{"id":3365,"date":"2022-04-10T15:06:05","date_gmt":"2022-04-10T13:06:05","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3365"},"modified":"2023-02-21T16:49:25","modified_gmt":"2023-02-21T15:49:25","slug":"anarchia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2022\/04\/10\/anarchia\/","title":{"rendered":"Anarchia"},"content":{"rendered":"\n

William Dalrymple\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/h3>\n


<\/strong>Anarchia
<\/strong>Prze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof Ob\u0142ucki
<\/strong>Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2022<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7
<\/strong>Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Wielkie \u017carcie…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

To ci\u0119\u017cka lektura \u2013 i nie dlatego, \u017ce wa\u017cy grubo ponad kilogram, wi\u0119c niezgrabnie i z wysi\u0142kiem si\u0119 ni\u0105 manipuluje. I nie tylko dlatego, \u017ce puchnie od dat, miejsc, zdarze\u0144 i innych fakt\u00f3w, a tak\u017ce od nazwisk. Frekwencja tych ostatnich sprawia, \u017ce \u201eAnarchia\u201d czasem przypomina hindusk\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 telefoniczn\u0105 \u015bredniej wielko\u015bci… Ale to nie problem \u2013 w trakcie uwa\u017cnej lektury wszystkie te utrudnienia s\u0142abn\u0105, znikaj\u0105, a w ka\u017cdym razie przestaj\u0105 uwiera\u0107. Atrakcyjna potoczysto\u015b\u0107 narracji zdaje si\u0119 bra\u0107 g\u00f3r\u0119 nad niedostatkiem walor\u00f3w funkcjonalnych. Zreszt\u0105 \u2013 co tu kombinowa\u0107… Przeciw niedogodno\u015bciom poznawczym wystarczy uwag\u0119 wzm\u00f3c, a na dolegliwo\u015bci fizykalne \u2013 wystarczy zastosowa\u0107 jedno z cudownych mazide\u0142 przeciwb\u00f3lowo-przeciwzapalnych, reklamowanych w mediach. W inwazji \u201e\u017c\u00f3\u0142tych ma\u015bci z apteki\u201d mam swoj\u0105 francusk\u0105 faworyt\u0119 (zreszt\u0105 niereklamowan\u0105 w telewizji…), ale nazwy nie wymieniam \u2013 bo to nie arena promocji, nie lokowanie produktu; blog krytycznoliteracki nie jest (a przynajmniej nie powinien by\u0107) artyku\u0142em sponsorowanym…<\/p>\n

Ci\u0119\u017caru i trudno\u015bci lekturze przydaje teza Dalrymple’a \u2013 zawarta zreszt\u0105 w jednowyrazowym tytule – \u201eAnarchia\u201d. Dalrymple bowiem do\u015b\u0107 w\u0105sko i pierwotnie definiuje samo poj\u0119cie anarchii \u2013 zgodnie z podstawowym znaczeniem tego s\u0142owa w staro\u017cytnej, klasycznej grece: to bezrz\u0105d, stan wyodr\u0119bnionej organizacji \u017cycia publicznego bez w\u0142adcy; archia<\/i> bowiem to pierwotnie w\u0142adza, wszelka w\u0142adza, panowanie jednego (jednych) na drugimi, niezale\u017cnie od formu\u0142y, w jakiej si\u0119 to odbywa\u0142o. Przedrostek an<\/i> to oczywi\u015bcie znaczy bez, sygnalizuje stan bez czego\u015b w sensie \u015bcis\u0142ym. Anarchia to po prostu bezw\u0142adza. Dalrymple idzie tu \u015bladem, wydeptanym przez indyjskich historyk\u00f3w. Szkoda, \u017ce nie zajrza\u0142 do dzie\u0142 ksi\u0119cia Piotra Kropotkina oraz niekt\u00f3rych z licznych jego ideowych dzieci i wnucz\u0105t \u2013 wyczyta\u0142by mo\u017ce, \u017ce anarchija eto mat’ pariadka…<\/i><\/p>\n

W ko\u0144cu wieku XV \u015brodkowoazjatyckie, muzu\u0142ma\u0144skie imperium Timuryd\u00f3w (wywodz\u0105cych si\u0119 \u2013 chocia\u017c w skomplikowanej konfiguracji – od Temud\u017cyna, znanego powszechnie jako Czyngis-chan) mocno podupad\u0142o. Timurydzi porzucili rozleg\u0142e terytoria dzisiejszego Iranu, Chorezmu i Fergany; w ich r\u0119kach zosta\u0142y w zasadzie tylko okolice dzisiejszego Kabulu i Kandaharu w Afganistanie. Troch\u0119 si\u0119 szamotali po \u015bladach niegdysiejszej \u015bwietno\u015bci, a\u017c w ko\u0144cu ich w\u0142adca Babur znalaz\u0142 nowy cel dla swych zbiednia\u0142ych, ale wci\u0105\u017c sprawnych wojownik\u00f3w \u2013 kierunek Po\u0142udnie! A tam, na subkontynencie indyjskim od tysi\u0105ca lat z ok\u0142adem trwa\u0142a permanentna wojna wszystkich ze wszystkimi. Nieprzyzwoicie superbogaci su\u0142tani, maharad\u017cowie i inni pomniejsi ksi\u0105\u017c\u0119ta obracali swe niepoliczalne dochody wniwecz, formuj\u0105c wielotysi\u0119czne formacje piechoty oraz s\u0142oniowej taktycznej si\u0142y pancernej i prowadz\u0105c nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 rytualne kampanie zbrojne. Babur, sprzymierzaj\u0105c si\u0119 z niekt\u00f3rymi i niemi\u0142osiernie t\u0142uk\u0105c innych, w ko\u0144cu wykroi\u0142 dla siebie zgrabne imperium od Himalaj\u00f3w po kraw\u0119d\u017a wy\u017cyny Dekan (z diamentono\u015bnymi piaskami i \u017cwirkami w \u0142o\u017cyskach rzek Golkondy), zawieraj\u0105ce w swym obr\u0119bie \u017cyzne i ludne doliny Indusu i Gangesu tudzie\u017c przebogat\u0105 krain\u0119 Bengalu. W szczycie rozkwitu w\u0142adztwa Mogo\u0142\u00f3w ich pa\u0144stwo by\u0142o warte oko\u0142o jednej czwartej ca\u0142ego \u00f3wczesnego \u015bwiatowego PKB; samych podatk\u00f3w rocznie zbierano 100 milion\u00f3w funt\u00f3w. [Dalrymple dla jasno\u015bci wywodu podaje wszelkie kwoty w brytyjskich funtach wedle \u00f3wczesnego kursu tej waluty, co si\u0119 potem przelicza na warto\u015b\u0107 dzisiejsz\u0105 (a potem t\u0142umacz podaje warto\u015b\u0107 w z\u0142ot\u00f3wkach wedle ubieg\u0142orocznego kursu brytyjskiej waluty). To znaczy, \u017ce wedle dzisiejszych stawek by\u0142oby to jakie\u015b 10 miliard\u00f3w funt\u00f3w (czyli 54 miliardy z\u0142otych)].<\/p>\n

No c\u00f3\u017c \u2013 by\u0142o czym si\u0119 zachwyca\u0107. Ale nic na tym \u015bwiecie nie trwa tak d\u0142ugo, aby wszyscy mogli skorzysta\u0107. Imperium Mogo\u0142\u00f3w, cho\u0107 odcisn\u0119\u0142o niezatarte po dzi\u015b dzie\u0144 pi\u0119tno na cywilizacji subkontynentu indyjskiego, potrwa\u0142o jakie\u015b dwie\u015bcie lat, ale by\u0142o tak pot\u0119\u017cne, \u017ce jeszcze dobre sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat po upadku formalnie dogorywa\u0142o… Do upadku doprowadzi\u0142 zaledwie sz\u00f3sty mogolski cesarz \u2013 praprawnuk Babura, niejaki Aurangzeb (1658 \u2013 1707), trzeci syn su\u0142tana Szahd\u017cachana, fundatora najpi\u0119kniejszej budowli nowo\u017cytnego \u015bwiata \u2013 mauzoleum Tad\u017c Mahal w Agrze. On\u017ce Aurangzeb okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 wielkim wojownikiem, ale zarazem ortodoksyjnym sunnit\u0105, wiernym wyznawc\u0105 Proroka i niepowstrzymanym krzewicielem jedynej prawdziwej wiary za wszelk\u0105 cen\u0119. Mieczem i ogniem rozszerza\u0142 w\u0142adztwo Allaha, zrywaj\u0105c z korzystn\u0105 dla cesarstwa, umiarkowanie dobros\u0105siedzk\u0105 i ekumeniczn\u0105 polityk\u0105 przodk\u00f3w. Niewiernych wyznawc\u00f3w hinduizmu mordowa\u0142 i grabi\u0142 bez sensownej potrzeby; a po co na przyk\u0142ad kaza\u0142 zabi\u0107 religijnego lidera sikh\u00f3w? Bolesny dla obu stron tamten konflikt tli si\u0119 w zasadzie do dzi\u015b… Fanatyczny (wedle dzisiejszych kryteri\u00f3w \u2013 socjopata) misjonarz jedynej prawdziwej wiary doprowadzi\u0142 spokojne, kwitn\u0105ce imperium do stanu wojny domowej, ale przede wszystkim \u2013 do rozpadu scentralizowanego, sprawnego i szczelnego systemu poboru podatk\u00f3w i ce\u0142. Wie\u015bci o k\u0142opotach nast\u0119pc\u00f3w Aurangzeba rozesz\u0142y si\u0119 po Azji, pobudzaj\u0105c wyobra\u017ani\u0119 i rozb\u00f3jnicze sk\u0142onno\u015bci wielu awanturnik\u00f3w. Jeden z nich \u2013 niejaki Nadir Szah \u2013 fenomenalny \u017co\u0142nierz i dow\u00f3dca, kt\u00f3ry wyr\u0105ba\u0142 sobie tron imperium perskiego, w 1739 roku rozbi\u0142 armi\u0119 Mogo\u0142\u00f3w i wkroczy\u0142 do Delhi. Nie zamierza\u0142 przy\u0142\u0105czy\u0107 terytori\u00f3w Mogo\u0142\u00f3w do swej Persji \u2013 chodzi\u0142o tylko o \u0142upy. Po prostu obrabowa\u0142 skarbce imperialne, wywo\u017c\u0105c do Iranu kontrybucj\u0119 w kwocie stu koti (czyli miliard\u00f3w) rupii (na dzisiejsze \u2013 jakie\u015b 13 miliard\u00f3w funt\u00f3w, czyli ponad 70 miliard\u00f3w z\u0142otych). Warto\u015bci kosztowno\u015bci \u2013 bi\u017cuterii, kamieni szlachetnych i pere\u0142 \u2013 perscy ksi\u0119gowi nie byli w stanie oszacowa\u0107 (cho\u0107 pr\u00f3bowali); do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce w\u015br\u00f3d \u0142up\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 s\u0142ynny Pawi Tron, ozdobiony Koh-i-Noorem, najpi\u0119kniejszym brylantem \u015bwiata. Drugie tyle zapewne wywie\u017ali \u017co\u0142nierze Nadira na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119…<\/p>\n

Po tym ciosie w podstawy finansowe imperium si\u0119 nie podnios\u0142o. Skarb centralny nie mia\u0142 pieni\u0119dzy na wydatki publiczne; w szczeg\u00f3lno\u015bci zaprzestano wyp\u0142acania pensji urz\u0119dnikom \u2013 co sk\u0142oni\u0142o ich, by wzi\u0119li sw\u00f3j los we w\u0142asne r\u0119ce… I w\u0142a\u015bnie ten finansowy kolaps (a w \u015blad za nim rozpad scentralizowanych struktur pa\u0144stwa) hinduscy historycy nazwali Wielk\u0105 Anarchi\u0105. Dalrymple przyswoi\u0142 sobie ten pogl\u0105d i ogl\u0105d dziej\u00f3w \u2013 wedle tej koncepcji rozumienia historii Indii tak zwany Wielki Zam\u0119t by\u0142 luk\u0105, przerw\u0105 w ci\u0105g\u0142o\u015bci pa\u0144stwa. Tak wielk\u0105, \u017ce umo\u017cliwi\u0142a ona skuteczn\u0105, zab\u00f3jcz\u0105 penetracj\u0119 kraju przez obce potencje \u2013 i to nie s\u0105siedzkie, jak to si\u0119 nieraz zdarza\u0142o, ale zupe\u0142nie obce, z innego kr\u0119gu cywilizacyjnego, innego kontynentu. Chciwe, brutalne, zab\u00f3jcze… W szczeg\u00f3lno\u015bci brytyjska Kompania Wschodnioindyjska bezwzgl\u0119dnie i bezlito\u015bnie wykorzysta\u0142a nadarzaj\u0105c\u0105 si\u0119 sposobno\u015b\u0107 skokowego wzbogacenia si\u0119 \u2013 ku chwale portfeli akcjonariuszy, inwestor\u00f3w i subskrybent\u00f3w. No c\u00f3\u017c, kapitali\u015bci (w sensie \u015bcis\u0142ym – zw\u0142aszcza ci, kt\u00f3rzy obracaj\u0105 powierzonymi kapita\u0142ami os\u00f3b prywatnych) zwykli tak robi\u0107, bez ogl\u0105dania si\u0119 na racj\u0119 stanu, dyplomacj\u0119 i w og\u00f3le pok\u00f3j na \u015bwiecie. Natura pieni\u0105dza (i zarazem jego tajemnica) nie znosi moralizowania.<\/p>\n

Dalrymple niezwykle szczeg\u00f3\u0142owo, wr\u0119cz drobiazgowo relacjonuje wieloletnie starania Kompanii o maksymalizacj\u0119 zysk\u00f3w i dywidendy wszelkimi dost\u0119pnymi sposobami. Wielka indyjska Smuta (pod wieloma wzgl\u0119dami podobna do tej w Rosji, ale na znacznie wy\u017cszym poziomie materialnym) to okazja, by kupiecka korporacja przeformatowa\u0142a si\u0119 w organizacj\u0119 quasi-publiczn\u0105, przejmuj\u0105c\u0105 kompetencje, maj\u0105tek i terytorium obcego pa\u0144stwa wraz ze wszystkim prowadzonymi w obr\u0119bie jej w\u0142adztwa interesami. Kompania po prostu inteligentnie tudzie\u017c poszerzaj\u0105co skorzysta\u0142a z nad wyraz og\u00f3lnie i oszcz\u0119dnie sformu\u0142owanych ramowych, szkieletowych postanowie\u0144 i dyspozycji kr\u00f3lewskiego patentu (z 31 grudnia 1600 roku…). Istot\u0105 tego sukcesu by\u0142o zignorowanie (z typowym brytyjskim poczuciem wy\u017cszo\u015bci, cynicznie motywowanym religijnie) problemu suwerenno\u015bci pa\u0144stw goszcz\u0105cych faktorie Kompanii. A sam sukces nosi\u0142 konkretne nazwisko \u2013 Robert Clive… W dziejach brytyjskiej Korony posta\u0107 r\u00f3wnie wielka, co sir Francis Drake, ksi\u0105\u017c\u0119 Wellington czy Winston Churchill.<\/p>\n

Wi\u0119c z jednej strony Wielka Anarchia, ale z drugiej \u2013 jednak sprawna organizacja, dobrze uzbrojona i zmotywowana, zuchwa\u0142a, ryzykancka, potrafi\u0105ca rozpoznawa\u0107 i wykorzystywa\u0107 wszystkie szanse. C\u00f3\u017c z tego, \u017ce prywatna, komercyjna, nastawiona wy\u0142\u0105cznie na zysk dla udzia\u0142owc\u00f3w? Korona te\u017c nie by\u0142a w ciemi\u0119 bita \u2013 umia\u0142a wykorzysta\u0107 przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 swych poddanych i wiedzia\u0142a, \u017ce i tak maj\u0105tek trafi na macierzyst\u0105 wysp\u0119 ku og\u00f3lnej pomy\u015blno\u015bci. Gotowa zatem by\u0142a wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107. Przecie\u017c Royal Navy nie p\u0142ywa\u0142a po oceanach dla zabawy. Kosztuj\u0105ca krocie flota uzbrojonych po relingi (a nawet topy maszt\u00f3w) okr\u0119t\u00f3w mia\u0142a chroni\u0107, broni\u0107 i zabezpiecza\u0107 interesy p\u0142ac\u0105cych podatki obywateli. No i to publiczno-prywatne partnerstwo przynios\u0142o rezultaty, o czym Dalrymple pisze ze s\u0142abo maskowan\u0105 przez poprawno\u015b\u0107 satysfakcj\u0105. Ale \u2013 kierowany specyficznymi, brytyjskim wyrzutami sumienia, daje g\u0142os historiozofii hinduskiej, kt\u00f3ra to nauka zdaje si\u0119 sk\u0142ania\u0107 ku tezie, \u017ce gdyby nie fanatyzm i fundamentalistyczna g\u0142upota Aurangzeba z jednej \u2013 a chciwo\u015b\u0107 Nadira z drugiej strony, Imperium Mogo\u0142\u00f3w trwa\u0142oby nadal jak niewzruszona opoka. Ergo:<\/i> \u017cadni Anglicy nie mieliby szans wedrze\u0107 si\u0119 i wcisn\u0105\u0107 cho\u0107by nog\u0119 w masywne wrota imperialnego Czerwonego Fortu.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c nie. To wprawdzie atrakcyjna teza, \u017ce \u015bwiat m\u00f3g\u0142by wygl\u0105da\u0107 dzi\u015b zupe\u0142nie inaczej, gdyby kto\u015b nie okaza\u0142 si\u0119 idiot\u0105, a kto inny \u2013 skurwysynem. Ale to tylko publicystyka. Logika dziej\u00f3w innymi chadza tropami… Jestem pewien, \u017ce Anglicy i tak zdobyliby Bengal wraz z ca\u0142\u0105 reszt\u0105 Imperium Mogo\u0142\u00f3w i reszt\u0105 Indii na dok\u0142adk\u0119. Tylko trwa\u0142oby to d\u0142u\u017cej, dro\u017cej i jeszcze bardziej krwawo. Ale co do zasady \u2013 chyba by\u0142o przes\u0105dzone i nieuniknione. Trzeba tylko umie\u0107 (i nie ba\u0107 si\u0119) odczytywa\u0107 \u015blady, kt\u00f3re historia zostawia nader szczodrze. Historia bowiem rzadko rozmy\u015blnie (i skutecznie) zaciera po sobie, co zrobi\u0142a ludzko\u015bci. No i lubi si\u0119 powtarza\u0107. Dalrymple zach\u0119ca do studiowania swojej \u201eAnarchii\u201d w prze\u015bwiadczeniu, \u017ce dzisiejsze korporacje \u015bwiatowego biznesu \u2013 te wszystkie Amazony, Google’e, Apple’e, Facebooki i Walmarty \u2013 to nic innego jak nowe wcielenia Kompanii Wschodnioindyjskiej oraz jej niemniej pazernych siostrzyc w innych krajach i innych epokach. Ale co do zasady \u2013 kapitalizm to kapitalizm. Wi\u0119c co by si\u0119 sta\u0142o, gdyby jedna z nich swej historii nie wygra\u0142a? Ano nic. Inna na jej miejsce by przysz\u0142a i da\u0142aby rad\u0119.<\/p>\n

\u201eLawina bieg od tego zmienia, po jakich toczy si\u0119 kamieniach\u201d<\/i> \u2013 mniema\u0142 poeta. Ale czy s\u0142usznie? Bo by\u0107 mo\u017ce zmienia \u2013 lecz tylko troszk\u0119. Na ko\u0144cu zawsze w co\u015b r\u0105bnie \u2013 jest gniew, krzyk, p\u0142acz i krew.<\/p>\n

Taaaaa, uprawianie historii alternatywnej spod znaku \u2013 co by by\u0142o, gdyby – to przednia zabawa intelektualna. Wprawdzie znawcy przedmiotu (a osobliwie: zawodowi historycy) przestrzegaj\u0105, by ostro\u017cnie stosowa\u0107 wiod\u0105ce \u0142acno na manowce mechanizmy ocen i komentarzy wedle dzisiejszego stanu wiedzy, \u017ce lepiej zrekonstruowa\u0107, co oni sobie wtedy my\u015bleli, co mogli wiedzie\u0107 na pewno, czego nie, co potrafili zrobi\u0107, czego nie \u2013 ale pokusy besserwisserstwa bywaj\u0105 silniejsze \u2013 mimo pu\u0142apek. Osobi\u015bcie lubi\u0119 t\u0119 gr\u0119, chocia\u017c wiem, \u017ce to ja\u0142owe zaj\u0119cie, skoro historia i tak potoczy\u0142a si\u0119 inaczej. Ale jeszcze bardziej lubi\u0119 stawianie pyta\u0144 niezadawalnych, z pozoru g\u0142upich i bez sensu. W tym przypadku narzuca mi si\u0119 jedno, dotycz\u0105ce gust\u00f3w naszych przodk\u00f3w \u2013 po jak\u0105 choler\u0119 potrzebne im by\u0142o tyle pieprzu?<\/p>\n

Dlaczego wytaczali armaty, zbroili okr\u0119ty, by gdzie\u015b na ko\u0144cu \u015bwiata toczy\u0107 wojn\u0119 o ga\u0142k\u0119 muszkato\u0142ow\u0105? Dlaczego gotowi byli zabija\u0107, by zdoby\u0107 go\u017adziki, wanili\u0119, cynamon i kurkum\u0119 (oczywi\u015bcie t\u0119 z Gundlupet w Indiach, z farmy tego \u2013 jak mu tam \u2013 Sziwy Szantrapy)? Odpowied\u017a nasuwa si\u0119 jedna \u2013 oczywista, cho\u0107 na poz\u00f3r dziwaczna. Bo sta\u0107 by\u0142o naszych przodk\u00f3w, by wi\u0119cej \u017cre\u0107, g\u0142\u00f3wnie mi\u0119cha \u2013 ale nie umieli… gotowa\u0107. Wi\u0119c by masowo spo\u017cywa\u0107 t\u0119 nieco pod\u015bmierd\u0142\u0105 padlin\u0119, potrzebowali wzbogaci\u0107 jej niezbyt zach\u0119caj\u0105cy smak i odstr\u0119czaj\u0105c\u0105 wo\u0144 przyprawami bez umiaru. Dopiero d\u0142ugo p\u00f3\u017aniej nauczyli si\u0119 robi\u0107 konserwy i wynale\u017ali lod\u00f3wk\u0119. Ale zmiana gust\u00f3w kulinarnych ju\u017c si\u0119 dokona\u0142a i utrwali\u0142a. Wielkie \u017carcie spieprzonego mi\u0119cha to kamie\u0144 milowy naszej cywilizacji, aczkolwiek stercz\u0105cy na mylnym zakr\u0119cie. I ju\u017c nie pozwolimy sobie tego odebra\u0107.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(10 04 2022)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

William Dalrymple\u00a0 Anarchia Prze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof Ob\u0142ucki Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2022 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Wielkie \u017carcie… To ci\u0119\u017cka lektura \u2013 i nie dlatego, \u017ce wa\u017cy grubo ponad kilogram, wi\u0119c niezgrabnie i z wysi\u0142kiem si\u0119 ni\u0105 manipuluje. I nie tylko dlatego, \u017ce puchnie od dat, miejsc, zdarze\u0144 i innych fakt\u00f3w, a tak\u017ce od nazwisk. Frekwencja tych ostatnich sprawia, \u017ce \u201eAnarchia\u201d czasem przypomina hindusk\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 telefoniczn\u0105 \u015bredniej wielko\u015bci… Ale to nie problem \u2013 w trakcie uwa\u017cnej lektury wszystkie te utrudnienia s\u0142abn\u0105, znikaj\u0105, a w ka\u017cdym razie przestaj\u0105 uwiera\u0107. Atrakcyjna potoczysto\u015b\u0107 narracji zdaje si\u0119 bra\u0107 g\u00f3r\u0119 nad niedostatkiem walor\u00f3w funkcjonalnych. Zreszt\u0105 \u2013 co tu kombinowa\u0107… Przeciw niedogodno\u015bciom poznawczym wystarczy uwag\u0119 wzm\u00f3c, a na dolegliwo\u015bci fizykalne \u2013 wystarczy zastosowa\u0107 jedno z cudownych mazide\u0142 przeciwb\u00f3lowo-przeciwzapalnych, reklamowanych w mediach. W inwazji \u201e\u017c\u00f3\u0142tych ma\u015bci z apteki\u201d mam swoj\u0105 francusk\u0105 faworyt\u0119 (zreszt\u0105 niereklamowan\u0105 w telewizji…), ale nazwy nie wymieniam \u2013 bo to nie arena promocji, nie lokowanie produktu; blog krytycznoliteracki nie jest (a przynajmniej nie powinien by\u0107) artyku\u0142em sponsorowanym… Ci\u0119\u017caru i trudno\u015bci lekturze przydaje teza Dalrymple’a \u2013 zawarta zreszt\u0105 w jednowyrazowym tytule – \u201eAnarchia\u201d. Dalrymple bowiem do\u015b\u0107 w\u0105sko i pierwotnie definiuje samo poj\u0119cie anarchii \u2013 zgodnie z podstawowym znaczeniem tego s\u0142owa w staro\u017cytnej, klasycznej grece:…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3367,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[36],"tags":[158],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3365"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3365"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3365\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3904,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3365\/revisions\/3904"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3367"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3365"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}