![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/bona-morisot-poziom-300x169.jpg\")
\nBerthe Morisot. Tajemnica kobiety w czerni
\nPrzek\u0142ad: Maria \u017burowska
\nWydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2017<\/h4>\n
Rekomendacja: 4\/7<\/strong><\/span> Pytanie to, w tytule postawione tak \u015bmia\u0142o, do ko\u0144ca XIX wieku (a mo\u017ce i o par\u0119 dekad d\u0142u\u017cej…) jedn\u0105 s\u0142uszn\u0105 odpowied\u017a mia\u0142o… Tak, talent, osobliwie talent tworzenia dzie\u0142 sztuk wyzwolonych (p\u0119dzla, pi\u00f3rka, rylca, d\u0142uta…), architektury, literatury, muzyki (wyj\u0105wszy taniec, \u015bpiew solowy i odtw\u00f3rcze w gruncie rzeczy, cho\u0107by nie wiem jak wirtuozerskie granie na instrumentach…) – by\u0142 p\u0142ci m\u0119skiej. Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o \u2013 nie wiedzie\u0107 czemu. To znaczy wiedzie\u0107: z powod\u00f3w religijnych, ekonomicznych, spo\u0142ecznych, ideowych i wszelkich innych (nawet naukowych \u2013 oczywi\u015bcie wedle \u00f3wczesnego stanu wiedzy lub \u201ewiedzy\u201d!) panowa\u0142 patriarchat \u2013 ergo: \u017cadne inne konkurencyjne \u201eagregaty\u201d \u0142adu kulturowego, cywilizacyjnego, politycznego i gospodarczego istnie\u0107 r\u00f3wnolegle ani r\u00f3wnorz\u0119dnie nie mog\u0142y. \u015awiat urz\u0105dzili i \u015bwiatem rz\u0105dzili m\u0119\u017cczy\u017ani, kobietom wyznaczaj\u0105c role po\u015blednie, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych role niepo\u015blednie gra\u0142y: rodzenie potomstwa, dostarczanie przyjemno\u015bci, ci\u0119\u017cka robota w gospodarstwie domowym, rynkowe dostawy pi\u0119kna i \u0142agodno\u015bci (odpoczynek wojownika; na og\u00f3\u0142 wcale nie za uczciw\u0105 cen\u0119…). Matka Natura oczywi\u015bcie nie przyjmowa\u0142a do wiadomo\u015bci, jakimi mechanizmami rz\u0105dzi si\u0119 cywilizacja i talenty rozdziela\u0142a r\u00f3wno mi\u0119dzy p\u0142cie obie, za nic sobie maj\u0105c rytua\u0142y, przes\u0105dy i dogmaty. W rezultacie jednak po\u0142owa talent\u00f3w si\u0119 marnowa\u0142a dok\u0142adnie i bezpowrotnie, bo ich nosicielki nie mia\u0142y szans (wyj\u0105wszy mo\u017ce wielkie aktorki, primadonny i primabaleriny…). A je\u015bli nawet jaka\u015b utalentowana dama si\u0119 przebi\u0142a publicznie, zdobywa\u0142a jeno pozycj\u0119 dziwol\u0105ga na marginesie, po\u017ca\u0142owania godnej sawantki czy kurtyzany bez ma\u0142a… Safona by\u0142a jedna i bardzo dawno, a Juana In\u00e9s de la Cruz (najwi\u0119ksza poetka wszech czas\u00f3w w kr\u0119gu cywilizacji \u015br\u00f3dziemnomorskiej…) w XVII stuleciu siedzia\u0142a w klasztorze w dalekim Meksyku. Gdy w XIX wieku (i to bli\u017cej ko\u0144ca…) kilka pa\u0144 przebi\u0142o szklany sufit niewysokiej klatki, w kt\u00f3rej trzymano, hodowano i tresowano kury domowe \u2013 to by\u0142y co najwy\u017cej gwiazdami sceny, operowo-estradowymi solistkami, tancerkami; niekt\u00f3re nawet opanowa\u0142y fortepian na poziomie koncertowym… Praktycznie tylko dw\u00f3m spoza bran\u017cy rozrywkowej przytrafi\u0142a si\u0119 podobna st\u0142uczka. Jedna nazywa\u0142a si\u0119 Maria Sk\u0142odowska (po m\u0119\u017cu Curie) i dosta\u0142a dwa Noble \u2013 z fizyki i chemii. Ergo: doceniona, cho\u0107 niech\u0119tnie, w m\u0119skim \u015bwiecie jeszcze za \u017cycia. Druga to malarka Berthe Morisot, kt\u00f3rej sukces (uznanie, pieni\u0105dze, salony…) w\u0142a\u015bciwie nie dogoni\u0142, gdy \u017cy\u0142a. Przyszed\u0142 na sko\u0144czone… Jej pierwsz\u0105 wielk\u0105 wystaw\u0119 (394 prace) u Durand-Ruela zorganizowano rok po jej \u015bmierci. PS. Uwaga drobniutka taka dla redaktor\u00f3w Noir sur Blanc. Wspomniany na stronie 184 tytu\u0142 nagrodzonego na Salonie w 1872 roku batalistyczno-marynistycznego obrazu Maneta \u201eWalka pomi\u0119dzy USS Kerseage i CSS Alabama\u201d zawiera b\u0142\u0105d. Okr\u0119t wojenny marynarki Unii – \u017caglowo-parowy slup; wedle wsp\u00f3\u0142czesnej klasyfikacji, ze wzgl\u0119du na uzbrojenie g\u0142\u00f3wne (dwa dzia\u0142a Dahlgrena kalibru 280 mm, jedna 30-funt\u00f3wka Parrotta dalekiego zasi\u0119gu, tzw. po\u015bcig\u00f3wka…); by\u0142by chyba ci\u0119\u017ckim kr\u0105\u017cownikiem – naprawd\u0119 nazywa\u0142 si\u0119 \u201eKearsarge\u201d (miano od niewysokiej g\u00f3ry \u2013 niespe\u0142na 900 metr\u00f3w \u2013 w stanie New Hampshire w Nowej Anglii). Rzeczywi\u015bcie by\u0142 s\u0142awny tak\u017ce we Francji, albowiem zwyci\u0119sk\u0105 bitw\u0119 morsk\u0105 z okr\u0119tem Konfederacji, r\u00f3wnie legendarnym na ameryka\u0144skim Po\u0142udniu \u0142amaczem blokady CSS \u201eAlabama\u201d, stoczy\u0142 19 czerwca 1864 roku… w pobli\u017cu wybrze\u017ca Francji, na wodach normandzkiego portu wojennego Cherbourg na p\u00f3\u0142wyspie Cotentin. To niby taki sobie drobiazg, ale zawsze warto sprawdza\u0107… (TS)<\/p>\n Dominique Bona\u00a0 Berthe Morisot. Tajemnica kobiety w czerni Przek\u0142ad: Maria \u017burowska Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2017 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Czy talent ma p\u0142e\u0107? Pytanie to, w tytule postawione tak \u015bmia\u0142o, do ko\u0144ca XIX wieku (a mo\u017ce i o par\u0119 dekad d\u0142u\u017cej…) jedn\u0105 s\u0142uszn\u0105 odpowied\u017a mia\u0142o… Tak, talent, osobliwie talent tworzenia dzie\u0142 sztuk wyzwolonych (p\u0119dzla, pi\u00f3rka, rylca, d\u0142uta…), architektury, literatury, muzyki (wyj\u0105wszy taniec, \u015bpiew solowy i odtw\u00f3rcze w gruncie rzeczy, cho\u0107by nie wiem jak wirtuozerskie granie na instrumentach…) – by\u0142 p\u0142ci m\u0119skiej. Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o \u2013 nie wiedzie\u0107 czemu. To znaczy wiedzie\u0107: z powod\u00f3w religijnych, ekonomicznych, spo\u0142ecznych, ideowych i wszelkich innych (nawet naukowych \u2013 oczywi\u015bcie wedle \u00f3wczesnego stanu wiedzy lub \u201ewiedzy\u201d!) panowa\u0142 patriarchat \u2013 ergo: \u017cadne inne konkurencyjne \u201eagregaty\u201d \u0142adu kulturowego, cywilizacyjnego, politycznego i gospodarczego istnie\u0107 r\u00f3wnolegle ani r\u00f3wnorz\u0119dnie nie mog\u0142y. \u015awiat urz\u0105dzili i \u015bwiatem rz\u0105dzili m\u0119\u017cczy\u017ani, kobietom wyznaczaj\u0105c role po\u015blednie, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych role niepo\u015blednie gra\u0142y: rodzenie potomstwa, dostarczanie przyjemno\u015bci, ci\u0119\u017cka robota w gospodarstwie domowym, rynkowe dostawy pi\u0119kna i \u0142agodno\u015bci (odpoczynek wojownika; na og\u00f3\u0142 wcale nie za uczciw\u0105 cen\u0119…). Matka Natura oczywi\u015bcie nie przyjmowa\u0142a do wiadomo\u015bci, jakimi mechanizmami rz\u0105dzi si\u0119 cywilizacja i talenty rozdziela\u0142a r\u00f3wno mi\u0119dzy p\u0142cie obie, za nic sobie maj\u0105c rytua\u0142y, przes\u0105dy i dogmaty. W rezultacie…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":589,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[20],"tags":[95],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/332"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=332"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/332\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1897,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/332\/revisions\/1897"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/589"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=332"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=332"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=332"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\nCzy talent ma p\u0142e\u0107?<\/span><\/h3>\n
\nJeden z pi\u0119ciu najpi\u0119kniejszych namalowanych w XIX wieku obraz\u00f3w na \u015bwiecie wyszed\u0142 spod p\u0119dzla Edwarda Maneta w 1872 roku, nosi formalny katalogowy tytu\u0142 \u201eBerthe Morisot z bukiecikiem fio\u0142k\u00f3w\u201d (niegdy\u015b ozdoba kolekcji Rouart\u00f3w \u2013 wnuk\u00f3w i prawnuk\u00f3w artystki – obecnie do obejrzenia w salonach paryskiego Mus\u00e9e d’Orsay) i jest portretem kobiety w czarnym stroju, czarnym kapeluszu, z przypi\u0119tym do sukni \u2013 nieco poni\u017cej wystaj\u0105cego z dekoltu kawa\u0142ka bia\u0142ej bluzki wyci\u0119tej w skromny tr\u00f3jk\u0105cik \u2013 bukiecikiem fio\u0142k\u00f3w. Panna Morisot, gdy pozowa\u0142a Manetowi, by\u0142a jego kole\u017cank\u0105 po fachu i przyjaci\u00f3\u0142k\u0105; dwa lata p\u00f3\u017aniej zosta\u0142a jego… szwagierk\u0105 \u2013 \u017con\u0105 brata Mistrza \u2013 Eugene Maneta. Dlaczego obraz jest taki pi\u0119kny? Trzeba zobaczy\u0107 \u2013 opowiedzie\u0107 s\u0142owami si\u0119 nie da… A przecie formalnie to arcydzie\u0142o jest zaledwie… warsztatowym studium efekt\u00f3w u\u017cycia koloru czarnego wedle regu\u0142 nowej, rewolucyjnej szko\u0142y olejnego malarstwa sztalugowego, kt\u00f3rej Manet by\u0142 prekursorem, autorytetem i kodyfikatorem (regularnie zreszt\u0105 kontestowanym przez r\u00f3wnych sobie wsp\u00f3\u0142wyznawc\u00f3w bractwa \u015bw. \u0141ukasza…). W dorobku Maneta portret Morisot nie jest ani tak s\u0142awny ani w istocie prze\u0142omowy jak \u201eOlimpia\u201d czy fenomenalne \u201e\u015aniadanie na trawie\u201d. Ale z pewno\u015bci\u0105 najpi\u0119kniejszy, emanuj\u0105cy o\u015blepiaj\u0105cym \u0142adunkiem trudnego do zidentyfikowania uczucia. Ni to mi\u0142o\u015bci (zapewne nie w sensie fizycznym, chocia\u017c kto wie?), ni to profesjonalnego d\u0105\u017cenia do doskona\u0142o\u015bci. Przedmiotem, podmiotem i narz\u0119dziem obu tych mo\u017cliwo\u015bci mo\u017ce by\u0107 tylko co\u015b sercu bliskiego i zarazem mo\u017cliwego do ogarni\u0119cia umys\u0142em. Berthe Morisot nie by\u0142a dla Maneta tylko modelk\u0105 \u2013 obiektem przymuszanym do wielogodzinnych seans\u00f3w pozowania. Wiele mi\u0119dzy nimi musia\u0142o si\u0119 dzia\u0107 na r\u00f3\u017cnych p\u0142aszczyznach, cho\u0107 gdy malowa\u0142 Berthe z bukiecikiem fio\u0142k\u00f3w, jeszcze nie dostrzeg\u0142 w niej malarki, co najmniej r\u00f3wnej swym kolegom i wsp\u00f3\u0142zawodnikom…
\nKim zatem by\u0142a Berthe Morisot? Nazwisko od dawna nie by\u0142o dla mnie obce, albowiem od bardzo wczesnej m\u0142odo\u015bci (nastoletniej zgo\u0142a) zaczytywa\u0142em si\u0119 w biografiach malarzy Henriego Perruchota, wydawanych od 1958 roku przez ukochany, nieoceniony, \u015bwietnej pami\u0119ci Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy. Zanim dosta\u0142em od losu szans\u0119 (z powod\u00f3w politycznych mocno sp\u00f3\u017anion\u0105…) obejrzenia niekt\u00f3rych obraz\u00f3w w oryginalnym kszta\u0142cie \u2013 w europejskich muzeach, wiedzia\u0142em dobrze, kto to Cezanne, Manet, Monet, Renoir, Degas, Pisarro, Gauguin, Van Gogh, Seurat, Sisley – a nawet \u017cuaw Bazille (poleg\u0142 w 1870 roku pod Beaune-la-Rolande) czy Caillebotte. Wiedzia\u0142em, kim byli Paul Durand-Ruel, Ambroise Vollard, Victor Choquet, Paul Gachet, Suzanne Valadon i Mary Cassatt… Berthe Morisot te\u017c by\u0142a obecna, ale jako\u015b tak pobocznie, raczej w zwi\u0105zku z famili\u0105 Manet\u00f3w, ni\u017c z racji w\u0142asnego dorobku tw\u00f3rczego. Dopiero urodzona w pirenejskim Perpignan (starodawna prowincja Roussillon), w rodzinie pochodzenia katalo\u0144skiego, pisarka Dominique Bona (laureatka nagrody Renaudot, od czterech lat \u201eNie\u015bmiertelna\u201d, wybrana do Akademii Francuskiej…) wyda\u0142a w 2000 roku u Grasseta kompletn\u0105 i kompetentn\u0105 biografi\u0119 Berthe Morisot, b\u0119d\u0105c\u0105 wszak\u017ce w istocie czym\u015b wi\u0119cej \u2013 wnikliw\u0105 panoram\u0105 \u015brodowiska artystycznego Pary\u017ca, krytycznym opisem dziej\u00f3w rewolucji impresjonistycznej, galeri\u0105 niezwyk\u0142ych postaci \u2013 wtedy wa\u017cnych dla francuskiej i europejskiej kultury, dzi\u015b praktycznie zapomnianych…
\nPani Morisot pod pi\u00f3rem pani Bony jawi si\u0119 jako kompletna artystka, profesjonalna malarka, krocz\u0105ca w\u0142asn\u0105 drog\u0105 tw\u00f3rcz\u0105 (obran\u0105 po wieloletnich poszukiwaniach…), z talentem wysokiej pr\u00f3by \u2013 a do tego jako spe\u0142niona kobieta i matka, kochana, uwielbiana przez licznych m\u0119\u017cczyzn nietuzinkowych, nosz\u0105ca jednakowo\u017c w duszy i ciele tajemnic\u0119 jakow\u0105\u015b (mo\u017ce nawet kilka tajemnic…). Dominique Bona o\u015b tej biografii uczyni\u0142a splataj\u0105c w jedno dwa nurty opowie\u015bci. W\u0105tek eksperymentalny, poszukiwawczy, gdy artystka, wci\u0105\u017c niepewna swych wybor\u00f3w, iskrzy\u0142a \u015bwiat\u0142em odbitym od mistrz\u00f3w Luwru (kt\u00f3rych pracowicie kopiowa\u0142a), potem Maneta, Moneta… I w\u0105tek osobisty, naznaczony konieczno\u015bci\u0105 niezwykle trudnego pogodzenia tej \u201einno\u015bci\u201d, b\u0119d\u0105cej konsekwencj\u0105 wyboru malarstwa \u2013 a w konsekwencji \u2013 walki o dopuszczenie do \u015bwiata artyst\u00f3w na r\u00f3wnych prawach i z r\u00f3wnymi szansami, bez p\u0142ciowego handicapu; pogodzenia z marzeniami o macierzy\u0144stwie, o domu i rodzinie. Pani Eugeniuszowej Manet, z domu Morisot, to zadanie si\u0119 uda\u0142o. W zasadzie, aczkolwiek nie bez drobnych w\u0105tpliwo\u015bci. Pani Bona nie rozwiewa do ko\u0144ca podejrze\u0144, \u017ce od czasu do czasu artystk\u0119 ogarnia\u0142o poczucie niedoszacowania w\u0142asnej warto\u015bci, \u017ce miewa\u0142a zani\u017con\u0105 samoocen\u0119… Czy by\u0142a \u015bwiadoma pot\u0119gi swego talentu, a jej artystycznie wycofana postawa (cho\u0107 uczestniczy\u0142a w \u017cyciu publicznym, zw\u0142aszcza w skandalizuj\u0105cych wystawach impresjonist\u00f3w) to tylko kreacja, kamufla\u017c, by zanadto nie wkurza\u0107 bur\u017cuj\u00f3w? Fenomen Berthe Morisot nabiera osobliwego znaczenia w biografii pani Bony \u2013 staje si\u0119 \u015bwiadectwem (nie wiem do ko\u0144ca, czy chcianym, zamierzonym…) a mo\u017ce zgo\u0142a oskar\u017ceniem opresyjno\u015bci patriarchatu. W zwi\u0105zku z tym odpowied\u017a na pytanie o p\u0142e\u0107 talentu jest mocna: talent p\u0142ci nie ma! Kropka. Z drugiej wszelako strony sama r\u00f3\u017cnica p\u0142ci jest zjawiskiem wartym zg\u0142\u0119biania. Przez obie p\u0142cie. Na r\u00f3wnych prawach. Lektura \u201eTajemnicy kobiety w czerni\u201d studia te u\u0142atwia…
\nTomasz Sas<\/strong>
\n(9 04 2017)<\/strong><\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"