{"id":3381,"date":"2022-04-16T09:28:33","date_gmt":"2022-04-16T07:28:33","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3381"},"modified":"2022-05-26T11:29:59","modified_gmt":"2022-05-26T09:29:59","slug":"kwantechizm-2-0-czyli-klatka-na-ludzi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2022\/04\/16\/kwantechizm-2-0-czyli-klatka-na-ludzi\/","title":{"rendered":"Kwantechizm 2.0, czyli klatka na ludzi"},"content":{"rendered":"\n

Andrzej Dragan\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/h3>\n


Kwantechizm 2.0, czyli klatka na ludzi <\/strong>
Wydawnictwo Otwarte, Krak\u00f3w 2022<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Dlaczego w nocy jest ciemno?<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Pytanie to w tytule postawione tak \u015bmia\u0142o, roku pa\u0144skiego tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set sze\u015b\u0107dziesi\u0105tego i pi\u0105tego, o ile pami\u0119tam \u2013 wczesn\u0105 jesieni\u0105 \u2013 sprawi\u0142o, \u017ce zyska\u0142em pierwszy \u201emurowany\u201d stopie\u0144 na \u015bwiadectwie maturalnym, chocia\u017c do samej matury by\u0142o jeszcze wiele miesi\u0119cy, prawie ca\u0142y rok szkolny 1965\/66. Przedmiot nie nale\u017ca\u0142 do wa\u017cnych ani kluczowych w \u00f3wczesnym systemie edukacji og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cej, by\u0142 nauczany w wymiarze jednej godziny lekcyjnej tygodniowo, tylko w klasie jedenastej (czyli ostatniej), najcz\u0119\u015bciej przez wyk\u0142adowc\u00f3w fizyki lub geografii, i nazywa\u0142 si\u0119 nieskromnie: astronomia. W moim dziewi\u0105tym liceum uczeniem (uczeniem – to chyba zbyt \u015bmia\u0142e twierdzenie, zwa\u017cywszy na ub\u00f3stwo i zacofanie \u00f3wczesnej podstawy programowej; bardziej pasowa\u0142oby wklepywanie…) astronomii zajmowa\u0142 si\u0119 fizyk, wyk\u0142adowca genialny i budz\u0105cy zas\u0142u\u017cony respekt \u2013 profesor Tadeusz Lis.<\/p>\n

Astronomia wtedy wyk\u0142adana wedle jakiego\u015b rutyniarskiego podr\u0119cznika doktrynalnie tkwi\u0142a w prostej, sprawdzonej epoce kopernika\u0144sko-newtonowsko-galileuszowskiej. Odby\u0142y si\u0119 ju\u017c pierwsze loty w kosmos. Ale w podr\u0119czniku nie by\u0142o \u017cadnego Einsteina ani Heisenberga, \u017cadnego Wielkiego Wybuchu, \u017cadnego promieniowania Penziasa\/Wilsona, \u017cadnych czarnych dziur ani tym bardziej \u2013 horribile dictu!<\/i> \u2013 kwant\u00f3w. Wy\u0142o\u017cone by\u0142o ex cathedra<\/i>, \u017ce Wszech\u015bwiat jest struktur\u0105 hieratyczn\u0105 i hierarchiczn\u0105, zabudowan\u0105 jednostajnie i liniowo, niezmienn\u0105 we wszystkich kierunkach i przede wszystkim – NIESKO\u0143CZON\u0104. Za\u015b wszystko by\u0142o materialistycznie proste i wyt\u0142umaczalne wedle praw dialektyki – takich samych dla ruch\u00f3w cia\u0142 niebieskich jak i dla ruch\u00f3w spo\u0142ecznych.<\/p>\n

Wrzucaj\u0105c na aren\u0119 mo\u017cliwej dysputy prowokacyjn\u0105 kwesti\u0119 nocnej ciemno\u015bci ryzykowa\u0142em oczywi\u015bcie, \u017ce profesor ka\u017ce siada\u0107 (z luf\u0105 w ty\u0142ku i dzienniku) \u2013 ale tak si\u0119 nie sta\u0142o; mo\u017ce dlatego, \u017ce nie u\u017cy\u0142em \u017cadnych argument\u00f3w kosmologicznych, \u017cadnego Einsteina i \u017cadnej zakrzywionej czasoprzestrzeni. U\u017cy\u0142em tylko logiki i matematyki. A wyw\u00f3d wygl\u0105da\u0142 mniej wi\u0119cej tak: skoro wszech\u015bwiat jest niesko\u0144czony, to cia\u0142 niebieskich emituj\u0105cych w\u0142asne \u015bwiat\u0142o (gwiazd, galaktyk i innych obiekt\u00f3w) jest w nim niesko\u0144czenie wiele. Przeto gdy nasze S\u0142o\u0144ce chowa si\u0119 na noc (wybaczcie t\u0119 trywializacj\u0119) to pozosta\u0142e obiekty, kt\u00f3rych jest nadal niesko\u0144czenie (minus jeden) wiele, winny zapewni\u0107 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 \u015bwiecenia w niesko\u0144czonej ilo\u015bci. Niesko\u0144czono\u015b\u0107 bowiem, symbolizowana pi\u0119knym w swej prostocie znakiem \u221e<\/span> – ma osobliw\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107. Jakiekolwiek bowiem wykonamy na niej lub z jej udzia\u0142em arytmetyczne dzia\u0142anie \u2013 wynikiem zawsze b\u0119dzie niesko\u0144czono\u015b\u0107. Niesko\u0144czono\u015bci na przyk\u0142ad nie mo\u017cna uj\u0105\u0107 ani podzieli\u0107 \u2013 zawsze wynik b\u0119dzie niesko\u0144czono\u015bci\u0105. W przypadku \u015bwiat\u0142a gwiazd podobno maleje ono wraz z kwadratem odleg\u0142o\u015bci (czy jako\u015b tak). No i co z tego? Pomniejszona porcja niesko\u0144czonego z wyj\u015bciowego za\u0142o\u017cenia \u015bwiat\u0142a nadal powinna by\u0107 niesko\u0144czona. Ale nie jest \u2013 co przecie\u017c wida\u0107. Ciemno\u015b\u0107 widzimy, ciemno\u015b\u0107… Wniosek mo\u017ce by\u0107 tylko jeden, w postaci szalonej alternatywy: albo w kosmosie matematyka nie dzia\u0142a, albo Wszech\u015bwiat jednak jest sko\u0144czony.<\/p>\n

Po kr\u00f3tkim namy\u015ble (co si\u0119 nigdy nie zdarza\u0142o, bo profesor na og\u00f3\u0142 nie musia\u0142 my\u015ble\u0107, albowiem wszystko wiedzia\u0142) \u2013 profesor z\u0142o\u017cy\u0142 obietnic\u0119, \u017ce sobie o tym wszystkim w ci\u0105gu roku szkolnego porozmawiamy, a mnie z \u201ewieczyst\u0105\u201d pi\u0105teczk\u0105 odes\u0142a\u0142 do \u0142awki. Obietnic profesor Lis dotrzyma\u0142, czyni\u0105c istotny wy\u0142om, cho\u0107 na ma\u0142\u0105 skal\u0119, w \u00f3wczesnym systemie edukacji. Od tamtego czasu interesuj\u0105 mnie problemy kosmologiczne \u2013 na tyle, na ile poj\u0105\u0107 je mo\u017ce cz\u0142owiek bez stosownej wiedzy matematycznej i fizycznej, a lektury popularyzacyjne z tej dziedziny staram si\u0119 oswaja\u0107, nie za\u015b pomija\u0107 z tym typowo polskim poczuciem ni\u017cszo\u015bci-wy\u017cszo\u015bci, w\u0142a\u015bciwej polskim g\u0142\u0105bom i ko\u0142tunom \u2013 nie rozumiem, wi\u0119c jestem ponad to! Wiecie zatem, dlaczego przeczyta\u0142em Dragana. Ale lektura \u201eKwantechizmu\u201d to co\u015b wi\u0119cej, znacznie wi\u0119cej…<\/p>\n

Bo to nie jest jeszcze jedna praca popularno-naukowa (niezaliczana do dorobku, nie daj\u0105ca punktacji ani nie podkr\u0119caj\u0105ca licznika cytowa\u0144), kt\u00f3r\u0105 autor z \u0142aski na uciech\u0119 napisa\u0142 an chybcika w przyst\u0119pie ol\u015bnienia, \u017ce przyda\u0142oby si\u0119 zmieni\u0107 starego opla na now\u0105 daci\u0119… To nie Dragan, to by si\u0119 po nim nie pokaza\u0142o (aczkolwiek w rzeczy samej nic w takiej, ani ka\u017cdej innej popularyzacji zdro\u017cnego nie ma) \u2013 ten-ci jest uczciwym uczonym, powa\u017cnie traktuj\u0105cym misj\u0119 i postulat o\u015bwiecania. Dragan zorientowa\u0142 si\u0119 (a mo\u017ce to zak\u0142ada\u0142 czy wr\u0119cz tego chcia\u0142…), \u017ce w swej beznarz\u0119dziowej (tylko kartka i o\u0142\u00f3wek) pracy fizyka-teoretyka doszed\u0142 do etapu, w kt\u00f3rym zebra\u0107 nale\u017cy to wszystko do kupy i wrzuci\u0107 w intelektualn\u0105 przestrze\u0144 publiczn\u0105 w postaci teorii jakie\u015b lub cho\u0107by hipotezy zgrabnej. Przeto wesp\u00f3\u0142 z profesorem Arturem Ekertem z Cambridge (ale w zasadzie z Rzeszowa) opisali pewne osobliwo\u015bci \u2013 ujmijmy to w spos\u00f3b wielce og\u00f3lny \u2013 ruchu materii, mieszcz\u0105ce si\u0119 w zakresie zainteresowa\u0144 dziedziny fizyki, zwanej mechanik\u0105 kwantow\u0105, S\u0142owem, najtrafniej definiuj\u0105cym status cz\u0105stek (\u015bci\u015blej: uk\u0142ad\u00f3w kwantowych) w obszarze ich teorii (a mo\u017ce lepiej – odkrycia), jest spl\u0105tanie<\/b>. Nie potrafi\u0119 obja\u015bni\u0107, o co w tym wszystkim chodzi (cho\u0107 mniemam, \u017ce rozumiem co nieco), przestrzega\u0142bym wszak\u017ce przed wy\u017cszo\u015bciowym lekcewa\u017ceniem tej teorii z powodu rzekomej nieprzydatno\u015bci do czegokolwiek praktycznego. Dla kryptolog\u00f3w (czyli teoretyk\u00f3w i praktyk\u00f3w szyfrowania przekazywanej informacji) Ekert z Draganem warci s\u0105 zapewne du\u017co wi\u0119cej z\u0142ota ni\u017c obaj w sumie wa\u017c\u0105… Odkrycia Ekerta i Dragana s\u0105 niezwykle wa\u017cne w dziele uszczeg\u00f3\u0142owienia i pe\u0142niejszego pojmowania teorii wzgl\u0119dno\u015bci Einsteina, co znaczy, \u017ce obaj profesorowie znale\u017ali si\u0119 na kr\u00f3tkiej li\u015bcie kandydat\u00f3w do Nobla. Obaj s\u0105 sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciolatkami, mo\u017cna si\u0119 zatem spodziewa\u0107 (co wynika z u\u015brednienia noblowskiej tradycji i praktyki), \u017ce za jakie\u015b dziesi\u0119\u0107, mo\u017ce raczej pi\u0119tna\u015bcie lat, gdy ju\u017c osi\u0105gn\u0105 \u201efizyczn\u0105\u201d dojrza\u0142o\u015b\u0107 (to znaczy spadn\u0105 \u2013 dzi\u0119ki grawitacji oczywi\u015bcie – ze swoich ga\u0142\u0119zi Drzewa Wiadomo\u015bci, bo nie b\u0119d\u0105 mieli do\u015b\u0107 si\u0142, by si\u0119 utrzyma\u0107…), stosowny Komitet wezwie ich do Sztokholmu, by pokwitowali odbi\u00f3r dyplom\u00f3w, medali i czek\u00f3w.<\/p>\n

W oczekiwaniu na Ten Dzie\u0144 profesor Dragan szlifuje sw\u00f3j \u201eKwantechizm, czyli klatk\u0119 na ludzi\u201d (ta wersja, kt\u00f3r\u0105 teraz czyta\u0142em i o kt\u00f3rej pisz\u0119, jest 2.0). Profesor uzna\u0142 bowiem, \u017ce musi tym\u017ce ludziom opowiedzie\u0107 mechanik\u0119 kwantow\u0105 i teori\u0119 wzgl\u0119dno\u015bci. Opowiedzie\u0107 ludziom, kt\u00f3rzy ani nie s\u0105 fizykami jak on, ani nie maj\u0105 wykszta\u0142cenia \u015bcis\u0142ego na odpowiednim poziomie (a prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, mog\u0105 nie mie\u0107 \u017cadnego wykszta\u0142cenia…). Opowiedzie\u0107 ludziom, kt\u00f3rzy na d\u017awi\u0119k s\u0142\u00f3w \u201emechanika kwantowa\u201d i \u201eteoria wzgl\u0119dno\u015bci\u201d reaguj\u0105 zniecierpliwionymi grymasami, czasem przekle\u0144stwami, a w og\u00f3le uprzejm\u0105 pro\u015bb\u0105, by si\u0119 od nich odpieprzy\u0107 i g\u0142owy nie zawraca\u0107. Z tej populacji mo\u017ce jeden na tysi\u0105c (sam si\u0119 karc\u0119 za nadmierny optymizm \u2013 mo\u017ce jeden na dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy), przyparty do muru, powie: no dobra, profesorku, nawijaj, ale tak, bym zrozumia\u0142… Bo jak nic nie skapuj\u0119, to szkoda czasu \u2013 a ty stawiasz flaszk\u0119.<\/p>\n

Dragan podj\u0105\u0142 wyzwanie i w rezultacie dostali\u015bmy tekst nie tylko przekonuj\u0105cy \u2013 ale nadto rzadkiej urody j\u0119zykowej, nienaganny w formie samego opowiadania i zborny intelektualnie. Istota techniki narracyjnej Dragana polega na takim podtrzymywaniu gotowo\u015bci poznawczej intelektu czytelnika, by zdziwienia nie parali\u017cowa\u0142y ciekawo\u015bci. Idzie bowiem o to, \u017ce w procesie obja\u015bniania mechaniki kwantowej co rusz natykamy si\u0119 na takie spl\u0105tania (a zw\u0142aszcza na osobliwie typow\u0105 sytuacj\u0119, gdy \u0142a\u0144cuch przyczynowo-skutkowy ulega odwr\u00f3ceniu, czyli najpierw nast\u0119puje skutek, a po nim dopiero pojawia si\u0119 przyczyna; albo moja ulubiona ciekawostka \u2013 gdy cz\u0105stki materii \u2013 je\u015bli ich akurat nie mierzymy, nie obserwujemy w jakikolwiek spos\u00f3b \u2013 potrafi\u0105 z punktu A do punktu B w\u0119drowa\u0107 jednocze\u015bnie kilkoma r\u00f3\u017cnymi drogami i sposobami), \u017ce nasz wytrenowany na standardowej logice umys\u0142 odmawia wsp\u00f3\u0142pracy – w zamian wysy\u0142aj\u0105c lekko obra\u017cony komunikat: stop kidding me, fellows!<\/i> Idzie zatem o to, by przeskoczy\u0107 ten punkt niewiarygodno\u015bci i zapyta\u0107 \u2013 no dobra, teraz poka\u017c once more<\/i>, jak to wykombinowa\u0142e\u015b… I w\u0142a\u015bnie to Dragan potrafi, i w swej ksi\u0105\u017ceczce uprawia na masow\u0105 skal\u0119. No i szcz\u0119\u015bcie w tym, \u017ce pilnuje, by nie skaleczy\u0107 si\u0119 brzytw\u0105 Ockhama…<\/p>\n

Nie jestem pewien, czy wszystko z wywodu profesora Dragana dobrze zrozumia\u0142em i zapami\u0119ta\u0142em. Nie o to chodzi \u2013 wszak \u015bwiatu nie jest potrzebny nowy (ale nieperspektywiczny, bo ju\u017c stary, z mocno wy\u0142ugowan\u0105 zdolno\u015bci\u0105 percepcji \u015bwie\u017cych, odmiennych od dotychczasowego do\u015bwiadczenia, idei) adept mechaniki kwantowej. Wszak nie wezm\u0119 udzia\u0142u w budowaniu komputera kwantowego, ani si\u0119 go nie doczekam \u2013 nie wspominaj\u0105c ju\u017c o u\u017cywaniu takowego (bo niby do czego?). Nie b\u0119d\u0119 te\u017c niczego szyfrowa\u0142 kwantowo, ani deszyfrowa\u0142. Nie mam takich tajemnic wok\u00f3\u0142 siebie, kt\u00f3re wymaga\u0142yby wyrafinowanej techniki zapominania\/przypominania. Czy zatem chodzi tylko o wiedz\u0119 i \u015bwiadomo\u015b\u0107, jak to wszystko dzia\u0142a? Tak \u2013 o to chodzi \u2013 jak i z czego zbudowany jest \u015bwiat, jak up\u0142ywa nam czas i co si\u0119 jeszcze zdarzy. Przeto nie r\u017cnij g\u0142upa, obywatelu \u2013 potencjalny czytelniku \u201eKwantechizmu\u201d. Dostajesz unikatow\u0105 szans\u0119 prawdziwie epistemologiczn\u0105 \u2013 zajrze\u0107 g\u0142\u0119biej i p\u00f3j\u015b\u0107 jeszcze ciep\u0142ym tropem my\u015bli ludzkiej. Nic praktycznego pewnie z tego nie wyniknie \u2013 ale ja tam lubi\u0119 wiedzie\u0107, co i jak. I nie ma, \u017ce za trudne. A g\u0142upolom, sceptykom, niedowiarkom albo \u201edowiarkom\u201d, ale w innego Mechanika, \u015bl\u0119 \u017cyczenie \u2013 a kwant wam w oko!<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(16 04 2022)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Andrzej Dragan\u00a0 Kwantechizm 2.0, czyli klatka na ludzi Wydawnictwo Otwarte, Krak\u00f3w 2022 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Dlaczego w nocy jest ciemno? Pytanie to w tytule postawione tak \u015bmia\u0142o, roku pa\u0144skiego tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set sze\u015b\u0107dziesi\u0105tego i pi\u0105tego, o ile pami\u0119tam \u2013 wczesn\u0105 jesieni\u0105 \u2013 sprawi\u0142o, \u017ce zyska\u0142em pierwszy \u201emurowany\u201d stopie\u0144 na \u015bwiadectwie maturalnym, chocia\u017c do samej matury by\u0142o jeszcze wiele miesi\u0119cy, prawie ca\u0142y rok szkolny 1965\/66. Przedmiot nie nale\u017ca\u0142 do wa\u017cnych ani kluczowych w \u00f3wczesnym systemie edukacji og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cej, by\u0142 nauczany w wymiarze jednej godziny lekcyjnej tygodniowo, tylko w klasie jedenastej (czyli ostatniej), najcz\u0119\u015bciej przez wyk\u0142adowc\u00f3w fizyki lub geografii, i nazywa\u0142 si\u0119 nieskromnie: astronomia. W moim dziewi\u0105tym liceum uczeniem (uczeniem – to chyba zbyt \u015bmia\u0142e twierdzenie, zwa\u017cywszy na ub\u00f3stwo i zacofanie \u00f3wczesnej podstawy programowej; bardziej pasowa\u0142oby wklepywanie…) astronomii zajmowa\u0142 si\u0119 fizyk, wyk\u0142adowca genialny i budz\u0105cy zas\u0142u\u017cony respekt \u2013 profesor Tadeusz Lis. Astronomia wtedy wyk\u0142adana wedle jakiego\u015b rutyniarskiego podr\u0119cznika doktrynalnie tkwi\u0142a w prostej, sprawdzonej epoce kopernika\u0144sko-newtonowsko-galileuszowskiej. Odby\u0142y si\u0119 ju\u017c pierwsze loty w kosmos. Ale w podr\u0119czniku nie by\u0142o \u017cadnego Einsteina ani Heisenberga, \u017cadnego Wielkiego Wybuchu, \u017cadnego promieniowania Penziasa\/Wilsona, \u017cadnych czarnych dziur ani tym bardziej \u2013 horribile dictu! \u2013 kwant\u00f3w. Wy\u0142o\u017cone by\u0142o ex cathedra, \u017ce Wszech\u015bwiat jest struktur\u0105 hieratyczn\u0105 i hierarchiczn\u0105, zabudowan\u0105 jednostajnie i…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3383,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[27],"tags":[372],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3381"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3381"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3381\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3505,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3381\/revisions\/3505"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3383"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}