{"id":3818,"date":"2023-01-09T16:58:32","date_gmt":"2023-01-09T15:58:32","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3818"},"modified":"2023-03-23T17:15:23","modified_gmt":"2023-03-23T16:15:23","slug":"silverview","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/01\/09\/silverview\/","title":{"rendered":"Silverview"},"content":{"rendered":"\n

John le Carr\u00e9\u00a0<\/span><\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


<\/span><\/strong>Silverview
<\/span><\/strong>Prze\u0142o\u017cy\u0142 Jan Rybicki
<\/span><\/strong>Wydawnictwo Sonia Draga, Katowice 2022<\/span><\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7
<\/span><\/strong>Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

To ju\u017c jest koniec; nie ma ju\u017c nic…<\/u><\/span><\/strong><\/span><\/h2>\n

\u017bwawi penetratorzy szuflad i innych skrytek (a mog\u0142o by\u0107 ich wiele; w ko\u0144cu ich w\u0142a\u015bciciel by\u0142 wyszkolonym agentem tajnych s\u0142u\u017cb Jej Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci…) w kornwalijskiej posiad\u0142o\u015bci Davida Johna Moore’a Cornwella (na rynku znanego jako John le Carre) zarzekaj\u0105 si\u0119, \u017ce ju\u017c nic wi\u0119cej \u2013 co nadawa\u0142oby si\u0119 do pe\u0142nokrwistej publikacji \u2013 w nich nie ma. Wi\u0119c \u2013 jak si\u0119 wydaje – \u201eSilverview\u201d to definitywnie definitywne po\u017cegnanie z le Carre’em. Chyba \u017ce spadkobiercy uruchomi\u0105 nazwisko jako firmowy, handlowy znak towarowy, a jacy\u015b wynaj\u0119ci grafomani pod t\u0105 mark\u0105 zaczn\u0105 produkowa\u0107 wyroby lecarrepodobne. Tak jak to si\u0119 przydarzy\u0142o po\u015bmiertnie z Robertem Ludlumem i wytwarzanymi pod jego nazwiskiem (przez niejakiego Erica van Lustbadera) fabu\u0142kami pseudosensacyjnymi…<\/span><\/p>\n

Najm\u0142odszy syn Cornwella \u2013 Nick, kt\u00f3ry zreszt\u0105 sam jest pisarzem \u2013 zapowiada, \u017ce nic takiego nie b\u0119dzie mia\u0142o miejsca. On tylko dosta\u0142 od ojca misj\u0119, zobowi\u0105zanie natury spadkowej: gdyby tata zmar\u0142 przed uko\u0144czeniem jakiego\u015b tekstu, syn podejmie si\u0119 kontynuacji i edycji. Ale tylko jednego tekstu \u2013 tego przerwanego. Zreszt\u0105 le Carre nie mia\u0142 w zwyczaju rozpoczynania i r\u00f3wnoczesnego, r\u00f3wnoleg\u0142ego kontynuowania kilku przedsi\u0119wzi\u0119\u0107. Co w sumie daje gwarancj\u0119, \u017ce ju\u017c nie zobaczymy jego nazwiska na ok\u0142adce, firmuj\u0105cego jakie\u015b ordynarne, komercyjne podrabiactwo. Z tym wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0105 podj\u0105\u0142em lektur\u0119 \u201eSilverview\u201d…<\/span><\/p>\n

No c\u00f3\u017c, z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 powiedzie\u0107 mo\u017cna, \u017ce to typowy, klasyczny \u201ele carre\u201d, nie r\u00f3\u017cni\u0105cy si\u0119 wiele od ca\u0142ej reszty jego zbioru powie\u015bci sensacyjnych czy \u2013 jak je nazywaj\u0105 tradycjonali\u015bci \u2013 szpiegowskich… Ale jest jedna drobna r\u00f3\u017cnica: \u201eSilverview\u201d, podobnie jak przedostatni \u201eAgent w terenie\u201d, zawiera pewien rys og\u00f3lny teorii s\u0142u\u017cb tajnych. Nie techniczny bynajmniej \u2013 raczej moralny. Ot\u00f3\u017c agenci wywiad\u00f3w (i innych tajnych s\u0142u\u017cb, niekoniecznie zbieraj\u0105cych informacje) obs\u0142uguj\u0105cy tak zwany HUMINT, czyli pracuj\u0105cy z ludzkimi, osobowymi \u017ar\u00f3d\u0142ami informacji na swych w miar\u0119 bezpiecznych posterunkach oficer\u00f3w prowadz\u0105cych, wpr\u0119dce dorabiaj\u0105 si\u0119 pewnego rozdwojenia ja\u017ani, s\u0142u\u017cbowej schizofrenii na tle poniek\u0105d moralnym w\u0142a\u015bnie. Idzie bowiem o to, \u017ce wdrukowanym na sta\u0142e w \u0142eb agenta priorytetem urz\u0119dowym i tak\u017ce intelektualnym jest wzgl\u0105d na bezpiecze\u0144stwo pa\u0144stwa (plus inne podobne patriotyczne bla, bla…). I wzgl\u0105d ten ma wyraz bezwzgl\u0119dnego absolutu, nie podlegaj\u0105cego ani dyskusji, ani w\u0105tpi\u0105cemu kwestionowaniu. Ale w trakcie pe\u0142nienia obowi\u0105zk\u00f3w dochodzi do sytuacji wychodz\u0105cych poza ramy s\u0142u\u017cbowego regulaminu \u2013 agenci zaprzyja\u017aniaj\u0105 si\u0119 z tubylczymi lud\u017ami ze swej siatki, pomagaj\u0105 im, chroni\u0105, broni\u0105 i strzeg\u0105, fraternizuj\u0105 si\u0119 (cz\u0119sto zgo\u0142a intymnie) lub paternalizuj\u0105\/maternalizuj\u0105. To nieuniknione. Pojawia si\u0119 przeto dylemat \u2013 czy w sytuacji zagro\u017cenia lub ekstremalnego konfliktu agent bez mrugni\u0119cia okiem po\u015bwi\u0119ci swego cz\u0142owieka i pokieruje si\u0119 wymogami bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa? A co si\u0119 stanie, gdy tego nie zrobi? To dobre pytania \u2013 i w zasadzie ca\u0142e \u201eSilverview\u201d jest po\u015bwi\u0119cone pr\u00f3bie odpowiedzi. <\/span><\/p>\n

Opisany tu dylemat moralny jest w gruncie rzeczy tylko odpryskiem zasadniczego sporu toczonego w \u0142onie wielu s\u0142u\u017cb wywiadowczych \u2013 sporu, kt\u00f3ry swymi masywnymi rozmiarami i aprioryczn\u0105 nierozstrzygalno\u015bci\u0105 przypomina konflikt o wy\u017cszo\u015bci \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia nad \u015bwi\u0119tami Wielkiej Nocy (lub na odwr\u00f3t…). Chodzi mniej wi\u0119cej o to, czy w pracy wywiadowczej wa\u017cniejsze s\u0105 osobowe \u017ar\u00f3d\u0142a pozyskiwania potrzebnych informacji, czy te\u017c \u017ar\u00f3d\u0142a mechaniczno-elektroniczno-obserwacyjno-pomiarowe, znane pod nazwami SIGINT, MASINT, ACINT, CYBINT, INTINT (analiza ruchu i tre\u015bci w internecie), ELINT, SATINT (analiza zdj\u0119\u0107 satelitarnych); w obiegu jest jeszcze z dziesi\u0105tek innych zabawnych skr\u00f3t\u00f3w… W sumie jednak chodzi o informacje, w zdobywaniu kt\u00f3rych po\u015bredniczy technika. Ich najwa\u017cniejsz\u0105 zalet\u0105 \u2013 obok uniwersalnego, globalnego zgo\u0142a \u201epokrycia\u201d obszaru rzeczywisto\u015bci \u2013 jest stuprocentowa, jeden do jednego, zgodno\u015b\u0107 z tym, co funkcjonowa\u0142o, istnia\u0142o, przemieszcza\u0142o si\u0119 w przestrzeni. Zosta\u0142o przechwycone takim, jakie by\u0142o. Co nie znaczy, \u017ce zawsze by\u0142o prawdziwe. Ale w celu weryfikacji to wywiady zatrudniaj\u0105 deszyfrant\u00f3w i analityk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W przypadku tych ostatnich ich rola ro\u015bnie niepomiernie, gdy wywiad pracuje z HUMINT \u2013 czyli \u017ar\u00f3d\u0142ami osobowymi (human intelligence). W zasadzie s\u0105 ich rodzaje dwa. Pierwszy to \u201enasi\u201d kadrowi funkcjonariusze \u2013 nielega\u0142owie i przykrywkowcy, przenikaj\u0105cy obce struktury, infiltruj\u0105cy interesuj\u0105ce nas obce przedsi\u0119wzi\u0119cia, obudzone \u201e\u015bpiochy\u201d z konkretnymi zadaniami (nawet dywersyjnymi). \u201eNaszym\u201d potrzebna by\u0142a dyskretna asekuracja i czasem wsparcie komunikacyjne, ale na og\u00f3\u0142 radzili sobie sami; tak byli wyszkoleni. Drugi gatunek \u017ar\u00f3d\u0142a typu HUMINT to tak zwane siatki (zdrajc\u00f3w ojczyzny – swojej, znaczy tamtej…), czyli tubylcy, lokalsi, zwerbowa\u0144cy \u2013 z pobudek ideowych, dla pieni\u0119dzy, przy pomocy szanta\u017cu i czort wie jeszcze, czego… Ci dopiero wymagaj\u0105 wzmo\u017conej pracy opieku\u0144czej i nadzorczej… A ich informacje? No c\u00f3\u017c \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 znawc\u00f3w przedmiotu przychyla si\u0119 do mniemania, i\u017c s\u0105 bardzo warto\u015bciowe, bardziej ni\u017c inne. Chocia\u017c bywaj\u0105 subiektywne, zniekszta\u0142cone intencjonalnie przez \u201e\u017ar\u00f3d\u0142o\u201d, czasem podkr\u0119cane w nadziei lepszego zarobku. No i przede wszystkim wymagaj\u0105ce zdolnych, wszechstronnych analityk\u00f3w, mistrz\u00f3w konfrontacji i zarazem nieust\u0119pliwych rozjemc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W \u201eSilverview\u201d le Carre buduje intryg\u0119 wok\u00f3\u0142 osobliwo\u015bci i pewnych dewiacji stosunk\u00f3w mi\u0119dzy prowadz\u0105cymi i prowadzonymi uczestnikami agenturalnej roboty. Nawet w tej bran\u017cy nie ma os\u00f3b odpornych na wszelkiego rodzaju uczucia. Rzadziej wprawdzie im ulegaj\u0105, ale za to \u2013 jak ju\u017c ulegn\u0105 \u2013 czyni\u0105 to masywnie, spektakularnie i gro\u017anie (dla bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa naturalnie). Pewien m\u0142ody cz\u0142owiek o imieniu Julian, z prawnego punktu widzenia czysty jak \u0142za uciekinier z londy\u0144skiego City, kt\u00f3ry nie wytrzyma\u0142 ucisku \u0142adu korporacyjnego i pogoni za pieni\u0105dzem, pojawi\u0142 si\u0119 w nadmorskim miasteczku we wschodniej Anglii z niewielkim kapita\u0142em i kupi\u0142 ksi\u0119garni\u0119, by odmieni\u0107 sw\u00f3j los. I odmieni\u0142 \u2013 ani si\u0119 nie rozejrza\u0142, ani nie zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 urz\u0105dzi\u0107, a ju\u017c utkwi\u0142 zamotany w sie\u0107 towarzyskiej wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci, wzajemnych przys\u0142ug i wdzi\u0119czno\u015bci przez niejakiego Edwarda, osobliwego eksponenta lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. I tak by prowincjonalne \u017cycie bieg\u0142o sobie niespiesznie, gdyby pewnego dnia nie znikn\u0119\u0142y wszystkie komputery Juliana, a jego samego nie nawiedzili ch\u0142opcy o ponurych obliczach i zobowi\u0105zali w imieniu Jej Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci do trzymania mordy na k\u0142\u00f3dk\u0119 oraz solennie przes\u0142uchali… W ten spos\u00f3b Julian dowiedzia\u0142 si\u0119 namacalnie o istnieniu Firmy i dotar\u0142o do niego niejasne przeczucie, \u017ce jego kumpel Edward by\u0142 kim\u015b w rodzaju (dop\u00f3ki nie znikn\u0105\u0142) brata od\u0142\u0105czonego, owieczki zb\u0142\u0105kanej, niezdyscyplinowanego fanatyka i entuzjasty…<\/span><\/p>\n

Ale o szczeg\u00f3\u0142ach intrygi oczywi\u015bcie nie wspomn\u0119 \u2013 niech czytelnik ma za swoje. Troch\u0119 dreszczyku i zagadki. Nadmieni\u0107 wszak\u017ce warto, \u017ce wspomniany ju\u017c na pocz\u0105tku dylemat moralny o wy\u017cszo\u015bci \u2013 lub nie \u2013 interes\u00f3w bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa nad indywidualnymi losami zaanga\u017cowanych w akcj\u0119 ludzi, pojawi si\u0119 w ca\u0142ej okaza\u0142o\u015bci. I to jest osobisty wk\u0142ad le Carre’a w teori\u0119 przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 wywiadowczych. To znaczy \u2013 w tak\u0105 teori\u0119, jak\u0105 mo\u017cna zaprezentowa\u0107 czytelnikom literatury rozrywkowej. W rzeczywisto\u015bci prawdziwej, dojmuj\u0105co realnej, dylemat ten, je\u015bli w og\u00f3le si\u0119 pojawi\u0142, zosta\u0142 szybko i definitywnie rozstrzygni\u0119ty po wsze czasy: pa\u0144stwo i jego bezpiecze\u0144stwo jest wa\u017cniejsze po stokro\u0107 od losu pojedynczego cz\u0142owieka, cho\u0107by nie wiem jak warto\u015bciowego i sympatycznego. Point de reveries, messieurs<\/i> \u2013 czyli \u017cadnych z\u0142udze\u0144, panowie. Co nie znaczy, \u017ce czytanie ostatniego \u201ele carre’a\u201d jest pozbawione g\u0142\u0119bszego moralnego sensu, \u017ce to tylko b\u0142aha rozrywka. Ot\u00f3\u017c nie \u2013 obcujemy z profesjonalist\u0105 najwy\u017cszej pr\u00f3by, wi\u0119c i jego rozterki maj\u0105 walor cokolwiek kszta\u0142c\u0105cy…<\/span><\/p>\n

Tomasz Sas
<\/span>(9 01 2023)<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

John le Carr\u00e9\u00a0 Silverview Prze\u0142o\u017cy\u0142 Jan Rybicki Wydawnictwo Sonia Draga, Katowice 2022 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 To ju\u017c jest koniec; nie ma ju\u017c nic… \u017bwawi penetratorzy szuflad i innych skrytek (a mog\u0142o by\u0107 ich wiele; w ko\u0144cu ich w\u0142a\u015bciciel by\u0142 wyszkolonym agentem tajnych s\u0142u\u017cb Jej Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci…) w kornwalijskiej posiad\u0142o\u015bci Davida Johna Moore’a Cornwella (na rynku znanego jako John le Carre) zarzekaj\u0105 si\u0119, \u017ce ju\u017c nic wi\u0119cej \u2013 co nadawa\u0142oby si\u0119 do pe\u0142nokrwistej publikacji \u2013 w nich nie ma. Wi\u0119c \u2013 jak si\u0119 wydaje – \u201eSilverview\u201d to definitywnie definitywne po\u017cegnanie z le Carre’em. Chyba \u017ce spadkobiercy uruchomi\u0105 nazwisko jako firmowy, handlowy znak towarowy, a jacy\u015b wynaj\u0119ci grafomani pod t\u0105 mark\u0105 zaczn\u0105 produkowa\u0107 wyroby lecarrepodobne. Tak jak to si\u0119 przydarzy\u0142o po\u015bmiertnie z Robertem Ludlumem i wytwarzanymi pod jego nazwiskiem (przez niejakiego Erica van Lustbadera) fabu\u0142kami pseudosensacyjnymi… Najm\u0142odszy syn Cornwella \u2013 Nick, kt\u00f3ry zreszt\u0105 sam jest pisarzem \u2013 zapowiada, \u017ce nic takiego nie b\u0119dzie mia\u0142o miejsca. On tylko dosta\u0142 od ojca misj\u0119, zobowi\u0105zanie natury spadkowej: gdyby tata zmar\u0142 przed uko\u0144czeniem jakiego\u015b tekstu, syn podejmie si\u0119 kontynuacji i edycji. Ale tylko jednego tekstu \u2013 tego przerwanego. Zreszt\u0105 le Carre nie mia\u0142 w zwyczaju rozpoczynania i r\u00f3wnoczesnego, r\u00f3wnoleg\u0142ego kontynuowania kilku przedsi\u0119wzi\u0119\u0107. Co w…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3820,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[251],"tags":[406],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3818"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3818"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3818\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3944,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3818\/revisions\/3944"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3820"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3818"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3818"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3818"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}