{"id":3623,"date":"2022-08-05T18:38:50","date_gmt":"2022-08-05T16:38:50","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3623"},"modified":"2022-09-30T16:34:55","modified_gmt":"2022-09-30T14:34:55","slug":"glosy-nocy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2022\/08\/05\/glosy-nocy\/","title":{"rendered":"G\u0142osy nocy"},"content":{"rendered":"\n

Andrea Camilleri\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


G\u0142osy nocy <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Monika Wo\u017aniak <\/strong>
Oficyna Literacka Noir sur Blanc, Warszawa 2022<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Rekolekcje sycylijskie<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Napisane i wydane dziesi\u0119\u0107 lat temu \u201eUna voce di notte\u201d s\u0105 widomym, niezbitym dowodem, \u017ce pisarski finisz Camilleriego (zmar\u0142 w 2019 roku; wi\u0119c wydawnictwu zosta\u0142o jeszcze chyba z osiem powie\u015bci do przet\u0142umaczenia…) to by\u0142 naprawd\u0119 d\u0142ugi bieg o narastaj\u0105cym tempie i wzmagaj\u0105cej si\u0119 elegancji, bez \u015blad\u00f3w zm\u0119czenia \u2013 przynajmniej na tym okr\u0105\u017ceniu stadionu, podczas kt\u00f3rego pisa\u0142 wspomniane \u201eG\u0142osy nocy\u201d. I bez utraty s\u0142uchu, kt\u00f3ra pisarzom w pewnym wieku i z pewnym dorobkiem zawsze grozi; wielu z nich radzi sobie, zast\u0119puj\u0105c s\u0142uch rutyn\u0105, ale Camilleri nie musia\u0142. Jego s\u0142uch spo\u0142eczny i uczuciowy nie dozna\u0142 \u017cadnego uszczerbku w miar\u0119 up\u0142ywu lat, a nawet wyostrzy\u0142 si\u0119 nieco. Mo\u017ce nawet ponad potrzeby dobrego opowiadania (Ockham macha brzytewk\u0105 z oddali!), co przenosi ci\u0119\u017car fabu\u0142y z intrygi kryminalnej na troch\u0119 rozwlek\u0142\u0105 historyjk\u0119 obyczajow\u0105, w kt\u00f3rej szczeg\u00f3\u0142y przypadkiem zaimprowizowanej uczty z udzia\u0142em wy\u015bmienitego kr\u00f3lika po my\u015bliwsku walcz\u0105 o uwag\u0119 czytelnika na r\u00f3wni z opisami zwyczaj\u00f3w s\u0142u\u017cbowych i pragmatyki post\u0119powania sycylijskiej policji.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie, pisanie historyjek kryminalnych, dziej\u0105cych si\u0119 na Sycylii, je\u015bli nie ma by\u0107 epizodem heroicznie szczerym (a przez to jednorazowym w sensie najzupe\u0142niej \u015bcis\u0142ym), musi by\u0107 – jak prawie ca\u0142e \u017cycie publiczne i niema\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 prywatnego obywateli tej wyspy \u2013 dotkni\u0119te specyficzn\u0105, utrwalon\u0105 przez wieki schizofreni\u0105, strukturalnym dw\u00f3jmy\u015bleniem. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 Sycylii bowiem \u2013 od prostego rybaka z Geli lub sprzedawcy pami\u0105tek z Agrigento, po lokatora arystokratycznego palazzo<\/i> pod Palermo lub Katani\u0105 \u2013 \u017cyje dwoma r\u00f3wnoleg\u0142ymi trybami, w dw\u00f3ch symbiotycznych \u015bwiatach, stykaj\u0105cych si\u0119 oczywi\u015bcie nieustannie \u2013 ale w \u015bci\u015ble okre\u015blonym porz\u0105dku, w dyskrecji i tajemnej mgle. Pierwszy z nich \u2013 bli\u017cej widocznej powierzchni i dost\u0119pny dla wszystkich \u2013 jest oczywi\u015bcie egzystencjalnie nie\u0142atwy (by nie rzec wr\u0119cz, \u017ce spauperyzowany…) oraz naje\u017cony troskami codziennego bytowania. Ale w zamian k\u0142opoty i niedostatki s\u0105 pi\u0119knie zamaskowane, systemowo zakamuflowane przez pozory \u017cycia lekkiego, \u0142atwego i przyjemnego; \u017cycie codzienne Sycylijczyka biegnie sobie jak gdyby nigdy nic. Jakby g\u0142\u0119binowo nie t\u0119tni\u0142o \u2013 dost\u0119pne dla nielicznych \u2013 k\u0142\u0119bowisko prawdziwych nami\u0119tno\u015bci \u2013 czyli w\u0142adzy i pieni\u0119dzy. Ale ono jest. Wszyscy wiedz\u0105, \u017ce jest \u2013 i staraj\u0105 si\u0119 nie okazywa\u0107 publicznie, nawet w\u015br\u00f3d rodziny i przyjaci\u00f3\u0142, \u017ce wiedz\u0105 cokolwiek… Kody komunikacji, dost\u0119pu do informacji, hierarchie i honorowe kodeksy dzia\u0142aj\u0105 mi\u0119dzy tymi \u015bwiatami niezmiennie od wiek\u00f3w.<\/p>\n

Ale od dawna ju\u017c na stra\u017cy niezak\u0142\u00f3conego funkcjonowania tej usankcjonowanej schizofrenii nie stoj\u0105 poruszaj\u0105cy si\u0119 parami cisi m\u0142odzie\u0144cy w kaszkiecikach, czarnych marynarkach i bia\u0142ych koszulach (bez krawat\u00f3w), z niedbale zamaskowanymi luparami na sznurkach. Nadal oba \u015bwiaty funkcjonuj\u0105 jak w tamtej epoce romantycznej \u2013 tylko wi\u0119zad\u0142a s\u0105 mniej oczywiste, mniej widzialne, a mo\u017ce mniej potrzebne \u2013 mo\u017ce uk\u0142ad sta\u0142 si\u0119 na tyle synergiczny, \u017ce dzia\u0142a bez nieustannego nadzoru? A mo\u017ce po prostu ten niewidoczny \u015bwiat mafijnej przest\u0119pczo\u015bci zorganizowanej os\u0142ab\u0142 na tyle, \u017ce nie jest ju\u017c w stanie kontrolowa\u0107 wszystkich i wszystkiego? Mo\u017ce doszed\u0142 do wniosku, \u017ce w\u0142asny supermarket z legalnym kapita\u0142em bardziej si\u0119 op\u0142aca, ni\u017c \u015bcibolenie drobnych haraczy od tysi\u0105ca sklepikarzy? Mo\u017ce dobre posady w legalnym biznesie \u0142atwiej sk\u0142oni\u0105 do wsp\u00f3\u0142pracy polityk\u00f3w na szczeblu municypalnym i prowincjonalnym? A mo\u017ce w og\u00f3le pokolenie syn\u00f3w tamtych ch\u0142opak\u00f3w z luparami to ju\u017c rzutcy przedsi\u0119biorcy, obracaj\u0105cy ojcowski kapita\u0142 ku po\u017cytkowi familii w legalnych interesach, w polityce, mo\u017ce i w szo\u0142biznesie?<\/p>\n

W tych okoliczno\u015bciach uprawianie sycylijskiej literatury kryminalnej obarczone jest konieczno\u015bci\u0105 podporz\u0105dkowania si\u0119 pewnej konwencji, a jej najwa\u017cniejszym wymogiem jest \u201epe\u0142na fikcja\u201d – to znaczy, \u017ce wsz\u0119dzie tam, gdzie akcje i sprawy nie dziej\u0105 si\u0119 w miejscach i okoliczno\u015bciach, zwanych w j\u0119zyku prawniczym notoryjnymi (czyli powszechnie znanymi), to lepiej jest, gdy s\u0105 w ca\u0142o\u015bci wymy\u015blone. Je\u015bli zatem Palermo, to niech ju\u017c b\u0119dzie Palermo \u2013 ale ka\u017cde inne miasteczko czy wie\u015b niech lepiej wyst\u0105pi pod fikcyjnym mianem i zasup\u0142an\u0105 topografi\u0105. Podobnie rzeczy mie\u0107 si\u0119 powinny z nazwiskami, zdarzeniami i faktami \u2013 lepiej dla wszystkich b\u0119dzie, je\u015bli pozostan\u0105 zakamuflowane… Aby w razie czego niczego konkretnego z nikim konkretnym nikomu postronnemu (a zw\u0142aszcza s\u0119dziemu \u015bledczemu tego pokroju, jakim by\u0142 Giovanni Falcone…) nie uda\u0142o si\u0119 powi\u0105za\u0107. Podej\u015bcia zatem s\u0105 dwa \u2013 albo konstruujemy bukoliczny \u015bwiat, w kt\u00f3rym nie ma mowy o jakiej\u015b mafii, i w nim rozgrywamy intrygi kryminalne \u2013 w tym klasyczne crimes de passione<\/i> \u2013 i inne zbrodnie, jakich pe\u0142no w pospolitych okoliczno\u015bciach przyrody. Albo \u2013 wprowadzamy na scen\u0119 przest\u0119pczo\u015b\u0107 zorganizowan\u0105 w mafijnej postaci, ale pod rygorem fikcji totalnej. A przy okazji dobrze te\u017c jest, gdy autor nie afiszuje si\u0119 za bardzo, mieszka gdzie\u015b anonimowo na p\u00f3\u0142noc od r\u00f3wnole\u017cnika Rzymu lub zgo\u0142a poza granicami… Camilleri z powodzeniem w swej d\u0142ugiej karierze korzysta\u0142 z obu sposob\u00f3w ekspresji (no i mieszka\u0142 \u201eod zawsze\u201d poza Sycyli\u0105). I to mu si\u0119 sprawdzi\u0142o…<\/p>\n

W \u201eG\u0142osach nocy\u201d mamy w zasadzie do czynienia z tym drugim podej\u015bciem narracyjnym \u2013 jest lokalna przest\u0119pczo\u015b\u0107 zorganizowana, ale ju\u017c wyzbyta imponderabili\u00f3w klasycznego syndykatu zbrodni \u2013 ba, uchwycona w tej osobliwej fazie: gdy legalny biznes jest in statu nascendi<\/i>… Bo ca\u0142a historia zaczyna si\u0119 od kradzie\u017cy, do\u015b\u0107 nietypowej, w dobrze prosperuj\u0105cym supermarkecie \u2013 ginie spory utarg – akurat w dniu, gdy kierownik nie odni\u00f3s\u0142 kwoty do banku (rzekomo na wp\u0142atomacie zasta\u0142 kartk\u0119, \u017ce maszyna nieczynna…), wi\u0119c utarg zosta\u0142 w biurze. Jak na histori\u0119 kryminaln\u0105 \u2013 bana\u0142. Ale komplikacje pojawiaj\u0105 si\u0119 natychmiast. Nieco agresywny i nadpobudliwy kierownik supermarketu zawisa na belce sufitowej w swym biurze, ale zdaniem lekarza s\u0105dowego to raczej nie samob\u00f3jstwo; mo\u017ce kto\u015b mu pom\u00f3g\u0142… A do tego znika nocny stra\u017cnik, za\u015b pewien m\u0142odzieniec, sk\u0105din\u0105d syn wa\u017cnego lokalnego polityka (Montalbano mia\u0142 wcze\u015bniej pewne k\u0142opoty z tym ancymonkiem…), zjawia si\u0119 w komisariacie i zg\u0142asza, \u017ce jego narzeczona zosta\u0142a zamordowana w do\u015b\u0107 okrutny spos\u00f3b… Jak na ma\u0142\u0105 Vigat\u0119 \u2013 to do\u015b\u0107 popl\u0105tana koincydencja zbrodni, a komisarzowi wydaje si\u0119 (na razie tylko intuicyjnie i mo\u017ce troch\u0119 powierzchownie) \u017ce wszystko razem jako\u015b si\u0119 \u0142\u0105czy…<\/p>\n

Oczywi\u015bcie darujemy sobie relacjonowanie \u015bledztw i rozpl\u0105tywanie intryg. Mamy umow\u0119… Godzi si\u0119 jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce na Sycylii prawie nigdy nic nie jest takie, jakim si\u0119 od pocz\u0105tku wydaje. Umiej\u0119tno\u015b\u0107 celowego i oszcz\u0119dnego poruszania si\u0119 w gmatwaninie oczywistych oczywisto\u015bci jest dla ka\u017cdego policjanta na wyspie nier\u00f3wnie wa\u017cniejsza ni\u017c umiej\u0119tno\u015b\u0107 rozs\u0105dnego poruszania si\u0119 w granicach prawa. Montalbano opanowa\u0142 t\u0119 umiej\u0119tno\u015b\u0107 w stopniu nawet nieco przewy\u017cszaj\u0105cym potrzeby jego policyjnej rangi. Dlatego jest mistrzem w swoim fachu. Posta\u0107 wykreowana przez Camilleriego ma po prostu nadwy\u017ck\u0119 wszystkiego dobrego, przeto jest skazana na sukces \u2013 czytelniczy, ma si\u0119 rozumie\u0107… Bo wyobra\u017acie sobie, \u017ce jest taki mniej wi\u0119cej, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego koleg\u00f3w w policyjnej rzeczywisto\u015bci \u2013 ograniczony fajt\u0142apa o lepkich d\u0142oniach, nadmiarowej ambiwalencji moralnej, sk\u0142onno\u015bci do ulegania lokalnym hierarchiom spo\u0142ecznym, sk\u0142onno\u015bci do wszelkiego nadu\u017cywania \u2013 w tym przemocy jak najbardziej, oraz swojej pozycji dla czerpania korzy\u015bci. Polubiliby\u015bcie takiego gliniarza? By\u0107 mo\u017ce tak \u2013 ale jak on musia\u0142by by\u0107 napisany! No c\u00f3\u017c, mistrzostwo w kreowaniu \u0142ajdaka o wiele wi\u0119cej talentu wymaga ni\u017c konwencjonalny portrecik przyzwoitego funkcjonariusza.<\/p>\n

Wyobra\u017acie sobie bowiem, \u017ce nasz bohater obchodzi w\u0142a\u015bnie 58. urodziny. Ale \u2013 miast objaw\u00f3w adoracji przyjaci\u00f3\u0142, koleg\u00f3w z pracy, ulubionego restauratora i zdalnej narzeczonej \u2013 budzi si\u0119 nad ranem z kacem jak st\u0105d do Genui, pop\u0119dzany nieodpart\u0105 konieczno\u015bci\u0105 nag\u0142ego, kaskadowego wydalenia tre\u015bci \u017co\u0142\u0105dkowej na pod\u0142og\u0119; a w \u0142o\u017cu odnajduje chrapi\u0105c\u0105 z intensywno\u015bci\u0105 robocz\u0105 maszyny do zdzierania asfaltu panienk\u0119 trzeciej \u015bwie\u017co\u015bci, kt\u00f3rej wygl\u0105d i towarzysz\u0105ce akcesoria niezbicie \u015bwiadcz\u0105, i\u017c zosta\u0142a zakontraktowana na poboczu kt\u00f3rej\u015b z niezbyt ucz\u0119szczanych dr\u00f3g krajowych. Panienka ma \u015bwie\u017ce \u015blady bardzo intensywnego u\u017cytkowania zgodnie z przeznaczeniem takowej, a w wisz\u0105cej na krzese\u0142ku podramiennej kaburze nie ma ju\u017c zarejestrowanej na komisarza beretty \u2013 na jej miejscu tkwi za to poka\u017any zwitek papieru: tak na oko z dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy euro… No, czy taki obrazek degeneracji kolejnego \u0142achmyty z policyjnymi papierami nie by\u0142by bardziej (jako wst\u0119p do kryminalnej intrygi) interesuj\u0105cy, ni\u017c konwencjonalna kreacja poczciwego, do szpiku ko\u015bci praworz\u0105dnego i niepokalanie uczciwego tudzie\u017c nad wyraz i potrzeb\u0119 inteligentnego gliniarza z prowincji? By\u0142by \u2013 rzecz w tym tylko, czy Camilleriemu starczy\u0142oby talentu do podj\u0119cia si\u0119 takiego trudu a rebours<\/i> \u2013 wbrew ca\u0142emu dotychczasowemu do\u015bwiadczeniu? Starczy\u0142oby na pewno \u2013 ale nie wiem, czy podj\u0119cie takiego ryzyka autor uzna\u0142by za istotne; on bowiem chyba te\u017c polubi\u0142 swojego sycylijskiego safandu\u0142\u0119… I to jest przes\u0105dzaj\u0105cy pow\u00f3d. Nie wiem, jak wy, drodzy czytelnicy, ale ja z rosn\u0105c\u0105 niecierpliwo\u015bci\u0105 czekam, a\u017c polski wydawca Camilleriego przet\u0142umaczy te pozosta\u0142ych kilka \u201emontalban\u00f3w\u201d. Obietnica dobrej lektury nie powinna przecie\u017c czeka\u0107 zbyt d\u0142ugo na spe\u0142nienie…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(5 08 2022)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Andrea Camilleri\u00a0 G\u0142osy nocy Prze\u0142o\u017cy\u0142a Monika Wo\u017aniak Oficyna Literacka Noir sur Blanc, Warszawa 2022 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Rekolekcje sycylijskie Napisane i wydane dziesi\u0119\u0107 lat temu \u201eUna voce di notte\u201d s\u0105 widomym, niezbitym dowodem, \u017ce pisarski finisz Camilleriego (zmar\u0142 w 2019 roku; wi\u0119c wydawnictwu zosta\u0142o jeszcze chyba z osiem powie\u015bci do przet\u0142umaczenia…) to by\u0142 naprawd\u0119 d\u0142ugi bieg o narastaj\u0105cym tempie i wzmagaj\u0105cej si\u0119 elegancji, bez \u015blad\u00f3w zm\u0119czenia \u2013 przynajmniej na tym okr\u0105\u017ceniu stadionu, podczas kt\u00f3rego pisa\u0142 wspomniane \u201eG\u0142osy nocy\u201d. I bez utraty s\u0142uchu, kt\u00f3ra pisarzom w pewnym wieku i z pewnym dorobkiem zawsze grozi; wielu z nich radzi sobie, zast\u0119puj\u0105c s\u0142uch rutyn\u0105, ale Camilleri nie musia\u0142. Jego s\u0142uch spo\u0142eczny i uczuciowy nie dozna\u0142 \u017cadnego uszczerbku w miar\u0119 up\u0142ywu lat, a nawet wyostrzy\u0142 si\u0119 nieco. Mo\u017ce nawet ponad potrzeby dobrego opowiadania (Ockham macha brzytewk\u0105 z oddali!), co przenosi ci\u0119\u017car fabu\u0142y z intrygi kryminalnej na troch\u0119 rozwlek\u0142\u0105 historyjk\u0119 obyczajow\u0105, w kt\u00f3rej szczeg\u00f3\u0142y przypadkiem zaimprowizowanej uczty z udzia\u0142em wy\u015bmienitego kr\u00f3lika po my\u015bliwsku walcz\u0105 o uwag\u0119 czytelnika na r\u00f3wni z opisami zwyczaj\u00f3w s\u0142u\u017cbowych i pragmatyki post\u0119powania sycylijskiej policji. Oczywi\u015bcie, pisanie historyjek kryminalnych, dziej\u0105cych si\u0119 na Sycylii, je\u015bli nie ma by\u0107 epizodem heroicznie szczerym (a przez to jednorazowym w sensie najzupe\u0142niej \u015bcis\u0142ym), musi by\u0107…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3625,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[10],"tags":[151],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3623"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3623"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3623\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3673,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3623\/revisions\/3673"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3625"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3623"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3623"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3623"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}