{"id":3746,"date":"2022-12-04T00:54:18","date_gmt":"2022-12-03T23:54:18","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3746"},"modified":"2023-11-29T01:34:08","modified_gmt":"2023-11-29T00:34:08","slug":"zagubiony-aniol","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2022\/12\/04\/zagubiony-aniol\/","title":{"rendered":"Zagubiony Anio\u0142"},"content":{"rendered":"\n

Magdalena Kordel\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


<\/strong>Zagubiony Anio\u0142
<\/strong>Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2022<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 2\/7
<\/strong>Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Wyroby piekarnicze angelizowane, z polew\u0105 s\u0142odk\u0105, na \u017cyczenie lukrowane<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

\u201e(…) liryka, liryka, tkliwa dynamika,
<\/i>angelologia i dal.\u201d<\/i><\/p>\n

Konstanty Ildefons Ga\u0142czy\u0144ski (1946)<\/b><\/p>\n

Tradycyjnie raz w roku, w okolicach ostatniego, nap\u0119cznia\u0142ego \u015bwi\u0105tecznie miesi\u0105ca, ze stosu \u201eliteratury\u201d romansowej ku pokrzepieniu serc edytowanej, wybieram na chybi\u0142-trafi\u0142 jeden obiekt, by rekomendowa\u0107 czytelnikom jego zawarto\u015b\u0107 intelektualno-emocjonaln\u0105. Na co wskaza\u0142 tym razem los-przypadek, o tym za chwil\u0119. Wprz\u00f3dy winien jestem wyja\u015bnienie, czemu w og\u00f3le robi\u0119 wypraw\u0119, kt\u00f3rej celem jest literacka terra incognita<\/i> (powiedzmy od razu, \u017ce ta nieznajomo\u015b\u0107 dotyczy tylko mnie i moj\u0105 wy\u0142\u0105cznie jest win\u0105) \u2013 w zasadzie jeden z wielu literackich l\u0105d\u00f3w nieznanych (dla mnie nieznanych \u2013 jak na przyk\u0142ad literatura dzieci\u0119ca i m\u0142odzie\u017cowa, jeszcze wi\u0119kszym brakiem mego zainteresowania \u201eciesz\u0105ca si\u0119\u201d, ni\u017c proza romansowa), wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych na co dzie\u0144 nawiguj\u0119 z pewn\u0105 tak\u0105 doz\u0105 aroganckiej oboj\u0119tno\u015bci. Wyprawy, kt\u00f3re podejmuj\u0119 na literackie l\u0105dy nieznane, czyni\u0119 nie tylko po to, by egoistycznie poszukiwa\u0107 powodu do dobrej zabawy (ponabija\u0107 si\u0119, pona\u015bmiewa\u0107…) cudzym kosztem. Bo\u017ce nieistniej\u0105cy, uchowaj! Idzie mi tylko o sta\u0142e ugruntowywanie przekonania, \u017ce literatura dzieli si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na dobr\u0105 i z\u0142\u0105. Wszelkie i jakiekolwiek pr\u00f3by dyferencjacji, naklejania etykietek \u2013 ju\u017c to zdeterminowanych p\u0142ciowo (literatura nazywana \u201ekobiec\u0105\u201d…) ju\u017c to gatunkowo, pokoleniowo, intelektualnie (tak zwana hochliteratur<\/i> \u2013 przeciwstawna plebejskiej rozrywce…) czy te\u017c terapeutycznie – aczkolwiek tolerowane, ostatecznie s\u0105 dla mnie niewa\u017cne; stosuj\u0119 wy\u0142\u0105cznie jeden porz\u0105dek ocenny \u2013 czy tekst jest dobry, czy z\u0142y. Dlaczego dobry, dlaczego z\u0142y \u2013 to temat na inne opowiadanie. Na potrzeby tego opowiadania przyjmijmy, \u017ce dzi\u0119ki intuicji tudzie\u017c wieloletniej praktyce, popartej samodzielnym studiowaniem teorii, umiem ju\u017c odr\u00f3\u017cni\u0107 dobro od z\u0142a \u2013 przynajmniej w obszarze prozy drukowanej. By\u0107 mo\u017ce czasem si\u0119 pomyl\u0119, ale nie s\u0105 to pomy\u0142ki drastyczne ani dyskwalifikuj\u0105ce…<\/p>\n

Czym zatem jest \u201eZgubiony Anio\u0142\u201d? Ustalmy na pocz\u0105tek \u2013 \u017ce niczym szczeg\u00f3lnym. To produkt seryjny, spod sztancy, o urodzie samopowielaj\u0105cej si\u0119 piecz\u0105tki z trywialnym tekstem i takimi\u017c imponderabiliami. Banalny jak zegar z kuku\u0142k\u0105, p\u0119k srebrnej choinkowej lamety, jak torba zeschni\u0119tych ubieg\u0142orocznych pierniczk\u00f3w cynamonowych z posypk\u0105. To wyr\u00f3b (mo\u017ce wypiek \u2013 ta technologia jako\u015b najbardziej mi pasuje do osobowo\u015bci i dzie\u0142a madame<\/i> Kordel…) literaturopodobny. Jak literatura \u2013 sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 ze s\u0142\u00f3w, u\u0142o\u017conych w zdania wedle regu\u0142 gramatyki naszego j\u0119zyka (no, prawie, co czasem czyni wielk\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119…), pogrupowanych w akapity i dalej rozdzia\u0142y (zatytu\u0142owane \u2013 \u017ceby nie by\u0142o…). Ca\u0142o\u015b\u0107 \u2013 wydrukowana na papierze i zmontowana sztuk\u0105 introligatorsk\u0105, opakowana w ok\u0142adk\u0119 \u2013 wygl\u0105da jak ksi\u0105\u017cka. I to jest ta zmy\u0142a… Wszystko \u2013 od obrazka na obwolucie i pierwszej literki tekstu po kolofon, blurby, kod paskowy, numer ISBN i sugerowan\u0105 cen\u0119 detaliczn\u0105 \u2013 stwarza wra\u017cenie (a w zasadzie ma<\/b> stwarza\u0107 wra\u017cenie), \u017ce \u2013 droga czytelniczko\/szanowny czytelniku \u2013 masz przed sob\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 jak si\u0119 patrzy, produkt intelektu i rzemios\u0142a przeznaczony (poprzez proces wyuczonego wcze\u015bniej czytania) ku twej rozrywce, wzruszeniu, emocji wzbudzeniu, zaciekawieniu i moralnemu zbudowaniu.<\/p>\n

No i pi\u0119knie… Ta maskarada s\u0142u\u017cy dw\u00f3m celom. Jeden wydaje si\u0119 szlachetniejszy, bo w zasadzie jest terapeutyczny: ku pokrzepianiu serc sko\u0142atanych i neuron\u00f3w nadw\u0105tlonych przez nadmiar bolesnych \u017cyciowych impuls\u00f3w. Drugi cel maskarady ksi\u0105\u017ckopodobnej ju\u017c tak szlachetny nie jest, ale wcale to nie znaczy, \u017ce godzien pot\u0119pienia. Idzie bowiem o zarabianie pieni\u0119dzy \u2013 do pot\u0119pienia akurat tego procederu nie damy si\u0119 przywie\u015b\u0107 \u017cadn\u0105 miar\u0105. Nie tym razem \u2013 zarabiane pieni\u0119dzy jest akceptowalne. Istnieje rynek sygnalizuj\u0105cy popyt na osobliwie wprawdzie, ale jednoznacznie zdefiniowan\u0105 straw\u0119 duchow\u0105 w postaci lektur odstresowuj\u0105cych, krzepi\u0105cych, leczniczych. A skoro tak, to popyt powinien by\u0107 obs\u0142u\u017cony \u2013 przez czworok\u0105t specjalist\u00f3w, kt\u00f3ry w skr\u00f3ceniu wielkim nazywam AWDK (autor\u00f3w, wydawc\u00f3w, drukarzy i ksi\u0119garzy). Nie ma \u017cadnego powodu, by mniema\u0107, \u017ce ch\u0119\u0107 zarobienia z takiej okazji to co\u015b nagannego czy moralnie w\u0105tpliwego. Ja tego nie zrobi\u0119. W ko\u0144cu literaturopodobna mistyfikacja to nie zbrodnia. Owszem \u2013 mamy tu do czynienia z procederem oszuka\u0144czym (a \u015bci\u015blej: z wprowadzaniem w b\u0142\u0105d co do istoty i faktycznej warto\u015bci towaru), ale nikt nabywcy nie wmawia arcydzielno\u015bci oferty. Poza tym transakcje s\u0105 ca\u0142kowicie dobrowolne; jedynym sposobem nacisku jest… genialny marketing, polegaj\u0105cy na bezczelnym (aczkolwiek wyrafinowanym) wmawianiu, \u017ce arcydzie\u0142o ratuje \u017cycie, jest niezb\u0119dne dla naprawy temperamentu, stanu ducha i w og\u00f3le daje wsparcie w trudach egzystencjalnych… Przypuszczam, \u017ce niekt\u00f3re osoby z kr\u0119gu AWDK \u015bwi\u0119cie wierz\u0105 w niepokalane intencje swej misji i czysto\u015b\u0107 motyw\u00f3w. Ale to da si\u0119 leczy\u0107. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 AWDK to jednak cyniczni naci\u0105gacze, kuglarze. Dowoln\u0105 autork\u0119 prozy z tego literaturopodobnego cyrku\u0142u, kt\u00f3ra pierwsza przyzna publicznie (na fejsie lub twitterze, b\u0105d\u017a czym\u015b podobnym takim) , \u017ce ma w dupie samopoczucie i w og\u00f3le dobrostan wra\u017cliwych duszyczek swych czytelniczek \u2013 natomiast pisze i wydaje wy\u0142\u0105cznie dla pieni\u0119dzy (powtarzam \u2013 w tym akurat nie ma nic nagannego; idzie tylko o szczero\u015b\u0107) \u2013 got\u00f3w jestem obdarowa\u0107 pochlebn\u0105 (wbrew oczywisto\u015bci nawet) i entuzjastyczn\u0105 rekomendacj\u0105 tudzie\u017c postawi\u0107 kolacj\u0119. Terminy tego i owego oraz koordynaty i menu \u2013 do uzgodnienia…<\/p>\n

Wszelako najwy\u017cszy ju\u017c czas, by wr\u00f3ci\u0107 do madame<\/i> Kordel… BigData w sieci ujawniaj\u0105, \u017ce ma czterdzie\u015bci cztery lata, ksi\u0105\u017cek wyda\u0142a ponad trzydzie\u015bci, a pisanie przysz\u0142o do niej jako rodzaj terapii po traumatycznych prze\u017cyciach osobistych. Z pobie\u017cnej analizy tytu\u0142\u00f3w i tre\u015bci zbioru jej dzie\u0142 wynika, \u017ce zasadniczym jej zatrudnieniem intelektualnym (poza wysi\u0142kiem pisania oczywi\u015bcie) jest tzw. angelologia \u2013 ga\u0142\u0105\u017a wiedzy ezoterycznej (a mo\u017ce transcendentalnej…), obejmuj\u0105ca zagadnienia egzystencji anio\u0142\u00f3w, czyli duch\u00f3w-byt\u00f3w astralno-metafizycznych, wype\u0142niaj\u0105cych w universum t\u0119 dotkliw\u0105, trudn\u0105 do poj\u0119cia luk\u0119 mi\u0119dzy Istot\u0105 Najwy\u017csz\u0105 a jej tworami-stworami: plemieniem ludzi mianowicie. Przy czym to wype\u0142nienie luki nie jest biernym, statycznym zapchaniem przestrzeni \u2013 zbi\u00f3r istot zwanych anio\u0142ami w zasadzie ma pomi\u0119dzy Istot\u0105 najwy\u017csz\u0105 a lud\u017ami po\u015bredniczy\u0107. Czynnie: objawiaj\u0105c wol\u0119 Najwy\u017cszego (kimkolwiek jest i je\u017celi jest), strzeg\u0105c przed z\u0142em, lub zgo\u0142a do z\u0142a tego\u017c pod\u017cegaj\u0105c. Ten trzeci spos\u00f3b dzia\u0142ania zarezerwowany jest dla podzbioru anio\u0142\u00f3w upad\u0142ych, czyli demon\u00f3w i stanowi osobn\u0105 dziedzin\u0119 wiedzy, zwan\u0105 demonologi\u0105. Za\u015b angelologia to te z przodu. Anio\u0142y s\u0105 zatem te dwa pierwsze: komunikuj\u0105ce i str\u00f3\u017cuj\u0105ce…<\/p>\n

Pani Kordel specjalizuje si\u0119 w tych drugich \u2013 czyli w tzw. anio\u0142ach-str\u00f3\u017cach mianowicie. I w tej dzia\u0142ce angelologii osi\u0105gn\u0119\u0142a poziom mistrzowski. Jej anio\u0142y kr\u0105\u017c\u0105 tak g\u0119sto w przestrzeni, \u017ce gdyby umie\u015bci\u0107 je w Wielkim Zderzaczu Hadron\u00f3w, ich masa pokolizyjna natychmiast zapcha\u0142aby to delikatne urz\u0105dzenie. Na szcz\u0119\u015bcie anio\u0142y nie maj\u0105 masy i przy tym nawiguj\u0105 r\u00f3wnie zr\u0119cznie jak nietoperze. Ich zag\u0119szczenie i ruchliwo\u015b\u0107 wynikaj\u0105 za\u015b z prostego za\u0142o\u017cenia: ka\u017cdy astralny osobnik anielski opiekuje si\u0119 jednym \u201eludziem\u201d \u2013 a jest ju\u017c nas osiem miliard\u00f3w; ka\u017cdy ma swoje interesy i problemy \u2013 bywa, \u017ce rozbie\u017cne, wi\u0119c zasady drogowego ruchu anielskiego, hierarchie i pierwsze\u0144stwa musz\u0105 by\u0107 lwi\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ka\u017cdej angelologii. A poza tym pani Kordel z pewn\u0105 tak\u0105 dezynwoltur\u0105 wprowadza do gry anielstwo figuratywne (w sensie \u015bcis\u0142ym \u2013 jako materialne odwzorowania dwu- i tr\u00f3jwymiarowe tych\u017ce byt\u00f3w metafizycznych). Figurki namalowane na p\u0142\u00f3tnie czy desce, wyrze\u017abione w marmurze, albo tylko ceramiczne, szklane, metaloplastyczne, tekstylne, tekturowe i z papier-m<\/i>\u00e2<\/i><\/span>ch<\/i>\u00e9<\/i><\/span> nie s\u0105 oczywi\u015bcie anio\u0142ami w sensie konfesyjnym, ale zdaniem pani Kordel maj\u0105 te\u017c jak\u0105\u015b cz\u0105stk\u0119 transcendentalnej mocy… Przeto mi\u0119dzy anio\u0142ami metafizycznymi a materialnymi (cho\u0107by z gipsu albo cynfolii…) r\u00f3\u017cnicy nie ma w\u0142a\u015bciwie \u017cadnej. A niekt\u00f3re s\u0105 po prostu pi\u0119kne! W sensie jako dzie\u0142a sztuki \u2013 widzieli\u015bcie anio\u0142a namalowanego przez Jana z Fiesolo (znanego pod mianem Fra Angelico) w scenie zwiastowania na obrazie w toska\u0144skiej Cortonie? Albo \u201eRannego anio\u0142a\u201d Hugona Simberga w galerii narodowej w Helsinkach?<\/span><\/p>\n

W tej sytuacji naturalnym zabiegiem wydawa\u0142oby si\u0119 mianowanie pani Kordel fabrykantk\u0105 anio\u0142k\u00f3w; ale tego nie zrobimy pod \u017cadnym pozorem. Metafora ta bowiem w spisie polskich kod\u00f3w kulturowych ma jednoznaczn\u0105 konotacj\u0119, zdecydowanie ujemn\u0105 i kompletnie odmienn\u0105 ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. Przeto pozosta\u0144my przy metaforyce piekarniczo-cukierniczej, wprowadzaj\u0105c tylko do technologii wypieku wyimaginowany, ale \u0142atwy do zrealizowania w razie czego zabieg angelizacji. Tym mianem nazwali\u015bmy nadmierne przes\u0142odzenie, poza granice nie tylko dobrego, ale ka\u017cdego smaku; rezultatem udanej angelizacji jest wykreowanie wyimka prozatorskiej fikcji fabularnej, wymykaj\u0105cego si\u0119 dobrej praktyce opowiadania, przechodz\u0105cego wszelkie poj\u0119cie, ur\u0105gaj\u0105cego rozumowi i do\u015bwiadczeniu… Taki wyimek fikcji fabularnej w praktyce zawali\u0142by si\u0119 pod ci\u0119\u017carem w\u0142asnego dobra i s\u0142odyczy, gdyby nie podtrzymywa\u0142a go ingerencja autorska; a pani Kordel jest mistrzyni\u0105 prozatorskiego cukiernictwa. Jej cukier to beton…<\/span><\/p>\n

W \u201eZagubionym Aniele\u201d – opr\u00f3cz stada anio\u0142\u00f3w metafizycznych oraz zmaterializowanych (w tym dw\u00f3ch przedwojennych, o du\u017cej sile ra\u017cenia…) – mamy koniec listopada i sytuacj\u0119 fabularn\u0105 o rodowodzie zaiste bajkowym, klasyczny uk\u0142ad z potrzebuj\u0105cym pomocy i o walce dobra ze z\u0142em, G\u0142\u00f3wna bohaterka, niejaka Michalina, czasem zdrobniale-poufale zwana Cha\u015bk\u0105, rok temu by\u0142a na dnie: po ucieczce z c\u00f3reczk\u0105-niemowl\u0119ciem z przemocowego domu, od beznadziejnego, opresyjnego Karolka, tu\u0142a\u0142a si\u0119 po mie\u015bcie bez pomys\u0142u na ci\u0105g dalszy. Ale prosz\u0119 \u2013 anio\u0142y pomog\u0142y: jest ciep\u0142y dom, kochaj\u0105cy m\u0119\u017cczyzna (adwokat Konstanty, zwany Kotul\u0105). No i \u201ebabcia\u201d Nela \u2013 starsza pani o wielkim sercu (ale dobrze zamaskowanym), paskudnym charakterku i j\u0119zyku jak \u017cyleta. Cha\u015bka ma te\u017c p\u0142atne zaj\u0119cia w kwiaciarni. I mn\u00f3stwo, mn\u00f3stwo szcz\u0119\u015bcia… Ale pewien starszy anio\u0142, pewnie kto\u015b w rodzaju rewizora-kontrolera, poddaje pr\u00f3bie rudymenty duchowej przemiany udoskonalaj\u0105cej, jakiej dozna\u0142a Michalina… No i stawia jej na drodze drug\u0105 Ha\u015bk\u0119 (przez samo \u201eh\u201d, bo tym razem to zdrobnienie od Haliny bodaj\u017ce) \u2013 dziewczyn\u0119 w sytuacji niemal identycznej jak jej w\u0142asna sprzed roku \u2013 po ucieczce z opresyjnego domu, z noworodkiem przy piersi, kryj\u0105cej si\u0119 na przemarzni\u0119tym poddaszu… Czy Cha\u015bka pomo\u017ce Ha\u015bce, odwdzi\u0119czaj\u0105c si\u0119 anio\u0142om za sw\u00f3j w\u0142asny sukces?<\/span><\/p>\n

Tak mniej wi\u0119cej (bez tych wszystkich barwnych, s\u0142odkich szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, kt\u00f3rymi nieugi\u0119cie, beztrosko i rozrzutnie szafuje pani Kordel…) jawi si\u0119 dylemat fabularny \u201eZagubionego Anio\u0142a\u201d. Nie uwierzycie, ale oczywi\u015bcie rozwi\u0105zuje si\u0119 on rado\u015bnie, bezkonfliktowo i szcz\u0119\u015bliwie – z bimbaniem zegara, rodzinnym ch\u00f3rem wniebog\u0142osy zawodz\u0105cym kol\u0119dy w oparach woni korzenno-miodowego piernika. Weso\u0142ych \u015awi\u0105t!<\/span><\/p>\n

Bimbanie bimbaniem, a m\u00f3wi\u0105c zupe\u0142nie serio \u2013 nie by\u0142oby takiej \u201eliteratury\u201d, gdyby nie Charles Dickens i jego \u201eOpowie\u015b\u0107 wigilijna\u201d (zmajstrowana w 1843 roku – po to, by… sp\u0142aci\u0107 d\u0142ugi karciane…). Wielki Anglik przetar\u0142 szlak, ale nie spos\u00f3b go wini\u0107 za to, kto p\u00f3\u017aniej tym tropem pobieg\u0142 \u2013 i z czym. Na szcz\u0119\u015bcie literatura dobrotliwa jest, wspania\u0142omy\u015blna i tolerancyjna; wybacza wiele \u2013 osobliwie w czas bo\u017conarodzeniowo-noworoczny. Jej \u0142askawo\u015b\u0107 czasem mo\u017ce obj\u0105\u0107 nawet tandet\u0119. Dlatego szlak post\u0119pu przed pani\u0105 Kordel widz\u0119 ogromny. Pod\u0105\u017cajcie za ni\u0105, czytelniczki\/czytelnicy, bo jest bezpiecznie, aczkolwiek czasem dziwnie, bardzo dziwnie. No i nie poprzestawajcie tylko na takich lekturach \u2013 \u015bwiat prozy ma bowiem do zaoferowania wi\u0119cej, znacznie wi\u0119cej…<\/span><\/p>\n

Tomasz Sas
<\/span>(3 12 2022)<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Magdalena Kordel\u00a0 Zagubiony Anio\u0142 Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2022 Rekomendacja: 2\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Wyroby piekarnicze angelizowane, z polew\u0105 s\u0142odk\u0105, na \u017cyczenie lukrowane \u201e(…) liryka, liryka, tkliwa dynamika, angelologia i dal.\u201d Konstanty Ildefons Ga\u0142czy\u0144ski (1946) Tradycyjnie raz w roku, w okolicach ostatniego, nap\u0119cznia\u0142ego \u015bwi\u0105tecznie miesi\u0105ca, ze stosu \u201eliteratury\u201d romansowej ku pokrzepieniu serc edytowanej, wybieram na chybi\u0142-trafi\u0142 jeden obiekt, by rekomendowa\u0107 czytelnikom jego zawarto\u015b\u0107 intelektualno-emocjonaln\u0105. Na co wskaza\u0142 tym razem los-przypadek, o tym za chwil\u0119. Wprz\u00f3dy winien jestem wyja\u015bnienie, czemu w og\u00f3le robi\u0119 wypraw\u0119, kt\u00f3rej celem jest literacka terra incognita (powiedzmy od razu, \u017ce ta nieznajomo\u015b\u0107 dotyczy tylko mnie i moj\u0105 wy\u0142\u0105cznie jest win\u0105) \u2013 w zasadzie jeden z wielu literackich l\u0105d\u00f3w nieznanych (dla mnie nieznanych \u2013 jak na przyk\u0142ad literatura dzieci\u0119ca i m\u0142odzie\u017cowa, jeszcze wi\u0119kszym brakiem mego zainteresowania \u201eciesz\u0105ca si\u0119\u201d, ni\u017c proza romansowa), wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych na co dzie\u0144 nawiguj\u0119 z pewn\u0105 tak\u0105 doz\u0105 aroganckiej oboj\u0119tno\u015bci. Wyprawy, kt\u00f3re podejmuj\u0119 na literackie l\u0105dy nieznane, czyni\u0119 nie tylko po to, by egoistycznie poszukiwa\u0107 powodu do dobrej zabawy (ponabija\u0107 si\u0119, pona\u015bmiewa\u0107…) cudzym kosztem. Bo\u017ce nieistniej\u0105cy, uchowaj! Idzie mi tylko o sta\u0142e ugruntowywanie przekonania, \u017ce literatura dzieli si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na dobr\u0105 i z\u0142\u0105. Wszelkie i jakiekolwiek pr\u00f3by dyferencjacji, naklejania etykietek \u2013 ju\u017c to zdeterminowanych p\u0142ciowo (literatura…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3749,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[15],"tags":[398],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3746"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3746"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4429,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3746\/revisions\/4429"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3749"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}