{"id":3875,"date":"2023-02-15T11:14:29","date_gmt":"2023-02-15T10:14:29","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3875"},"modified":"2023-04-14T18:14:14","modified_gmt":"2023-04-14T16:14:14","slug":"pan-wyrazisty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/02\/15\/pan-wyrazisty\/","title":{"rendered":"Pan Wyrazisty"},"content":{"rendered":"\n

Olga Tokarczuk, Joanna Concejo\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Pan Wyrazisty <\/strong>
Wydawnictwo Format, Wroc\u0142aw 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 2\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Pude\u0142ko po butach – z wk\u0142adk\u0105<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Okrutny \u017cart Noblistki \u2013 nawet przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce Jej wolno wi\u0119cej? A mo\u017ce tylko przewrotny, cho\u0107 rozpaczliwy sygna\u0142 nadany do opinii publicznej, by si\u0119 od niej \u0142askawie odczepi\u0142a na czas jaki\u015b, by przesta\u0142a krytycznie i skrupulatnie kontrolowa\u0107 ka\u017cdy krok i ka\u017cde s\u0142owo. W t\u0119 drug\u0105 hipotez\u0119 jako\u015b uwierzy\u0107 mi trudniej, albowiem narastaj\u0105cy u ka\u017cdego niemal laureata (nie tylko noblowskiego, ale i pomniejszych sort\u00f3w) p\u0119d do zmaterializowania (czasem nawet do stezauryzowania \u2013 co niczym nagannym nie jest – \u017cadn\u0105 miar\u0105!) tych pi\u0119ciu minut zaistnienia obserwujemy od dawna, a ostatnio jawi si\u0119 on jako coraz bardziej intensywny…<\/p>\n

Nie pos\u0105dzajmy wszak\u017ce Noblistki o tak niskie pobudki publikowania czegokolwiek. Nie jest to Jej do niczego potrzebne. Natomiast eksperymenty \u2013 tak. Oto \u201ePanem Wyrazistym\u201d Olga Tokarczuk wystartowa\u0142a w nowej dla siebie konkurencji literackiej. Ale nie nowej w og\u00f3le \u2013 tyle \u017ce raczej uprawianej dawniej jako gatunek dziennikarski, a \u015bci\u015blej: redaktorski; ludzie robi\u0105cy pras\u0119 czasem do niego si\u0119gali… Na osi czasu zatem nasza Noblistka sytuuje si\u0119 w roli epigonki i zarazem pionierki-odnowicielki gatunku, nazywanego wtedy nieco na wyrost \u2013 fotostory. Gdy w latach dwudziestych ubieg\u0142ego wieku post\u0119py techniki druku umo\u017cliwi\u0142y \u0142atwiejsz\u0105 i ta\u0144sz\u0105 edycj\u0119 czarno-bia\u0142ego materia\u0142u fotograficznego poprzez chemiczne trawienie powierzchni p\u0142yty metalowej w celu uzyskania reliefu \u2013 uk\u0142adu punkt\u00f3w drukuj\u0105cych \u2013 wedle matrycy, czyli zdj\u0119cia przetworzonego w ci\u0105gi punkt\u00f3w o okre\u015blonej gradacji odcieni szaro\u015bci (od czerni do bieli) \u2013 znacznie wzros\u0142o zapotrzebowanie redakcji prasowych na materia\u0142y ilustracyjne. Gazeta bez zdj\u0119\u0107 mog\u0142a si\u0119 zamkn\u0105\u0107, chyba \u017ce by\u0142a konserwatywnym klasykiem, silnym si\u0142\u0105 swych prenumerator\u00f3w, mog\u0105cym chwilowo zapanowa\u0107 nad swym segmentem rynku…<\/p>\n

No wi\u0119c popyt na materia\u0142y foto szybko r\u00f3s\u0142 \u2013 nie tylko te lokalne. Wyspecjalizowane \u015bwiatowe agencje i filmy handluj\u0105ce obrazkami wprowadza\u0142y na rynek tysi\u0105ce fotografii \u2013 ca\u0142ymi kilogramami zgo\u0142a, cz\u0119sto bez \u0142adu i sk\u0142adu. W sekretariatach wielu reakcji pojawili si\u0119 wyspecjalizowani fachowcy od zdj\u0119\u0107 (zwani p\u00f3\u017aniej fotoedytorami). Ju\u017c w latach dwudziestych i trzydziestych, gdy agencje zacz\u0119\u0142y oferowa\u0107 po zni\u017conych cenach pakiety zdj\u0119\u0107, cz\u0119sto przypadkowych, ale nadaj\u0105cych si\u0119 do zilustrowania tego i owego, a czasem nawet uk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 w jakie\u015b historie romansowo-sensacyjne, awanturnicze, kryminalne (bywa\u0142o…) albo przygodowe (z odnogami specjalnie dla dzieci), w redakcjach pojawili si\u0119 nowi specjali\u015bci \u2013 tzw. storytellerzy, cykliczne uk\u0142adanki zdj\u0119\u0107 opatruj\u0105cy rozbudowanymi podpisami. I od tego momentu taka redakcja mog\u0142a w tytule swego pisma do\u0142o\u017cy\u0107 dumnie brzmi\u0105cy przymiotnik \u201eIlustrowany\u201d. Sam przez wiele lat zajmowa\u0142em si\u0119 (mi\u0119dzy innymi zatrudnieniami \u2013 ma si\u0119 rozumie\u0107) komponowaniem historyjek ze zdj\u0119\u0107 agencyjnych i dorabianiem do nich rozbudowanych podpis\u00f3w…<\/p>\n

\u201ePan Wyrazisty\u201d to jest taka w\u0142a\u015bnie \u2013 troch\u0119 ponad zwyczaje panuj\u0105ce w bran\u017cy \u2013 historyjka dopisana nader zr\u0119cznie, udatnie i pomys\u0142owo do obrazk\u00f3w, wobec kt\u00f3rych podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 u\u0142o\u017cenia w samoistn\u0105, autonomiczn\u0105 opowie\u015b\u0107. Prawdziw\u0105 autork\u0105 tej ksi\u0105\u017cki jest bowiem pani Joanna Concejo \u2013 graficzka, ilustratorka ksi\u0105\u017cek i ich projektantka. Pozwalam sobie mniema\u0107 (cho\u0107 by\u0107 mo\u017ce si\u0119 myl\u0119, ale tropy \u2013 po tylu latach praktyki \u2013 nauczy\u0142em si\u0119 w miar\u0119 wiernie odczytywa\u0107), \u017ce w korzeniach opowiedzianej (powiedzmy, \u017ce narysowanej) przez ni\u0105 anegdoty tkwi po prostu tekturowe pude\u0142ko po butach, wype\u0142nione gromadzonymi przez lata fotografiami z czyjego\u015b \u017cycia \u2013 od epoki dzieci\u0119ctwa. Po \u017cycie \u015brednie i typowe, czasem ubarwione egzotycznymi poczt\u00f3wkami czy zdj\u0119ciami kolorowymi. Ale nieuchronnie zawarto\u015b\u0107 pude\u0142ka z obrazkow\u0105 dokumentacj\u0105 czyjego\u015b \u017cywota blaknie, szarzeje, a w miar\u0119 wype\u0142niania si\u0119 traci ostro\u015b\u0107 i osobno\u015b\u0107. Skleja si\u0119 i wieloznaczno\u015bci jakiej\u015b niedopowiedzianej nabiera… Po tym sklejeniu w galaretowaty bloczek archiwalny zas\u00f3b \u017cycia teoretycznie powinien sta\u0107 si\u0119 przejrzysty, przezroczysty (w j\u0119zyku wsp\u00f3\u0142czesnego dyskursu m\u00f3wi si\u0119: transparentny…) i ujawni\u0107 strukturalne rusztowania zawarto\u015bci \u2013 ale on nie… W \u015brodku pustka i klekot jakich\u015b resztek, na obudowie szaro\u015b\u0107. Jeszcze krok czasu i zostanie tylko siwy popi\u00f3\u0142, sproszkowany budulec przesz\u0142o\u015bci. Opowie\u015b\u0107 pani Concejo \u2013 przynajmniej w pierwszej fazie jej rysowania – jest obrazkowym akcentem, dodatkiem do biografii, znikaj\u0105cym wraz z ni\u0105 (znaczy z biografi\u0105), niczego nie utrwalaj\u0105cym, nie przenosz\u0105cym dziedzictwa w wieczno\u015b\u0107…<\/p>\n

Pani Concejo zada\u0142a sobie trud niebywa\u0142y \u2013 przerysowa\u0142a o\u0142\u00f3wkiem lub kredk\u0105 kilkadziesi\u0105t zdj\u0119\u0107 z czyjego\u015b osobistego archiwum, zanurzaj\u0105c ka\u017cde z osobna w jakowej\u015b miksturze, nie b\u0119d\u0105cej ani wywo\u0142ywaczem ani utrwalaczem \u2013 jeno Wycieraczem. Poszarzaczem. Wymi\u0119kaczem. A w ko\u0144cu Zapominaczem. To znaczy \u2013 mo\u017ce przesadzam, mo\u017ce trud a\u017c tak wielki nie by\u0142. W ko\u0144cu od dawna w zaawansowanych komputerowych programach graficznej obr\u00f3bki obrazu (a nawet w programach kreowania kolumn gazetowych) istniej\u0105 narz\u0119dzia pozwalaj\u0105ce kilkoma ruchami myszy uzyska\u0107 w zdj\u0119ciu efekt rysunku o\u0142\u00f3wkiem czy kredk\u0105. Programy wprost nieodr\u00f3\u017cnialnie potrafi\u0105 imitowa\u0107 efekty r\u0119cznej roboty.<\/p>\n

Ale gdy do pomocy wzi\u0119\u0142a si\u0119 pani Tokarczuk, historia nabra\u0142a nowego wymiaru. Bo storytellerka wymy\u015bli\u0142a sobie w zasadzie inn\u0105 historyjk\u0119 do obrazk\u00f3w. Jej bohater, czyli Pan Wyrazisty, by\u0142 typowym \u201eselfiemademanem\u201d – pstrykaczem i klikaczem samego siebie, do tego ciesz\u0105cym si\u0119 osobliw\u0105 wyrazisto\u015bci\u0105 oblicza – tak znaczn\u0105, \u017ce marketingowo wykorzystywano jej (tej wyrazisto\u015bci znaczy) walory reklamowe. Czas, wspomo\u017cony intensywn\u0105 eksploatacj\u0105, zrobi\u0142 jednak swoje i tej ol\u015bniewaj\u0105cej (oraz dochodowej) wyrazisto\u015bci j\u0119\u0142o ubywa\u0107 \u2013 piksel po pikselu, po pikselu piksel, a po tym pikselu jeszcze jeden piksel… (Pytanko dla analityk\u00f3w \u2013 ile tych pikseli razem by\u0142o?) Pan Wyrazisty straci\u0142 ostro\u015b\u0107, zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozmywa\u0107, wtapia\u0107 w t\u0142o, upodabnia\u0107 do otoczenia, do innych… Podobno to jaki\u015b wirus egzotyczny. Albo niedawno odkryte schorzenie: ludzie robi\u0105cy du\u017co selfie i w og\u00f3le klikaj\u0105cy masowo, trac\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 wizualn\u0105, rozpuszczaj\u0105 si\u0119 \u2013 a\u017c do utraty spo\u0142ecznych cech identyfikacji, nazwiska nawet i innych wa\u017cnych parametr\u00f3w. Aby zaradzi\u0107 erozji i abrazji pyska, by\u0142y Wyrazisty, teraz tylko jaki\u015b niewyra\u017any kole\u015b, si\u0119gn\u0105\u0142 po niezbyt legalne \u015brodki \u2013 dowiedzia\u0142 si\u0119 z g\u0142\u0119bin internetu, \u017ce nowe wizerunki s\u0105 do nabycia. Cena okaza\u0142a si\u0119 rujnuj\u0105ca, lecz c\u00f3\u017c \u2013 nowa twarz pasowa\u0142a jak ula\u0142 \u2013 i zn\u00f3w ostra by\u0142a jak \u017cyleta. Jej szcz\u0119\u015bliwy posiadacz wyszed\u0142 na miasto i zdr\u0119twia\u0142: spotka\u0142 liczne odnowione, odbudowane twarze, ale by\u0142y one takie same. – Przyzwyczaisz si\u0119 \u2013 us\u0142ysza\u0142 na pocieszenie.<\/p>\n

Tyle podpis\u00f3w pani Tokarczuk pod kreski pani Concejo, kt\u00f3ra i tak musia\u0142a co nieco ilustracyjnego materia\u0142u dorysowa\u0107 do tekstu, by trzyma\u0142o si\u0119 wszystko kupy… Historyjka zrobi\u0142a si\u0119 zgo\u0142a ba\u015bniowa, metaforyczna i metafizyczna. Od prostej przypowiastki do fabu\u0142ki z mora\u0142em, od melancholijnej klechdy o ludzkim losie do wyrafinowanej gaw\u0119dy dla wtajemniczonych… \u017be nasze obsesje, kulty i nowe wyznania wiary w postindustrialnych spo\u0142eczno\u015bciach neomodernistycznych tudzie\u017c post\u0119powych wywiod\u0105 nas (ludzi znaczy) na manowce. I mo\u017ce zniszcz\u0105! Dziwi\u0142em si\u0119 tylko, \u017ce \u017cadna z autorek nie posz\u0142a za ciosem i nie wymy\u015bli\u0142a, i\u017c gdzie\u015b na brze\u017cku, dyskretnie, wewn\u0105trz nowej twarzy Wyrazistego jaka\u015b pracowita r\u0105czka proletariusza wyt\u0142oczy\u0142a ma\u0142ymi literkami \u201emade in China\u201d. Ale mo\u017ce to posz\u0142oby ju\u017c za bardzo w kierunku dystopijnej groteski….<\/p>\n

Przeto lektur\u0119 polecam tylko do pewnego stopnia. Determinacji poznawczej. Przy jednoczesnej nadwy\u017cce czasu wolnego.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(15 02 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Olga Tokarczuk, Joanna Concejo\u00a0 Pan Wyrazisty Wydawnictwo Format, Wroc\u0142aw 2023 Rekomendacja: 2\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Pude\u0142ko po butach – z wk\u0142adk\u0105 Okrutny \u017cart Noblistki \u2013 nawet przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce Jej wolno wi\u0119cej? A mo\u017ce tylko przewrotny, cho\u0107 rozpaczliwy sygna\u0142 nadany do opinii publicznej, by si\u0119 od niej \u0142askawie odczepi\u0142a na czas jaki\u015b, by przesta\u0142a krytycznie i skrupulatnie kontrolowa\u0107 ka\u017cdy krok i ka\u017cde s\u0142owo. W t\u0119 drug\u0105 hipotez\u0119 jako\u015b uwierzy\u0107 mi trudniej, albowiem narastaj\u0105cy u ka\u017cdego niemal laureata (nie tylko noblowskiego, ale i pomniejszych sort\u00f3w) p\u0119d do zmaterializowania (czasem nawet do stezauryzowania \u2013 co niczym nagannym nie jest – \u017cadn\u0105 miar\u0105!) tych pi\u0119ciu minut zaistnienia obserwujemy od dawna, a ostatnio jawi si\u0119 on jako coraz bardziej intensywny… Nie pos\u0105dzajmy wszak\u017ce Noblistki o tak niskie pobudki publikowania czegokolwiek. Nie jest to Jej do niczego potrzebne. Natomiast eksperymenty \u2013 tak. Oto \u201ePanem Wyrazistym\u201d Olga Tokarczuk wystartowa\u0142a w nowej dla siebie konkurencji literackiej. Ale nie nowej w og\u00f3le \u2013 tyle \u017ce raczej uprawianej dawniej jako gatunek dziennikarski, a \u015bci\u015blej: redaktorski; ludzie robi\u0105cy pras\u0119 czasem do niego si\u0119gali… Na osi czasu zatem nasza Noblistka sytuuje si\u0119 w roli epigonki i zarazem pionierki-odnowicielki gatunku, nazywanego wtedy nieco na wyrost \u2013 fotostory. Gdy w latach dwudziestych ubieg\u0142ego…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3877,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[16],"tags":[411,308],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3875"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3875"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3875\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4002,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3875\/revisions\/4002"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3877"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3875"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3875"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3875"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}