{"id":3313,"date":"2022-03-18T16:51:56","date_gmt":"2022-03-18T15:51:56","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3313"},"modified":"2026-04-04T16:51:34","modified_gmt":"2026-04-04T14:51:34","slug":"churchill-opowiesc-o-przegranym-zwyciezcy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2022\/03\/18\/churchill-opowiesc-o-przegranym-zwyciezcy\/","title":{"rendered":"Churchill. Opowie\u015b\u0107 o przegranym zwyci\u0119zcy"},"content":{"rendered":"\n

Nina Smolar\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/h3>\n


Churchill. Opowie\u015b\u0107 o przegranym zwyci\u0119zcy <\/strong>
Wydawnictwo Pozna\u0144skie, Pozna\u0144 2022<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Samotno\u015b\u0107 wojownika<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Co takiego czai si\u0119 w przebiegu \u017cycia i s\u0142u\u017cby (przyznajmy, \u017ce przebiegu pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem niezwyk\u0142ym, fascynuj\u0105cym tudzie\u017c zniewalaj\u0105cym…) dwudziestowiecznego brytyjskiego \u017co\u0142nierza, polityka, pisarza last but not least<\/i> (literacki Nobel ’53 by\u0142 mo\u017ce troch\u0119 kurtuazyjny, ale bez przesady…)? Co\u015b czai\u0107 si\u0119 musi, skoro za napisanie tej biografii (kt\u00f3rej\u015b z kolei w dziejach i zapewne nie ostatniej) bierze si\u0119 polska… doktor biochemii, komandoska (nie w sensie wyszkolenia militarnego, ale polityczna, z epoki Marcowej), redaktorka pism emigracyjnych, wieloletnia wydawczyni takiej\u017ce literatury. Czyli z punktu widzenia \u015brodowisk naukowych i pisarskich, wielkopa\u0144sko i \u201ewy\u017cszo\u015bciowo\u201d przyw\u0142aszczaj\u0105cych sobie wszelkie prawa do \u201ebiografowania\u201d kogokolwiek znanego i wa\u017cnego \u2013 amatorka, bez \u201edyplomowanej\u201d wiedzy historycznej, bez certyfikowanego \u015brodowiskowo wykszta\u0142cenia, bez wyszlifowanego w pracowniach uznanych mistrz\u00f3w warsztatu metodologicznego… Innymi s\u0142owy: bezprizornyj<\/i> chuligan, k\u0142usownik i uzurpator. Tak bywa \u2013 ale co pocz\u0105\u0107, gdy w wielu, wielu uniwersyteckich katedrach historii i literatury, instytutach badawczych dziej\u00f3w lub s\u0142owa pisanego tudzie\u017c na konwentyklach dywizjon\u00f3w krytyk\u00f3w przewa\u017ca pogl\u0105d o wy\u017cszo\u015bci za\u015bwiadczenia nad do\u015bwiadczeniem. Innymi s\u0142owy: doktoratu nad iskr\u0105 bo\u017c\u0105, talentem znaczy… Tymczasem dorobek wielu epok udowadnia niezbicie, \u017ce gdy kto talent ma i nie zawaha si\u0119 go u\u017cy\u0107 \u2013 rezultaty bywaj\u0105 z regu\u0142y lepsze ni\u017c wtedy, gdy do roboty gnu\u015bnie bierze si\u0119 dyplomowany i utytu\u0142owany pustak…<\/p>\n

Nina Smolar w gruncie rzeczy nie precyzuje, nie definiuje swych motyw\u00f3w zainteresowania akurat Churchillem \u2013 w ka\u017cdym razie nie czyni tego otwarcie, expressis verbis<\/i>. Ale kilka pierwszych zda\u0144 jej ksi\u0105\u017cki stwarza mo\u017cliwo\u015b\u0107 jakiej\u015b tam interpretacji. Mo\u017ce chodzi po prostu o sympati\u0119? O ten rodzaj pog\u0142\u0119bionej fascynacji, kt\u00f3ry ka\u017ce przestudiowa\u0107 osobowo\u015b\u0107, osobliwo\u015b\u0107\u00a0 i dokonania bohatera, a rezultaty utrwali\u0107 ad maiorem rei gloriam<\/i> w formie drukowanej? No i ta si\u0142a przekory, p\u0142yn\u0105cej ze \u015bwiadomo\u015bci mierzenia si\u0119 z tematem nader popularnym, kt\u00f3rego eksploracja przynios\u0142a ju\u017c dzie\u0142a doprawdy wybitne… A przy okazji zauwa\u017cy\u0107 trzeba, \u017ce Winston Churchill swoim przesz\u0142ym, tera\u017aniejszym i przysz\u0142ym biografom robot\u0119 utrudni\u0142 maksymalnie.<\/p>\n

Przez ca\u0142e swoje \u017cycie napisa\u0142 i z sukcesem wyda\u0142 sporo ksi\u0105\u017cek, z kt\u00f3rych kilka mia\u0142o oczywisty rys autobiograficzny, a kilka innych \u2013 w tym nagrodzone Noblem literackim pi\u0119\u0107 tom\u00f3w relacji z II wojny (sz\u00f3sty dom wyszed\u0142 ju\u017c po noblowskiej fecie…) – cho\u0107 formalnie by\u0142y monograficznymi relacjami z wydarze\u0144 czy opisami historyczno-politycznej rzeczywisto\u015bci epok, terytori\u00f3w i ludzi, to autobiograficzne akcenty ewidentnie zajmuj\u0105 miejsca pierwszoplanowe, nierzadko wr\u0119cz decyduj\u0105ce o wydawniczym, czytelniczym i politycznym sukcesie dzie\u0142a… W tej sytuacji ka\u017cdy biograf \u2013 je\u017celi nie ma a priori<\/i> z\u0142ych intencji \u2013 czuje si\u0119 zwi\u0105zany i na sw\u00f3j spos\u00f3b ograniczony przekazem p\u0142yn\u0105cym wprost od \u201ebiografowanego\u201d. Nadmiar materia\u0142u opowiedzianego i skomentowanego przez bohatera, z jego autorsk\u0105 autointerpretacj\u0105 motywacji, oceny zachowa\u0144, decyzji oraz publicznych i prywatnych wypowiedzi, spycha biografa na pozycje bezrefleksyjnego opisywacza, zbieracza cytat\u00f3w i anegdot, hagiografa \u2013 a w najlepszym razie \u2013 upozowanego na obiektywist\u0119 sprzymierze\u0144ca. Oczywi\u015bcie jest mo\u017cliwe (i wielokrotnie by\u0142o praktykowane) za\u0142o\u017cenie, i\u017c napiszemy biografi\u0119 krytyczn\u0105 i polemiczn\u0105, co wszak\u017ce wymaga nieustannej, d\u0142ugotrwa\u0142ej czujno\u015bci i podtrzymywania wy\u015brubowanych standard\u00f3w dyscypliny intelektualnej. Ale co do zasady autobiograficzna aktywno\u015b\u0107 bohatera zdecydowanie nie pomaga innym autorom-biografom \u2013 raczej ogranicza im swobod\u0119 pisarskiego manewru. Chyba \u017ce uda si\u0119 wykopa\u0107 gar\u015b\u0107 dot\u0105d nieznanych fakt\u00f3w, jakie\u015b papiery, kt\u00f3re powinny pozosta\u0107 tajne, wiarygodnych \u015bwiadk\u00f3w tego i owego. Co oczywi\u015bcie w przypadku kogo\u015b takiego jak Churchill graniczy\u0142oby z cudem…<\/p>\n

Wi\u0119c w zasadzie ka\u017cdy biograf, je\u017celi nie by\u0142 oczywi\u015bcie jurgieltnikiem na \u017co\u0142dzie obcych, ale wiadomych si\u0142, mia\u0142 poniek\u0105d ustalone wyj\u015bcie, je\u015bli nie chcia\u0142 uton\u0105\u0107 w bagnie przeci\u0119tno\u015bci. M\u00f3g\u0142 wyr\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 niespotykan\u0105 dot\u0105d form\u0105 (na przyk\u0142ad spr\u00f3bowa\u0142 napisa\u0107 biografi\u0119 w formule dialog\u00f3w metafizycznych, od ty\u0142u i do tego nie po kolei!) lub oryginalno\u015bci\u0105 (granicz\u0105c\u0105 z intelektualnym szale\u0144stwem b\u0105d\u017a zgo\u0142a szalbierstwem) wniosk\u00f3w \u2013 tertium non datur…<\/i> Nina Smolar wybra\u0142a wyj\u015bcie mocno, zdecydowanie… po\u015brednie \u2013 pisz\u0105c po bo\u017cemu, chronologicznie, z mn\u00f3stwem szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, anegdotycznych napomknie\u0144 i dygresji, z dyskretnym, nienarzucaj\u0105cym si\u0119 komentarzem. Wysz\u0142o, jak wysz\u0142o \u2013 znakomicie zreszt\u0105, soczy\u015bcie i barwnie, z pe\u0142nym uszanowaniem, ale bez hagiograficznej uleg\u0142o\u015bci. Nina Smolar po prostu ma pisarski talent \u2013 a\u017c \u017cal niewys\u0142owiony, \u017ce dot\u0105d skrz\u0119tnie skrywany, oddany na s\u0142u\u017cb\u0119 innym autorom, kt\u00f3rych przez dekady redagowa\u0142a i wydawa\u0142a. Czy zatem nie jest to jednorazowy wyskok, czy co\u015b jeszcze zapowiada si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci \u2013 nie jestem pewien. Tak czy inaczej \u2013 biografia Churchilla utorowa\u0142a autorce drog\u0119 na pisarski Parnas. Pytanie \u2013 czy zechce si\u0119 tam rozgo\u015bci\u0107 na sta\u0142e…<\/p>\n

Wszelako nadal nie wiadomo, dlaczego akurat sir Winston Leonard Spencer Churchill \u2013 z rodziny Marlborough (aczkolwiek z bocznej \u2013 i biedniejszej – ga\u0142\u0119zi, nie za\u015b z g\u0142\u00f3wnego \u201epnia\u201d genealogicznego tej ksi\u0105\u017c\u0119cej familii…) – najwi\u0119kszy, zdaniem wielu, brytyjski m\u0105\u017c stanu wszech czas\u00f3w? Oczywi\u015bcie dobrze by\u0142oby wiedzie\u0107 dok\u0142adnie i precyzyjnie \u2013 nie zdawkowo, czemu w\u0142a\u015bnie jemu Nina Smolar po\u015bwi\u0119ci\u0142a sw\u00f3j talent i czas. Ale mog\u0119 si\u0119 obej\u015b\u0107 bez odpowiedzi (zapewne fascynuj\u0105cej sk\u0105din\u0105d) na to pytanie. Rezultat bowiem dostatecznie mocno t\u0142umi m\u0105 niewczesn\u0105 ciekawo\u015b\u0107 \u2013 poniek\u0105d tylko dope\u0142niaj\u0105c\u0105. Nie ulega bowiem w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Nina Smolar wysoko podnios\u0142a poprzeczk\u0119 wymaga\u0144 na wsp\u00f3\u0142czesnym krajowym rynku biografistyki. Opisanie d\u0142ugiego \u017cycia i niezwyk\u0142ych rob\u00f3t sir Winstona jest bowiem ze wszech miar produktem totalnym i arcydzielnym. Najwymowniej doskona\u0142ym. Wi\u0119c wszystko mi jedno \u2013 czy wyraz to osobliwej mi\u0142o\u015bci, czy rezultat g\u0142\u0119bokiego, komercyjnie zorientowanego namys\u0142u…<\/p>\n

Biografia Churchilla jest dla czytelnika sporym wyzwaniem intelektualnym \u2013 a rzecz\u0105 autora jest podj\u0119cie tego wyzwania u\u0142atwi\u0107 mu \u2013 lub utrudni\u0107. O co chodzi? O kontekst… A \u015bci\u015blej: o konteksty. W liczbie mnogiej. Bardzo mnogiej, Tak bogate w zdarzenia \u017cycie, jak \u017cycie Winstona Churchilla, to setki nast\u0119puj\u0105cych po sobie b\u0105d\u017a zgo\u0142a nak\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na siebie epizod\u00f3w na rozleg\u0142ym, wielokontynentalnym obszarze geograficznym \u2013 od po\u0142udniowej Afryki, Sudanu oraz Indii po setki punkt\u00f3w i zdarze\u0144 w Europie, po p\u00f3\u0142nocn\u0105 Ameryk\u0119 i nawet Kub\u0119. Wsz\u0119dzie tam dzia\u0142y si\u0119 historie i HISTORIE, wsz\u0119dzie tam bywa\u0142 Churchill. W takiej sytuacji ka\u017cdy biograf wpada w pu\u0142apk\u0119 kontekstualn\u0105: rozwija\u0107 to t\u0142o, na kt\u00f3rym pojawia si\u0119 nasz bohater, czy mo\u017ce nie \u2013 mo\u017ce wystarczy tylko lekko zamarkowa\u0107 sytuacj\u0119 historyczn\u0105… Nina Smolar nie ma ani krzty temperamentu historycznego (i panoramicznego) w stylu, jaki prezentowa\u0142a fenomenalna historyczka ameryka\u0144ska Barbara Tuchman, wi\u0119c jej \u201erzuty na t\u0142o\u201d s\u0105 oszcz\u0119dne i dyskretne \u2013 a\u017c do granicy \u201epoziomu zero\u201d. O ile w przypadku zdarze\u0144 wielkiego kalibru i powszechnie znanych to zupe\u0142nie zrozumia\u0142e (rozwodzenie si\u0119 na przyk\u0142ad o przyczynach i przypadkach pierwszej wojny \u015bwiatowej wydaje si\u0119 ca\u0142kiem zb\u0119dne) \u2013 o tyle zdarzenia mniej znane, zapomniane lub w og\u00f3le niepoj\u0119te dla polskiej publiczno\u015bci wymaga\u0142yby mo\u017ce nieco wi\u0119cej obja\u015bnienia; nie zawsze bowiem mo\u017cna polega\u0107 na (nawet rozbudzonej przez lektur\u0119) ciekawo\u015bci poznawczej czytelnik\u00f3w. Mo\u017ce zerkn\u0105 do Wikipedii \u2013 mo\u017ce nie… Ale kto z kim i dlaczego na tej Kubie? O co posz\u0142o tym Burom? A ta afga\u0144ska awantura? I tak dalej… O tym by mo\u017cna by\u0142o szerzej nieco napomkn\u0105\u0107. Oczywi\u015bcie bez przesady \u2013 dopracowanie wszystkich brakuj\u0105cych kontekst\u00f3w rozd\u0119\u0142oby biografi\u0119 Churchilla ze skromnych pi\u0119ciuset do circa<\/i> tysi\u0105ca pi\u0119ciuset stron druku, Niepotrzebnie \u2013 lepiej niech czytelnicy si\u0119gn\u0105 po lektury uzupe\u0142niaj\u0105ce i si\u0119 rozwijaj\u0105 jako te fijo\u0142eczki le\u015bne…<\/p>\n

Natomiast niew\u0105tpliw\u0105 zas\u0142ug\u0105 pani Smolarowej s\u0105 liczne i co do zasady uczciwie, obiektywnie skomentowane dygresje polskie. Wydawa\u0142oby si\u0119 to oczywist\u0105 oczywisto\u015bci\u0105, ale w przypadku biografii Churchilla niekoniecznie. Ot\u00f3\u017c u innych biograf\u00f3w s\u0105 to kwestie na og\u00f3\u0142 ca\u0142kowicie pomijane (jako zbyt czwartorz\u0119dne, egzotyczne, niezrozumia\u0142e, zgo\u0142a g\u0142upie, jakie\u015b takie azjatyckie i szalone…). Ale tak si\u0119 w dziejach z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce nasze polskie historie i przypadki nader cz\u0119sto przecina\u0142y si\u0119 z biegiem \u017cycia brytyjskiego m\u0119\u017ca stanu. I na og\u00f3\u0142 by\u0142y to \u201eprzeci\u0119cia\u201d decyduj\u0105ce o dalszym kierunku post\u0119pu tych spraw. Krytyczne obja\u015bnienia s\u0105 niezb\u0119dne, by\u015bmy nie nabrali fa\u0142szywych wyobra\u017ce\u0144. Mam czasem nieodparte wra\u017cenie, \u017ce pow\u015bci\u0105gliwa dyskrecja pani Smolarowej w tej akurat cz\u0105stce churchillowskiej materii mog\u0142aby ulec rozlu\u017anieniu… Ale i tak o sprawach polskich dowiadujemy si\u0119 ponadprzeci\u0119tnie wiele. I nie mamy powod\u00f3w, by narzeka\u0107 na ich interpretacj\u0119. Mo\u017ce wyj\u0105wszy kr\u00f3ciutk\u0105 relacj\u0119 z katastrofy w Gibraltarze i \u015bmierci genera\u0142a Sikorskiego. Mimo zdawkowej narracji wszystko si\u0119 zgadza oczywi\u015bcie \u2013 co do fakt\u00f3w i nast\u0119pstw (tak\u017ce dla Churchilla). Ale wspomniana dygresyjnie przez pani\u0105 Nin\u0119 farsa, kt\u00f3r\u0105 za publiczne pieni\u0105dze urz\u0105dzili w 2008 roku prokuratorzy z IPN, by si\u0119 bezczelnie wypromowa\u0107, wymaga\u0142aby chyba ostrzejszego komentarza…<\/p>\n

Co do zasady jednak rekomenduj\u0119 dzie\u0142o pani Niny Smolarowej jako fundamentalne, ze wszech miar godne lektury \u2013 je\u017celi kto\u015b potrzebuje pilnie wiedzie\u0107, kim by\u0142 ten Winston Churchill, o kt\u00f3rym od czasu do czasu \u2013 raczej rzadko \u2013 jeszcze wspomn\u0105 w telewizji lub jakiej\u015b gazecie. A je\u017celi kto\u015b ju\u017c cokolwiek wie, to biografia pani Smolar idealnie nadaje si\u0119 do pog\u0142\u0119bionego studiowania \u2013 a) wspania\u0142o\u015bci postaci, b) zawi\u0142o\u015bci epok, w kt\u00f3rych przysz\u0142o mu \u017cy\u0107 i dzia\u0142a\u0107. Czyta si\u0119 \u015bwietnie, z pal\u0105c\u0105 potrzeb\u0105 nieodrywania si\u0119 od lektury na d\u0142u\u017cej.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(18 03 2022)<\/strong><\/p>\n

P.S.<\/strong> Tak si\u0119 zastanawiam \u2013 czy nie ma w ca\u0142ym Poznaniu nikogo, kto zna\u0142by j\u0119zyk niemiecki na poziomie, powiedzmy, kolokwialnym? Bo oto na stronie 334 pani Smolar przytacza wojenn\u0105 anegdotk\u0119, jak to w czasie inwazji na Sycyli\u0119 w nocy 9 lipca 1943 roku na to samo zrzutowisko jednocze\u015bnie wydesantowa\u0142a si\u0119 grupa bojowa brytyjskiego Commando<\/i> i… kompania niemieckich Fallschirmj<\/i>\u00e4<\/i><\/span>gr\u00f3w<\/i>. Dobrze wyszkoleni i zdyscyplinowani \u017co\u0142nierze (cho\u0107 ciemno by\u0142o jak u Eskimosa w dupie) pobiegli na swoje punkty zborne, mijaj\u0105c si\u0119 w milczeniu i nie rozpoznaj\u0105c nawzajem; tak si\u0119 bowiem z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce specjalistyczne he\u0142my spadochronowe obu formacji by\u0142y zaskakuj\u0105co podobne (a innych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w uzbrojenia i wyposa\u017cenia po prostu w ciemno\u015bciach nie widzieli). Nagle pad\u0142 strza\u0142 \u2013 to brytyjski \u017co\u0142nierz wygarn\u0105\u0142 do biegn\u0105cego obok skoczka. Podobno pokapowa\u0142 si\u0119, \u017ce co\u015b jest nie tak, gdy ten drugi go\u015b\u0107 zapyta\u0142 (po niemiecku naturalnie): Hast du meinen Schmeisser gesehen?<\/i> Co pani Smolar cytuje i potem z pe\u0142n\u0105 powag\u0105 t\u0142umaczy: \u201eCzy widzisz, jaki mam pistolet maszynowy?\u201d<\/i> Naprawd\u0119? Ponawiam pytanie \u2013 czy redakcja i korekta nie mia\u0142a kogo w ca\u0142ym Poznaniu spyta\u0107, co to w istocie znaczy? Wedle mojej skromniusiej znajomo\u015bci j\u0119zyka Goethego pytanie niemieckiego spadochroniarza (sk\u0105din\u0105d, jak si\u0119 wydaje, kompanijnej ofermy) brzmia\u0142o mniej wi\u0119cej tak: hej kole\u015b, nie widzia\u0142e\u015b gdzie\u015b mojego szmajsera?<\/i> Znaczy zgubi\u0142 bro\u0144 (konkretnie pistolet maszynowy MP40 9 mm) przy l\u0105dowaniu. A zatem Brytyjczyk strzeli\u0142 do nieuzbrojonego. Taka sobie ta anegdotka… TS<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nina Smolar\u00a0 Churchill. Opowie\u015b\u0107 o przegranym zwyci\u0119zcy Wydawnictwo Pozna\u0144skie, Pozna\u0144 2022 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Samotno\u015b\u0107 wojownika Co takiego czai si\u0119 w przebiegu \u017cycia i s\u0142u\u017cby (przyznajmy, \u017ce przebiegu pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem niezwyk\u0142ym, fascynuj\u0105cym tudzie\u017c zniewalaj\u0105cym…) dwudziestowiecznego brytyjskiego \u017co\u0142nierza, polityka, pisarza last but not least (literacki Nobel ’53 by\u0142 mo\u017ce troch\u0119 kurtuazyjny, ale bez przesady…)? Co\u015b czai\u0107 si\u0119 musi, skoro za napisanie tej biografii (kt\u00f3rej\u015b z kolei w dziejach i zapewne nie ostatniej) bierze si\u0119 polska… doktor biochemii, komandoska (nie w sensie wyszkolenia militarnego, ale polityczna, z epoki Marcowej), redaktorka pism emigracyjnych, wieloletnia wydawczyni takiej\u017ce literatury. Czyli z punktu widzenia \u015brodowisk naukowych i pisarskich, wielkopa\u0144sko i \u201ewy\u017cszo\u015bciowo\u201d przyw\u0142aszczaj\u0105cych sobie wszelkie prawa do \u201ebiografowania\u201d kogokolwiek znanego i wa\u017cnego \u2013 amatorka, bez \u201edyplomowanej\u201d wiedzy historycznej, bez certyfikowanego \u015brodowiskowo wykszta\u0142cenia, bez wyszlifowanego w pracowniach uznanych mistrz\u00f3w warsztatu metodologicznego… Innymi s\u0142owy: bezprizornyj chuligan, k\u0142usownik i uzurpator. Tak bywa \u2013 ale co pocz\u0105\u0107, gdy w wielu, wielu uniwersyteckich katedrach historii i literatury, instytutach badawczych dziej\u00f3w lub s\u0142owa pisanego tudzie\u017c na konwentyklach dywizjon\u00f3w krytyk\u00f3w przewa\u017ca pogl\u0105d o wy\u017cszo\u015bci za\u015bwiadczenia nad do\u015bwiadczeniem. Innymi s\u0142owy: doktoratu nad iskr\u0105 bo\u017c\u0105, talentem znaczy… Tymczasem dorobek wielu epok udowadnia niezbicie, \u017ce gdy kto talent ma i nie zawaha si\u0119 go…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3315,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[20],"tags":[370],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3313"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3313"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3313\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5569,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3313\/revisions\/5569"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3315"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3313"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3313"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3313"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}