07\/osiemdziesiat-plus-minus\/","title":{"rendered":"Osiemdziesi\u0105t plus minus"},"content":{"rendered":"\n

Tomasz \u0141ubie\u0144ski\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Osiemdziesi\u0105t plus minus <\/strong>
Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

To jeszcze nie koniec!<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

A\u017c mi si\u0119 wierzy\u0107 nie chce \u2013 Tomasz \u0141ubie\u0144ski sporz\u0105dzi\u0142 autobiograficzny esej ca\u0142o\u015bciowy z powodu znacznego przekroczenia osiemdziesi\u0105tki (dok\u0142adnie 18 kwietnia stuknie mu 85 lat…). Zawodowcy robi\u0105cy w s\u0142owie, osi\u0105gaj\u0105c ten limes<\/i>, zaczynaj\u0105 si\u0119 troch\u0119 spieszy\u0107 \u2013 zapewne z pobudek \u201estatystycznych\u201d. Wydaje si\u0119 im bowiem \u2013 s\u0142usznie, jak mniemam… – \u017ce je\u015bli dot\u0105d zachowali pe\u0142ni\u0119 w\u0142adz umys\u0142owych i tw\u00f3rczych, to nieub\u0142agana Matka Natura postara si\u0119, by to ju\u017c d\u0142ugo nie potrwa\u0142o. I przewa\u017cnie maj\u0105 racj\u0119, niestety. Dlatego w okolicy osiemdziesi\u0105tki ka\u017cdemu, kto jeszcze jest w stanie, zdrowy rozs\u0105dek i instynkt samozachowawczy (w swej pierwotnej formie) nakazuj\u0105, by zaj\u0105\u0107 si\u0119 sob\u0105, w\u0142asn\u0105 spu\u015bcizn\u0105 intelektualn\u0105 i tzw. dziedzictwem.<\/p>\n

Najbardziej wyrafinowani publikuj\u0105 dzienniki \u2013 udowadniaj\u0105c zdumionej publiczno\u015bci, \u017ce ju\u017c od male\u0144ko\u015bci wiedzieli, \u017ce s\u0105 skazani na wielko\u015b\u0107, przeto pracowicie skrobali w zeszycikach zapiski dnia powszedniego, pe\u0142ne (jak\u017ceby inaczej!) celnych obserwacji, pikantnych szczeg\u00f3lik\u00f3w, przenikliwych diagnoz, wnikliwych uwag i my\u015bli m\u0105dro\u015bci pe\u0142nych. I tak przez ca\u0142e \u017cycie, by pod koniec zachcie\u0107 namiesza\u0107 w \u015brodowisku cho\u0107 w jednej \u0107wierci tak wyrazi\u015bcie, jak si\u0119 uda\u0142o r\u0105bn\u0105\u0107 Gombrowiczowi.<\/p>\n

Mniej zapobiegliwi, ale przywi\u0105zani do gatunku memuar\u00f3w codziennych, po prostu siadaj\u0105 przy biurku i pracowicie wstecznie apokryfizuj\u0105 spami\u0119tane przypadki. A to wymaga gigantycznej dyscypliny intelektualnej i panowania nad form\u0105 tudzie\u017c stylem. Przecie\u017c rzeczy samej nada\u0107 trzeba walory autentyczno\u015bci, nie dopu\u015bci\u0107 do zdemaskowania \u2013 trzeba zatem odtworzy\u0107 tamtoczesne, zmieniaj\u0105ce si\u0119 z biegiem czasu stylistyczne zakl\u0119cia pisarskie, trzeba dopasowa\u0107 s\u0142ownictwo, odtworzy\u0107 u\u017cywane tamtocze\u015bnie wokabularze… A przede wszystkim zadba\u0107, by opinie i pogl\u0105dy wygl\u0105da\u0142y na autentycznie tamtoczesne, nieoszlifowane przez czas, \u017ceby nie by\u0142o w nich zastanawiaj\u0105cego, nawet zaskakuj\u0105cego profetyzmu. Cho\u0107 pokusa wykreowania si\u0119 na przenikliwego, przewiduj\u0105cego geniusza silna jest jak cholera.<\/p>\n

A trzecia grupa uk\u0142adaczy w\u0142asnego dziedzictwa, najbardziej mi\u0142a memu sercu, to ci, kt\u00f3rym mniej zale\u017cy. Przeto nie sil\u0105 si\u0119 na porz\u0105dek, ale lekko ba\u0142aganiarsko czasy i rzeczy traktuj\u0105, po prostu wspominaj\u0105c, w stylu nieledwie gaw\u0119dziarskim. Bo\u0107 przecie wiedz\u0105, \u017ce nie o dokumentaln\u0105 wierno\u015b\u0107 i szczeg\u00f3\u0142 biograficzny chodzi \u2013 ale o klimaty, emocje, wra\u017cenia (spami\u0119tane i niespami\u0119tane…). To nie znaczy, \u017ce konfabuluj\u0105. Nie \u2013 prawd\u0119 pisz\u0105, tylko sekwencje i nast\u0119pstwa nie s\u0105 ich fetyszami. Za to lubi\u0105 dygresje, czasem nieistotne pierdo\u0142y nawet, i niedyskretne napomknienia. Taki w\u0142a\u015bnie jest Tomasz \u0141ubie\u0144ski.<\/p>\n

Wybitny ten polihistor \u2013 od czasu do czasu dziennikarz, eseista polityczno-historyczny (wzorcowe dla fenomenologii eseju \u2013 czyli nie zak\u0142adaj niczego z g\u00f3ry, chyba \u017ce musisz… – jest jego \u201eBi\u0107 si\u0119 czy nie bi\u0107\u201d z 1976 roku), krytyk i badacz literatury, poeta, dramaturg, prozaik i taternik \u2013 okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 pami\u0119tliwym (cho\u0107 szcz\u0119\u015bliwie nie wrednym, o nie…) szafarzem niezgorszych (czasem pikantnych) anegdot, cz\u0142owiekiem wielkiej \u0142agodno\u015bci, w miar\u0119 potrzeb spolegliwym opiekunem (oczywi\u015bcie wed\u0142ug definicji spolegliwo\u015bci Kotarbi\u0144skiego) i szczerym gaw\u0119dziarzem, w r\u00f3wnej pozostaj\u0105cym odleg\u0142o\u015bci zar\u00f3wno od samobiczowania si\u0119, jak i od samochwalstwa. Jak na autora wspomnie\u0144 ca\u0142o\u017cyciowych \u2013 kwalifikacje a\u017c nazbyt dobre. Przeto w tym jego tek\u015bcie tonie si\u0119 (z uszami) na d\u0142ugie godziny, smakuj\u0105c wszystko, co zapisane, odtwarzaj\u0105c sobie w pami\u0119ci konteksty \u00f3wczesne (mam jeszcze w zwojach jaki\u015b ich zapas…). Bez gotowych do natychmiastowego u\u017cycia kontekst\u00f3w z w\u0142asnych zasob\u00f3w ta lektura jest bez sensu. Pokolenie naszych dzieci i wnuk\u00f3w \u2013 je\u015bli nie ma pod r\u0119k\u0105 kogo\u015b, kogo mo\u017cna zapyta\u0107 o to i owo \u2013 w og\u00f3le nie pojmie wielko\u015bci i przyjemno\u015bci lektury \u201eOsiemdziesi\u0119ciu plus minus\u201d. Czas jest wielk\u0105 Wycieraczk\u0105.<\/p>\n

Tomasz \u0141ubie\u0144ski, syn Konstantego (dzia\u0142acza katolickiego, pos\u0142a na Sejm od 1952 roku do \u015bmierci), wywodz\u0105cy si\u0119 z podkarpackiego ziemia\u0144stwa (dziadek Tadeusz herbu Pomian, w\u0142a\u015bciciel maj\u0105tku Zass\u00f3w ko\u0142o D\u0119bicy i tak\u017ce dzia\u0142acz katolicki, u\u017cywa\u0142 tytu\u0142u hrabiego – czy tzw. galicyjskiego, to ju\u017c inna sprawa…), w doros\u0142e \u017cycie wkracza\u0142 mniej wi\u0119cej w epoce poststalinowskiej \u201eodwil\u017cy\u201d (matura rocznik 1955) i do tego w socjal-liberalnym \u015brodowisku \u017coliborskim; syn katolickiego pos\u0142a uczy\u0142 si\u0119 w \u015bwieckim, lewicuj\u0105cym liceum TPD. Taki dziejowy paradoks… Zreszt\u0105 Tomasz \u0141ubie\u0144ski sam w sobie jest swego rodzaju paradoksem, a w zasadzie zbiorem paradoks\u00f3w, co w trakcie lektury \u0142atwo odkryjecie. Bo wspomnienia wspomnieniami \u2013 zw\u0142aszcza po \u017cyciu intensywnym (cho\u0107 sam \u0141ubie\u0144ski figuralnie, symbolicznie karci si\u0119 za lenistwo) w centrum spraw i dzie\u0142 wszelakich. Ale w istocie to ksi\u0105\u017cka o staro\u015bci, o fenomenie staro\u015bci \u2013 nie w sensie jej niezwyk\u0142o\u015bci (bo i nie jest niczym niezwyk\u0142ym, raczej naturalnym), lecz nieuchronno\u015bci. To ksi\u0105\u017cka o ci\u0119\u017carach i przywilejach. O ograniczeniach i pretensjach, o kurczeniu si\u0119 dost\u0119pnego \u015bwiata, o samotno\u015bci, o cieniach, o zapami\u0119tanych \u015bwiatach, prze\u017cytych pejza\u017cach i dekoracjach. O ludziach, kt\u00f3rzy si\u0119 min\u0119li po malu\u0107kiej chwili. O zachwytach, rozterkach, rozczarowaniach, kl\u0119skach fizycznych tudzie\u017c intelektualnych. Szczerze.<\/p>\n

A w kwestii paradoks\u00f3w: bodaj najwi\u0119kszym z nich w \u017cywocie \u0141ubie\u0144skiego by\u0142a cicha i trwa\u0142a s\u0142u\u017cba w redakcji \u201eTysola\u201d – i to w czasach pod rz\u0105dami naczelnego Kaczy\u0144skiego Jaros\u0142awa, i to w czasach, gdy ten z\u0142owrogi (ju\u017c w\u00f3wczas) gnom wyknuwa\u0142 z wiernymi giermkami sw\u00f3j akces do wielkiej polityki i gromadzi\u0142 kapita\u0142y (w sensie \u015bcis\u0142ym). Pan Tomasz do dzi\u015b nie mo\u017ce wyj\u015b\u0107 z podziwu nad bezmiarem w\u0142asnej indolencji politycznej, symetryzuj\u0105cej naiwno\u015bci, towarzyskiej inercji i niefrasobliwo\u015bci ideowej, kt\u00f3re to przymioty kaza\u0142y mu tkwi\u0107 w otoczeniu ju\u017c wtedy wydzielaj\u0105cym intensywnie wo\u0144 bezczelnej hucpy.<\/p>\n

Z najwi\u0119ksz\u0105 jednak satysfakcj\u0105, ba! \u2013 poczuciem niejakiej wsp\u00f3lnoty – wy\u0142awia\u0142em z tekstu \u0141ubie\u0144skiego kawa\u0142ki g\u00f3rskie… By\u0142-ci on bowiem taternikiem jak si\u0119 patrzy. Intensywnie, aczkolwiek kr\u00f3tko. Ale sforsowa\u0142 par\u0119 eksponowanych dr\u00f3g w Tatrach, \u0142azi\u0142 w Alpach i na Kaukazie, ma wspomnienia wyrypiarskie (cho\u0107 nie by\u0142 takim typowym warszawskim \u0142ojantem z poczuciem hermetycznej wy\u017cszo\u015bci-osobno\u015bci) o ludziach, wariantach, biciu hak\u00f3w, o widokach \u015bwit\u00f3w i zachod\u00f3w, o piar\u017cyskach i maliniakach, o elastycznej mi\u0119kko\u015bci kos\u00f3wki pod dup\u0105… Wie, co to lojalno\u015b\u0107, odpowiedzialno\u015b\u0107, mocny chwyt, pewna podp\u00f3rka i asekuracja. To wyposa\u017cenie na ca\u0142e \u017cycie. Pami\u0119tam, cho\u0107 sam spr\u00f3bowa\u0142em tylko raz \u2013 w 1968 roku latem dwaj przyjaciele po kr\u00f3tkim przeszkoleniu zabrali mnie na Wierch pod Fajki, co mi dok\u0142adnie i bole\u015bnie dowiod\u0142o, \u017ce to nie dla mnie (cho\u0107 wyrzyga\u0142em si\u0119 dopiero u st\u00f3p \u017b\u00f3\u0142tej Turni, prawie nad stawem…). Ale za to przez pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat depta\u0142em \u201eturystyczne\u201d szlaki Zachodnich i Wysokich po obu stronach granicy, w tym dobre pi\u0119tna\u015bcie lat w wibramach, nabytych w Szmeksie w drodze wymiany handlowej za pi\u0119\u0107 kilo kr\u00f3wek; tak \u2013 kr\u00f3wka z Milan\u00f3wka to by\u0142a prawdziwa waluta na terytorium konwencjonalnym; pa\u0144ska guma do \u017cucia niech si\u0119 schowa, panie Tomaszu… I mnie tak samo jak panu j\u0119\u0142y si\u0119 skraca\u0107 zasi\u0119gi tatrza\u0144skie \u2013 odpad\u0142y s\u0142owackie, potem Wysokie, potem Zachodnie \u2013 zosta\u0142y dolinki, a ostatnia kumulacja, kt\u00f3ra \u0142askawie pozwoli\u0142a si\u0119 pokona\u0107, to Przys\u0142op Mi\u0119tusi (jakie\u015b 1200 metr\u00f3w niespe\u0142na \u2013 do tego raczej prze\u0142\u0119cz, ni\u017c g\u00f3rka…). Wi\u0119c niezwykle jestem autorowi wdzi\u0119czny za to \u201ebraterstwo\u201d taterskiego po\u017cegnania…<\/p>\n

A ca\u0142a reszta tekstu, cho\u0107 miejscami pracowicie \u201eodkluczona\u201d przez autora, ma jednak charakter, nie \u017ceby zaraz snobistyczny, ale powiedzmy, \u017ce nieco uprzywilejowany \u2013 dost\u0119pny dla wiedz\u0105cych: co, kto i dlaczego. Nie jest to zarzut \u017cadn\u0105 miar\u0105 \u2013 po prostu zbyt daleko posuni\u0119ta deszyfracja didaskali\u00f3w mog\u0142aby odebra\u0107 lekko\u015b\u0107 i sens rzeczy samej. Tomasz \u0141ubie\u0144ski nad tym zagro\u017ceniem zapanowa\u0142. Ku wi\u0119kszej tej rzeczy samej chwale pozwoli\u0142em sobie t\u0119 rekomendacj\u0119 zatytu\u0142owa\u0107 fina\u0142owym okrzykiem Kramera w celi ci\u0119\u017ckiego wi\u0119zienia na Sikawie (\u201eVabank II\u201d – gdyby kto\u015b zapomnia\u0142…).<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(07 03 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tomasz \u0141ubie\u0144ski\u00a0 Osiemdziesi\u0105t plus minus Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2023 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 To jeszcze nie koniec! A\u017c mi si\u0119 wierzy\u0107 nie chce \u2013 Tomasz \u0141ubie\u0144ski sporz\u0105dzi\u0142 autobiograficzny esej ca\u0142o\u015bciowy z powodu znacznego przekroczenia osiemdziesi\u0105tki (dok\u0142adnie 18 kwietnia stuknie mu 85 lat…). Zawodowcy robi\u0105cy w s\u0142owie, osi\u0105gaj\u0105c ten limes, zaczynaj\u0105 si\u0119 troch\u0119 spieszy\u0107 \u2013 zapewne z pobudek \u201estatystycznych\u201d. Wydaje si\u0119 im bowiem \u2013 s\u0142usznie, jak mniemam… – \u017ce je\u015bli dot\u0105d zachowali pe\u0142ni\u0119 w\u0142adz umys\u0142owych i tw\u00f3rczych, to nieub\u0142agana Matka Natura postara si\u0119, by to ju\u017c d\u0142ugo nie potrwa\u0142o. I przewa\u017cnie maj\u0105 racj\u0119, niestety. Dlatego w okolicy osiemdziesi\u0105tki ka\u017cdemu, kto jeszcze jest w stanie, zdrowy rozs\u0105dek i instynkt samozachowawczy (w swej pierwotnej formie) nakazuj\u0105, by zaj\u0105\u0107 si\u0119 sob\u0105, w\u0142asn\u0105 spu\u015bcizn\u0105 intelektualn\u0105 i tzw. dziedzictwem. Najbardziej wyrafinowani publikuj\u0105 dzienniki \u2013 udowadniaj\u0105c zdumionej publiczno\u015bci, \u017ce ju\u017c od male\u0144ko\u015bci wiedzieli, \u017ce s\u0105 skazani na wielko\u015b\u0107, przeto pracowicie skrobali w zeszycikach zapiski dnia powszedniego, pe\u0142ne (jak\u017ceby inaczej!) celnych obserwacji, pikantnych szczeg\u00f3lik\u00f3w, przenikliwych diagnoz, wnikliwych uwag i my\u015bli m\u0105dro\u015bci pe\u0142nych. I tak przez ca\u0142e \u017cycie, by pod koniec zachcie\u0107 namiesza\u0107 w \u015brodowisku cho\u0107 w jednej \u0107wierci tak wyrazi\u015bcie, jak si\u0119 uda\u0142o r\u0105bn\u0105\u0107 Gombrowiczowi. Mniej zapobiegliwi, ale przywi\u0105zani do gatunku memuar\u00f3w codziennych, po prostu siadaj\u0105 przy…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3922,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[329],"tags":[262],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3920"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3920"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3920\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4627,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3920\/revisions\/4627"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3920"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3920"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3920"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}