{"id":3231,"date":"2022-02-02T23:17:00","date_gmt":"2022-02-02T22:17:00","guid":{"rendered":"https:\/\/100zastu.pl\/?p=3231"},"modified":"2022-05-08T16:22:59","modified_gmt":"2022-05-08T14:22:59","slug":"wciaz-o-tobie-snie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2022\/02\/02\/wciaz-o-tobie-snie\/","title":{"rendered":"Wci\u0105\u017c o tobie \u015bni\u0119"},"content":{"rendered":"\n

Fannie Flagg <\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/h3>\n


Wci\u0105\u017c o tobie \u015bni\u0119 <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Wojciech Szypu\u0142a <\/strong>
Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2022<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 3\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 1\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Miss Alabamy \u017cycia ma ju\u017c do\u015b\u0107…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

…lecz zanim odejdzie, da im wszystkim w ko\u015b\u0107. Margaret Fortenberry \u2013 platynowa blondynka o nieskazitelnej, mimo up\u0142ywu lat figurze, miss stanu Alabama z roku 1964 (i druga wicemiss USA w tym\u017ce roku; gdzie ci jurorzy mieli oczy!) – dzi\u015b dama w wieku opisywanym jako \u201es\u0142uszny\u201d (czyli ju\u017c \u017caden \u201ebalzak\u201d, \u017cadna \u201erycz\u0105ca czterdziestka\u201d, ani nawet \u201ewyj\u0105ca pi\u0119\u0107dziesi\u0105tka\u201d), lecz wci\u0105\u017c wielkiej urody i uroku (nie – jak mawiaj\u0105 \u2013 ze \u201e\u015bladami\u201d i \u201eresztkami\u201d tylko wci\u0105\u017c na full), postanowi\u0142a nieodwo\u0142alnie po\u017cegna\u0107 si\u0119 z tym najpi\u0119kniejszym ze \u015bwiat\u00f3w. Obliczy\u0142a bowiem, \u017ce prze\u017cy\u0142a ju\u017c wszystko, co mia\u0142a do prze\u017cycia. A to, czego nie prze\u017cy\u0142a, se ne vrati<\/i>. Raczej na pewno. Innymi s\u0142owy: nie ma ju\u017c tu czego szuka\u0107. Tu znaczy w sensie \u015bcis\u0142ym tu, na tym \u015bwiecie. Jako osoba racjonalna, do szpiku ko\u015bci uczciwa i szczera, postanowi\u0142a, \u017ce \u017cadnych pozor\u00f3w istnienia nie b\u0119dzie stwarza\u0107. Nadszed\u0142 czas i koniec \u2013 wypada si\u0119 po\u017cegna\u0107. Postanowi\u0142a zatem sprawy uporz\u0105dkowa\u0107, zobowi\u0105zania pop\u0142aci\u0107 i wykona\u0107, odwo\u0142a\u0107 prenumerat\u0119, zamkn\u0105\u0107 konto w banku, zlikwidowa\u0107 nieruchomo\u015bci i ruchomo\u015bci, rozda\u0107 co tam po niej klamot\u00f3w, ciuch\u00f3w i innego \u015bmiecia pozostanie (do ostatniej pary majtek i r\u0119kawiczek…). Innymi s\u0142owy: znikn\u0105\u0107 na dobre z pejza\u017cu stanu i pami\u0119ci jego mieszka\u0144c\u00f3w. Obmy\u015bli\u0142a zatem, jak swoje doczesne szcz\u0105tki utrzyma\u0107 jak najd\u0142u\u017cej w ukryciu, poza mo\u017cliwo\u015bci\u0105 identyfikacji. A w kwestii pami\u0119ci… No c\u00f3\u017c \u2013 szybko o niej zapomn\u0105, bo nie by\u0142a nikim wa\u017cnym, tylko zwyk\u0142\u0105 agentk\u0105 jednego z biur po\u015brednictwa w obrocie nieruchomo\u015bciami. A miss? Co roku przecie\u017c wybieraj\u0105 now\u0105. No i w zasadzie prawie \u017cadnej rodziny na tym \u015bwiecie, tylko par\u0119 przyjaci\u00f3\u0142ek…<\/p>\n

Przyznacie, \u017ce to do\u015b\u0107 osobliwy pocz\u0105tek, jak na fabularne wymagania klasycznej historii romansowej \u2013 koj\u0105cej nerwy i sko\u0142atane serca, wzruszaj\u0105cej, nios\u0105cej pociech\u0119, dodaj\u0105cej energii… Wi\u0119c gdzie tu samob\u00f3jstwo? Ale to Fannie Flagg. A Fannie Flagg jest na specjalnych prawach… Cokolwiek wymy\u015bli, to po sukcesie og\u00f3lno\u015bwiatowym \u201eSma\u017conych zielonych pomidor\u00f3w\u201d uchodzi jej na sucho \u2013 cho\u0107by najbardziej ekstrawaganckie pr\u00f3by prozatorskie \u2013 na przyk\u0142ad \u201eCa\u0142e miasto o tym m\u00f3wi\u201d. Tam narracj\u0119 prowadz\u0105… zmarli, rozdyskutowani lokatorzy miejskiego cmentarza, dopominaj\u0105cy si\u0119 od \u201enowych\u201d przybyszy ci\u0105g\u00f3w dalszych historii, kt\u00f3rych ju\u017c sami ze zrozumia\u0142ych wzgl\u0119d\u00f3w \u015bledzi\u0107 nie mogli. I co? I jest lirycznie, romantycznie (no, prawie…) tudzie\u017c bajkowo. No \u2013 sympatyczne \u017cycie po \u017cyciu, nie \u017caden zombieland. Wi\u0119c i \u015bledzenie perypetii zdeklarowanej, prostolinijnej samob\u00f3jczyni te\u017c ma mie\u0107 charakter lekkiej, \u0142atwej i przyjemnej zabawy towarzyskiej.<\/p>\n

Jakim cudem?Tym si\u0119 nie martwcie – Fannie Flagg wszystko potrafi.<\/p>\n

I rzeczywi\u015bcie. W\u0105tek przygotowa\u0144 Miss Alabamy do mo\u017cliwie bezkonfliktowego znikni\u0119cia za horyzontem zdarze\u0144 jest niew\u0105tpliwie… najzabawniejszy w ca\u0142ej ksi\u0105\u017cce. Jak to mo\u017cliwe? No c\u00f3\u017c, Flagg po prostu relacjonuj\u0119 ca\u0142\u0105 histori\u0119 ze \u015bmierteln\u0105 (je\u017celi to w\u0142a\u015bciwe s\u0142owo w tej sytuacji…), niewzruszon\u0105 powag\u0105. Krok po kroku, bez ozdobnik\u00f3w i lirycznych westchnie\u0144. Racjonalnie, sztywno, zimno. Ze wszystkimi przeszkodami, jakie na tej ciernistej drodze gromadzi przed bohaterk\u0105 los. A wszystko wedle m\u0105drego staro\u017cytnego aforyzmu (bodaj\u017ce aramejskiego) \u2013 \u017ce wystarczy Najwy\u017cszemu zwierzy\u0107 si\u0119 ze swych plan\u00f3w, a tajfun Jego chichotu zwali ci\u0119 z n\u00f3g…<\/p>\n

No i Maggie (miss Alabamy, o czym warto w ka\u017cdym momencie pami\u0119ta\u0107…) co chwila pada jak \u015bci\u0119ta pod ci\u0119\u017carem ju\u017c to swych przygotowa\u0144, ju\u017c to okoliczno\u015bci im towarzysz\u0105cych. Szczeg\u00f3\u0142\u00f3w oczywi\u015bcie nie zdradz\u0119 \u2013 wspomn\u0119 tylko, \u017ce Fannie Flagg jest autork\u0105 pomys\u0142ow\u0105 i zdumiewaj\u0105co kreatywn\u0105. Musz\u0119 jednak \u2013 gwoli uczciwo\u015bci – zasygnalizowa\u0107, \u017ce w ostatecznym rozrachunku g\u00f3r\u0119 we\u017amie konwencjonalny splot wydarze\u0144 romansowych, bo do gry wejdzie odtr\u0105cony przed laty facet (w stylu ksi\u0119cia z bajki), dzi\u015b wci\u0105\u017c zdeterminowany, obrzydliwie bogaty i w zasadzie bez powa\u017cnych zobowi\u0105za\u0144. A z\u0142a czarownica tu\u017c po \u2013 wydawa\u0142oby si\u0119 \u2013 swym ostatecznym triumfie upada, gdy jej nowojorski, ekskluzywny doradca inwestycyjny (jakby Allen Stanford czy sam Bernard Madoff…) widowiskowo bankrutuje, poci\u0105gaj\u0105c za sob\u0105 rzesze klient\u00f3w. Nasza bohaterka i jej wierne kumpele nie przy\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 w \u017caden spos\u00f3b do kl\u0119ski z\u0142ej czarownicy (o delikatnym sk\u0105din\u0105d imieniu Babs), wi\u0119c mog\u0105 z czystym sumieniem spo\u017cywa\u0107 p\u00f3\u017ane owoce swego biznesowego i towarzyskiego sukcesu.<\/p>\n

I to by by\u0142o na tyle… G\u0142upotka w typowym ameryka\u0144skim, romansowym stylu? Na pierwszy rzut oka tak. Ale, cho\u0107 pozory myl\u0105, to nie jest standardowy, ta\u015bmowy wyr\u00f3b grafoma\u0144skiego przemys\u0142u literacko-rozrywkowego w USA. Patricia Neal (bo tak naprawd\u0119 nazywa si\u0119 Flagg) by\u0142a dla bran\u017cy literatury obyczajowo-bajkowo-romansowej tym, kim dla horroru jest Stephen King. Pisz\u0119 \u201eby\u0142a\u201d, bo og\u0142osi\u0142a niedawno, \u017ce jest zm\u0119czona i zamyka pisarski warsztat \u2013 chyba \u017ceby jaki\u015b drobiazg. Z rozp\u0119du tylko machn\u0119\u0142a \u201ePowr\u00f3t do Whistle Stop\u201d – lu\u017an\u0105 kontynuacj\u0119 \u201eSma\u017conych zielonych pomidor\u00f3w\u201d. Podczas lektury \u201ePowrotu…\u201d \u015blad\u00f3w zm\u0119czenia nie wida\u0107. Przeciwnie \u2013 nadal nienaganne rzemios\u0142o, klasa i styl. Wiele zatem wskazuje na to, \u017ce co\u015b poci\u0105gnie wilka do lasu cho\u0107 raz. Albo i dwa.<\/p>\n

Mniemam, i\u017c zd\u0105\u017cyli\u015bcie si\u0119 ju\u017c pa\u0144stwo zorientowa\u0107, \u017ce nale\u017c\u0119 do nieformalnego wprawdzie, ale wcale licznego klubu mi\u0142o\u015bnik\u00f3w prozy Flagg i dla niej czyni\u0119 wyj\u0105tek od niez\u0142omnej zasady milcz\u0105cego tolerowania (bliskiego w zasadzie dezaprobacie…) tego gatunku literatury \u2013 obyczajowego romansid\u0142a \u2013 a ju\u017c zw\u0142aszcza osadzonego w cukierkowych, przes\u0142odzonych i fa\u0142szywych landszaftach tzw. Po\u0142udnia \u2013 w istocie przecie\u017c ostoi Konfederat\u00f3w, Klanu, rasist\u00f3w, bia\u0142ych suprematyst\u00f3w, zwolennik\u00f3w linczu, religijnych oszo\u0142om\u00f3w i reakcyjnych awanturnik\u00f3w. Owszem, Flagg nie pomija zatr\u0105cania o sytuacj\u0119 polityczn\u0105 swego kochanego Po\u0142udnia, gdy ju\u017c inaczej si\u0119 nie da \u2013 i jest w tym zatr\u0105caniu liberaln\u0105 pragmatystk\u0105 \u2013 ale w zasadzie jej Alabama jest bia\u0142a (z tym, \u017ce tolerancyjna dla mniejszo\u015bci bez umiaru; najlepsze, najbli\u017csze przyjaci\u00f3\u0142ki Miss Alabamy s\u0105 czarne), sielankowa, pogodna, szcz\u0119\u015bliwa. To nic, \u017ce tamtejsza historia walki z segregacj\u0105, walki o prawa obywatelskie dla Afroamerykan\u00f3w i innych mniejszo\u015bci \u2013 jest szczeg\u00f3lnie d\u0142uga, uporczywa i krwawa. To nic, \u017ce wieloletnim gubernatorem Alabamy by\u0142 niejaki George Wallace \u2013 fundamentalny rasista i zwolennik segregacji. To nic, \u017ce w\u0142a\u015bnie w Alabamie w 1955 roku Rosa Parks zainicjowa\u0142a bojkot autobus\u00f3w, segreguj\u0105cych pasa\u017cer\u00f3w w Montgomery, stolicy stanu (i to by\u0142 pocz\u0105tek og\u00f3lnoameryka\u0144skiego ruchu walki o prawa obywatelskie)… Alabama, widziana przez Fannie Flagg to tolerancyjna kraina przyja\u017ani mi\u0119dzyrasowej, kraina szcz\u0119\u015bliwo\u015bci i urody \u017cycia. W dowolnej zreszt\u0105 postaci…<\/p>\n

Nie wymagam od Fannie Flagg ani stosownej wra\u017cliwo\u015bci spo\u0142ecznej, ani poprawno\u015bci politycznej, ani rewizji obrazu jej \u015bwiata. Prawem literatury jest wszak prawo do ba\u015bni, do snucia i tkania obrazu \u015bwiata wyidealizowanego we wszystkich aspektach. A z t\u0105 idealizacj\u0105 wszak pani Flagg nie przesadza… Zalet\u0105 jej tekst\u00f3w przecie\u017c \u017cadn\u0105 miar\u0105 nie musi by\u0107 zgodno\u015b\u0107 z rzeczywisto\u015bci\u0105 \u2013 wystarczy, \u017ce nie k\u0142amie wbrew oczywistym faktom. Dlatego nie ma potrzeby przepuszczania jej dzi\u015b przez radykaln\u0105 \u201emaszynk\u0119 do mi\u0119sa\u201d tak zwanej cancel culture. Romansowo-obyczajowe historie Fannie Flagg, cho\u0107 pieczo\u0142owicie zakotwiczone w chronologii, nie s\u0105 znakami, ikonami swych czas\u00f3w. Ich warto\u015b\u0107 emocjonalna jest raczej uniwersalna \u2013 maj\u0105 o dowolnej porze i w dowolnym miejscu globu bawi\u0107, wzrusza\u0107, objawia\u0107 warto\u015bci terapeutyczne, mobilizowa\u0107, os\u0142ania\u0107 przed okrucie\u0144stwem, dusze leczy\u0107… Niczego wi\u0119cej od takiej literatury nie chc\u0119 – byleby tylko by\u0142a porz\u0105dnie napisana…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(2 02 2022)<\/strong><\/p>\n

P.S. Uwaga w sprawie ok\u0142adki \u201eWci\u0105\u017c o tobie \u015bni\u0119\u201d, kt\u00f3r\u0105 pozwoli\u0142em sobie oceni\u0107 jako \u2013 cytuj\u0119 z w\u0142asnej listy kategorii znacze\u0144 – \u201ekicz denny i oszuka\u0144czy\u201d. Poj\u0105\u0107 bowiem nie mog\u0119, dlaczego do handlowego zarekomendowania romantycznej opowiastki z Alabamy (a konkretnie z miasta Birmingham, sk\u0105din\u0105d mo\u017ce faktycznie nie za bardzo urodziwego…) u\u017cyto ikonicznego dla ameryka\u0144skiego krajoznawstwa zdj\u0119cia, przedstawiaj\u0105cego p\u00f3\u017anowieczorn\u0105 panoram\u0119 miasta… Los Angeles, sfotografowan\u0105 z jednego z taras\u00f3w widokowych przy obserwatorium Griffitha (na zboczu tego s\u0142ynnego wzg\u00f3rza z napisem HOLLYWOOD). No \u2013 dlaczego? To tak jakby zdj\u0119ciem widoczku Zakopanego z Guba\u0142\u00f3wki zilustrowa\u0107 romans rozgrywaj\u0105cy si\u0119 w pejza\u017cu i dekoracjach postradzieckiego koszarowiska w Bornem-Sulinowie… Czy\u017cby w ca\u0142ym Krakowie nie by\u0142o cz\u0142owieka, kt\u00f3ry potrafi\u0142by na serio skonsultowa\u0107 (jeszcze w fazie projektowania) sk\u0105din\u0105d osnownyj<\/i> wapros<\/i>, czy taka ok\u0142adka ma sens? TS.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fannie Flagg  Wci\u0105\u017c o tobie \u015bni\u0119 Prze\u0142o\u017cy\u0142 Wojciech Szypu\u0142a Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2022 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 1\/5 Miss Alabamy \u017cycia ma ju\u017c do\u015b\u0107… …lecz zanim odejdzie, da im wszystkim w ko\u015b\u0107. Margaret Fortenberry \u2013 platynowa blondynka o nieskazitelnej, mimo up\u0142ywu lat figurze, miss stanu Alabama z roku 1964 (i druga wicemiss USA w tym\u017ce roku; gdzie ci jurorzy mieli oczy!) – dzi\u015b dama w wieku opisywanym jako \u201es\u0142uszny\u201d (czyli ju\u017c \u017caden \u201ebalzak\u201d, \u017cadna \u201erycz\u0105ca czterdziestka\u201d, ani nawet \u201ewyj\u0105ca pi\u0119\u0107dziesi\u0105tka\u201d), lecz wci\u0105\u017c wielkiej urody i uroku (nie – jak mawiaj\u0105 \u2013 ze \u201e\u015bladami\u201d i \u201eresztkami\u201d tylko wci\u0105\u017c na full), postanowi\u0142a nieodwo\u0142alnie po\u017cegna\u0107 si\u0119 z tym najpi\u0119kniejszym ze \u015bwiat\u00f3w. Obliczy\u0142a bowiem, \u017ce prze\u017cy\u0142a ju\u017c wszystko, co mia\u0142a do prze\u017cycia. A to, czego nie prze\u017cy\u0142a, se ne vrati. Raczej na pewno. Innymi s\u0142owy: nie ma ju\u017c tu czego szuka\u0107. Tu znaczy w sensie \u015bcis\u0142ym tu, na tym \u015bwiecie. Jako osoba racjonalna, do szpiku ko\u015bci uczciwa i szczera, postanowi\u0142a, \u017ce \u017cadnych pozor\u00f3w istnienia nie b\u0119dzie stwarza\u0107. Nadszed\u0142 czas i koniec \u2013 wypada si\u0119 po\u017cegna\u0107. Postanowi\u0142a zatem sprawy uporz\u0105dkowa\u0107, zobowi\u0105zania pop\u0142aci\u0107 i wykona\u0107, odwo\u0142a\u0107 prenumerat\u0119, zamkn\u0105\u0107 konto w banku, zlikwidowa\u0107 nieruchomo\u015bci i ruchomo\u015bci, rozda\u0107 co tam po niej klamot\u00f3w, ciuch\u00f3w i innego \u015bmiecia pozostanie…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3233,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[15],"tags":[183],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3231"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3231"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3231\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3461,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3231\/revisions\/3461"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3233"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3231"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3231"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3231"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}