{"id":3527,"date":"2022-06-07T12:10:35","date_gmt":"2022-06-07T10:10:35","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3527"},"modified":"2022-12-04T00:42:21","modified_gmt":"2022-12-03T23:42:21","slug":"empuzjon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2022\/06\/07\/empuzjon\/","title":{"rendered":"Empuzjon"},"content":{"rendered":"\n<h3><strong>Olga Tokarczuk<\/strong><\/h3>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-3528 alignright\" src=\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/tokarczuk-empuzjon-20220601-poziom-300x213.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"213\" srcset=\"https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/tokarczuk-empuzjon-20220601-poziom-300x213.jpg 300w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/tokarczuk-empuzjon-20220601-poziom-1024x726.jpg 1024w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/tokarczuk-empuzjon-20220601-poziom-768x544.jpg 768w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/tokarczuk-empuzjon-20220601-poziom-1536x1089.jpg 1536w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/tokarczuk-empuzjon-20220601-poziom-2048x1452.jpg 2048w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/tokarczuk-empuzjon-20220601-poziom-50x35.jpg 50w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<h3><br \/><strong>Empuzjon <\/strong><br \/><strong>Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2022<\/strong><\/h3>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span><br \/><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n<h2><span style=\"color: #3366ff;\"><strong><u>Czarodziejski D\u00f3\u0142<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n<p>To jest pomys\u0142 \u2013 osobliwy, ale godzien oczekiwa\u0144 (albo i nadziei zgo\u0142a&#8230;), jakie czytaj\u0105cy \u015bwiat ulokowa\u0142 w spodziewanej postnoblowskiej aktywno\u015bci artystycznej laureatki. T\u0142umy kibic\u00f3w nie wiadomo sk\u0105d wyrojonych (nie tylko \u017cyczliwych) ze znawstwem gapi\u0105 si\u0119 jej na r\u0119ce, grzebi\u0105 w papierach, zadaj\u0105 dociekliwe pytania, coraz swobodniej (ma si\u0119 rozumie\u0107 \u2013 anonimowo) hejtuj\u0105 &#8211; i wstecznie, i na zapas&#8230; A biedna (no, mo\u017ce niezupe\u0142nie) noblistka mi\u0119dzy podr\u00f3\u017cami, promocjami, wyk\u0142adami, wywiadami usi\u0142uje wykroi\u0107 czas na pisanie, bo przecie\u017c musi (cho\u0107 teoretycznie nic nie musi) czym\u015b publiczno\u015b\u0107 zaskoczy\u0107, by dowie\u015b\u0107, \u017ce Nobel to nie kredyt emerytalny.<\/p>\n<p>Pomys\u0142, kt\u00f3ry w tym celu zmaterializowa\u0142a \u2013 jako si\u0119 rzek\u0142o: osobliwy i odrobin\u0119 nawet jakby \u0142obuzerski, prowokacyjny, przewrotny \u2013 co do istoty jest jednak literatur\u0105 w stanie czystym, w tym osobnym stanie skupienia materii. Zarazem twardym jak ska\u0142a i nieuchwytnym, p\u0142ynnym, przeciekaj\u0105cym przez palce, roz\u0142a\u017c\u0105cym si\u0119 jak mg\u0142a. Bezwonnym i bezg\u0142o\u015bnym \u2013 ale zarazem przesyconym na przyk\u0142ad jesiennole\u015bnym zapachem g\u00f3r i na przyk\u0142ad akustyk\u0105 wszechobecnej choroby. Koncept u\u017cyty przez Tokarczuk nie jest prozatorskim zamachem na wielk\u0105 powie\u015b\u0107, nie d\u017awiga monumentalnej etykiety. Ot, ma\u0142y przyczynek, mo\u017ce osobisty, l\u017cejszego kalibru aneks do wielkiej dysputy o powinno\u015bciach, o przyjemno\u015bciach, o fenomenie p\u0142ci, o trudzie egzystencji, o s\u0142abo\u015bciach natury ludzkiej. I to wszystko w postaci wyspekulowanego dialogu \u2013 nie ca\u0142kiem wprost \u2013 ale jednak polemicznego, konfrontacyjnego, zaczepnego, demaskatorskiego. I to z nie byle kim ani czym, ale z sam\u0105 \u201eCzarodziejsk\u0105 g\u00f3r\u0105\u201d Tomasza Manna. Zamys\u0142 zuchwa\u0142y, ale przecie\u017c dozwolony \u2013 tak d\u0142ugo, jak nie idzie tylko o proste zwalenie monumentu z piedesta\u0142u. A nawet gdyby o tamto sz\u0142o \u2013 to co, nie mo\u017cna? Ale\u017c mo\u017cna! Tylko trzeba mie\u0107 co\u015b nieco\u015b do powiedzenia. A Tokarczuk ma. I to ile!<\/p>\n<p>\u201eCzarodziejska g\u00f3ra\u201d &#8211; nic nie m\u00f3wi\u0119, powie\u015b\u0107 wielka; mie\u015bci si\u0119 bezspornie na mojej prywatnej li\u015bcie pi\u0119ciu najwa\u017cniejszych europejskich dzie\u0142 prozatorskich XX stulecia. [Kt\u00f3re to pozosta\u0142e cztery? Ale\u017c prosz\u0119 bardzo (kolejno\u015b\u0107 przypadkowa): \u201eUlisses\u201d, \u201ePrzygody dobrego wojaka Szwejka\u201d, \u201eMistrz i Ma\u0142gorzata\u201d, \u201eImi\u0119 r\u00f3\u017cy\u201d &#8211; z powa\u017caniem; zawsze got\u00f3w do dysputy. TS]. Dzie\u0142a Manna raczej nie da si\u0119 zdefiniowa\u0107 jedn\u0105 formu\u0142\u0105 \u2013 ma a\u017c nadto uniwersalnych znacze\u0144 i odniesie\u0144, ale dla naszych potrzeb za\u0142\u00f3\u017cmy prowizorycznie, \u017ce osi\u0105 (powiedzmy raczej: jedn\u0105 z osi) \u201eCzarodziejskiej g\u00f3ry\u201d jest <em>sui generis<\/em> sp\u00f3r \u2013 fundamentalny i egzystencjalny, w og\u00f3lniejszym sensie \u015bwiatopogl\u0105dowy, ale nie tylko teoretyczny. Mo\u017ce nie ca\u0142kiem mefistofeliczny, ale zapewne zaratustria\u0144ski \u2013 sp\u00f3r o dusz\u0119. I to nie jest sp\u00f3r mi\u0119dzy posiadaczem duszy, kt\u00f3ry jej broni (lub wystawia na hazard) a potencj\u0105 transcendentaln\u0105. Nie \u2013 w tym sporze dusza jest przedmiotem gry intelektualnej mi\u0119dzy reprezentantami dw\u00f3ch porz\u0105dk\u00f3w (a ka\u017cdy na sw\u00f3j spos\u00f3b jest atrakcyjny&#8230;) dzia\u0142aj\u0105cych z zamiarem zdominowania, podporz\u0105dkowania sobie rzeczonej niewinnej, nie obci\u0105\u017conej jeszcze ukszta\u0142towanym pogl\u0105dem na \u015bwiat, duszyczki. Zreszt\u0105 wystarczy rzuci\u0107 dwa nazwiska: Naphta i Settembrini \u2013 Pierwszy to konserwatywny katolik, jezuita, \u017carliwy fundamentalista, drugi \u2013 liberalny racjonalista, wolnomy\u015bliciel (ko wie, czy nie mason; ale tego nigdy nie wiadomo na pewno&#8230;) i or\u0119downik post\u0119pu we wszelkich mo\u017cliwych takowego aspektach. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce terminalna sytuacja egzystencjalna sanatorium przeciwgru\u017aliczego powinna mocno zheblowa\u0107 ostre szpice takiej dysputy \u2013 ale nie w \u201eBerghofie\u201d w Davos. Obaj adwersarze ostry wiod\u0105 sp\u00f3r o zasady i imponderabilia, nader cz\u0119sto balansuj\u0105c na ekstremalnych kraw\u0119dziach terytorium dopuszczalnego dialogu. A m\u0142ody Hans Castorp tkwi na osi tego sporu, nie odnajduj\u0105c wektora dla siebie&#8230;<\/p>\n<p>Pani Olga Tokarczuk z pe\u0142n\u0105 dezynwoltur\u0105 skorzysta\u0142a z powie\u015bciowej struktury Manna, uk\u0142adaj\u0105c fabu\u0142\u0119 swego \u201eEmpuzjonu\u201d. Notabene &#8211; pi\u0119kne starogreckie s\u0142owo ten <i>empuzjon<\/i>, wprost z poetyki arystofanejskiej \u2013 jakby wywiedziony z sympozjonu, ale tycz\u0105cy si\u0119 raczej zgromadzenia potwor\u00f3w, duch\u00f3w z\u0142a \u2013 jakby taki starogrecki sabacik czarownic&#8230; Je\u015bli to mia\u0142 by\u0107 krytyczny dialog z \u201eCzarodziejsk\u0105 g\u00f3r\u0105\u201d, to posadowienie fabu\u0142y w G<span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">\u00f6<\/span>rbersdorfie (wsp\u00f3\u0142czesna nazwa: Soko\u0142owsko&#8230;) wydawa\u0142oby si\u0119 naturalne. Ostatecznie sanatoryjne Davos zosta\u0142o za\u0142o\u017cone na wz\u00f3r i podobie\u0144stwo sudeckich zak\u0142ad\u00f3w terapii przyrodoleczniczej i klimatycznej ufundowanych przez niejakiego doktora Brehmera. Gdzie\u017cby zatem mia\u0142a si\u0119 toczy\u0107 akcja opowie\u015bci w zamy\u015ble dialoguj\u0105cych z tekstem Manna, jak nie w G<span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">\u00f6<\/span>rbersdorfie? Zw\u0142aszcza \u017ce autorka gatunkowo zdefiniowa\u0142a sw\u00f3j tekst jako horror przyrodoleczniczy&#8230; A jak horror \u2013 to w Sudetach oczywi\u015bcie, w samym sercu krainy R<span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">\u00fc<\/span>bezahla i jego podw\u0142adnych. Kto by\u0142 w nieodleg\u0142ym Mi\u0119dzyg\u00f3rzu, ten wie, \u017ce tamtejsza kolekcja gnom\u00f3w i trolli to zgromadzenie autochton\u00f3w, a nie importowanych potwork\u00f3w z galaktyki braci Grimm w heskim Westerwaldzie.<\/p>\n<p>Olga Tokarczuk nie mia\u0142a chyba zamiaru przywalenia \u201eCzarodziejskiej g\u00f3rze\u201d. To, je\u015bli dobrze odczyta\u0142em jej intencje, pr\u00f3ba opowiedzenia historii r\u00f3wnoleg\u0142ej, w sanatoryjnych dekoracjach, ale ze swoimi osobistymi didaskaliami (horror \u2013 to zobowi\u0105zuje; trzeba koniecznie postraszy\u0107&#8230;). Rzecz wszelako nie w tym, by odnajdywa\u0107 podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice, takowe analizowa\u0107 i podejmowa\u0107 pr\u00f3by krytycznego, komparatystycznego uporz\u0105dkowania obu r\u00f3wnoleg\u0142ych fabu\u0142. Ani nie w tym, by tw\u00f3rczo wykorzysta\u0107 gotowy schemat opowiadania i wcisn\u0105\u0107 we\u0144 w\u0142asne tre\u015bci&#8230; Pokusa oczywi\u015bcie istnieje, bowiem spo\u0142eczno\u015b\u0107 sanatoryjna &#8211; o tyle\u017c przypadkowa, o ile przymusowa zarazem \u2013 jest idealnym \u015brodowiskiem i r\u00f3wnocze\u015bnie tworzywem skomplikowanych intryg i interakcji, wypreparowanych ze styczno\u015bci ze \u015bwiatem, ale potencjalnie po\u0142\u0105czonych wi\u0119zami lub mniemaniami z przesz\u0142o\u015bci. Za to bez przysz\u0142o\u015bci&#8230; Znakomite \u015brodowisko literackiego knucia. Podobnie jak gromada uczestnik\u00f3w rejsu transoceanicznego, go\u015bcie w odci\u0119tym przez lawin\u0119 schronisku, jak pasa\u017cerowie wagonu sypialnego poci\u0105gu zablokowanego w tunelu przez trz\u0119sienie ziemi&#8230; Uzdrowisko jest mikrokosmosem. Prozatorskim preparatem. Szalk\u0105 Petriego, na kt\u00f3rej r\u0119ka i my\u015bl autora wysia\u0142a emocje, l\u0119ki, na\u0142ogi, uprzedzenia, mity i urojenia, a one sobie teraz rosn\u0105 na po\u017cywce z mieszaniny nadziei z dyscyplin\u0105. <i>Herr<\/i> Tomasz Mann \u2013 jak si\u0119 wydaje \u2013 wyeksploatowa\u0142 ten pomys\u0142 do imentu, odbieraj\u0105c wszelkie szanse na\u015bladowcom, epigonom, krytykom czy ma\u0142odusznym poprawiaczom. Pani Olga Tokarczuk zagra\u0142a zatem va banque, na bezczelnego, nie kryj\u0105c si\u0119 ze swymi zamiarami przeprowadzenia kr\u00f3tkiego, acz tre\u015bciwego dialogu krytycznego, mo\u017ce nawet do pewnego stopnia ironicznego, dekonstrukcyjnego albo zgo\u0142a demaskatorskiego.<\/p>\n<p>Wi\u0119c skoro Mann sw\u0105 scen\u0119 ustawia w Davos, to ona \u2013 w G<span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">\u00f6<\/span>rbersdorfie, kt\u00f3ra to mie\u015bcina ma wi\u0119ksze prawo zaistnienia, bo prawo pierwor\u00f3dztwa. Gdy Mann na sw\u0105 scen\u0119 wprowadza Hansa Castorpa, dwudziestotrzyletniego prawie dyplomowanego in\u017cyniera okr\u0119townictwa z Hamburga, to ona \u2013 r\u00f3wie\u015bnego Mieczys\u0142awa Wojnicza, te\u017c niemal sko\u0144czonego in\u017cyniera (tyle \u017ce wodno-kanalizacyjnego) ze Lwowa. Mann rysuje scenografi\u0119 w postaci gigantycznego g\u00f3rskiego sanatorium \u201eBerghof\u201d, kt\u00f3rego pa\u0142ac p\u0142ynie przez alpejsk\u0105 dolin\u0119 jak transatlantyk dryfuj\u0105cy przez gliniank\u0119. Za to pani Olga wsadza swych bohater\u00f3w do kameralnego pensjonatu dla pan\u00f3w (by lepiej nad nimi panowa\u0107?). Mann zaludnia swoje uniwersum osobliwymi postaciami \u2013 i Tokarczuk nie pozostaje w tyle, kreuj\u0105c niezgorsze panoptikum, w niczym mannowskiemu nie ust\u0119puj\u0105ce, a mo\u017ce zgo\u0142a lepsze, bo bardziej zwarte (w sensie dramatycznym, jako <i>decorum&#8230;<\/i>). Hans Castorp ma swoj\u0105 K\u0142awdi\u0119 Chauchat \u2013 to i Wojnicz dosta\u0142 dam\u0119 w wielkich kapeluszach, dziwnym trafem te\u017c Rosjank\u0119&#8230;<\/p>\n<p>I tak si\u0119 toczy ta gra podobie\u0144stw. Bardzo przyjemna gra literacka dla tych, kt\u00f3rzy \u201eCzarodziejsk\u0105 g\u00f3r\u0119\u201d czytali i pami\u0119taj\u0105. Je\u015bli nie \u2013 czas najwy\u017cszy nadrobi\u0107&#8230; W ka\u017cdy razie percepcja \u201eEmpuzjonu\u201d bez \u201eczarodziejskog\u00f3rskich\u201d afiliacji nie b\u0119dzie pe\u0142na i satysfakcjonuj\u0105ca. Ale mo\u017cliwa, wci\u0105\u017c mo\u017cliwa. Ma bowiem \u201eEmpuzjon\u201d swoje partykularne zalety. Jedn\u0105 z nich jest ten specyficzny klimat horroru, kt\u00f3rego proza Manna programowo nie si\u0119ga. O ile bowiem \u201eczarodziejska g\u00f3ra\u201d sanatoryjnego Berghofu w Davos jest z woli autora praktycznie eksterytorialna, o tyle w G<span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">\u00f6<\/span>rbersdorfie dochodzi do silnej osmozy mi\u0119dzy formalnie obcym cia\u0142em, jakim jest to uzdrowisko, a g\u00f3rskim pejza\u017cem z jego dzikim, \u017cyj\u0105cym wedle magicznych rytua\u0142\u00f3w i przes\u0105d\u00f3w sudeckim ludem. \u00d3w stan osmotyczny mocno wspiera niezawodna w takich wypadkach swojska nalewka <i>schw<\/i><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><i>\u00e4<\/i><\/span><i>rmerei<\/i> \u2013 wielozio\u0142owa niew\u0105tpliwie, lecz z nut\u0105 czego\u015b trudno uchwytnego, niezwyk\u0142ego. Ustalono p\u00f3\u017aniej, w toku fabu\u0142y, ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, \u017ce podstaw\u0105 tej niezwyk\u0142ej nuty by\u0142 wywar z niepozornych grzybk\u00f3w, zwanych ko\u0142paczkami (wtedy jeszcze nie wiedziano, \u017ce to psylocybina, silny \u015brodek halucynogenny, wywo\u0142uj\u0105cy wizje i majaczenia&#8230;). Zreszt\u0105 nazwa tej nalewki &#8211; <i>schw<\/i><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><i>\u00e4<\/i><\/span><i>rmerei<\/i> \u2013 oznacza marzenie, fascynacj\u0119, czar&#8230; Ten ostatni synonim po niemiecku brzmi <i>zauber<\/i>, a przecie\u017c Mannowska \u201eCzarodziejska g\u00f3ra\u201d to w j\u0119zyku orygina\u0142u <i>\u201eder Zauberberg\u201d<\/i>&#8230;<\/p>\n<p>Zaprawd\u0119 \u2013 wyszukiwaniem wsp\u00f3lnych w\u0119z\u0142\u00f3w oraz interferencji mo\u017cna si\u0119 bawi\u0107 d\u0142ugo i, co r\u00f3wnie wa\u017cne &#8211; tw\u00f3rczo, ale nie chc\u0119 nikomu odbiera\u0107 przyjemno\u015bci robionej na w\u0142asny rachunek, samodzielnie prowadzonej tej fascynuj\u0105cej zabawy literackiej. Natomiast rodzi si\u0119 pytanie, czy w tym \u201eEmpuzjonie\u201d jest co\u015b wi\u0119cej, ni\u017c igraszki wielce intelektualne, przypominaj\u0105ce w gruncie rzeczy \u0142askotanie tygrysa. Ot\u00f3\u017c jest. Ale co? Je\u015bli dobrze si\u0119 zastanowi\u0107 \u2013 to opr\u00f3cz wielce satysfakcjonuj\u0105cej umys\u0142owo formy literackiej \u2013 wa\u017cnym sensem \u201eEmpuzjonu\u201d jest feministyczny z ducha, antymizoginistyczny manifest ideowy. Wedle zamys\u0142u autorki uczestnicy dialogowych spor\u00f3w w jej intrydze przemawiaj\u0105 (przeciw kobietom \u2013 ma si\u0119 rozumie\u0107&#8230;) za po\u015brednictwem gotowych formu\u0142ek, cytat\u00f3w lubo te\u017c parafraz realnie sformu\u0142owanych tez filozof\u00f3w, pisarzy, artyst\u00f3w i innych lider\u00f3w my\u015bli. Od antyku (Platon, Owidiusz mi\u0119dzy innymi) po Fryderyka Nietzschego&#8230; Ta nami\u0119tna anty\u017ce\u0144ska filipika zostaje wywr\u00f3cona na nice przez przemian\u0119 g\u0142\u00f3wnego bohatera. Innymi s\u0142owy: cycki Tejrezjasza&#8230; I to akurat niech was cieszy, bracia i siostry \u2013 siostry zw\u0142aszcza. A rado\u015b\u0107 z lektury nowej powie\u015bci Tokarczuk si\u0119gnie szczytu, gdy zorientujecie si\u0119, kto te\u017c jest narratorem (oczywi\u015bcie czu\u0142ym \u2013 wedle obowi\u0105zuj\u0105cej terminologii&#8230;) w tej fabule. Bardzo przyjemnej lektury \u017cycz\u0119, cho\u0107 z pro\u015bb\u0105 o zachowanie ostro\u017cno\u015bci&#8230;<\/p>\n<p><strong>Tomasz Sas <\/strong><br \/><strong>(7 06 2022)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Olga Tokarczuk Empuzjon Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2022 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Czarodziejski D\u00f3\u0142 To jest pomys\u0142 \u2013 osobliwy, ale godzien oczekiwa\u0144 (albo i nadziei zgo\u0142a&#8230;), jakie czytaj\u0105cy \u015bwiat ulokowa\u0142 w spodziewanej postnoblowskiej aktywno\u015bci artystycznej laureatki. T\u0142umy kibic\u00f3w nie wiadomo sk\u0105d wyrojonych (nie tylko \u017cyczliwych) ze znawstwem gapi\u0105 si\u0119 jej na r\u0119ce, grzebi\u0105 w papierach, zadaj\u0105 dociekliwe pytania, coraz swobodniej (ma si\u0119 rozumie\u0107 \u2013 anonimowo) hejtuj\u0105 &#8211; i wstecznie, i na zapas&#8230; A biedna (no, mo\u017ce niezupe\u0142nie) noblistka mi\u0119dzy podr\u00f3\u017cami, promocjami, wyk\u0142adami, wywiadami usi\u0142uje wykroi\u0107 czas na pisanie, bo przecie\u017c musi (cho\u0107 teoretycznie nic nie musi) czym\u015b publiczno\u015b\u0107 zaskoczy\u0107, by dowie\u015b\u0107, \u017ce Nobel to nie kredyt emerytalny. Pomys\u0142, kt\u00f3ry w tym celu zmaterializowa\u0142a \u2013 jako si\u0119 rzek\u0142o: osobliwy i odrobin\u0119 nawet jakby \u0142obuzerski, prowokacyjny, przewrotny \u2013 co do istoty jest jednak literatur\u0105 w stanie czystym, w tym osobnym stanie skupienia materii. Zarazem twardym jak ska\u0142a i nieuchwytnym, p\u0142ynnym, przeciekaj\u0105cym przez palce, roz\u0142a\u017c\u0105cym si\u0119 jak mg\u0142a. Bezwonnym i bezg\u0142o\u015bnym \u2013 ale zarazem przesyconym na przyk\u0142ad jesiennole\u015bnym zapachem g\u00f3r i na przyk\u0142ad akustyk\u0105 wszechobecnej choroby. Koncept u\u017cyty przez Tokarczuk nie jest prozatorskim zamachem na wielk\u0105 powie\u015b\u0107, nie d\u017awiga monumentalnej etykiety. Ot, ma\u0142y przyczynek, mo\u017ce osobisty, l\u017cejszego kalibru aneks do wielkiej dysputy o&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3529,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"Empuzjon","book_review_series":"","book_review_author":"Olga Tokarczuk","book_review_genre":"horror","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"Wydawnictwo Literackie","book_review_release_date":"1 06 2022","book_review_format":"","book_review_pages":"395","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[301,16],"tags":[308],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3527"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3527"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3527\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3743,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3527\/revisions\/3743"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3529"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3527"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3527"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3527"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}