{"id":3223,"date":"2022-01-28T18:23:08","date_gmt":"2022-01-28T17:23:08","guid":{"rendered":"https:\/\/100zastu.pl\/?p=3223"},"modified":"2022-04-07T01:02:43","modified_gmt":"2022-04-06T23:02:43","slug":"bowie-w-warszawie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2022\/01\/28\/bowie-w-warszawie\/","title":{"rendered":"Bowie w Warszawie"},"content":{"rendered":"\n

Dorota Mas\u0142owska\u00a0<\/strong><\/h4>\n

\"\"<\/p>\n


Bowie w Warszawie <\/strong>
Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2022<\/strong><\/h4>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Mi\u0119dzy Moskw\u0105 a Berlinem c\u00f3\u015b sobie le\u017cy…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Pisanie na scen\u0119 tak po prostu \u2013 w formule rozpisanej na akty, sceny, postacie dramatu i kwestie przez takowe wypowiadane, w formule rozpisanej na didaskalia, dialogi, monologi, zbiorowe wymiany zda\u0144, ch\u00f3ry i poboczne komentarze tudzie\u017c zakulisowe \u201erozszerzacze rzeczywisto\u015bci i wyobra\u017ani\u201d – nie jest ostatnio rozpowszechnionym w\u015br\u00f3d PT Literat\u00f3w Polskich P\u0142ci Obojga zaj\u0119ciem tw\u00f3rczym. Epoka pisania na scen\u0119 praktycznie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 r\u00f3wno ze \u015bmierci\u0105 Mro\u017cka (2013), G\u0142owackiego (2017) czy, powiedzmy, takiego Pilcha (2020) \u2013 autora jednej wprawdzie sztuki scenicznej, ale za to niezgorszej (\u201eNarty ojca \u015bwi\u0119tego\u201d – 2004). Co tu ukrywa\u0107: pisywanie dla teatru sta\u0142o si\u0119 zaj\u0119ciem zanikaj\u0105cym. Po pierwsze dlatego, \u017ce wymaga osobnego warsztatu i specyficznego talentu, nie ca\u0142kiem to\u017csamego z talentem do pisania w og\u00f3le. A ten (talent znaczy) jest jak duch \u2013 flat ubi vult<\/i>… Nad g\u0142owy wsp\u00f3\u0142czesnych pisz\u0105cych po polsku jako\u015b \u201ewion\u0105\u0107\u201d nie chce. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce obecnie najwydajniejszym i najlepszym pisarzem scenicznym jest… re\u017cyser filmowy z zawodu \u2013 Juliusz Machulski, autor grywanych tu i \u00f3wdzie w teatrach oryginalnych komedii krajowego wyrobu, ciesz\u0105cych publiczno\u015b\u0107 w powodzi importowanych tekst\u00f3w i tzw. format\u00f3w. A poza tym… W antyszambrach dyrektor\u00f3w teatr\u00f3w i antreprener\u00f3w jako\u015b nie wysiaduj\u0105 tabuny wyg\u0142odnia\u0142ych autor\u00f3w \u015bciskaj\u0105cych w d\u0142oniach r\u0119kopisy (wr\u00f3\u0107: dzi\u015b dzier\u017c\u0105 w \u0142apkach eleganckie pendrive’y). Bo z drugiej strony…<\/p>\n

Z drugiej wszak\u017ce strony PT Teatr Polski na deficyt tekst\u00f3w scenicznych wcale nie cierpi. Pa\u0144stwo dyrektorostwo maj\u0105 bowiem granicz\u0105ce z pewno\u015bci\u0105, p\u0142yn\u0105ce z wielu do\u015bwiadcze\u0144 przekonanie, \u017ce polskie nazwisko na afiszu (je\u017celi nie ma nijakiego nobla czy \u201enajki\u201d) gwarantuje frekwencyjn\u0105 plajt\u0119 po najwi\u0119cej dziesi\u0119ciu wzlotach kurtyny. Zreszt\u0105 i tak teatry na og\u00f3\u0142 nie maj\u0105 ani pieni\u0119dzy, ani do\u015b\u0107 determinacji, by zaryzykowa\u0107 premier\u0119 nowego tekstu, nowego autora. Re\u017cyseri\u0119 za\u015b uprawiaj\u0105 arty\u015bci wszechmocni, kt\u00f3rym wydaje si\u0119, \u017ce nieobce s\u0105 im tajniki pos\u0142ugiwania si\u0119 s\u0142owem pisanym, przeto \u201eomnibusuj\u0105\u201d w swych teatrach \u2013 ju\u017c to \u201enadpisuj\u0105c\u201d branym na warsztat autorom (nawet klasyk\u00f3w, nawet staro\u017cytnych Grek\u00f3w ten proceder nie omija) swoje didaskalia, swoje wizje, interpretacje, choreografie, wskaz\u00f3wki inscenizacyjne. Ba \u2013 czasem uwielbiaj\u0105 palimpsesty – na \u201eprzestarza\u0142ych\u201d rzekomo tekstach (i pomy\u015ble\u0107, \u017ce kiedy\u015b s\u0142owo by\u0142o w teatrze nienaruszaln\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105…) wpisuj\u0105 w\u0142asne \u201epoprawki\u201d. Dosz\u0142o do tego, \u017ce teatry zatrudniaj\u0105 na etatach tzw. dramaturg\u00f3w, kt\u00f3rych zadaniem jest nadawanie strawnej formy re\u017cyserskim erupcjom intelekt\u00f3w, pow\u015bci\u0105ganie ich i sprowadzanie do postaci akceptowalnych akustycznie tudzie\u017c wizualnie.<\/p>\n

W tej sytuacji deal<\/i>, do kt\u00f3rego dosz\u0142o mi\u0119dzy pisark\u0105 Dorot\u0105 Mas\u0142owsk\u0105 a sto\u0142ecznym Teatrem Studio, jawi si\u0119 jako co\u015b osobliwego, wyj\u0105tkowego. Oto dwie r\u00f3wnoprawne strony zawieraj\u0105 umow\u0119 o dzie\u0142o (w pierwotnym, czystym rozumieniu s\u0142owa) \u2013 jedna strona zobowi\u0105zuje si\u0119 napisa\u0107, a druga \u2013 zap\u0142aci\u0107 (przynajmniej tak zak\u0142adam…) i wystawi\u0107 na scenie rzeczone dzie\u0142o. No, fenomen prawny i literacki zarazem! Nie znam oczywi\u015bcie szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, wi\u0119c nie wiem, czy umowa by\u0142a raczej ramowa, czy raczej szczeg\u00f3\u0142owa, wi\u0119c czy zamawiaj\u0105cy okre\u015bli\u0142 z grubsza temat i jakie\u015b inne imponderabilia, czy te\u017c mo\u017ce kupowa\u0142 kota w worku, got\u00f3w wystawi\u0107 Mas\u0142owsk\u0105 za samo nazwisko, o czymkolwiek by napisa\u0142a \u2013 tak dalece ufa\u0142 magii jej \u201efirmy\u201d. Zak\u0142adam wszak\u017ce, maj\u0105c przed sob\u0105 rezultat umowy, \u017ce w gr\u0119 wchodzi\u0142 wariant \u201ekota w worku\u201d – albowiem nie przypuszczam, by ktokolwiek w teatrze (nie tylko w tym jednym \u2013 w ka\u017cdym innym) mia\u0142 tego rodzaju wyobra\u017ani\u0119, by zaordynowa\u0107 cho\u0107by tylko troch\u0119 podobny pomys\u0142 scenicznego komediodramatu w trzech aktach, z umiarkowanie liczn\u0105 obsad\u0105 i tysi\u0105cem zobowi\u0105zuj\u0105cych didaskali\u00f3w natury sine qua non<\/i> \u2013 czyli bez uwzgl\u0119dnienia takowych \u2013 niewystawialnego…<\/p>\n

Wi\u0119c c\u00f3\u017c takiego sprzeda\u0142a teatrowi Mas\u0142owska? Histori\u0119 star\u0105 jak \u015bwiat \u2013 czyli mnumbo<\/i> w stokrotkach, owini\u0119te w to \u015bwistacze sreberko… Kto usilnie potrzebuje pozna\u0107 sens s\u0142owa \u201emnumbo\u201d, niech zajrzy do s\u0142ownika kolokwializm\u00f3w, trywializm\u00f3w i wulgaryzm\u00f3w j\u0119zyka suahili. Fabu\u0142a Mas\u0142owskiej jest dramaturgicznie skomplikowana w aspekcie postulowanej usilnie przez teoretyk\u00f3w tekst\u00f3w scenicznych jedno\u015bci miejsca, czasu i akcji. Kilka jest bowiem p\u0142aszczyzn opowie\u015bci, z kt\u00f3rych jedne spotykaj\u0105 si\u0119, przecinaj\u0105 i w ko\u0144cu znosz\u0105, a inne wcale nie. Mo\u017cna za tym nad\u0105\u017cy\u0107, bo fabularnie Mas\u0142owska nie udaje si\u0119 za daleko, ale dla samej inscenizacji mo\u017ce by\u0107 problem. Na szcz\u0119\u015bcie Mas\u0142owska zadysponowa\u0142a na scen\u0119 jednoosobowy ch\u00f3r (w stylu greckim – zaiste, powiadam wam) w postaci kobiety sprz\u0105taj\u0105cej w nieokre\u015blonym wieku i okre\u015blonym kostiumie, niejakiej pani Nastki, metaforycznie, symbolicznie i troch\u0119 transcendentalnie pojawiaj\u0105cej si\u0119, gdzie trzeba akurat i gdy trzeba. Natomiast w kwestii tzw. decorum<\/i> \u2013 czyli jedno\u015bci akcji i u\u017cytych do jej zwerbalizowania \u015brodk\u00f3w wyrazu (czyli j\u0119zyka, stylistyki, formy…) – Mas\u0142owska jak zwykle bez zarzutu. Na ringu stylistyczno-j\u0119zykowym Mas\u0142owska walczy\u0107 mo\u017ce tylko z cieniem w\u0142asnym, bowiem ona \u201echodzi\u201d w innej \u2013 wy\u017cszej wadze, innej lidze, ni\u017c ca\u0142y zasadniczy trzon osobnik\u00f3w pisz\u0105cych i publikuj\u0105cych p\u0142ci obojga w j\u0119zyku polskim. Je\u017celi Mas\u0142owskiej kiedy\u015b co\u015b si\u0119 nie uda, to na pewno nie j\u0119zyk; ten ofiar\u0105 ewentualnej nieudaczno\u015bci padnie ostatni, je\u017celi w og\u00f3le padnie…<\/p>\n

Zreszt\u0105 sami si\u0119 zorientujecie w trakcie lektury. Mas\u0142owska u\u017cywa z du\u017cym wdzi\u0119kiem codziennej, kolokwialnej, plebejskiej frazy i postproletariackiego s\u0142ownictwa, \u201ezaci\u0105gni\u0119tego\u201d (to termin gastronomiczny) s\u0142odko-kwa\u015bn\u0105 zasma\u017ck\u0105 aspiracji (rodem z medialnego, g\u0142\u00f3wnie telewizyjnego be\u0142kotu). Ale zdarza si\u0119 jej te\u017c spo\u017cytkowa\u0107 (i sparodiowa\u0107) be\u0142koty profesjonalne \u2013 na przyk\u0142ad dialekt krytycznolitercki (sk\u0105din\u0105d fenomenalny \u2013 tak jakby\u015bmy ju\u017c gdzie\u015b podobne teksty czytali…). Albo cymelia z \u017cargonu milicyjnego… W sumie \u2013 obcowanie z j\u0119zykiem i technik\u0105 Mas\u0142owskiej to najlepsze, co si\u0119 mo\u017ce podczas lektury \u201eBowiego…\u201d przytrafi\u0107. Bo co do wra\u017ce\u0144 estetyczno-intelektualnych – mo\u017ce by\u0107 problem. Godzi si\u0119 jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce mikrokosmos dramaturgiczny Mas\u0142owskiej odwzorowuje w pigu\u0142ce jakie\u015b wi\u0119ksze struktury, gigantyczne agregaty \u2013 kawa\u0142 Polski na przyk\u0142ad, ze wszystkimi rzeczami i personami, jakie do niej przynale\u017c\u0105. A to ju\u017c jest epistemologicznie ciekawe, bowiem Mas\u0142owska jest mistrzyni\u0105 intelektualnego skr\u00f3tu poznawczego, dzi\u0119ki kt\u00f3remu pars pro toto<\/i> staje si\u0119 jedyn\u0105 uprawnion\u0105 technik\u0105 rozpoznawania i rozumienia rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

Nie chc\u0119 zdradza\u0107 z przebiegu akcji zbyt wiele (bo i sam przebieg w istocie jest niewielki…), ale zaznaczy\u0107 wypada, o co w ca\u0142ej intrydze chodzi. Chodzi o to, \u017ce po Warszawie grasuje niejaki Dusidamek, gwa\u0142ciciel z Mokotowa, obezw\u0142adniaj\u0105cy kobiety przy u\u017cyciu szalika w \u015bnie\u017cynki z obcoj\u0119zycznym napisem SKI, by je potem do\u015b\u0107 brutalnie wykorzysta\u0107. \u017be z Mokotowa – to nie pow\u00f3d, by nie ba\u0142y si\u0119 go babki z Bia\u0142o\u0142\u0119ki, Grochowa, \u017boliborza czy jakiej innej Woli. Wi\u0119c si\u0119 boj\u0105, a milicja obywatelska jak to ona \u2013 lata z pa\u0142ami po mie\u015bcie i nie wie, jak si\u0119 do \u0142apania Dusidamka zabra\u0107. Plutonowy MO Kr\u0119tek Wojciech te\u017c w zasadzie nie wie, ale swoje frustracje wylewa na karty \u015bcibolonego noc\u0105 (zreszt\u0105 z pewn\u0105 tak\u0105 literack\u0105 wpraw\u0105) pami\u0119tnika, a wysmarowanej kremami \u017cony ju\u017c mu si\u0119 nawet nie chce ch\u0119do\u017cy\u0107. Co innego ta panienka zdj\u0119ta z mostu, co z zamiarem i w celu samob\u00f3jczego skokni\u0119cia do Wis\u0142y buja\u0142a si\u0119 za barierk\u0105. Panienka, o imieniu Regina, ma sk\u0105din\u0105d \u017cycie nieciekawe. Matka Reginy (o imieniu bodaj\u017ce Maryjka) i jej siostra Wacia ko\u0144cz\u0105 w\u0142a\u015bnie wojn\u0119 trzydziestoletni\u0105, zacz\u0119t\u0105 w w popowstaniowej mord\u0119dze, gdy rodzinny dom odnalaz\u0142y sfajczony, a Maryjka na w\u0142asnych plecach dotaszczy\u0142a do Otwocka (tymczasowej przystani) jedyny ocala\u0142y mebel \u2013 wytworny nachtkastlik. No i teraz w\u0142a\u015bnie mocno sfatygowany mebelek jest uroczy\u015bcie zwracany Matce przez siostr\u0119 Waci\u0119, kt\u00f3ra przed laty bezczelnie grata zaw\u0142aszczy\u0142a… Tymczasem Regina, panienka tyle\u017c urodziwa co g\u0142upia, a przy tym nudna i znudzona, szurni\u0119ta ze \u201estudi\u00f3w\u201d w nauczycielskim studium (za niemanie frekwencji), stara si\u0119 o prac\u0119 w ksi\u0119garni na \u017coliborskim placu Komuny Paryskiej, a o r\u0119k\u0119 Reginy (z ca\u0142\u0105 reszt\u0105 \u2013 ma si\u0119 rozumie\u0107) stara si\u0119 dennie nieatrakcyjny, ale obiecuj\u0105co zamo\u017cny plantator pieczarek, niejaki pan Koze\u0142ko. I to by by\u0142o na tyle…<\/p>\n

Przyznacie, \u017ce nie jest to fabularne mistrzostwo \u015bwiata… Ani nawet wice. Nie by\u0142oby te\u017c mistrzostwem dramaturgicznym, gdyby Mas\u0142owska nie wpad\u0142a na genialny pomys\u0142 wstawienia w tok zdarze\u0144 osobliwej komentatorki-ch\u00f3rzystki, czyli kobiety sprz\u0105taj\u0105cej (kompulsywnie, wszystko i wsz\u0119dzie…) – pani Anastazji \u0141adczuk. Jej narracyjno-interwencyjne monologi ju\u017c to naprawiaj\u0105 \u2013 w stylu deus ex machina<\/i> \u2013 tok narracji, ju\u017c to prostuj\u0105 jej \u015bcie\u017cki znacze\u0144, ju\u017c to komentuj\u0105 z przenikliw\u0105 wpraw\u0105 \u017cycie w\u0142asne i cudze. I to jak! Pani Nastka mistrzem Polski jest. Gdyby nie ta posta\u0107 metafizyczno-magiczna, zamawiaj\u0105cy dzie\u0142o mia\u0142by niechybnie prawo wykonawczyni dzie\u0142a dzie\u0142o owe bezpowrotnie zwr\u00f3ci\u0107, domagaj\u0105c si\u0119 naturalnie zwrotu zaliczki, za\u015b obietnicy dokonania poprawek tekstu \u2013 wcale nie. Ale dopiero drugi chwyt (tym razem czysto marketingowy…) ulepszaj\u0105cy intryg\u0119 nada\u0142 dzie\u0142ku Mas\u0142owskiej znamiona genialno\u015bci.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c wedle miejskiej legendy w po\u0142owie lat siedemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku, w \u015brodku dekady Gierka, z poci\u0105gu relacji Moskwa \u2013 Berlin, w miejscowo\u015bci opisanej na mapach jako \u201eWarsaw\u201d, na dworcu nazywanym \u201eGda\u0144skim\u201d, podczas przed\u0142u\u017caj\u0105cego si\u0119 postoju wyskoczy\u0142 na peron troch\u0119 skacowany, sponiewierany gwiazdor rocka, wielki muzyk brytyjski, znany jako David Bowie. Szparko ruszy\u0142 w miasto, chc\u0105c na w\u0142asne oczy zobaczy\u0107, gdzie go los rzuci\u0142. Dotar\u0142 podobno do wzmiankowanej ju\u017c ksi\u0119garni na placu Komuny Paryskiej (przedtem i dzi\u015b zn\u00f3w Wilsona), gdzie rzekomo naby\u0142 drog\u0105 kupna (za co?) p\u0142yt\u0119 winylow\u0105 typu longplay z polish folk music<\/i> \u2013 nagraniami Zespo\u0142u Pie\u015bni i Ta\u0144ca \u201e\u015al\u0105sk\u201d mianowicie. Po co? Czort znajet<\/i>… Legenda nic nie obja\u015bnia. Ale z tego nic nieoznaczaj\u0105cego incydentu Mas\u0142owska w przyp\u0142ywie geniuszu uczyni\u0142a klamr\u0119 (a mo\u017ce klap\u0119?) otwieraj\u0105co-zamykaj\u0105c\u0105 jej komediodramat. Skuteczno\u015b\u0107 tego zabiegu niech ka\u017cdy ocenia na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119; mnie si\u0119 podoba\u0142o \u2013 takie to zwariowane, zuchwa\u0142e, nieco dekadenckie i – wbrew mocnym pozorom tudzie\u017c podejrzeniom – bezpretensjonalne.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(28 01 2022)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dorota Mas\u0142owska\u00a0 Bowie w Warszawie Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2022 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Mi\u0119dzy Moskw\u0105 a Berlinem c\u00f3\u015b sobie le\u017cy… Pisanie na scen\u0119 tak po prostu \u2013 w formule rozpisanej na akty, sceny, postacie dramatu i kwestie przez takowe wypowiadane, w formule rozpisanej na didaskalia, dialogi, monologi, zbiorowe wymiany zda\u0144, ch\u00f3ry i poboczne komentarze tudzie\u017c zakulisowe \u201erozszerzacze rzeczywisto\u015bci i wyobra\u017ani\u201d – nie jest ostatnio rozpowszechnionym w\u015br\u00f3d PT Literat\u00f3w Polskich P\u0142ci Obojga zaj\u0119ciem tw\u00f3rczym. Epoka pisania na scen\u0119 praktycznie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 r\u00f3wno ze \u015bmierci\u0105 Mro\u017cka (2013), G\u0142owackiego (2017) czy, powiedzmy, takiego Pilcha (2020) \u2013 autora jednej wprawdzie sztuki scenicznej, ale za to niezgorszej (\u201eNarty ojca \u015bwi\u0119tego\u201d – 2004). Co tu ukrywa\u0107: pisywanie dla teatru sta\u0142o si\u0119 zaj\u0119ciem zanikaj\u0105cym. Po pierwsze dlatego, \u017ce wymaga osobnego warsztatu i specyficznego talentu, nie ca\u0142kiem to\u017csamego z talentem do pisania w og\u00f3le. A ten (talent znaczy) jest jak duch \u2013 flat ubi vult… Nad g\u0142owy wsp\u00f3\u0142czesnych pisz\u0105cych po polsku jako\u015b \u201ewion\u0105\u0107\u201d nie chce. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce obecnie najwydajniejszym i najlepszym pisarzem scenicznym jest… re\u017cyser filmowy z zawodu \u2013 Juliusz Machulski, autor grywanych tu i \u00f3wdzie w teatrach oryginalnych komedii krajowego wyrobu, ciesz\u0105cych publiczno\u015b\u0107 w powodzi importowanych tekst\u00f3w i tzw. format\u00f3w. A poza tym… W antyszambrach…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3225,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[366],"tags":[102],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3223"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3223"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3223\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3356,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3223\/revisions\/3356"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3225"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3223"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3223"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3223"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}