{"id":3837,"date":"2023-01-21T01:46:20","date_gmt":"2023-01-21T00:46:20","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3837"},"modified":"2023-03-27T18:16:25","modified_gmt":"2023-03-27T16:16:25","slug":"bliscy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/01\/21\/bliscy\/","title":{"rendered":"Bliscy"},"content":{"rendered":"\n

Annie Ernaux\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


<\/strong>Bliscy
<\/strong>Prze\u0142o\u017cy\u0142a Agata Kozak
<\/strong>Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2022<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7
<\/strong>Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201eNie przynios\u0142em ci wstydu…\u201d<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Do tej pory my\u015bla\u0142em, \u017ce to autobiograficzne \u201eSzorstkie wino\u201d Jeana-Claude’a Carrie<\/span>r\u00e8’a (1931 \u2013 2021) jest najlepszym ze znanych mi zapis\u00f3w dojrzewania dziecka na francuskiej prowincji w latach trzydziestych i czterdziestych ubieg\u0142ego stulecia. Wybitny francuski tw\u00f3rca filmowy, scenarzysta kinowych arcydzie\u0142 (Oscar 2014 za ca\u0142okszta\u0142t), wsp\u00f3\u0142pracownik Bu\u00f1uela, Wajdy, Malle’a, Godarda, Schl\u00f6<\/span>ndorffa, Deraya, Hanekego mi\u0119dzy innymi, jako pisarz te\u017c mia\u0142 spore osi\u0105gni\u0119cia, z czego \u201eSzorstkie wino\u201d akurat zalicza si\u0119 do najlepszych…<\/p>\n

A szczery, dok\u0142adny i nieco naturalistyczny zapis dorastania ch\u0142opaka w langwedockiej wiosce Colombie<\/span>res na pirenejskim przedg\u00f3rzu, w krainie winnic i gaj\u00f3w kasztanowc\u00f3w (jadalnych), uchodzi\u0142 d\u0142ugo za bibli\u0119 etnograf\u00f3w i antropolog\u00f3w kultury, wytrwale i masowo zg\u0142\u0119biaj\u0105cych fenomen Francji \u2013 lu\u017anej federacji setek ma\u0142ych ojczyzn plemiennych, r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 j\u0119zykami (ach, te lokalne dialekty zwane wdzi\u0119cznie patois<\/i>…), obyczajami, tradycjami. W\u0142a\u015bnie mi\u0119dzy wojnami i jeszcze w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych (gdy dobiega\u0142 ko\u0144ca) trwa\u0142 we Francji proces homogenizacji, ujednolicania antropologicznego tej zr\u00f3\u017cnicowanej struktury spo\u0142ecznej. Pod wp\u0142ywem wewn\u0119trznych migracji, bardzo powszechnej s\u0142u\u017cby wojskowej (plus dw\u00f3ch kolonialnych wojen w Indochinach i Algierii…), ale przede wszystkim… radia i telewizji oraz kina j\u0119zyk i obyczaje zyskiwa\u0142y jednorodno\u015b\u0107 wobec umownego wzorca narzucanego przez edukacj\u0119 szkoln\u0105 i potem szlifowanego w mediach, bowiem odmienno\u015bci by\u0142y traktowane (przez samych \u201eodmie\u0144c\u00f3w\u201d) jako gorsze i odbieraj\u0105ce szanse awansu (?) socjalnego. Wi\u0119c wszyscy \u2013 poza nostalgicznymi, konserwatywnymi starcami – \u0142atwo je porzucali… \u201eSzorstkie wino\u201d relacjonuje czasy, gdy osobliwo\u015bci francuskiej prowincji w\u0142a\u015bnie zacz\u0119\u0142y rozpuszcza\u0107 si\u0119 bezpowrotnie w og\u00f3lnoparyskiej galarecie. A doszlusowanie do \u201ewszystkich\u201d oznacza\u0142o wyzbycie si\u0119 (czasem na kraw\u0119dzi zaprza\u0144stwa) ka\u017cdej osobliwo\u015bci, odmienno\u015bci, by by\u0107 comme tout le monde…<\/i><\/p>\n

Annie Ernaux (by\u0142o nie by\u0142o \u2013 ubieg\u0142oroczna noblistka) wesz\u0142a do puli literatury antropologicznej z przytupem pewnym takim, cho\u0107 \u2013 jak si\u0119 wydaje \u2013 mimochodem. Wszak ona chcia\u0142a tylko rozliczy\u0107 si\u0119 proz\u0105 ze swym pochodzeniem, rodzin\u0105 i innymi socjalnymi imponderabiliami. I to si\u0119 powiod\u0142o \u2013 jak cholera! Ale w rezultacie… Zar\u00f3wno \u201eLata\u201d (rekomendowa\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 w tym blogu 24 stycznia 2022 roku), jak i \u201eBliscy\u201d to narracje w gruncie rzeczy intymne i do b\u00f3lu szczere (w zasadzie s\u0142usznie \u2013 bo intymno\u015b\u0107 bez szczero\u015bci to be\u0142kot…). Ale te opowie\u015bci s\u0105 solidnie zakotwiczone w kontekstach. Maj\u0105 szczeg\u00f3\u0142owe koordynaty (nie tylko w \u015bcis\u0142ym, geograficznym sensie \u2013 maj\u0105 je tak\u017ce w sensie intelektualnym), daty, adresy, etykiety i nazwy w\u0142asne. Maj\u0105 opisy, szczeg\u00f3\u0142y, definiuj\u0105ce wskaz\u00f3wki i opinie. Ergo: s\u0105 \u015bwiadectwem swej epoki. Niepozbawionym waloru naukowego, uog\u00f3lniaj\u0105cym i obiektywnym raportem badawczym stanu \u017cycia codziennego francuskiej prowincji – w czasie, gdy traci\u0142a ona swe lokalne osobliwo\u015bci na rzecz \u201emetropolitalnej\u201d homogenizacji.<\/p>\n

Annie Ernaux z domu Duchesne jest dzieckiem prowincji \u2013 konkretnie Normandii, a \u015bci\u015blej: jej wschodniej cz\u0119\u015bci, wok\u00f3\u0142 dolnego biegu Sekwany. Krainy sad\u00f3w jab\u0142oniowych (ale gdyby\u015bcie tam trafili, na konsumpcj\u0119 owoc\u00f3w si\u0119 nie nastawiajcie; nadaj\u0105 si\u0119 tylko do przerobu na cydr oraz calvados i tak te\u017c s\u0105 wykorzystywane) tudzie\u017c pastwisk, pe\u0142nych mlecznych kr\u00f3w (tamtejsze sery najlepsze s\u0105 na \u015bwiecie, a osobliwie \u201ewonny\u201d livarot…). Familia Duchesne wywodzi\u0142a si\u0119 z ch\u0142opstwa (i to raczej biedniejszego, nie posiadaj\u0105cego ziemi, tylko wynajmuj\u0105cego si\u0119 do pracy na roli), ale gdy Alphonse (tata) i Blanche (mama) si\u0119 pobrali, oboje byli ju\u017c dumnymi cz\u0142onkami klasy robotniczej \u2013 on pracowa\u0142 w fabryce lin i powroz\u00f3w, a potem w rafinerii ropy naftowej Standard Oil, ona \u2013 w fabryce margaryny. A gdy zgromadzili troch\u0119 \u015brodk\u00f3w, zrealizowali marzenie o spo\u0142ecznym awansie: poszli na swoje. W 1931 roku w miasteczku Lillebonne kupili na kredyt ma\u0142y sklepik z kawiarenk\u0105. A tu\u017c po wojnie powt\u00f3rzyli manewr biznesowy \u2013 tym razem w normandzkim miasteczku Yvetot, na robotniczym przedmie\u015bciu zn\u00f3w nabyli sklepik spo\u017cywczy po\u0142\u0105czony z kawiarni\u0105… Zatem Anne Ernaux, gdy poko\u0144czy\u0142a szko\u0142y i kontynuowa\u0142a edukacj\u0119 w seminarium nauczycielskim, by\u0142a ju\u017c dzieckiem klasy \u015bredniej, biednej wprawdzie, lecz ca\u0142kiem samowystarczalnej \u2013 jak si\u0119 wydaje…<\/p>\n

Jej niepospolity talent pisarski, pospo\u0142u z potrzeb\u0105 autobiograficznego \u201eparcia na szk\u0142o\u201d, przyczyni\u0142 si\u0119 do utrwalenia osobliwego (lecz przecie\u017c w sumie do\u015b\u0107 pospolitego) \u201epejza\u017cu egzystencjalnego\u201d, w jakim familia Duchesne’\u00f3w wiod\u0142a swe \u017cycie codzienne. Dwa niewielkie szkice – \u201eMiejsce\u201d (1983) o ojcu i \u201ePewna kobieta\u201d (1987) o matce oczywi\u015bcie \u2013 zestawione razem, w jednym tomie, robi\u0105 mocne wra\u017cenie bogactwem \u201eszczeg\u00f3\u0142\u00f3w anatomicznych\u201d tej prozy. Ta \u201eanatomia\u201d zdaje si\u0119 by\u0107 wypleciona z solidnych pr\u0119t\u00f3w zbrojeniowych, czekaj\u0105cych tylko na zalanie spoiwem emocji. Obiektywnym wspomnieniem, subiektywn\u0105 pretensj\u0105, pe\u0142n\u0105 pasji skarg\u0105, beznami\u0119tn\u0105 anegdot\u0105 albo protoko\u0142em badawczym lub zgo\u0142a \u015bledczym… Ernaux wie jak to jest \u2013 wyzwala\u0107 si\u0119 z gorsetu konwencji, \u201ei\u015b\u0107 na swoje\u201d w j\u0119zyku, dopa\u015b\u0107 i zdusi\u0107 pokus\u0119 intelektualnego rozpasania, wyzby\u0107 si\u0119 gaw\u0119dziarstwa. Ernaux w prozie potrafi praktykowa\u0107 cnot\u0119 ascezy \u2013 obra\u0107 cebul\u0119 i nie rozp\u0142aka\u0107 si\u0119. Czyli pokaza\u0107 pow\u015bci\u0105gliwe rzemios\u0142o \u2013 pe\u0142ne godno\u015bci i wy\u0107wiczonej zr\u0119czno\u015bci. W noblowskiej laudacji szwedzka akademia nazwa\u0142a to odwag\u0105 \u2013 ale\u017c uchowaj Bo\u017ce! To nie \u017caden heroizm, tylko uczciwa kalkulacja: op\u0142aca si\u0119 by\u0107 szczerym ekshibicjonist\u0105. Pisarstwo nagradza to lepiej i bardziej trwale ni\u017c czyni z owocami wybuja\u0142ych fantazji. Oczywi\u015bcie nie chodzi tu o ekshibicjonizm manifestacyjny i chaotycznie perwersyjny \u2013 raczej o dobrze skalkulowany i dyskretny (je\u017celi to mo\u017cliwe; ale ekshibicjonizm dyskretny wydaje mi si\u0119 oksymoronem…) – nazwijmy go ekshibicjonizmem profesjonalnym…<\/p>\n

Annie Ernaux jest szczera ponad potrzeb\u0119 (ale nie jest to wyst\u0119pek podobny do wymachiwania brzytw\u0105 Ockhama). Ona tak ma po prostu. Ta jej ekspresja – nie do\u015b\u0107, \u017ce w formie oszcz\u0119dna, to nie potrafi si\u0119 samoogranicza\u0107. Bo wyst\u0119puje w s\u0142u\u017cbie prawdy. I cierpi na nadmiar precyzji. Ale taki portret pisarki Ernaux to zaledwie po\u0142owa prawdy. Jej prawdy o sobie i naszej prawdy o niej tudzie\u017c jej \u015bwiecie. Zapewne bowiem poprzez pokrewie\u0144stwo tematyczne i klimatyczne wydawca do\u0142\u0105czy\u0142 trzeci element do dwusk\u0142adnikowej sagi rodziny Duchesne. To kr\u00f3tki szkic-list autorki do trzeciej postaci \u015bcis\u0142ego rodzinnego kr\u0119gu \u2013 Ginette, siostry pisarki, zmar\u0142ej w wieku lat sze\u015bciu na dyfteryt, dwa lata przed narodzinami Annie. Jej istnienie i tragiczne odej\u015bcie by\u0142o rodzinnym tabu \u2013 przynajmniej wobec Annie. \u017badnych wspomnie\u0144, \u017cadnych por\u00f3wna\u0144, \u017cadnych trop\u00f3w. Czy chodzi\u0142o o to, by mia\u0142a przed sob\u0105 czyste pole, by unikn\u0119\u0142a poczucia, \u017ce jest \u201eawaryjna\u201d, \u201ezapasowa\u201d? By\u0107 mo\u017ce… W ka\u017cdym razie, by zaspokoi\u0107 potrzeb\u0119 wype\u0142nienia rodzinnej luki, musia\u0142a sama dotrze\u0107 do niezb\u0119dnych informacji, sama musia\u0142a oceni\u0107 sytuacj\u0119 i wypracowa\u0107 w\u0142asne stanowisko wobec braku rodzinnego przekazu.<\/p>\n

List od \u201eDrugiej c\u00f3rki\u201d do tamtej pierwszej jest rezultatem tych stara\u0144. To jeden z bardziej emocjonalnych kawa\u0142k\u00f3w prozy, jaki ostatnio czyta\u0142em \u2013 ma si\u0142\u0119, rosn\u0105c\u0105 ruchem jednostajnym a\u017c do ostatniego zdania. Annie Ernaux napisa\u0142a tekst, by swej niepoznanej siostrze odda\u0107 autonomi\u0119, by zwr\u00f3ci\u0107 \u201ed\u0142ug niepami\u0119ci\u201d. Uwolni\u0142a si\u0119 od \u017cycia \u201ew zast\u0119pstwie\u201d, ale ostatecznie to jej w\u0142asny ojciec ustawi\u0142 osobliwe familijne proporcje, m\u00f3wi\u0105c kiedy\u015b z dum\u0105: \u201enigdy nie przynios\u0142em ci wstydu\u201d. Normalnie to zdanie nale\u017cy do dziecka, jest kwesti\u0105 z typowego dialogu mi\u0119dzypokoleniowego w kochaj\u0105cej si\u0119 mimo wszystko rodzinie. Ale nie wtedy, gdy rodzina pnie si\u0119 w g\u00f3r\u0119 po drabinie spo\u0142ecznej. Alphonse Duchesne zrekompensowa\u0142 sobie w ten spos\u00f3b niedostatek statusu i w r\u00f3\u017cnicy odnalaz\u0142 pow\u00f3d do dumy. To pi\u0119kne… Warto zapami\u0119ta\u0107! Chcia\u0142bym to powiedzie\u0107 swemu synowi.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(20 01 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Annie Ernaux\u00a0 Bliscy Prze\u0142o\u017cy\u0142a Agata Kozak Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2022 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 \u201eNie przynios\u0142em ci wstydu…\u201d Do tej pory my\u015bla\u0142em, \u017ce to autobiograficzne \u201eSzorstkie wino\u201d Jeana-Claude’a Carrier\u00e8’a (1931 \u2013 2021) jest najlepszym ze znanych mi zapis\u00f3w dojrzewania dziecka na francuskiej prowincji w latach trzydziestych i czterdziestych ubieg\u0142ego stulecia. Wybitny francuski tw\u00f3rca filmowy, scenarzysta kinowych arcydzie\u0142 (Oscar 2014 za ca\u0142okszta\u0142t), wsp\u00f3\u0142pracownik Bu\u00f1uela, Wajdy, Malle’a, Godarda, Schl\u00f6ndorffa, Deraya, Hanekego mi\u0119dzy innymi, jako pisarz te\u017c mia\u0142 spore osi\u0105gni\u0119cia, z czego \u201eSzorstkie wino\u201d akurat zalicza si\u0119 do najlepszych… A szczery, dok\u0142adny i nieco naturalistyczny zapis dorastania ch\u0142opaka w langwedockiej wiosce Colombieres na pirenejskim przedg\u00f3rzu, w krainie winnic i gaj\u00f3w kasztanowc\u00f3w (jadalnych), uchodzi\u0142 d\u0142ugo za bibli\u0119 etnograf\u00f3w i antropolog\u00f3w kultury, wytrwale i masowo zg\u0142\u0119biaj\u0105cych fenomen Francji \u2013 lu\u017anej federacji setek ma\u0142ych ojczyzn plemiennych, r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 j\u0119zykami (ach, te lokalne dialekty zwane wdzi\u0119cznie patois…), obyczajami, tradycjami. W\u0142a\u015bnie mi\u0119dzy wojnami i jeszcze w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych (gdy dobiega\u0142 ko\u0144ca) trwa\u0142 we Francji proces homogenizacji, ujednolicania antropologicznego tej zr\u00f3\u017cnicowanej struktury spo\u0142ecznej. Pod wp\u0142ywem wewn\u0119trznych migracji, bardzo powszechnej s\u0142u\u017cby wojskowej (plus dw\u00f3ch kolonialnych wojen w Indochinach i Algierii…), ale przede wszystkim… radia i telewizji oraz kina j\u0119zyk i obyczaje zyskiwa\u0142y jednorodno\u015b\u0107 wobec umownego wzorca narzucanego przez edukacj\u0119…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3839,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[134,353],"tags":[365],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3837"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3837"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3837\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3952,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3837\/revisions\/3952"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3839"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3837"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3837"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3837"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}