![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/grisham-demaskator-poziom-300x169.jpg\")
\nDemaskator
\nPrzek\u0142ad: Andrzej Szulc, Anna Dobrza\u0144ska
\nWydawnictwo Albatros Sp. z o.o.<\/h4>\n
Rekomendacja: 3\/7<\/strong><\/span> Firma \u201eJohn Grisham Incorporated\u201d od 1988 roku kr\u0119ci na wysokich obrotach jak dobrze posmarowana ta\u015bma produkcyjna; wyplu\u0142a ju\u017c 36 tom\u00f3w kryminalno-sensacyjno-prawniczego opus magnum, co daje wysok\u0105 \u015bredni\u0105: mniej wi\u0119cej jeden i \u0107wier\u0107 tomu rocznie. Do\u015b\u0107, by utrzyma\u0107 renom\u0119… Wi\u0119cej \u2013 to ju\u017c zatr\u0105ca\u0142oby o narcystyczn\u0105 grafomani\u0119. Mniej \u2013 o lenistwo i rentierskie odcinanie kupon\u00f3w. Wi\u0119c firma Grisham Inc. zasuwa regularnie, by nie wzbudza\u0107 podejrze\u0144. Bo z czasem do polityki produkcyjnej firmy Grisham Inc. by\u0142oby mo\u017cna dostosowa\u0107 anegdotk\u0119 z epoki wielkich bud\u00f3w socjalizmu, gdy to na widok biegaj\u0105cych po d\u0142ugich pochylniach z desek ch\u0142oporobotnik\u00f3w z taczkami zafascynowany reporter podsuwa sitko majstrowi z pytaniem: – Ale tempo, nie? Na co majster: – No; tak zapierdalamy, \u017ce nie ma czasu taczek za\u0142adowa\u0107! <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" John Grisham Demaskator Przek\u0142ad: Andrzej Szulc, Anna Dobrza\u0144ska Wydawnictwo Albatros Sp. z o.o. Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 Firma wci\u0105\u017c ma klienta, cho\u0107 pelikany odlecia\u0142y \u015bladem samotnego wilka na g\u00f3r\u0119 bezprawia… Firma \u201eJohn Grisham Incorporated\u201d od 1988 roku kr\u0119ci na wysokich obrotach jak dobrze posmarowana ta\u015bma produkcyjna; wyplu\u0142a ju\u017c 36 tom\u00f3w kryminalno-sensacyjno-prawniczego opus magnum, co daje wysok\u0105 \u015bredni\u0105: mniej wi\u0119cej jeden i \u0107wier\u0107 tomu rocznie. Do\u015b\u0107, by utrzyma\u0107 renom\u0119… Wi\u0119cej \u2013 to ju\u017c zatr\u0105ca\u0142oby o narcystyczn\u0105 grafomani\u0119. Mniej \u2013 o lenistwo i rentierskie odcinanie kupon\u00f3w. Wi\u0119c firma Grisham Inc. zasuwa regularnie, by nie wzbudza\u0107 podejrze\u0144. Bo z czasem do polityki produkcyjnej firmy Grisham Inc. by\u0142oby mo\u017cna dostosowa\u0107 anegdotk\u0119 z epoki wielkich bud\u00f3w socjalizmu, gdy to na widok biegaj\u0105cych po d\u0142ugich pochylniach z desek ch\u0142oporobotnik\u00f3w z taczkami zafascynowany reporter podsuwa sitko majstrowi z pytaniem: – Ale tempo, nie? Na co majster: – No; tak zapierdalamy, \u017ce nie ma czasu taczek za\u0142adowa\u0107! No wi\u0119c firma Grisham Inc. ostatnimi czasy tak w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da \u2013 ruch jest, ale taczki puste… O ile \u201eCzas zabijania\u201d, \u201eRaport Pelikana\u201d, \u201eZaklinacz deszczu\u201d, \u201eFirma\u201d i \u201eKlient\u201d to arcydzie\u0142a gatunku \u2013 o tyle nowsze produkty ju\u017c nie zalecaj\u0105 si\u0119 ani tak\u0105 fantazj\u0105, ani takim mistrzostwem snucia intrygi i opowiadania, ani…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":586,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[12],"tags":[94],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/329"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=329"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/329\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":585,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/329\/revisions\/585"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/586"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=329"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=329"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=329"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/span><\/p>\nFirma wci\u0105\u017c ma klienta, cho\u0107 pelikany odlecia\u0142y
\n\u015bladem samotnego wilka na g\u00f3r\u0119 bezprawia…<\/span><\/h3>\n
\nNo wi\u0119c firma Grisham Inc. ostatnimi czasy tak w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da \u2013 ruch jest, ale taczki puste… O ile \u201eCzas zabijania\u201d, \u201eRaport Pelikana\u201d, \u201eZaklinacz deszczu\u201d, \u201eFirma\u201d i \u201eKlient\u201d to arcydzie\u0142a gatunku \u2013 o tyle nowsze produkty ju\u017c nie zalecaj\u0105 si\u0119 ani tak\u0105 fantazj\u0105, ani takim mistrzostwem snucia intrygi i opowiadania, ani tak\u0105 form\u0105 (nawet j\u0119zykow\u0105…) wreszcie. Ta\u015bma sunie, reputacja trwa, ale produkty ju\u017c nie takie delikatesowe. Powiedzmy sobie, \u017ce nie tylko firma Grisham Inc. cierpi na syndrom wypalenia; to zjawisko typowe w biznesie literatury popularnej. Z tym \u201eDemaskatorem\u201d jest dok\u0142adnie tak samo… Pusta taczka. No, prawie. Ale prawie w tym przypadku robi niewielk\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119.
\nSurowiec wyj\u015bciowy, z kt\u00f3rego Grisham lepi swoje fabu\u0142y, to ameryka\u0144ski system prawa. Z uwzgl\u0119dnieniem szczeg\u00f3lnym praktycznych aspekt\u00f3w jego stosowania przez pa\u0144stwo (czyli w\u0142adze federalne), stany, gminy, obywateli i s\u0105dy \u2013 obs\u0142ugiwane prze milionow\u0105 armi\u0119 zawodowych (a w niekt\u00f3rych przypadkach dodatkowo licencjonowanych) po\u015brednik\u00f3w, w uproszczeniu zwanych prawnikami. Stosunek obywateli do tej rzeszy jurydycznych profesjonalist\u00f3w jest w najwy\u017cszym stopniu ambiwalentny. Cho\u0107 niekt\u00f3rzy (w tym i sami prawnicy) mniemaj\u0105, \u017ce mo\u017ce jednak nacechowany ujemnie… Idealnie obrazuje to popularna anegdota: – Co to jest? Tysi\u0105c prawnik\u00f3w sp\u0119tanych \u0142a\u0144cuchami na dnie morza? – Nie mam poj\u0119cia; ale dobrze si\u0119 zaczyna!
\nIstota wszak\u017ce stosunk\u00f3w mi\u0119dzy obywatelami Stan\u00f3w Zjednoczonych Ameryki P\u00f3\u0142nocnej a obowi\u0105zuj\u0105cym w ich pa\u0144stwie prawem nie ma nic wsp\u00f3lnego ze stosunkiem obywateli do prawnych po\u015brednik\u00f3w. Ten drugi mo\u017ce by\u0107 podszyty nieufno\u015bci\u0105, zazdro\u015bci\u0105 (status materialny prawnik\u00f3w na og\u00f3\u0142 jest wy\u017cszy ni\u017c \u015brednia krajowa), w\u015bciek\u0142o\u015bci\u0105 (gdy si\u0119 przegrywa proces albo tylko p\u0142aci rachunki…). Ale na stosunek do litery prawa w zasadzie to si\u0119 nie przenosi. Prawo traktowane jest z szacunkiem, kt\u00f3ry si\u0119 wpaja dzieciakom od podstaw\u00f3wki. Na podstawie \u2013 jak\u017ce by inaczej… – Deklaracji Niepodleg\u0142o\u015bci. Bo to jest nasze prawo, przez nas samych ustanowione. Nikt nam z zewn\u0105trz niczego narzuci\u0107 nie mo\u017ce, a ograniczenia s\u0142u\u017c\u0105 tylko wsp\u00f3lnemu dobru… I tyle. Amerykanie na og\u00f3\u0142 \u015bwi\u0119cie w to wierz\u0105. Wyj\u0105wszy mo\u017ce lokator\u00f3w cel \u015bmierci i tych cwaniaczk\u00f3w, kt\u00f3rzy ze sportowym zaci\u0119ciem unikaj\u0105 p\u0142acenia podatk\u00f3w…
\nW realiach USA materia prawna jest obfitym, niewysychaj\u0105cym nigdy tworzywem literatury sensacyjnej i kryminalnej, scenariuszy filmowych (do\u015b\u0107 wspomnie\u0107 arcydzie\u0142o nad arcydzie\u0142ami, czyli \u201eDwunastu gniewnych ludzi\u201d…) i seriali telewizyjnych. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce nie tylko ustawodawcy, ale przede wszystkim s\u0105dy w wyrokach ustanawiaj\u0105 zasady procedowania i interpretowania prawa. Dlatego studiowanie prawa w tamtych realiach to przede wszystkim wkuwanie tysi\u0119cy sentencji wyrok\u00f3w, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cymi normami post\u0119powania. Nie znajdzie si\u0119 chyba w USA ani jednego prawnika, kt\u00f3ry obudzony z g\u0142\u0119bokiego, pijackiego snu na kacu nie wiedzia\u0142by, o co chodzi w sprawie Mirandy (wyrok S\u0105du Najwy\u017cszego, oddalaj\u0105cy dow\u00f3d z przyznania si\u0119 do winy, je\u015bli przedtem podejrzany nie zosta\u0142 prawid\u0142owo poinformowany o przys\u0142uguj\u0105cych mu prawach…). I w setkach, nawet tysi\u0105cach innych wyrok\u00f3w… Z tego mo\u017cna pisa\u0107 wielk\u0105 i mniejsz\u0105 literatur\u0119. Co te\u017c ameryka\u0144scy autorzy z lubo\u015bci\u0105 czyni\u0105. Wystarczy pogrzeba\u0107 w publicznie i powszechnie dost\u0119pnych archiwach s\u0105dowych…
\nU podstaw intrygi \u201eDemaskatora\u201d le\u017cy ustawa stanowej legislatury Florydy (wraz z wywiedzionymi z niej precedensowymi rozstrzygni\u0119ciami s\u0105d\u00f3w) o tzw. sygnalistach (po angielsku whistler albo whistleblower). U nas, w my\u015blowym skr\u00f3cie zrozumia\u0142ym dla wszystkich, nazwano by j\u0105 prawem o delatorach, donosicielach lub gorzej jeszcze \u2013 kapusiach… W tym skr\u00f3cie idzie o to, \u017ce ka\u017cdy, kto skutecznie doniesie o korupcji, przekr\u0119cie podatkowym, celnym czy jakimkolwiek innym czynie zabronionym, a maj\u0105cym sw\u00f3j wymiar materialny, ma prawo do nagrody, ustanowionej przez s\u0105d z funduszy pochodz\u0105cych z tego przest\u0119pstwa i skonfiskowanych w trybie procesowym… Fajny przepis, nieprawda\u017c? Tak wi\u0119c pewien prawnik, reprezentuj\u0105c anonimowego funkcjonariusza publicznego, wnosi skarg\u0119 do stanowej Komisji Dyscyplinarnej S\u0119dzi\u00f3w (co\u015b podobnego do tego organu projektuj\u0105 i u nas…), jakoby jeden z s\u0119dzi\u00f3w za pieni\u0105dze wydawa\u0142 wyroki umo\u017cliwiaj\u0105ce niczym nieskr\u0119powane dzia\u0142anie organizacji przest\u0119pczej \u2013 zapewne mafii – do sp\u00f3\u0142ki z pewnym plemieniem Indian, bo dotyczy to szczeg\u00f3lnego prawa rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w USA do organizowania i prowadzenia gier hazardowych. Czyli kasyn po prostu… W gr\u0119 zatem wchodz\u0105 miliony do wzi\u0119cia dla \u201esygnalisty\u201d i jego wsp\u00f3lnik\u00f3w…
\nPocz\u0105tek niez\u0142y, zapowiada teoretycznie ostr\u0105 jazd\u0119 \u2013 s\u0105 bowiem w intrydze mo\u017cliwo\u015bci nie tylko \u015bci\u015ble jurydyczne. A Grisham zawsze potrafi\u0142 (jak chcia\u0142 i umia\u0142…) snu\u0107 misterne wywody prawnicze, zaskakuj\u0105co rozwi\u0105zywa\u0107 dylematy proceduralne, bo ameryka\u0144skie prawo pozwala na dziwaczn\u0105 (z europejskiego punktu widzenia) ekwilibrystyk\u0119 procesow\u0105 i pozaprocesow\u0105. Ale potencja\u0142 sensacyjny te\u017c niema\u0142y: w ko\u0144cu to mafia, a wi\u0119c mafijny modus operandi… Wynaj\u0119ci zab\u00f3jcy, zastraszanie i uciszanie \u015bwiadk\u00f3w, eliminacja funkcjonariuszy \u015bledczych w pi\u0119knych okoliczno\u015bciach przyrody (pla\u017ce i kurorty Florydy plus bagienne wn\u0119trze p\u00f3\u0142wyspu) A jeszcze do tego tajemniczy \u015bwiat india\u0144skich rezerwat\u00f3w i jego niepokoj\u0105ca odmienno\u015b\u0107 prawna… Razem daje to gigantyczne mo\u017cliwo\u015bci fabularne. Rzecz w tym jednak, \u017ce Grisham jako\u015b ma\u0142o ochotnie z nich korzysta… Oczywi\u015bcie porcja sensacji, napi\u0119cia, tajemnic, zbrodni, po\u015bcig\u00f3w, przekr\u0119t\u00f3w jest na swoim miejscu, ale jaka\u015b taka rachityczna. Kudy jej tam do napi\u0119cia takiego \u201eKlienta\u201d czy \u201eFirmy\u201d. \u017be o \u201eRaporcie Pelikana\u201d czy nieco jednak nudniejszym \u201eWezwaniu\u201d ju\u017c nie wspomn\u0119…
\nWiele zatem wskazuje na to, \u017ce fabryka Grishama, aczkolwiek pracuje w swoim naturalnym tempie, cierpi powa\u017cnie na spadek jako\u015bci \u2013 ju\u017c to z powodu wyeksploatowania maszyny, zm\u0119czenia majstra i obni\u017cenia standard\u00f3w kontroli jako\u015bci, kt\u00f3ra najwyra\u017aniej albo patrzy przez palce, albo w og\u00f3le zosta\u0142a wyeliminowana… Marka niby wci\u0105\u017c ta sama, a wygl\u0105da, jakby produkcj\u0119 przenie\u015bli do Chin i oddali w r\u0119ce anonimowych uk\u0142adaczy s\u0142\u00f3w \u015bci\u015ble wed\u0142ug rysunk\u00f3w technicznych \u2013 tyle \u017ce opisanych zbyt ma\u0142ymi, niewyra\u017anymi literkami i symbolami, jak na intelektualne mo\u017cliwo\u015bci nieznaj\u0105cych angielskiego monta\u017cyst\u00f3w. Szkoda…
\nTomasz Sas
\n(2 04 2017)<\/p>\n
\n