{"id":3517,"date":"2022-05-31T12:29:49","date_gmt":"2022-05-31T10:29:49","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3517"},"modified":"2024-01-31T17:32:43","modified_gmt":"2024-01-31T16:32:43","slug":"bitwa-o-midway","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2022\/05\/31\/bitwa-o-midway\/","title":{"rendered":"Bitwa o Midway"},"content":{"rendered":"\n

Craig L. Symonds\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


<\/strong>Bitwa o Midway
<\/strong>Prze\u0142o\u017cy\u0142 Fabian Tryl
<\/strong>Wydawnictwo Znak Horyzont, Krak\u00f3w 2022<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7
<\/strong>Ocena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/span><\/h4>\n

Nieudana poprawka<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Kid<\/i>\u014d<\/i><\/span> Butai, Kid<\/i>\u014d<\/i><\/span> Butai…<\/i> Brzmi \u0142agodnie \u2013 jak jaki\u015b egzotyczny kwiat albo nazwa potrawy typu miseczka ry\u017cu na s\u0142odko z sojowym mleczkiem. Takie to ju\u017c s\u0105 osobliwo\u015bci j\u0119zyka japo\u0144skiego… Z samego brzmienia s\u0142\u00f3w \u2013 poza nielicznymi wyj\u0105tkami \u2013 nie spos\u00f3b niczego wywnioskowa\u0107 o ich \u0142adunku emocjonalnym. Ale dajmy pok\u00f3j lingwistycznym spl\u0105taniom – tym bardziej, \u017ce nie maj\u0105 jakiegokolwiek znaczenia, poza zabaw\u0105 (pami\u0119tacie \u201eBarwy ochronne\u201d Zanussiego?). W japo\u0144skiej rzeczywisto\u015bci epoki II wojny \u015bwiatowej, a zw\u0142aszcza militarnej, nazwa Kid<\/i>\u014d<\/i><\/span> Butai<\/i> oznacza\u0142a wszystko, co najlepszego Dow\u00f3dztwo Po\u0142\u0105czonej Floty Cesarstwa Nipponu mog\u0142o wystawi\u0107 do boju przeciw ka\u017cdemu przeciwnikowi, kt\u00f3rego \u0142askawie, kieruj\u0105c si\u0119 wol\u0105 bog\u00f3w i najwy\u017cszym rozumem, wskaza\u0142by cesarz. Dok\u0142adnie oznacza to \u201esi\u0142a mobilna\u201d, cho\u0107 istot\u0119 rzeczy samej lepiej oddaje t\u0142umaczenie \u201esi\u0142a uderzeniowa\u201d. Co to by\u0142o? Zgodnie z doktryn\u0105 wojenn\u0105 floty (sk\u0105din\u0105d do\u015b\u0107 \u015bwie\u017cej daty), doktryn\u0105 spersonalizowan\u0105 przez admira\u0142a Isoroku Yamamoto (dow\u00f3dc\u0119 floty od 1 wrze\u015bnia 1939 roku…), ale wymy\u015blon\u0105 g\u0142\u00f3wnie przez genialny \u201estrategiczny m\u00f3zg\u201d cesarskiej marynarki wojennej \u2013 komandora Minoru Gendo \u2013 by\u0142o to zgrupowanie sze\u015bciu najwi\u0119kszych lotniskowc\u00f3w floty, przenosz\u0105cych \u0142\u0105cznie na pok\u0142adach ponad czterysta samolot\u00f3w bombowych, torpedowych i my\u015bliwskich.<\/p>\n

W owym czasie \u2013 czyli w latach trzydziestych XX wieku flota japo\u0144ska – podobnie jak konkurencyjne (i por\u00f3wnywalne z ni\u0105) floty ameryka\u0144ska i brytyjska (bo zaprzyja\u017anione z japo\u0144sk\u0105 marynarki niemiecka i w\u0142oska mia\u0142y jednak inne programy i priorytety) \u2013 trawiona by\u0142a od wewn\u0105trz (czyli strukturalnie i koncepcyjnie) pewnym sporem intelektualno-strategiczno-personalnym mi\u0119dzy admira\u0142ami \u201epancernikowymi\u201d a admira\u0142ami \u201elotniskowcowymi\u201d. To tak w najwi\u0119kszym skr\u00f3cie… Innymi s\u0142owy: chodzi\u0142o o to, jak mierzy\u0107 (a potem wykorzystywa\u0107) si\u0142\u0119 ognia jednostek p\u0142ywaj\u0105cych \u2013 wielko\u015bci\u0105 kalibr\u00f3w i liczb\u0105 luf artylerii g\u0142\u00f3wnej tudzie\u017c mas\u0105 jej salwy, czy te\u017c liczb\u0105 i zasi\u0119giem torped tudzie\u017c bomb lotniczych przenoszonych przez samoloty pok\u0142adowe. Sp\u00f3r na gruncie teoretycznym \u2013 na papierze z wyliczeniami i na mapach \u2013 mia\u0142 wiele interesuj\u0105cych dylemat\u00f3w, nie zawsze rozstrzyganych przy udziale praw logiki czy matematyki. W wielu flotach \u015bwiata, zw\u0142aszcza tych z wielowiekowymi tradycjami, przywi\u0105zanie do regu\u0142 i u\u015bwi\u0119conych hierarchii parali\u017cowa\u0142o proces decyzyjny w sytuacjach nietypowych, wykraczaj\u0105cych poza rutyn\u0119. Ba, wr\u0119cz zabronione by\u0142o stawianie pyta\u0144, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o sk\u0142adaniu raport\u00f3w z nowymi pomys\u0142ami na pi\u015bmie. No i ta pogarda dla fakt\u00f3w \u2013 im wi\u0119cej pask\u00f3w na r\u0119kawach, tym wi\u0119ksza…<\/p>\n

Mnie na przyk\u0142ad o zdumienie i zaraz potem o g\u0142\u0119bok\u0105 refleksj\u0119 nad osobliwo\u015bciami pokr\u0119tnej natury ludzkiego umys\u0142u zawsze przyprawia\u0142a konieczno\u015b\u0107 zrozumienia, \u017ce w najkorzystniejszych okoliczno\u015bciach prowadzenia ognia zasi\u0119g artylerii g\u0142\u00f3wnej najpot\u0119\u017cniejszych pancernik\u00f3w oscylowa\u0142 w granicach 20 \u2013 no, najwy\u017cej (i raczej teoretycznie…) 25 mil morskich, czyli mniej wi\u0119cej w granicach widoczno\u015bci po horyzont (maksymalnie w idealnych warunkach 28 mil…), a zwyk\u0142y samolot przesuwa\u0142 t\u0119 granic\u0119 kilkakrotnie \u2013 wraz z identyczn\u0105, je\u015bli nie wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0105 ognia. I cho\u0107 przekalkulowano to na papierze i dowiedziono na manewrach, pancernikowi admira\u0142owie uparcie trzymali si\u0119 mniemania, \u017ce lufa (najlepiej kalibru oko\u0142o 460 milimetr\u00f3w) jest lepsza od samolotu bombowego czy torpedowego, przenosz\u0105cego p\u00f3\u0142tonowy \u0142adunek wybuchowy o 300 kilometr\u00f3w dalej. Intelekt ludzki doprawdy bywa zadziwiaj\u0105cy…<\/p>\n

No, ale wobec niemo\u017cno\u015bci definitywnego rozstrzygni\u0119cia i przes\u0105dzenia sporu w marynarce cesarskiej Japonii zapanowa\u0142a boska (i delikatna) r\u00f3wnowaga. Si\u0142y pancerne by\u0142y oczkiem w g\u0142owach i dum\u0105 admira\u0142\u00f3w (superpancerniki \u201eYamato\u201d, \u201eMusashi\u201d i \u201eShinano\u201d – ten trzeci w budowie), cho\u0107 roli nie odegra\u0142y \u017cadnej, poza generowaniem koszt\u00f3w. Ale frakcja post\u0119powych admira\u0142\u00f3w lotniskowcowych wywalczy\u0142a, \u017ce dwa kad\u0142uby po circa 40 tysi\u0119cy ton, szykowane dla pancernik\u00f3w (co zakwestionowano w traktacie waszyngto\u0144skim) przebudowano na lotniskowce, po mniej wi\u0119cej 90 samolot\u00f3w r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w ka\u017cdy. Dzi\u0119ki tej decyzji zasoby marynarki powi\u0119kszy\u0142y si\u0119 o okr\u0119ty \u201eKaga\u201d i \u201eAkagi\u201d. Poza nimi flota zbudowa\u0142a jeszcze cztery du\u017ce okr\u0119ty tego typu \u2013 dwa ca\u0142kiem nowe, zaprojektowane jako lotniskowce \u201eSh\u014d<\/span>kaku\u201d i \u201eZuikaku\u201d (po mniej wi\u0119cej 32 tys. ton i po 72 samoloty) i dwa na adaptowanych kad\u0142ubach: \u201eS\u014d<\/span>ry\u016b<\/span>\u201d oraz \u201eHiry\u016b<\/span>\u201d (oba po mniej wi\u0119cej 20 tys. ton i 60 samolot\u00f3w w \u0142adowniach-hangarach).<\/p>\n

W tych okoliczno\u015bciach admira\u0142 Yamamoto mia\u0142 do dyspozycji sze\u015b\u0107 ca\u0142kiem sporych okr\u0119t\u00f3w, z kt\u00f3rych sformowa\u0142 \u2013 dzi\u0119ki sugestiom komandora Gendy \u2013 jeden zesp\u00f3\u0142 uderzeniowy; kilka mniejszych lotniskowc\u00f3w ze wzgl\u0119d\u00f3w technicznych (po prostu by\u0142y zbyt powolne) nie nadawa\u0142o si\u0119 do wsp\u00f3lnej s\u0142u\u017cby. Kid<\/i>\u014d<\/i><\/span> Butai<\/i> rozpocz\u0119\u0142a wojn\u0119 Japonii z USA i zada\u0142a natychmiastowy, spektakularny oraz bolesny (technicznie i presti\u017cowo) cios marynarce Stan\u00f3w Zjednoczonych, niszcz\u0105c trzon Floty Pacyfiku w bazie Pearl Harbor na Hawajach. Dow\u00f3dca Kid<\/i>\u014d<\/i><\/span> Butai<\/i>, wiceadmira\u0142 Ch\u016b<\/span>ichi Nagumo, okry\u0142 si\u0119 s\u0142aw\u0105, czego propaganda wojenna Nipponu nie omieszka\u0142a skwapliwie wykorzysta\u0107, ale zwyci\u0119ski, zab\u00f3jczy atak mia\u0142 rozleg\u0142e konsekwencje, kt\u00f3rych Japo\u0144czycy zapewne woleliby unikn\u0105\u0107…<\/p>\n

Po pierwsze \u2013 z czego Yamamoto zdawa\u0142 sobie bole\u015bnie spraw\u0119, ale nie zdo\u0142a\u0142 przekona\u0107 nikogo w rz\u0105dzie ani w dow\u00f3dztwie armii \u2013 wyrz\u0105dzone w ataku straty materialne i militarne by\u0142y doprawdy drugo-, a mo\u017ce nawet trzeciorz\u0119dne wobec wywo\u0142ania zjawiska d\u0142ugotrwa\u0142ego i powszechnego… wkurwienia spo\u0142ecze\u0144stwa ameryka\u0144skiego, co nies\u0142ychanie wzmog\u0142o jego zdolno\u015bci mobilizacyjne. Po drugie \u2013 wielkie zwyci\u0119stwo w Per\u0142owej Zatoce, w postaci pos\u0142ania na dno (p\u0142ytko sk\u0105din\u0105d) trzonu si\u0142 pancernych ameryka\u0144skiej floty, wymusi\u0142o na sztabowcach marynarki USA b\u0142yskawiczn\u0105 i troch\u0119 improwizowan\u0105 zmian\u0119 koncepcji strategicznych u\u017cycia okr\u0119t\u00f3w \u2013 po prostu musieli walczy\u0107 tym, co im zosta\u0142o. A zosta\u0142y… lotniskowce, wi\u0119c to do nich trzeba by\u0142o dopasowa\u0107 plany wojenne na morzu. Tak si\u0119 bowiem z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce samoloty Nagumo nie zbombardowa\u0142y \u017cadnego lotniskowca w Pearl, bo… ich tam nie by\u0142o (akurat wysz\u0142y z portu). Po akcji napaleni entuzja\u015bci zarzucali Nagumo, \u017ce nie uruchomi\u0142 drugiej fali nalotu, by dobi\u0107 baz\u0119 w Pearl, ale Yamamoto, cho\u0107 nie mia\u0142 wysokiego mniemania o rycerskich cnotach i sk\u0142onno\u015bci swego podw\u0142adnego do bitewnego hazardu, tym razem got\u00f3w by\u0142 mu wybaczy\u0107 nadmiern\u0105 pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107. W\u0142a\u015bnie przez te lotniskowce, kt\u00f3rych nie by\u0142o. Wprawdzie Kid<\/i>\u014d<\/i><\/span> Butai<\/i> mog\u0142a na nie zapolowa\u0107, ale r\u00f3wnie dobrze to Amerykanie mogli zaskoczy\u0107 Kid<\/i>\u014d<\/i><\/span> Butai <\/i>ze spuszczonymi portkami \u2013 w trakcie tankowania albo przezbrajania eskadr na przyk\u0142ad…<\/p>\n

A gdyby kt\u00f3ry\u015b z admira\u0142\u00f3w pancernikowych po Pearl jeszcze podskakiwa\u0142, to wystarczy\u0142o podrzuci\u0107 mu na biurko kr\u00f3tki (bo i sama akcja trwa\u0142a kr\u00f3tko) raport z pewnego wydarzenia na Malajach \u2013 10 grudnia 1941 roku, ledwie trzy dni po Pearl… Wprawdzie dotyczy\u0142o ono g\u0142\u00f3wnie Royal Navy \u2013 trzeciej (i nieznacznie tylko zaanga\u017cowanej) strony konfliktu pacyficznego, ale by\u0142o za to niezwykle wymowne, zgo\u0142a podr\u0119cznikowe. Oto zesp\u00f3\u0142 dw\u00f3ch wielkich okr\u0119t\u00f3w kr\u00f3lewskiej floty \u2013 nowy pancernik HMS \u201ePrince of Wales\u201d (rocznik 1939), opromieniony morsk\u0105 chwa\u0142\u0105 po udziale w akcji zatopienia \u201eBismarcka\u201d na Atlantyku, oraz kr\u0105\u017cownik liniowy HMS \u201eRepulse\u201d (w s\u0142u\u017cbie od 1916 roku) \u2013 teoretycznie mia\u0142 zapobiec desantowi japo\u0144skiej armii na Malajach. Ale w pobli\u017cu portu Kuantan japo\u0144skie lotnictwo bombowo-torpedowe startuj\u0105ce z baz w Indochinach, dopad\u0142o s\u0142abo broniony z powietrza zesp\u00f3\u0142 \u2013 w ci\u0105gu niespe\u0142na p\u00f3\u0142torej godziny oba wielkie okr\u0119ty posz\u0142y na dno, bowiem \u015brodkami w\u0142asnymi i lichej eskorty nie potrafi\u0142y si\u0119 obroni\u0107. I to w zasadzie by\u0142 spektakularny koniec pancernik\u00f3w w planowaniu i przeprowadzaniu operacji morskich. Te, kt\u00f3re zosta\u0142y w s\u0142u\u017cbie, spad\u0142y do roli silnej eskorty zespo\u0142\u00f3w lotniskowc\u00f3w (po wzmocnieniu ich artylerii przeciwlotniczej, nawet kosztem zdj\u0119cia artylerii g\u0142\u00f3wnej…). Aha, u\u017cywano ich te\u017c w roli p\u0142ywaj\u0105cych baterii artyleryjskiego wsparcia operacji desantowych.<\/p>\n

Admira\u0142 Yamamoto i jego sztabowcy, cho\u0107 formalnie odnie\u015bli wielkie sukcesy, czuli jednak pewien niedosyt, a nawet co\u015b w rodzaju w\u0105tpliwo\u015bci i lekkiego mrowienia na plecach. To przez te lotniskowce, kt\u00f3rych nie by\u0142o w Pearl. Zdecydowano zatem o konieczno\u015bci niezw\u0142ocznego poszukiwania okazji do… poprawki rezultat\u00f3w pierwszego starcia. P\u00f3ki japo\u0144ska przewaga na morzu i w powietrzu (tak si\u0119 przynajmniej zdawa\u0142o cesarskim admira\u0142om) jest wyra\u017ana i poma\u0142u rosn\u0105ca. I o tym w\u0142a\u015bnie traktuje fundamentalna, wyczerpuj\u0105ca temat, wszechstronna praca Craiga L. Symondsa – \u201eBitwa o Midway\u201d. To wielce satysfakcjonuj\u0105ca lektura…<\/p>\n

Autor, chwalony ju\u017c bez umiaru w tym blogu z okazji wydania monumentalnej \u201eII wojny \u015bwiatowej na morzu\u201d, tym razem wspi\u0105\u0142 si\u0119 na wy\u017cyny precyzji dokumentalnej, z mistrzostwem rasowego opowiadacza oscyluj\u0105c mi\u0119dzy relacjonowaniem rozstrzygaj\u0105cych sztabowych gier wojennych z udzia\u0142em setki admira\u0142\u00f3w, a prze\u017cyciami zestrzelonego pilota (w randze podporucznika), dwa dni kolebi\u0105cego si\u0119 na \u015brodku oceanu w trac\u0105cej powoli powietrze ratunkowej tratewce typu dinghy. Symonds z mistrzowsk\u0105 wpraw\u0105 potrafi przej\u015b\u0107 od og\u00f3\u0142u do szczeg\u00f3\u0142u i z powrotem, jednako przykuwaj\u0105c uwag\u0119 czytelnika i bezkolizyjnie \u0142\u0105cz\u0105c perspektywy w\u0105skie oraz szerokie. Ten styl narracji, wykoncypowany i z sukcesem wypr\u00f3bowany przed laty przez Corneliusa Ryana w \u201eNajd\u0142u\u017cszym dniu\u201d (1959) – epopei o l\u0105dowaniu w Normandii, zdominowa\u0142 monumentaln\u0105 literatur\u0119 batalistyczn\u0105. Lecz c\u00f3\u017c \u2013 nie jest to \u0142atwa formu\u0142a opowiadania. Nie do\u015b\u0107, \u017ce trzeba si\u0119 przekopa\u0107 przez tysi\u0105ce map i stron dokument\u00f3w sztabowych, to jeszcze brn\u0105\u0107 wypada przez niemniej obfity urobek pami\u0119tnikarski, przez relacje osobiste uczestnik\u00f3w wydarze\u0144 na r\u00f3\u017cnych szczeblach, a do tego wszystko to trzeba skorelowa\u0107, poustawia\u0107 w jakim takim porz\u0105dku, dopasowa\u0107 (na og\u00f3\u0142 robi\u0105 si\u0119 z takiej narracji najwi\u0119ksze puzzle \u015bwiata) i przede wszystkim zweryfikowa\u0107, zweryfikowa\u0107, zweryfikowa\u0107… Symonds posiad\u0142 wszystkie niezb\u0119dne umiej\u0119tno\u015bci \u2013 i jako profesor historii, i jako oficer rezerwy (w stopniu kapitana) marynarki – chocia\u017c, jak si\u0119 wydaje, na morzu nigdy nie s\u0142u\u017cy\u0142; p\u0142ywa\u0142 co najwy\u017cej incydentalnie, go\u015bcinnie…). No i zrobi\u0142 z tych umiej\u0119tno\u015bci u\u017cytek!<\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie mam najmniejszego zamiaru streszcza\u0107 relacji Symondsa \u2013 czytajcie sami, bo jest co czyta\u0107! Szczeg\u00f3\u0142 goni szczeg\u00f3\u0142, rozwa\u017cania strategiczne i operacyjne skomponowane s\u0105 z setkami okruszkowych, cz\u0119sto jedno- lub p\u00f3\u0142zdaniowych relacji uczestnik\u00f3w. Nie spos\u00f3b si\u0119 oderwa\u0107 od lektury. Dopiero przy wnioskach warto zwolni\u0107, zatrzyma\u0107 si\u0119 wr\u0119cz, nawet troch\u0119 zawr\u00f3ci\u0107 i pospekulowa\u0107. Do tej bowiem pory w zasadzie w opisach i analizach (czasem nawet bardzo powa\u017cnych, robionych ca\u0142kiem serio \u2013 bez taniej publicystyki i propagandy) dominowa\u0142 pierwiastek transcendentalny, przypisuj\u0105cy ameryka\u0144skie zwyci\u0119stwo… ingerencji si\u0142 nadprzyrodzonych, ingerencji wr\u0119cz nazywanej cudem. Symonds cudowno\u015b\u0107 Midway odrzuca, argumentuj\u0105c, \u017ce to po prostu kilku ameryka\u0144skich admira\u0142\u00f3w (Nimitz, Fletcher, Spruance) i wy\u017cszych oficer\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie wywiadu i lotnictwa pok\u0142adowego), wykaza\u0142o si\u0119 profesjonalizmem najwy\u017cszej pr\u00f3by, dobrym przygotowaniem, inteligencj\u0105 ponad potrzeby s\u0142u\u017cby, umiej\u0119tno\u015bci\u0105 szybkiej reakcji na zmienne warunki, zdolno\u015bci\u0105 improwizacji, skalkulowanego ryzyka oraz \u2013 last but not least<\/i> \u2013 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 s\u0142uchania m\u0105drych podw\u0142adnych (wraz z umiej\u0119tno\u015bci\u0105 odr\u00f3\u017cniania bez sentyment\u00f3w – m\u0105drych od g\u0142upich), Czyli tym wszystkim, czego marynarka wymaga od swego oficera (niezale\u017cnie od stopnia). Szcz\u0119\u015bliwie si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce akurat ta garstka podejmowa\u0142a kluczowe decyzje (albo potrafi\u0142a si\u0119 im przeciwstawi\u0107). Czyli nic cudownego \u2013 po prostu dobrzy ludzie…<\/p>\n

Oczywi\u015bcie trzeba przyj\u0105\u0107 racjonalne za\u0142o\u017cenie, \u017ce w tym starciu to nie przypadek odegra\u0142 zasadnicz\u0105 rol\u0119. Ale… W cudowno\u015bci mechanizm\u00f3w wojny tkwi by\u0107 mo\u017ce co\u015b romantycznego, nieoczekiwanego… No bo jak to? S\u0142absi jednak wygrywaj\u0105? Co\u015b w tym musi by\u0107 cudownego. Ale mo\u017ce \u2013 analizuj\u0105c wojn\u0119 – trzeba po prostu robi\u0107 bardziej pog\u0142\u0119bione analizy; liczy\u0107 nie tylko lufy, samoloty, ludzi, wag\u0119 salwy burtowej czy grubo\u015b\u0107 pancerza. Chyba jednak trzeba pomierzy\u0107 (cho\u0107 to trudne, zgo\u0142a niemo\u017cliwe) inne imponderabilia towarzysz\u0105ce walcz\u0105cym stronom. Ale dlaczego bitwa o ma\u0142y atol zagubiony dok\u0142adnie na \u015brodku oceanu (nazwa Midway to oznacza…) by\u0142a a\u017c tak prze\u0142omowa? Odpowied\u017a jest prosta. Jedna z walcz\u0105cych stron mia\u0142a du\u017ce mo\u017cliwo\u015bci odtworzenia zasob\u00f3w, si\u0142 i zdolno\u015bci bojowych, druga \u2013 nie mia\u0142a ich prawie wcale. Po stracie czterech lotniskowc\u00f3w (trzech w ci\u0105gu kilkunastu minut walki, czwartego jeszcze tego samego dnia, przed zachodem s\u0142o\u0144ca) Japonia nie mia\u0142a czym ich zast\u0105pi\u0107. Amerykanie przeciwnie \u2013 ich mo\u017cliwo\u015bci replikacji si\u0142 by\u0142y w zasadzie nieograniczone. Stocznie, fabryki samolot\u00f3w, szko\u0142y pilota\u017cu pracowa\u0142y jak ta\u015bmy w fabryce Forda w Dearborn. O wyniku wojny na morzu przes\u0105dzi\u0142y r\u00f3\u017cnice potencja\u0142\u00f3w gospodarczych. Ofiara krwi, zuchwa\u0142o\u015b\u0107, odwaga i dyscyplina to nie wszystko \u2013 wa\u017cne, czy z pochylni stoczniowych statki i okr\u0119ty spadaj\u0105 jak kie\u0142baski do kot\u0142a. Tamta wojna nie by\u0142a ani rycerzem na bia\u0142ym koniu, ani marynarzem za sterem szar\u017cuj\u0105cego z torpedami okr\u0119tu \u2013 by\u0142a robotnikiem (p\u0142ci obojga zreszt\u0105) ze spawark\u0105 czy nitownic\u0105 w stoczni, hutnikiem walcuj\u0105cym pancerne blachy. Warto i wypada o tym pami\u0119ta\u0107.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(31 05 2022)<\/strong><\/p>\n

PS. Wyrazi\u0142em kiedy\u015b przekonanie, \u017ce kt\u00f3ry\u015b z zespo\u0142\u00f3w redaguj\u0105cych wydawnictwa Znak upora si\u0119 w daj\u0105cej si\u0119 przewidzie\u0107 przysz\u0142o\u015bci z zawi\u0142o\u015bciami tytulatury i nazw stopni wojskowych w marynarce wojennej Stan\u00f3w Zjednoczonych. Mo\u017ce tak si\u0119 stanie \u2013 ale jeszcze nie tym razem. Tym razem wci\u0105\u017c mamy chaos w u\u017cywaniu rang i t\u0142umaczeniu ich nazw na polski. Z lektury \u201eBitwy o Midway\u201d odnios\u0142em wra\u017cenie, \u017ce w tej wojnie w og\u00f3le nie uczestniczyli kapitanowie, czyli oficerowie najwy\u017csi rang\u0105 w grupie oficer\u00f3w m\u0142odszych \u2013 oficerowie podstawowi w \u0142a\u0144cuchu dowodzenia, pe\u0142ni\u0105cy funkcje dow\u00f3dc\u00f3w pododdzia\u0142\u00f3w \u2013 a w lotnictwie pok\u0142adowym marynarki \u2013 dow\u00f3dc\u00f3w eskadr, zast\u0119pc\u00f3w dow\u00f3dc\u00f3w dywizjon\u00f3w, je\u015bli tak\u0105 funkcj\u0119 przewidywa\u0142a tabela etat\u00f3w, a czasem zgo\u0142a dow\u00f3dc\u00f3w dywizjon\u00f3w; a poza tym w marynarce kapitanowie bywali dow\u00f3dcami mniejszych okr\u0119t\u00f3w, a\u017c do klasy niszczycieli w\u0142\u0105cznie. A tu u Symondsa pustka \u2013 w og\u00f3le nie ma kapitan\u00f3w w tej marynarce. To znaczy oczywi\u015bcie s\u0105, tylko zostali \u017ale przet\u0142umaczeni i \u017ale przyswojeni. Ot\u00f3\u017c w US Navy by\u0142y w owym czasie (s\u0105 i teraz) trzy stopnie oficer\u00f3w m\u0142odszych: ensign<\/i> (podporucznik \u2013 dos\u0142ownie oficer sygna\u0142owy; tradycja zawleczona jeszcze z epoki \u017caglowc\u00f3w), lieutenant junior grade<\/i> (porucznik) i lieutenant<\/i> (znaczy kapitan, cho\u0107 w t\u0142umaczeniu dos\u0142ownym, mechanicznym \u2013 oczywi\u015bcie lieutenant<\/i> to porucznik…). Wi\u0119c wsz\u0119dzie tam u Symondsa, gdzie pojawia si\u0119 ranga porucznika, mo\u017ce te\u017c chodzi\u0107 o kapitana; trzeba zatem kontekst zbada\u0107. W obr\u0119bie stopni oficer\u00f3w starszych te\u017c (w t\u0142umaczeniu na nasze…) niez\u0142y ba\u0142agan. Najni\u017cszy to lieutenant commander<\/i>, czyli komandor podporucznik, potem idzie commander<\/i> \u2013 komandor porucznik i na ko\u0144cu captain<\/i> \u2013 czyli komandor tzw. pe\u0142ny. Ale a\u017c si\u0119 prosi, by angielskie s\u0142\u00f3wko \u201ecaptain\u201d<\/i> t\u0142umaczy\u0107 jako kapitan. Rozumiem, ale to niedobrze… A poza tym w marynarce wojennej s\u0142owo to ma tylko jedno znaczenie: jest nazw\u0105 stopnia wojskowego. Nie mo\u017cna go u\u017cy\u0107 jako zamiennika s\u0142owa dow\u00f3dca. Kapitan w znaczeniu dow\u00f3dca jednostki p\u0142ywaj\u0105cej jest tylko dopuszczalny w marynarce handlowej. We flocie wojennej dow\u00f3dca okr\u0119tu to dow\u00f3dca okr\u0119tu. Tylko. Czyli po angielsku commanding officer<\/i> albo officer-in-charge<\/i>; czasem zwyczajowo, skr\u00f3towo, kolokwialnie \u2013 skipper<\/i>. \u017bywi\u0119 nadziej\u0119, \u017ce kto\u015b to kiedy\u015b opanuje \u2013 nie tylko w Znaku; w innych wydawnictwach te\u017c… I jeszcze jedno przy okazji \u2013 stosowana w Japonii regu\u0142a zapisu japo\u0144skich nazwisk ka\u017ce umieszcza\u0107 najpierw miano rodowe, a potem imi\u0119 indywidualne. U nas odwrotnie. I co do zasady \u2013 mo\u017cna stosowa\u0107 w praktyce nasz zapis wobec japo\u0144skich nazwisk \u2013 czyli imi\u0119\/nazwisko. W monumentalnych drukach tego typu, jak \u201eBitwa o Midway\u201d warto by\u0142oby si\u0119 postara\u0107 o ujednolicenie \u2013 mo\u017cna tak, mo\u017cna odwrotnie, ale zawsze tak samo i wobec wszystkich. Bo teraz taki na przyk\u0142ad wspomniany chwalebnie sk\u0105din\u0105d komandor Genda raz jest Genda Minoru, innym razem Minoru Genda. Mo\u017cna pomy\u015ble\u0107, \u017ce to dwaj r\u00f3\u017cni faceci… TS.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Craig L. Symonds\u00a0 Bitwa o Midway Prze\u0142o\u017cy\u0142 Fabian Tryl Wydawnictwo Znak Horyzont, Krak\u00f3w 2022 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 Nieudana poprawka Kid\u014d Butai, Kid\u014d Butai… Brzmi \u0142agodnie \u2013 jak jaki\u015b egzotyczny kwiat albo nazwa potrawy typu miseczka ry\u017cu na s\u0142odko z sojowym mleczkiem. Takie to ju\u017c s\u0105 osobliwo\u015bci j\u0119zyka japo\u0144skiego… Z samego brzmienia s\u0142\u00f3w \u2013 poza nielicznymi wyj\u0105tkami \u2013 nie spos\u00f3b niczego wywnioskowa\u0107 o ich \u0142adunku emocjonalnym. Ale dajmy pok\u00f3j lingwistycznym spl\u0105taniom – tym bardziej, \u017ce nie maj\u0105 jakiegokolwiek znaczenia, poza zabaw\u0105 (pami\u0119tacie \u201eBarwy ochronne\u201d Zanussiego?). W japo\u0144skiej rzeczywisto\u015bci epoki II wojny \u015bwiatowej, a zw\u0142aszcza militarnej, nazwa Kid\u014d Butai oznacza\u0142a wszystko, co najlepszego Dow\u00f3dztwo Po\u0142\u0105czonej Floty Cesarstwa Nipponu mog\u0142o wystawi\u0107 do boju przeciw ka\u017cdemu przeciwnikowi, kt\u00f3rego \u0142askawie, kieruj\u0105c si\u0119 wol\u0105 bog\u00f3w i najwy\u017cszym rozumem, wskaza\u0142by cesarz. Dok\u0142adnie oznacza to \u201esi\u0142a mobilna\u201d, cho\u0107 istot\u0119 rzeczy samej lepiej oddaje t\u0142umaczenie \u201esi\u0142a uderzeniowa\u201d. Co to by\u0142o? Zgodnie z doktryn\u0105 wojenn\u0105 floty (sk\u0105din\u0105d do\u015b\u0107 \u015bwie\u017cej daty), doktryn\u0105 spersonalizowan\u0105 przez admira\u0142a Isoroku Yamamoto (dow\u00f3dc\u0119 floty od 1 wrze\u015bnia 1939 roku…), ale wymy\u015blon\u0105 g\u0142\u00f3wnie przez genialny \u201estrategiczny m\u00f3zg\u201d cesarskiej marynarki wojennej \u2013 komandora Minoru Gendo \u2013 by\u0142o to zgrupowanie sze\u015bciu najwi\u0119kszych lotniskowc\u00f3w floty, przenosz\u0105cych \u0142\u0105cznie na pok\u0142adach ponad czterysta samolot\u00f3w bombowych, torpedowych i my\u015bliwskich. W owym…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3519,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"Bitwa o Midway. Najwa\u017cniejsza bitwa morska XX wieku","book_review_series":"","book_review_author":"Craig L. Symonds","book_review_genre":"naukowa monografia hstoryczna","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"Wydawnictwo Znak Horyzont","book_review_release_date":"26 05 2022","book_review_format":"","book_review_pages":"512","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[36,27,342],"tags":[379],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3517"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3517"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3517\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4539,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3517\/revisions\/4539"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3519"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3517"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3517"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3517"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}