![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/grebe-po-cienkim-lodzie-poziom-300x169.jpg\")
Rekomendacja: 3\/7<\/strong><\/span> \u0141eb oczywi\u015bcie szwedzkiego policjanta, \u0142eb szwedzkiej psycholo\u017cki (nawet gdy powoli zaczyna j\u0105 niewoli\u0107 ten wredny Niemiec… Jak mu tam? Alzheimer?). T\u0119gie musz\u0105 g\u0142owy mie\u0107, bo tam u nich na P\u00f3\u0142nocy \u015bnieg podobno potrafi\u0107 pada\u0107 i polegiwa\u0107 p\u00f3\u0142 roku bez ma\u0142a. Taki maj\u0105 klimat, no c\u00f3\u017c \u2013 ja ci\u0119 sorry bardzo… Ale my tu \u015bmichu-chichu, a sprawa powa\u017cna jest. B\u0119dzie chyba trzeba sieriozne mi\u0119dzynarodowe \u015bledztwo wszystkimi si\u0142ami wszcz\u0105\u0107, bo w pojedynk\u0119 \u017caden z nas \u2013 krytyk\u00f3w i rekomendator\u00f3w literatury popularnej, sensacyjnej, kryminalnej \u2013 zagadki nie rozwi\u0105\u017ce. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Camilla Grebe\u00a0 St\u0105paj\u0105c po cienkim lodzie Przek\u0142ad (z j\u0119zyka szwedzkiego; wydawca tym ewenementem si\u0119 chwali; mo\u017ce dot\u0105d t\u0142umaczyli z drugiej r\u0119ki?): El\u017cbieta Ptaszy\u0144ska-Sadowska Wydawnictwo Sonia Draga, Katowice 2017 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 \u015anieg zaciera zbrodni \u015blady, ale \u0142eb nie od parady… \u0141eb oczywi\u015bcie szwedzkiego policjanta, \u0142eb szwedzkiej psycholo\u017cki (nawet gdy powoli zaczyna j\u0105 niewoli\u0107 ten wredny Niemiec… Jak mu tam? Alzheimer?). T\u0119gie musz\u0105 g\u0142owy mie\u0107, bo tam u nich na P\u00f3\u0142nocy \u015bnieg podobno potrafi\u0107 pada\u0107 i polegiwa\u0107 p\u00f3\u0142 roku bez ma\u0142a. Taki maj\u0105 klimat, no c\u00f3\u017c \u2013 ja ci\u0119 sorry bardzo… Ale my tu \u015bmichu-chichu, a sprawa powa\u017cna jest. B\u0119dzie chyba trzeba sieriozne mi\u0119dzynarodowe \u015bledztwo wszystkimi si\u0142ami wszcz\u0105\u0107, bo w pojedynk\u0119 \u017caden z nas \u2013 krytyk\u00f3w i rekomendator\u00f3w literatury popularnej, sensacyjnej, kryminalnej \u2013 zagadki nie rozwi\u0105\u017ce. A pytanie z pozoru proste jest, z pozoru naiwne i z pozoru szczere: dlaczego? Dlaczego skandynawska literatura kryminalna od kilku pokole\u0144 (najmarniej trzech) samodzielnie tworzy czo\u0142\u00f3wk\u0119 \u015bwiatow\u0105? Dlaczego za t\u0105 czo\u0142\u00f3wk\u0105 d\u0142ugo, d\u0142ugo nic \u2013 dopiero za tym \u201enic\u201d… znowu d\u0142ugo nic? Dlaczego europejscy i ameryka\u0144scy zawodowcy w tym peletonie nie widz\u0105 nawet plec\u00f3w ostatniego nordyckiego marudera czy debiutanta? Dlaczego, nawet gdy na wieczn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 odchodz\u0105 najlepsi mistrzowie pi\u00f3ra, bez obciachu i straty…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":583,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10],"tags":[93],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/326"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=326"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/326\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":582,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/326\/revisions\/582"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/583"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=326"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=326"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=326"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n\u015anieg zaciera zbrodni \u015blady, ale \u0142eb nie od parady…<\/span><\/h3>\n
\nA pytanie z pozoru proste jest, z pozoru naiwne i z pozoru szczere: dlaczego? Dlaczego skandynawska literatura kryminalna od kilku pokole\u0144 (najmarniej trzech) samodzielnie tworzy czo\u0142\u00f3wk\u0119 \u015bwiatow\u0105? Dlaczego za t\u0105 czo\u0142\u00f3wk\u0105 d\u0142ugo, d\u0142ugo nic \u2013 dopiero za tym \u201enic\u201d… znowu d\u0142ugo nic? Dlaczego europejscy i ameryka\u0144scy zawodowcy w tym peletonie nie widz\u0105 nawet plec\u00f3w ostatniego nordyckiego marudera czy debiutanta? Dlaczego, nawet gdy na wieczn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 odchodz\u0105 najlepsi mistrzowie pi\u00f3ra, bez obciachu i straty punkt\u00f3w ich miejsce zajmuj\u0105 i sukcesy dziedzicz\u0105 dotychczasowi wyrobnicy z drugiej ligi albo zgo\u0142a nowicjusze? Dlaczego. Dlaczego? Dlaczego!
\nPrzeczuwa\u0142em niepewnie i niezbornie ju\u017c we wczesnych latach 70. ubieg\u0142ego stulecia, \u017ce ci Skandynawowie (w sensie geograficznym wypada zaliczy\u0107 te\u017c Finlandi\u0119, cho\u0107 etnicznie ugrofi\u0144ska \u2013 z Uralu \u2013 jest raczej ni\u017c nordycka…) w dziedzinie literatury popularnej zrobi\u0105 jeszcze niema\u0142\u0105 niespodziank\u0119, rewolucj\u0119 mo\u017ce nawet. \u017be tamtejsza literatura to nie tylko Andersen, Ibsen, Strindberg czy Selma Lagerl\u00f6f albo taka Astrid Lindgren – nie przymierzaj\u0105c.
\nW 1973 roku Czytelnik (seria z jamnikiem) rzuci\u0142 na rynek pierwsz\u0105 przet\u0142umaczon\u0105 na nasz j\u0119zyk powie\u015b\u0107 kryminaln\u0105 Maj Sj\u00f6wall i Pera Wahl\u00f6\u00f6 \u2013 sympatycznej pary komunizuj\u0105cych literat\u00f3w, radykalnych krytyk\u00f3w bur\u017cuazyjnego spo\u0142ecze\u0144stwa. By\u0142 to \u201e\u015amiej\u0105cy si\u0119 policjant\u201d. Do ko\u0144ca lat 80. Wydawnictwo Pozna\u0144skie wydrukowa\u0142o jeszcze dwie ksi\u0105\u017cki tej sp\u00f3\u0142ki z lat 60. i 70. No c\u00f3\u017c, zakup praw nie by\u0142 operacj\u0105 tani\u0105, a Maja i Per, cho\u0107 komuni\u015bci, pewnie nie byli sk\u0142onni z pobudek ideowych darowywa\u0107 swoje dzie\u0142a za darmo, i to za \u017celazn\u0105 kurtyn\u0119 (ale w NRD wydano ich wi\u0119cej…). W ka\u017cdym razie kryminalne awantury sztokholmskiego policjanta Martina Becka (wielokrotnie zreszt\u0105 sfilmowane) ju\u017c wtedy dawa\u0142y przedsmak tego, czym za lat kilkana\u015bcie stanie si\u0119 skandynawska literatura kryminalna…
\nGrunt by\u0142 dobrze przygotowany, zaorany, nawieziony, a gdzie trzeba ubity, gdy na rynku pojawi\u0142 si\u0119 Henning Mankell ze swym komisarzem Kurtem Wallanderem z Ystad, a przede wszystkim genialny (za wcze\u015bnie zmar\u0142y…) Stieg Larsson ze sw\u0105 opas\u0142\u0105 trylogi\u0105 \u201eMillenium\u201d. Pozycji i wielko\u015bci obydwu (zw\u0142aszcza Mankella, kt\u00f3rego bohater Kurt Wallander jest r\u00f3wnie wzorcow\u0105, pomnikow\u0105 figur\u0105 detektywa jak Maigret Simenona, Marlowe Chandlera, miss Marple czy Poirot wielkiej Agathy; prawie jak Holmes…) nie spos\u00f3b zakwestionowa\u0107, ale przecie\u017c po ich \u015bmierci dziury w ziemi nie ma.
\nAutorzy zwarli szeregi, wyr\u00f3wnali szyki, awansowali rezerwowych i dubler\u00f3w. Koszulki lider\u00f3w za\u0142o\u017cyli Jo Nesb\u00f8 i Karin Fossum z Norwegii, Liza Marklund, Leif GW Persson, Arne Dahl, Asa Larsson, Kristina Ohlsson ze Szwecji, Yrsa Sigurdard\u00f3ttir i Arnaldur Indridason z Islandii, Mari Jungstedt z Gotlandii, Sara Bl\u00e6del i Michael Katz Krefeld z Danii \u2013 i za nimi par\u0119 dziesi\u0105tek innych pisarzy p\u0142ci obojga. No i jeszcze jest s\u0142ynna Szwedka Camilla L\u00e4ckberg z Fj\u00e4llbacki (du\u017ce nak\u0142ady, du\u017ca wydajno\u015b\u0107, du\u017ce grono zwolennik\u00f3w), kt\u00f3r\u0105 osobi\u015bcie uwa\u017cam za nudn\u0105, pozbawion\u0105 wdzi\u0119ku i umiej\u0119tno\u015bci opowiadania amatork\u0119 (by inkryminowanego s\u0142owa na gie nie u\u017cy\u0107…). Jest nawet gromadka Fin\u00f3w; nie mog\u0142em uwierzy\u0107, \u017ce prekursorem, ojcem-za\u0142o\u017cycielem fi\u0144skiego krymina\u0142u by\u0142 sam Mika Waltari, pisarz \u015bwiatowej s\u0142awy, ale w innym gatunku (czytali\u015bcie \u201eEgipcjanina Sinuhe\u201d?).
\nGdyby ca\u0142\u0105 Skandynawi\u0119 potraktowa\u0107 jako krain\u0119 kryminalnych delikates\u00f3w, warto by\u0142oby j\u0105 obj\u0105\u0107 regu\u0142ami gry rynkowej, podobnymi do francuskich regulacji Appellation d’Origine Contr\u00f4ll\u00eae (AOC) w biznesie winiarskim. No c\u00f3\u017c, to marka gwarantowana… Jest jak z winem: klimat, gleba, s\u0142o\u0144ce (w zasadzie jego brak przez p\u00f3\u0142 roku z g\u00f3r\u0105…), chroniczny nieurodzaj, twardzi wikingowie: \u017ceglarze, skaldowie (poeci) i berserkerzy (wojownicy wpadaj\u0105cy w sza\u0142 bitewny) \u2013 no i ta szczeg\u00f3lna \u0142aska Matki Natury, szczodrze obsypuj\u0105cej talentami niespecjalnie atrakcyjny sp\u0142achetek l\u0105d\u00f3w mi\u0119dzy Morzem Barentsa, Ba\u0142tykiem, Sundem i Atlantykiem po Grenlandi\u0119… Jakby dla wyr\u00f3wnania szans cywilizacyjnych. Tak si\u0119 to usi\u0142uje detalicznie t\u0142umaczy\u0107, ale zadowalaj\u0105cej odpowiedzi na pytanie \u2013 dlaczego? – wci\u0105\u017c nie ma…
\nI niepr\u0119dko b\u0119dzie, bo z samym czytaniem nie mo\u017cna nad\u0105\u017cy\u0107, a co dopiero z krytyczn\u0105, syntetyczn\u0105 refleksj\u0105; co chwila pojawia si\u0119 nowe nazwisko, a zakonspirowana armia t\u0142umaczy z paru konkurencyjnych wydawnictw haruje dzie\u0144 i noc. W\u0142a\u015bnie Sonia Draga rzuci\u0142a na rynek debiutantk\u0119 w grze solowej \u2013 Camill\u0119 Grebe. Do\u015bwiadczona to sk\u0105din\u0105d pisarka, bo przedtem pi\u0119\u0107 ksi\u0105\u017cek (o psycholo\u017cce Siri Bergman) napisa\u0142a do sp\u00f3\u0142ki z m\u0142odsz\u0105 siostra As\u0105 Tr\u00e4ff, a trylogi\u0119 o ciemnych rosyjskich aferach \u2013 z finansist\u0105, filantropem Paulem Leanderem-Engstr\u00f6mem. Ale w sumie amatorka, bowiem utrzymuje si\u0119 z… wydawania audiobook\u00f3w i prowadzenia w\u0142asnej firmy konsultingowej. I ta urodziwa outsiderka (z korporacyjnego, rzemie\u015blniczego punktu widzenia) zaczyna gra\u0107 sol\u00f3wk\u0119 (do tego unplugged \u2013 bez pr\u0105du w postaci marketingowego wsparcia, nale\u017cnego przecie\u017c wy\u0142\u0105cznie zas\u0142u\u017conym weteranom kasowych list przeboj\u00f3w…). I to jak! \u201eSt\u0105paj\u0105c po cienkim lodzie\u201d ma wszelkie cechy potrzebne do uzyskania nominacji. Jakiej? A do puli obiecuj\u0105cych debiut\u00f3w-bestseller\u00f3w…
\nPo pierwsze: konstrukcja. Camilla Grebe wykreowa\u0142a trzy r\u00f3wnorz\u0119dne \u201epodmioty liryczne\u201d, w kr\u00f3tkich rozdzialikach relacjonuj\u0105ce niemal r\u00f3wnolegle (niemal robi jednak r\u00f3\u017cnic\u0119, ale nie zdradz\u0119 \u2013 dlaczego…) post\u0119py akcji i swoje uczucia, przemy\u015blenia, spostrze\u017cenia, dygresje, bole\u015bci… Ka\u017cde z trojga lider\u00f3w narracji (mimo pewnego dysonansu temporalnego, niewielkiego przesuni\u0119cia akcji w czasie…) p\u0142ynnie, samym dobrze zestrojonym wsp\u00f3\u0142istnieniem, obja\u015bnia ca\u0142o\u015b\u0107 intrygi \u2013 nie tylko swoj\u0105 dzia\u0142k\u0119.
\nPo drugie: psychologia. Narratorzy pani Grebe to udane figury, wiarygodne w zmaganiach z emocjami i w lawirowaniu mi\u0119dzy zapadniami nieszcz\u0119\u015b\u0107. Osobliwie dobrze zbudowana jest pani psycholo\u017cka Hanne, niegdy\u015b policyjna profilerka, wracaj\u0105ca do bran\u017cy zbrodni z powod\u00f3w ambicjonalnych (przed laty nie rozwi\u0105za\u0142a podobnej sprawy, a na domiar z\u0142ego mia\u0142a romans z policjantem, kt\u00f3ry wystawi\u0142 j\u0105 do wiatru…). Wi\u0119c miota si\u0119 mi\u0119dzy trzema napieraj\u0105cymi \u015bcianami: z jednej strony odbudowa reputacji (bardziej przed sam\u0105 sob\u0105 ni\u017c policj\u0105, a zw\u0142aszcza tym n\u0119dznym, wiaro\u0142omnym sukinsynem…); z drugiej \u2013 decyzja o odej\u015bciu od m\u0119\u017ca (z perspektyw\u0105 ucieczki na Grenlandi\u0119); z trzeciej \u2013 strach; rejestruje ona bowiem oznaki dezintegracji umys\u0142u, wr\u0119cz dekompozycji osobowo\u015bci, utraty kontroli z powodu powolnego (ale jednak…) narastania klinicznych objaw\u00f3w demencji, alzheimera lub czego\u015b r\u00f3wnie okrutnego… Mo\u017ce nie zd\u0105\u017cy\u0107!. Bardzo udana kreacja…
\nPo trzecie: intryga. Wej\u015bcie jest mocne, ca\u0142kiem w szwedzkim stylu: w rezydencji szefa wielkiej sieci sklep\u00f3w odzie\u017cowych, w ka\u0142u\u017cy krwi le\u017c\u0105 sobie zw\u0142oki niezidentyfikowanej kobiety – z odr\u0105ban\u0105 maczet\u0105 i postawion\u0105 na sztorc obok korpusu g\u0142ow\u0105. W\u0142a\u015bciciel domostwa znikn\u0105\u0142. Dalej doczytajcie sobie sami. Zapewniam, \u017ce jest ciekawie… Camilla Grebe bowiem po prostu umie opowiada\u0107; a wida\u0107 te\u017c, \u017ce to lubi!
\nNie ulega zatem najmniejszej w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce solowy debiut pani Grebe udany jest i obiecuj\u0105cy…
\nTomasz Sas
\n(30 03 2017)<\/p>\n
\n