![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/indridasson-rzeka-poziom-e1498611274407-300x169.jpg\")
\nCiemna rzeka
\nPrze\u0142o\u017cy\u0142: Jacek Godek
\nGrupa Wydawnicza Foksal \u2013 Wydawnictwo WAB, Warszawa 2017<\/h4>\n
Rekomendacja: 3\/7<\/strong><\/span> Wielka wyspa p\u00f3\u0142nocnoatlantycka (formalnie sk\u0105din\u0105d europejska), zimna (tu\u017c pod ko\u0142em podbiegunowym), lodowato-wulkaniczna, g\u00f3rzysta, pusta w zasadzie (nieco ponad 3 osoby na kilometr kwadratowy ska\u0142, piarg\u00f3w, mszar\u00f3w, lodowc\u00f3w i pozosta\u0142o\u015bci erupcji lawy, a w sumie niespe\u0142na 350 tysi\u0119cy g\u0142\u00f3w \u2013 tyle co po\u0142owa mojego miasta; zreszt\u0105 druga co do wielko\u015bci grupa etniczna to Polacy…) – to z jednej strony raj dla poszukiwaczy izolacji, \u015bwi\u0119tego spokoju i jakiej takiej prosperity, z drugiej: idealny plener dla dewiacji, osobliwo\u015bci, poczucia zmowy, osaczenia i w ko\u0144cu dla zbrodni. Je\u017celi nie rzeczywistej (wska\u017aniki przest\u0119pczo\u015bci s\u0105 tam nader niskie, wyj\u0105wszy mo\u017ce rozr\u00f3by po pijaku) \u2013 to wykreowanej. Cieszy si\u0119 bowiem Islandia (to o ni\u0105 chodzi) \u2013 nie wiadomo, czy zas\u0142u\u017cenie \u2013 liczn\u0105 i sprawn\u0105 nadreprezentacj\u0105 pisarzy kryminalnych p\u0142ci obojga, bez umiaru wykorzystuj\u0105cych sprzyjaj\u0105ce zbrodniczym intrygom pos\u0119pne, surowe \u2013 acz swoi\u015bcie pi\u0119kne, majestatyczne okoliczno\u015bci przyrody, klimatu i innych imponderabili\u00f3w. Nawet kuchni… Spr\u00f3bujcie zje\u015b\u0107 zup\u0119 z rekina, zapiekank\u0119 z suszonej ryby, jajko mewy usma\u017cone w gejzerze albo gotowany barani \u0142eb, a gwarantuj\u0119, \u017ce obudz\u0105 si\u0119 w ka\u017cdym z was mordercze instynkty. Sama zatem Matka Natura zadba\u0142a o stworzenie takiej enklawy ekscytuj\u0105cej niesamowito\u015bci. Grzechem by\u0142oby nie skorzysta\u0107. Wystarczy, \u017ce zapami\u0119tacie dwa nazwiska (troch\u0119 trudne…): Yrsa Sigurdardottir i Arnaldur Indri\u0111ason. Ta para w niczym nie jest gorsza od szwedzko-norweskiej czo\u0142\u00f3wki. A czy to jest nadreprezentacja? Naturalnie. Przecie\u017c zachowuj\u0105c statystyczne proporcje, w moim mie\u015bcie rodzinnym musia\u0142oby mieszka\u0107 i tworzy\u0107 czworo uznanych, wydawanych i t\u0142umaczonych, popularnych w \u015bwiecie autor\u00f3w kryminalnych i jeszcze o\u015bmiu albo dziesi\u0119ciu \u015brednich, tymczasem nie ma ani jednego. Bo taki Sapkowski robi jednak w innej bran\u017cy… <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Arnaldur Indri\u0111ason Ciemna rzeka Prze\u0142o\u017cy\u0142: Jacek Godek Grupa Wydawnicza Foksal \u2013 Wydawnictwo WAB, Warszawa 2017 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 Za zimno, za ciemno, za daleko \u2013 ale makabra ma si\u0119 dobrze… Wielka wyspa p\u00f3\u0142nocnoatlantycka (formalnie sk\u0105din\u0105d europejska), zimna (tu\u017c pod ko\u0142em podbiegunowym), lodowato-wulkaniczna, g\u00f3rzysta, pusta w zasadzie (nieco ponad 3 osoby na kilometr kwadratowy ska\u0142, piarg\u00f3w, mszar\u00f3w, lodowc\u00f3w i pozosta\u0142o\u015bci erupcji lawy, a w sumie niespe\u0142na 350 tysi\u0119cy g\u0142\u00f3w \u2013 tyle co po\u0142owa mojego miasta; zreszt\u0105 druga co do wielko\u015bci grupa etniczna to Polacy…) – to z jednej strony raj dla poszukiwaczy izolacji, \u015bwi\u0119tego spokoju i jakiej takiej prosperity, z drugiej: idealny plener dla dewiacji, osobliwo\u015bci, poczucia zmowy, osaczenia i w ko\u0144cu dla zbrodni. Je\u017celi nie rzeczywistej (wska\u017aniki przest\u0119pczo\u015bci s\u0105 tam nader niskie, wyj\u0105wszy mo\u017ce rozr\u00f3by po pijaku) \u2013 to wykreowanej. Cieszy si\u0119 bowiem Islandia (to o ni\u0105 chodzi) \u2013 nie wiadomo, czy zas\u0142u\u017cenie \u2013 liczn\u0105 i sprawn\u0105 nadreprezentacj\u0105 pisarzy kryminalnych p\u0142ci obojga, bez umiaru wykorzystuj\u0105cych sprzyjaj\u0105ce zbrodniczym intrygom pos\u0119pne, surowe \u2013 acz swoi\u015bcie pi\u0119kne, majestatyczne okoliczno\u015bci przyrody, klimatu i innych imponderabili\u00f3w. Nawet kuchni… Spr\u00f3bujcie zje\u015b\u0107 zup\u0119 z rekina, zapiekank\u0119 z suszonej ryby, jajko mewy usma\u017cone w gejzerze albo gotowany barani \u0142eb, a gwarantuj\u0119, \u017ce obudz\u0105 si\u0119 w ka\u017cdym…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":630,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10],"tags":[108],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/361"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=361"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/361\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":629,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/361\/revisions\/629"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/630"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/span><\/p>\nZa zimno, za ciemno, za daleko \u2013 ale makabra ma si\u0119 dobrze…<\/span><\/h3>\n
\nA na Islandii urodzaj… Widocznie subpolarny klimat sprzyja talentom. Taki Indri\u0111ason ma na koncie pi\u0119tna\u015bcie powie\u015bci, z czego trzyna\u015bcie (dopiero siedem przet\u0142umaczono na polski) to cykl o reykjavickich policjantach, z kt\u00f3rych troje: Erlendur, Sigurdur Oli i Elinborg \u2013 s\u0105 g\u0142\u00f3wnymi postaciami. W \u201eCiemnej rzece\u201d pierwszoplanowa rola przypad\u0142a Elinborg \u2013 nieskomplikowanej, prostolinijnej babie (geologowi z zawodu) z niespecjalnie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym si\u0119 przebiegiem s\u0142u\u017cby, z trojgiem dzieci, drugim m\u0119\u017cem (w\u0142a\u015bciwie partnerem; \u015blubu nie maj\u0105), i prywatn\u0105 pasj\u0105 kulinarn\u0105 (wyda\u0142a nawet ksi\u0105\u017ck\u0119 kucharsk\u0105 i pisze drug\u0105…). Na szcz\u0119\u015bcie dla policji Elinborg jest upierdliwa, drobiazgowa, ma intuicj\u0119 i zdolno\u015b\u0107 kojarzenia (nie w nadmiarze, sk\u0105d\u017ce…). Na tyle, by w islandzkich si\u0142ach porz\u0105dku i bezpiecze\u0144stwa utrzyma\u0107 si\u0119 w \u015brodku stawki.
\nElinborg tym razem mia\u0142a pecha: tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce przyj\u0119\u0142a zg\u0142oszenie o znalezieniu zw\u0142ok… Trzydziestolatka z poder\u017cni\u0119tym fachowo gard\u0142em, kt\u00f3ry w kieszeni i w prze\u0142yku mia\u0142… rohypnol \u2013 pigu\u0142k\u0119 gwa\u0142tu. Ale przecie\u017c sam sobie go nie zaaplikowa\u0142, by u\u0142atwi\u0107 robot\u0119 zab\u00f3jcy… Z zebranych o ofierze danych wy\u0142oni\u0142 si\u0119 nieciekawy portret \u017cyj\u0105cego samotnie montera telefonicznego, potencjalnego sprawcy kilku gwa\u0142t\u00f3w randkowych z u\u017cyciem wspomnianego rohypnolu. Ale kto go tak urz\u0105dzi\u0142? Jedna z ofiar, mo\u017ce jej krewny, mo\u017ce mniej fartowny kole\u015b z grona jemu podobnych, mo\u017ce handlarz prochami?
\nZadanie w sam raz dla ambitnej, dok\u0142adnej i twardo chodz\u0105cej po ziemi (po lodzie pewnie te\u017c…) policjantki, Jakby mniej przejmuj\u0105cej si\u0119 proceduralnymi konwenansami \u2013 bardziej za\u015b tym, co nale\u017cy odkry\u0107. Wi\u0119c toczy si\u0119 \u015bledztwo precyzyjnie, niespiesznie, aczkolwiek na szcz\u0119\u015bcie niezupe\u0142nie rutynowo i nie po najmniejszej linii oporu. Co to, to nie: Elinborg po prostu zanadto jest ciekawa, by ulega\u0107 regulaminowemu wzorcowi policyjnej roboty. Ba, ona nawet potrafi zaimprowizowa\u0107 i poeksperymentowa\u0107 (aczkolwiek niech\u0119tnie…) \u2013 zupe\u0142nie jak zwyk\u0142a to czyni\u0107 w ukochanej kuchni… Tylko w obszarze pedagogiki nie jest pewna swych metod, gdy odkrywa, \u017ce starszy syn prowadzi po kryjomu… antyrodzinnego, buntowniczego bloga i ma wobec mamy szereg powa\u017cnych zastrze\u017ce\u0144, by nie rzec: pretensji… Z przest\u0119pcami Elinborg radzi sobie o niebo lepiej, tote\u017c los zab\u00f3jcy wrednego, zboczonego psychola Runolfura wydaje si\u0119 przes\u0105dzony. Cho\u0107 w zasadzie sto\u0142eczna spo\u0142eczno\u015b\u0107 winna mu by\u0107 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 (kimkolwiek jest i jakiekolwiek by\u0142y jego motywy…) za uprz\u0105tni\u0119cie \u015bmiecia bez kosztownego procesu \u2013 zw\u0142aszcza populacja m\u0142odych samotnych pa\u0144, lubi\u0105cych zagl\u0105da\u0107 do bar\u00f3w wieczorow\u0105 por\u0105.
\n\u015aledztwo zatem toczy si\u0119 i rozwija regulaminowo, a gdy napotyka zbyt oczywist\u0105 oczywisto\u015b\u0107, to znaczy \u0142atwe rozwi\u0105zanie, arcypoprawna Elinborg postanawia nie ulega\u0107 z\u0142udzeniu prostych konkluzji. Wyostrza widzenie, szuka subtelnych nieregularno\u015bci, sonduje drugie dno, nawet kucharski w\u0119ch wprowadza do akcji. Akcji, kt\u00f3rej (pomni na przyrzeczenie, by intrygi kryminalnej nawet pod gro\u017ab\u0105 tortur nie zdradza\u0107…) niuans\u00f3w, perturbacji i zako\u0144czenia nie ujawnimy, by nikomu nie psu\u0107 zabawy samodzielnego pod\u0105\u017cania rami\u0119 w rami\u0119 z autorem. A jak si\u0119 komu uda to i szybciej, co w przypadku \u201eCiemnej rzeki\u201d trudne jest, ale mo\u017cliwe…
\nPowie\u015b\u0107 t\u0119 nale\u017cy odczytywa\u0107 dodatkowo \u2013 w aspekcie historycznym, kulturowym, obyczajowym \u2013 jako portret krainy. kt\u00f3rej ju\u017c nie ma… Cho\u0107 to, co na wyspie istnieje, wci\u0105\u017c si\u0119 nazywa Islandia, mieszkaj\u0105 w niej Islandczycy od 1200 lat i staraj\u0105 si\u0119 \u017cy\u0107 po swojemu (aczkolwiek polscy przybysze ostatnio im tego nie u\u0142atwiaj\u0105…). Gdy \u201eCiemna rzeka\u201d (tytu\u0142 oryginalny: \u201eMyrk\u00e1\u201d), ukazywa\u0142a si\u0119 w 2008 roku, si\u0142\u0105 rzeczy napisana odpowiednio wcze\u015bniej, ujawnia\u0142a sielankowy krajobraz spo\u0142eczny wyspy bez ma\u0142a szcz\u0119\u015bliwej, bogatej, bezpiecznej dzi\u0119ki zapobiegliwo\u015bci tubylc\u00f3w, przyjaznej dla obcych, kt\u00f3rym si\u0119 u siebie gorzej powiod\u0142o. No i w og\u00f3le rajskiej, gdyby nie ten cholerny klimat… Ale dok\u0142adnie w tym samym 2008 roku cukierkow\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 przeora\u0142, wywr\u00f3ci\u0142 do g\u00f3ry nogami pot\u0119\u017cny kryzys \u2013 w zasadzie ekonomiczny, a \u015bci\u015blej: bankowy, lecz owocuj\u0105cy rozleg\u0142ymi, bolesnymi skutkami w ka\u017cdej niemal dziedzinie \u017cycia prywatnego i publicznego Islandczyk\u00f3w. Sytuacja zosta\u0142a opanowana, koniunktura wr\u00f3ci\u0142a, \u017cycie spo\u0142eczne prawie wygl\u0105da jak dawniej, optymizm ma wielu wyznawc\u00f3w, ale w zbiorowej i indywidualnej psychice Islandczyk\u00f3w tkwi\u0105 solidne zadry, z kt\u00f3rych brak pewno\u015bci bodaj\u017ce najwi\u0119kszy jest… I to jest temat na inne opowiadanie, niekoniecznie kryminalne. Lecz i takie jest mo\u017cliwe. Indri\u0111ason akurat takiemu wyzwaniu m\u00f3g\u0142 sprosta\u0107. Zobaczymy, gdy do dalej b\u0119d\u0105 t\u0142umaczy\u0107… Niecierpliwie czekam.
\nTomasz Sas
\n(22 05 2017)<\/p>\n
\n