![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/french-bez-\u015bladu-poziom-300x169.jpg\")
\nBez \u015bladu
\nPrzek\u0142ad: Maria Olejniczak-Skarsg\u00e5rd
\nWydawnictwo Albatros Sp. z o.o., Warszawa 2017<\/h4>\n
Rekomendacja: 4\/7<\/strong><\/span> Szmaragdowa Wyspa \u2013 kolebka weso\u0142ych tancerzy, wytrwa\u0142ych, upartych, honornych twardzieli, piwa guinness, czterolistnej koniczynki, \u015bwi\u0119tego Patryka, whisky jameson, msza\u0142u z Kells i genialnego Joyce’a \u2013 jako\u015b nigdy nie uchodzi\u0142a za \u017cyzne podglebie dla literatury kryminalnej. Mo\u017ce dlatego, \u017ce jej heroiczne dzieje i mity zdominowane by\u0142y przez z\u0142owrogi cie\u0144 rzucany przez pot\u0119\u017cnego s\u0105siada: Brytani\u0119 (prawdziwy Irlandczyk nigdy nie u\u017cy\u0142by przymiotnika Wielka…). A fabularna narracja tradycji domowej \u2013 opanowana przez legendy patriotycznych dynamitard\u00f3w i wolnych strzelc\u00f3w z IRA. Gdzie tam miejsce dla pospolitej zbrodni, dla sprawc\u00f3w pracowicie tropionych i wykrywanych dzi\u0119ki \u017cmudnej robocie policyjnych fachowc\u00f3w? Gdzie tam miejsce dla inteligentnych detektyw\u00f3w? <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Tana French\u00a0 Bez \u015bladu Przek\u0142ad: Maria Olejniczak-Skarsg\u00e5rd Wydawnictwo Albatros Sp. z o.o., Warszawa 2017 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Dubli\u0144skie demony rodzinne nie odpuszcz\u0105 ci nigdy… Szmaragdowa Wyspa \u2013 kolebka weso\u0142ych tancerzy, wytrwa\u0142ych, upartych, honornych twardzieli, piwa guinness, czterolistnej koniczynki, \u015bwi\u0119tego Patryka, whisky jameson, msza\u0142u z Kells i genialnego Joyce’a \u2013 jako\u015b nigdy nie uchodzi\u0142a za \u017cyzne podglebie dla literatury kryminalnej. Mo\u017ce dlatego, \u017ce jej heroiczne dzieje i mity zdominowane by\u0142y przez z\u0142owrogi cie\u0144 rzucany przez pot\u0119\u017cnego s\u0105siada: Brytani\u0119 (prawdziwy Irlandczyk nigdy nie u\u017cy\u0142by przymiotnika Wielka…). A fabularna narracja tradycji domowej \u2013 opanowana przez legendy patriotycznych dynamitard\u00f3w i wolnych strzelc\u00f3w z IRA. Gdzie tam miejsce dla pospolitej zbrodni, dla sprawc\u00f3w pracowicie tropionych i wykrywanych dzi\u0119ki \u017cmudnej robocie policyjnych fachowc\u00f3w? Gdzie tam miejsce dla inteligentnych detektyw\u00f3w? Na szcz\u0119\u015bcie Irlandczycy maj\u0105 Tan\u0119 French… Ta 44-letnia dzi\u015b pisarka d\u0142ugo, bo a\u017c do 35. roku \u017cycia my\u015bla\u0142a, \u017ce jest… aktork\u0105. Po studiach dramatycznych w dubli\u0144skim przes\u0142awnym Trinity College pracowa\u0142a na irlandzkich scenach, w filmie, telewizji, dubbingu, teatrze radiowym i reklamie. A gdy telefon nie dzwoni\u0142, podczas d\u0142u\u017cszych przerw mi\u0119dzy castingami co\u015b tam pisa\u0142a do szuflady… A\u017c jakie\u015b dziesi\u0119\u0107 lat temu w wielkim globalnym angloj\u0119zycznym legendarnym konsorcjum wydawniczym Viking Penguin ukaza\u0142a si\u0119 pierwsza powie\u015b\u0107 kryminalna…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":627,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10],"tags":[107],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/385"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=385"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/385\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":626,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/385\/revisions\/626"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/627"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=385"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=385"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=385"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\nDubli\u0144skie demony rodzinne nie odpuszcz\u0105
\nci nigdy…<\/span><\/h3>\n
\nNa szcz\u0119\u015bcie Irlandczycy maj\u0105 Tan\u0119 French… Ta 44-letnia dzi\u015b pisarka d\u0142ugo, bo a\u017c do 35. roku \u017cycia my\u015bla\u0142a, \u017ce jest… aktork\u0105. Po studiach dramatycznych w dubli\u0144skim przes\u0142awnym Trinity College pracowa\u0142a na irlandzkich scenach, w filmie, telewizji, dubbingu, teatrze radiowym i reklamie. A gdy telefon nie dzwoni\u0142, podczas d\u0142u\u017cszych przerw mi\u0119dzy castingami co\u015b tam pisa\u0142a do szuflady… A\u017c jakie\u015b dziesi\u0119\u0107 lat temu w wielkim globalnym angloj\u0119zycznym legendarnym konsorcjum wydawniczym Viking Penguin ukaza\u0142a si\u0119 pierwsza powie\u015b\u0107 kryminalna Tany \u201eIn the Woods\u201d (polski tytu\u0142: \u201eZd\u0105\u017cy\u0107 przed zmrokiem\u201d).
\nDoskonale przyj\u0119ty i parokrotnie nagradzany debiut okaza\u0142 si\u0119 by\u0107… gambitem wielkiej, odwa\u017cnie i bezczelnie (jak na debiutantk\u0119, kt\u00f3ra jeszcze nie zd\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 skonfrontowa\u0107 z publiczno\u015bci\u0105 i krytyk\u0105…) pomy\u015blanej awantury literackiej. Tana z pe\u0142n\u0105 dezynwoltur\u0105 nazwa\u0142a sw\u00f3j debiutancki tom pocz\u0105tkiem serii \u201eDublin. Wydzia\u0142 Zab\u00f3jstw\u201d. Czyli czego\u015b w rodzaju policyjnej sagi. Ten szeroko zakrojony i praktycznie nieograniczony (w sensie mo\u017cliwo\u015bci kontynuacji; granic\u0105 jest wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 autora…) projekt ma ju\u017c dzi\u015b sze\u015b\u0107 cz\u0119\u015bci. Po\u0142\u0105czone s\u0105 wsp\u00f3lnym policyjnym szyldem, a podstawowy koncept konstrukcyjny polega na… wymienno\u015bci g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w; w ka\u017cdej cz\u0119\u015bci akcj\u0119 prowadzi kto\u015b inny, kto w kolejnej ksi\u0105\u017cce pojawia si\u0119 na drugim planie, czy w og\u00f3le w ma\u0142ej wzmiance, ale w poprzedniej by\u0142 ju\u017c odrobin\u0119 cho\u0107by wprowadzony do akcji… Ten zabieg pozwala dodawa\u0107 wci\u0105\u017c nowych bohater\u00f3w, otwiera\u0107 nowe w\u0105tki, a starych nie ko\u0144czy\u0107 definitywnie, tylko zawiesza\u0107, by w razie potrzeby o\u017cywi\u0107. Innymi s\u0142owy: konstrukcja przypomina porz\u0105dny wielosezonowy serial telewizyjny w typie mydlanej opery, powstaj\u0105cy z odcinka na odcinek. Tym tylko si\u0119 r\u00f3\u017cni od produkcji telewizyjnej, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnych realiach taki serial to kreacja zbiorowa ca\u0142ego szwadronu scenarzyst\u00f3w, a tu mamy do czynienia z pojedyncz\u0105 autork\u0105…
\nAle za to jak\u0105! Uwielbiaj\u0105cy wszelkie rankingi redaktorzy powa\u017cnych pism literackich po obu stronach Atlantyku praktycznie od debiutu Tany co roku lokuj\u0105 jej produkty na listach najlepszych thriller\u00f3w sezonu. Nie ma rankingu bestseller\u00f3w \u201eNew York Timesa\u201d bez jej powie\u015bci. Nagrody i inne zaszczyty French przyswaja ca\u0142ymi seriami. W\u0142a\u015bciwie dlaczego? Proste t\u0142umaczenie: bo talent ma \u2013 wydaje si\u0119 zbyt oczywiste, ba, trywialne nawet. Istota jej sukcesu polega na czym\u015b jeszcze. Tym czym\u015b jest organizacja intelektualna. Nie wiecie, co o jest? Innymi s\u0142owy: specyficzne \u2013 czasem wypracowane, czasem intuicyjne \u2013 ale zawsze indywidualne, niepowtarzalne procedury my\u015blenia. Sprawa dotyczy nie tylko procesu tw\u00f3rczego \u2013 ma zasi\u0119g ca\u0142o\u015bciowy (ogarnia ka\u017cdy aspekt osobowo\u015bci) i funkcjonuje autonomicznie w taki spos\u00f3b, \u017ce nie mo\u017cna tych procedur wy\u0142\u0105czy\u0107. Organizacja intelektualna, kt\u00f3ra przytrafi\u0142a si\u0119 Tanie French, okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 wprost idealna dla zawodu pisarki. Ten specyficzny rodzaj pouk\u0142adania, to absolutne panowanie nad narracj\u0105 (nazywam je bezdotykowym…), niezostawiaj\u0105ce \u015blad\u00f3w monta\u017cu, fastrygowania ani szpachlowania \u2013 wszystko to sprawia, \u017ce mamy do czynienia z mistrzostwem opowiadania, a w pisarstwie kryminalnym (jak w \u017cadnym innym w\u0142a\u015bciwie; cho\u0107 Alice Munro mog\u0142aby wnie\u015b\u0107 sprzeciw…) to fundamentalny wyr\u00f3\u017cnik segregacyjny \u2013 oddzielaj\u0105cy doskona\u0142o\u015b\u0107 od rzemie\u015blniczej, sk\u0105din\u0105d poprawnej (czasem nawet bardzo dobrej…) bieg\u0142o\u015bci. Taki typ organizacji intelektualnej (co do zasady, bo w szczeg\u00f3\u0142ach biegunowo odmiennej…) wyr\u00f3\u017cnia\u0142 Chandlera, Simenona, Mankella \u2013 mo\u017ce jeszcze Rankina. Po prostu siadasz, czytasz i nie potrzebujesz \u017cadnej instrukcji obs\u0142ugi. Nad\u0105\u017casz, czujesz jedno\u015b\u0107 z ksi\u0105\u017ck\u0105, takie niewyt\u0142umaczalne racjonalnie \u201ekosmiczne sw\u0119dzenie\u201d… A ile\u017c razy przy innych lekturach kryminalnych najp\u00f3\u017aniej w po\u0142owie procesu percepcji zaczyna\u0142e\u015b si\u0119 instynktownie rozgl\u0105da\u0107 za obja\u015bnieniem (prostymi s\u0142owami, mo\u017ce nawet w stylu bryk\u00f3w nie\u015bmiertelnego Zuckerkandla…). A gdy pomoc znik\u0105d nie nadchodzi\u0142a, czy nie korci\u0142o ci\u0119 od razu zajrze\u0107 na koniec, by skr\u00f3ci\u0107 m\u0119czarnie \u2013 swoje i autora? W przypadku czytania Tany French taka konieczno\u015b\u0107 nie zachodzi \u2013 ba, przez chwil\u0119 nawet o niej nie pomy\u015blisz…
\nC\u00f3\u017c zatem takiego ona tym razem wymy\u015bli\u0142a? Wymy\u015bli\u0142a typow\u0105 irlandzk\u0105 rodzin\u0119 z proletariackiej dzielnicy Dublina: dzietn\u0105, katolick\u0105 (z wszystkimi tego stanu konsekwencjami spo\u0142ecznymi), niebogat\u0105, dysfunkcyjn\u0105 (aczkolwiek tradycyjnie jednolit\u0105 w stosunkach zewn\u0119trznych), patologiczn\u0105 (pater familias \u2013 alkoholik o gwa\u0142townym usposobieniu i ci\u0119\u017ckiej r\u0119ce) nieco ponad granice irlandzkiej normy. Konfliktogenn\u0105, opresyjn\u0105, okrutn\u0105… Ot, tacy sobie Mackeyowie z Faithful Place. Dwadzie\u015bcia dwa lata temu dziewi\u0119tnastoletni w\u00f3wczas Frank M. wyszed\u0142 z domu bez s\u0142owa po\u017cegnania; um\u00f3wi\u0142 si\u0119 z ukochan\u0105 dziewczyn\u0105, mieszkaj\u0105c\u0105 po s\u0105siedzku. Mieli razem pojecha\u0107 do Londynu. Rosie nie przysz\u0142a, Frank czeka\u0142 ca\u0142\u0105 noc i odszed\u0142. U\u0142o\u017cy\u0142 sobie i potem koncertowo spieprzy\u0142 \u017cycie, sp\u0142odzi\u0142 c\u00f3rk\u0119, zosta\u0142 policjantem. Od rodziny jak najdalej i bez kontaktu. Ale przesz\u0142o\u015b\u0107 dopad\u0142a go brutalnie; w rozbieranej ruderze na jego rodzinnej ulicy znaleziono najpierw spakowan\u0105 walizk\u0119, a potem sam Frank w ruinach domu pod szesnastk\u0105 odkry\u0142 zw\u0142oki Rosie Daly, bez w\u0105tpliwo\u015bci zamordowanej…
\nTyle tytu\u0142em wst\u0119pu do intrygi \u2013 ci\u0105g dalszy oczywi\u015bcie, zgodnie z zasadami pisania o krymina\u0142ach, wielokrotnie ju\u017c tu wspominanymi, pozostawimy w spokoju. Powiedzmy tylko, \u017ce w\u015bciek\u0142y na los Frank wbrew woli szefostwa bierze si\u0119 za \u015bledztwo, ale g\u0142\u00f3wn\u0105 walk\u0119 wieczoru (akurat bo\u017conarodzeniowego…) stoczy\u0107 mu przyjdzie z demonami rodzinnymi. Wieloma demonami. Dubli\u0144ska rodzinka ma bowiem w sobie wszystko: mi\u0142o\u015b\u0107, nienawi\u015b\u0107, przemoc, przywi\u0105zanie do tradycji, wreszcie zbrodni\u0119 \u2013 i to wcale nie na ostatnim miejscu. Innymi s\u0142owy: zagadka wcale nie jest wyrafinowana (z drugiej strony nie twierdz\u0119, \u017ce banalna…). Ale jak to jest opowiedziane! Pod tym wzgl\u0119dem mistrzostwo Tany French prawie nie ma sobie r\u00f3wnych. I tym razem \u201eprawie\u201d nie czyni \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy. Napi\u0119cie emocjonalne utrzymuje si\u0119 na dobrym poziomie jeszcze d\u0142ugo po rozwi\u0105zaniu zagadki. Bo cech\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 pisarstwa French (za co ja j\u0105 polubi\u0142em \u2013 i wy, mam nadziej\u0119, polubicie…) jest dba\u0142o\u015b\u0107 o zako\u0144czenie. Jej finisze nie s\u0105 wym\u0119czone, wymuszone z nieskrywan\u0105 rado\u015bci\u0105, \u017ce to ju\u017c i… zapraszamy pani\u0105 do kassy… French emocje wygasza powoli, jeszcze co\u015b mocniej szarpnie, zostawi obietnic\u0119 ma\u0142ej \u0142ezki na rozstanie… To wielce satysfakcjonuj\u0105ca lektura, panie i panowie…
\nTomasz Sas
\n(21 06 2017)<\/p>\n
\n