{"id":3466,"date":"2022-05-10T17:19:50","date_gmt":"2022-05-10T15:19:50","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3466"},"modified":"2024-03-25T02:53:14","modified_gmt":"2024-03-25T01:53:14","slug":"tatuaz-z-tryzubem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2022\/05\/10\/tatuaz-z-tryzubem\/","title":{"rendered":"Tatua\u017c z tryzubem"},"content":{"rendered":"\n

Ziemowit Szczerek\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Tatua\u017c z tryzubem <\/strong>
Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2022 \u2013 wydanie III<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 2\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Russkij wajennyj karabl’ \u2013 idi nachuj!<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Z ci\u0119\u017ckim sercem i pewn\u0105 tak\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105 – niepewnie rekomenduj\u0119 lektur\u0119 tego \u201eszczerka\u201d. Autora \u2013 Ziemowita Szczerka (rocznik 1978; jest akurat w wieku mojego syna…) – dziennikarza, publicyst\u0119, w\u0119drownego reportera i prozaika \u2013 lubi\u0119, powa\u017cam i zaliczam do \u015bcis\u0142ej czo\u0142\u00f3wki najt\u0119\u017cszych (metaforycznie, nie w sensie \u015bcis\u0142ym) pi\u00f3r, jakie si\u0119 przytrafi\u0142y Polsce w jego pokoleniu. \u201eSi\u00f3demka\u201d i \u201eMi\u0119dzymorze\u201d Szczerka to dwie ksi\u0105\u017cki o podstawowym znaczeniu \u2013 je\u015bli kto\u015b chce zrozumie\u0107 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 Polsk\u0119 i ten \u015bwiata wyimek dooko\u0142a Polski. Ba, pozwalam sobie \u015bmia\u0142o postawi\u0107 tez\u0119, \u017ce w kwestii zrozumienia tego \u201ewyimka \u015bwiata dooko\u0142a Polski\u201d (ergo: Ba\u0142kania z omast\u0105 i przyleg\u0142o\u015bciami…) Szczerek dogoni\u0142 klasyka Stasiuka, a mo\u017ce nawet \u017adziebko przeskoczy\u0142. \u201eMi\u0119dzymorze\u201d to za\u015b naprawd\u0119 dzie\u0142o fundamentalne (i demaskatorskie) w sensie \u015bcis\u0142ym.<\/p>\n

Owszem \u2013 pisze Szczerek w stylu zwanym gonzo, niekoniecznie powszechnie akceptowanym w kr\u0119gach wysoce zintelektualizowanych. Mnie wszelako nie przeszkadza awanturnicze zuchwalstwo, wielce osobista nuta i pikarejska w istocie natura jego narz\u0119dzi, kt\u00f3rymi lepi s\u0142owa w zdania. Co wi\u0119cej \u2013 mniemam, i\u017c styl gonzo ma dodatkowo w\u0142a\u015bciwo\u015bci terapeutyczne… Chorym na nadci\u015bnienie, migotanie i inne przypad\u0142o\u015bci sercowo-krwiono\u015bne znany jest zbawienny wp\u0142yw lek\u00f3w umiarkowanie rozrzedzaj\u0105cych krew \u2013 takiego cho\u0107by acenokumarolu na przyk\u0142ad, dzia\u0142aj\u0105cego przeciwzakrzepowo. Ot\u00f3\u017c styl gonzo \u2013 u\u017cywany z umiarem i pomys\u0142owo \u2013 zapobiega zakrzepom intelektualnym, co w prozie o ambicjach reportersko-publicystycznych ma podstawowe znaczenie. Chodzi o ten luzik, odpuszczenie sobie prawide\u0142 symetrycznego obiektywizmu, ka\u017c\u0105cego w ka\u017cdej sytuacji obserwowa\u0107 \u015bwiat z pozycji m\u0119drca z wetkni\u0119tym w dup\u0119 d\u0142ugim i niewygodnym kijem. W\u0142a\u015bciwo\u015bci formalne tudzie\u017c intelektualne stylu gonzo pozwalaj\u0105 na b\u0142yskotliwe i nieskr\u0119powane profesjonalnymi wymogami analizy \u2013 mo\u017cna te\u017c od razu i niepostrze\u017cenie przechodzi\u0107 do proroczych publicystycznych syntez, z pomini\u0119ciem etapu w\u0105tpliwo\u015bci, jakie powinny trapi\u0107 solennego, \u201eodpowiedzialnego\u201d reportera… Ten styl lubi\u0119; sam zreszt\u0105 czasem (za rzadko, za rzadko…) praktykowa\u0142em gonzo. I potrafi\u0119, jak s\u0105dz\u0119, odr\u00f3\u017cni\u0107 autentyczne gonzo od mistyfikacji ad usum plebei<\/i>…<\/p>\n

Dlatego tym bardziej z ci\u0119\u017ckim sercem i pewn\u0105 tak\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105 niepewnie rekomenduj\u0119 lektur\u0119 (dla niekt\u00f3rych ponown\u0105) \u201eTatua\u017cu z tryzubem\u201d – wydanego sk\u0105din\u0105d w zupe\u0142nie innej rzeczywisto\u015bci po raz pierwszy, bo w roku bodaj\u017ce 2015. Tymczasem trzecie wydanie to ca\u0142kiem inny czas, inny \u015bwiat. Po prostu nagle przedmiot g\u0142\u00f3wny i podmioty reporterskiej penetracji Szczerka przesta\u0142y istnie\u0107. Zwyczajnie \u2013 tamtej Ukrainy ju\u017c nie ma i \u2013 o\u015bmielam si\u0119 przypuszcza\u0107 \u2013 nigdy ju\u017c nie b\u0119dzie. \u201eTatua\u017c z tryzubem\u201d ma warto\u015b\u0107 zaledwie historyczn\u0105, i to wcale nie w g\u0142\u00f3wnym nurcie refleksji nad dziejami. Ot, zwyczajnie \u2013 pami\u0105tka z przesz\u0142o\u015bci, ciekawostka krajoznawczo-etnograficzna, dokumentalna poniek\u0105d lub zgo\u0142a archiwalna, ale bez \u017cadnego znaczenia serio dla tera\u017aniejszo\u015bci, ani tym mocniej – dla przysz\u0142o\u015bci. Nie ulega przy tym w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Szczerek pisa\u0107 potrafi. Jego talenty podpatrywacza i pods\u0142uchiwacza (oraz \u2013 nolens volens<\/i> \u2013 podjadacza i popijacza) najwy\u017cszej s\u0105 pr\u00f3by i w innych okoliczno\u015bciach emanowa\u0142yby \u2013 jak zawsze \u2013 pe\u0142nym, chwalebnym blaskiem. On to umie. Jego fabularne etiudki, zakotwiczone tu i \u00f3wdzie w g\u0119stej kaszy ca\u0142ej opowie\u015bci, s\u0105 nadal pierwszorz\u0119dne i wci\u0105\u017c zachowuj\u0105 walory prozy reporterskiej najwy\u017cszego lotu. W\u0142\u0105cznie z moim ulubionym fragmencikiem-brylancikiem o zimowym nocnym przej\u015bciu spod piramidy schod\u00f3w cerkwi \u015bw. Andrzeja na Podo\u0142 i z powrotem, zalodzonym i stromym trawersem przez niebezpieczny (nawet latem) Andrijewskij Izwiz, pod czujnym okiem wariata zreszt\u0105…<\/p>\n

Takich reporterskich pere\u0142ek jest w \u201eTatua\u017cu…\u201d znacznie wi\u0119cej. Do niedawna, opr\u00f3cz czysto literackiej urody mia\u0142y one warto\u015b\u0107 poznawcz\u0105, bowiem opisywa\u0142y i komentowa\u0142y Ukrain\u0119 jako tak\u0105 \u2013 jaka by\u0142a i by\u0107 mia\u0142a czort znajet’<\/i> jak d\u0142ugo jeszcze. Tak si\u0119 wszystkim wydawa\u0142o \u2013 nie tylko Szczerkowi… A relacje z wieloMajdanowej rewolucji mia\u0142y (i nadal maj\u0105) swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 dynamik\u0119, temperatur\u0119 tudzie\u017c osobliwy kombatancki charakter \u2013 dzi\u015b ju\u017c archiwalny i \u017cadnych nie poruszaj\u0105cy emocji. Czemu? O tym za chwil\u0119… W ka\u017cdym razie, gwoli prawdy historycznej godzi si\u0119 wspomnie\u0107, \u017ce obserwacje Szczerka mia\u0142y r\u0119ce i nogi, osadzone by\u0142y g\u0142\u0119boko w rzeczywisto\u015bci i w znacznym stopniu spe\u0142nia\u0142y postulat zgodno\u015bci z t\u0105\u017c rzeczywisto\u015bci\u0105. M\u00f3wi\u0105c inaczej \u2013 by\u0142y prawdziwe, bole\u015bnie prawdziwe… Wy\u0142ania\u0142a si\u0119 z nich Ukraina wielka wprawdzie, ale na og\u00f3\u0142 \u015bmieszno-straszna, jaka\u015b prowizoryczna, umowna, p\u0119kni\u0119ta, pe\u0142na postradzieckich strach\u00f3w, legend, gr\u00f3\u017ab i strzelaj\u0105cych rekwizyt\u00f3w. Skorumpowana, niesprawna, niepewna swego przeznaczenia, niezdecydowana \u2013 kim w\u0142a\u015bciwie chce zosta\u0107 ju\u017c, od zaraz. Nie ma przeto \u017cadnego powodu, by nie wierzy\u0107 Szczerkowi, \u017ce jego Ukraina mog\u0142a by\u0107 w\u0142a\u015bnie taka \u2013 na d\u0142ugie lata, na wieki wiek\u00f3w. Wydawa\u0142o si\u0119 bowiem, \u017ce Ukrai\u0144com taki stan rzeczy zaczyna odpowiada\u0107, \u017ce si\u0119 w nim urz\u0105dzaj\u0105 coraz wygodniej; byle mo\u017cna by\u0142o wyjecha\u0107 do Polski i zarobi\u0107, i wr\u00f3ci\u0107. I zn\u00f3w wyjecha\u0107… Mo\u017ce gdzie\u015b dalej, gdzie te\u017c potrzebuj\u0105 budowla\u0144c\u00f3w i zbieraczy owoc\u00f3w.<\/p>\n

Ale sta\u0142o si\u0119 nieoczekiwanie inaczej. Sta\u0142o si\u0119 co\u015b, co (mi\u0119dzy innymi) uniewa\u017cni\u0142o po wsze czasy ksi\u0105\u017ck\u0119 Szczerka, co odebra\u0142o jej wszelk\u0105 si\u0142\u0119 intelektualnego ra\u017cenia. Z dnia na dzie\u0144 \u2013 a dok\u0142adnie 24 lutego 2022 roku. Zapami\u0119tajcie t\u0119 dat\u0119, bo to znak prze\u0142omu w dziejach Europy; na jej mapie pojawi\u0142o si\u0119 normalne, odpowiedzialne i dobrze zorganizowane, kompetentne pa\u0144stwo, z pe\u0142nokrwistym, homogenicznym i dzielnym narodem. Nagle okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ta prowizoryczna, rozciapciana Ukraina umie odpowiedzie\u0107 ogniem na ogie\u0144. \u017be przeci\u0119tny parie\u0144<\/i> spod Charkowa czy Po\u0142tawy z javelinem na ramieniu rozpieprzy dowolny ruski tank, \u017ce co drugi bystrzejszy ch\u0142opak z polskim gromem potrafi b\u0142yskawicznie sprowadzi\u0107 na ziemi\u0119 uzbrojony po \u0142opaty wirnik\u00f3w helikopterek Kamowa, \u017ce inny cwaniaczek umie bayraktarem pos\u0142a\u0107 do piek\u0142a kolumn\u0119 gruzowik\u00f3w<\/i> z amunicj\u0105… \u017be czernomorcy<\/i> z Odessy (mo\u017ce w\u0142a\u015bnie z tej zdezawuowanej przez Szczerka Mo\u0142dawanki albo z Peresypu) dadz\u0105 rad\u0119 odes\u0142a\u0107 russkij wajennyj karabl’<\/i> tam, gdzie jego miejsce \u2013 czyli nie tyle nachuj<\/i>, co na dno… I najwa\u017cniejsze \u2013 okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to nie emocjonalna partyzantka. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce kto\u015b tym wszystkim dowodzi, \u017ce system jest zorganizowany i elastycznie reaguje na zmienne koleje wojennego losu, \u017ce prezydent nie jest \u017cadnym komediantem, ale profesjonalnym, charyzmatycznym liderem. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wszyscy s\u0105 odporni, jednolicie zdeterminowani i wierz\u0105 w zwyci\u0119stwo. Tacy s\u0105, cho\u0107 ofiary ich walki id\u0105 w setki tysi\u0119cy; mordercy rosyjscy po drugiej stronie frontu nie oszcz\u0119dzaj\u0105 nikogo i niczego. Tak trwaj\u0105, cho\u0107 z trzech dni (kt\u00f3re tamci sobie zaplanowali…) robi\u0105 si\u0119 ju\u017c trzy miesi\u0105ce wojny. I Ukrai\u0144cy wygraj\u0105 \u2013 jestem jako\u015b intuicyjnie pewien.<\/p>\n

Trudno by\u0142oby sobie wyobrazi\u0107 podobne \u2013 cho\u0107 przecie nie zaplanowane w tym celu \u2013 uniewa\u017cnienie ksi\u0105\u017cki. Wszystko (no, prawie…) razem przesta\u0142o mie\u0107 jakikolwiek sens. Je\u017celi pos\u0142ugujecie si\u0119 ch\u0119tnie \u0142aci\u0144skim zwrotem \u201ehabent sua fata libelli…\u201d<\/i> – to w tym przypadku nabiera on specyficznego (w sensie \u015bcis\u0142ym, nie za\u015b metaforycznym) znaczenia. Kto\u015b, kto (wesp\u00f3\u0142 z autorem) w Wydawnictwie Czarne podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o reedycji \u201eTatua\u017cu z tryzubem\u201d, nie zda\u0142 egzaminu z profetyki edytorskiej. Chyba \u017ce tkwi w tym g\u0142\u0119boko jaki\u015b szata\u0144ski zamys\u0142, do kt\u00f3rego ja akurat, w swej ograniczonej zdolno\u015bci pojmowania takich tajemnic, dotrze\u0107 nie potrafi\u0142em ani nie zdo\u0142a\u0142em. Bior\u0119 t\u0119 ewentualno\u015b\u0107 na klat\u0119. A do lektury zach\u0119cam tylko mi\u0142o\u015bnik\u00f3w dobrej prozy reporterskiej, wypreparowanej z kontekstu \u2013 nie za\u015b poszukiwaczy sensu. Ostrzegam jednak, \u017ce czyta si\u0119 bardzo dobrze, co mo\u017ce zak\u0142\u00f3ci\u0107 og\u00f3ln\u0105 percepcj\u0119 kwestii ukrai\u0144skiej \u2013 takiej, kt\u00f3ra powinna jawi\u0107 si\u0119 tu i teraz (a nie w przesz\u0142o\u015bci stosunkowo nieodleg\u0142ej…).<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(10 05 2022)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ziemowit Szczerek\u00a0 Tatua\u017c z tryzubem Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2022 \u2013 wydanie III Rekomendacja: 2\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 Russkij wajennyj karabl’ \u2013 idi nachuj! Z ci\u0119\u017ckim sercem i pewn\u0105 tak\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105 – niepewnie rekomenduj\u0119 lektur\u0119 tego \u201eszczerka\u201d. Autora \u2013 Ziemowita Szczerka (rocznik 1978; jest akurat w wieku mojego syna…) – dziennikarza, publicyst\u0119, w\u0119drownego reportera i prozaika \u2013 lubi\u0119, powa\u017cam i zaliczam do \u015bcis\u0142ej czo\u0142\u00f3wki najt\u0119\u017cszych (metaforycznie, nie w sensie \u015bcis\u0142ym) pi\u00f3r, jakie si\u0119 przytrafi\u0142y Polsce w jego pokoleniu. \u201eSi\u00f3demka\u201d i \u201eMi\u0119dzymorze\u201d Szczerka to dwie ksi\u0105\u017cki o podstawowym znaczeniu \u2013 je\u015bli kto\u015b chce zrozumie\u0107 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 Polsk\u0119 i ten \u015bwiata wyimek dooko\u0142a Polski. Ba, pozwalam sobie \u015bmia\u0142o postawi\u0107 tez\u0119, \u017ce w kwestii zrozumienia tego \u201ewyimka \u015bwiata dooko\u0142a Polski\u201d (ergo: Ba\u0142kania z omast\u0105 i przyleg\u0142o\u015bciami…) Szczerek dogoni\u0142 klasyka Stasiuka, a mo\u017ce nawet \u017adziebko przeskoczy\u0142. \u201eMi\u0119dzymorze\u201d to za\u015b naprawd\u0119 dzie\u0142o fundamentalne (i demaskatorskie) w sensie \u015bcis\u0142ym. Owszem \u2013 pisze Szczerek w stylu zwanym gonzo, niekoniecznie powszechnie akceptowanym w kr\u0119gach wysoce zintelektualizowanych. Mnie wszelako nie przeszkadza awanturnicze zuchwalstwo, wielce osobista nuta i pikarejska w istocie natura jego narz\u0119dzi, kt\u00f3rymi lepi s\u0142owa w zdania. Co wi\u0119cej \u2013 mniemam, i\u017c styl gonzo ma dodatkowo w\u0142a\u015bciwo\u015bci terapeutyczne… Chorym na nadci\u015bnienie, migotanie i inne przypad\u0142o\u015bci sercowo-krwiono\u015bne znany jest zbawienny wp\u0142yw…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3468,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[330,22,386],"tags":[164],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3466"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3466"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3466\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4656,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3466\/revisions\/4656"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3468"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3466"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3466"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3466"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}