{"id":3174,"date":"2021-12-27T16:39:51","date_gmt":"2021-12-27T15:39:51","guid":{"rendered":"https:\/\/100zastu.pl\/?p=3174"},"modified":"2022-03-31T00:02:29","modified_gmt":"2022-03-30T22:02:29","slug":"anomalia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/12\/27\/anomalia\/","title":{"rendered":"Anomalia"},"content":{"rendered":"\n<h4><strong>Herv<span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">\u00e9<\/span> Le Tellier\u00a0<\/strong><\/h4>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-3175 alignright\" src=\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/anomalia-20211223-poziom-300x223.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"223\" srcset=\"https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/anomalia-20211223-poziom-300x223.jpg 300w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/anomalia-20211223-poziom-1024x763.jpg 1024w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/anomalia-20211223-poziom-768x572.jpg 768w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/anomalia-20211223-poziom-1536x1144.jpg 1536w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/anomalia-20211223-poziom-2048x1525.jpg 2048w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/anomalia-20211223-poziom-50x37.jpg 50w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<h4><br \/><strong>Anomalia <\/strong><br \/><strong>Prze\u0142o\u017cy\u0142a Beata Geppert <\/strong><br \/><strong>Wydawnictwo Filtry, Warszawa 2021<\/strong><\/h4>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Rekomendacja: 6\/7 <\/strong><\/span><br \/><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n<h2><span style=\"color: #3366ff;\"><strong><u>Anatomia czasoprzestrzeni literatury<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n<p>Po co nam literatura? Dlaczego jedni j\u0105 pisz\u0105, a drudzy czytaj\u0105? Czy pisanie i czytanie to akty to\u017csame \u2013 ale takie jak prz\u00f3d i ty\u0142, awers i rewers, awangarda i ariergarda, jak odbicie w lustrze? Czy mo\u017ce jednak nie \u2013 pisanie to akt tw\u00f3rczy, a nawet, g\u0142\u0119biej id\u0105c \u2013 stw\u00f3rczy, a czytanie to tylko obr\u00f3bka <i>ad usum meum<\/i>? Czy pisanie i czytanie to zabawa, czy mo\u017ce praca: zawodowa tudzie\u017c zarobkowa? A mo\u017ce nie jest to alternatywa albo \u2013 albo, lecz jedno i drugie zarazem? Czy dzisiejszy stan uprawiania i konsumowania literatury jest tylko pochodn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci us\u0142ugowej dla ludno\u015bci, polegaj\u0105cej na opowiadaniu historii (z czasem nawet odp\u0142atnym, w formie garnka piwa i k\u0119sa jeleniego ud\u017aca&#8230;) przy wieczornym ognisku, by czas pr\u0119dzej zlecia\u0142, a my\u015bli nie kr\u0105\u017cy\u0142y tylko wok\u00f3\u0142 tego, co czai si\u0119 za plecami? Czy te\u017c mo\u017ce to wysublimowana formu\u0142a \u015bwiadomo\u015bci, istnienia i ekspresji umys\u0142u, niezale\u017cna od wymaga\u0144 socjalizacji, czyli \u017cycia w grupie? I wreszcie dylemat <i>last but not least<\/i> \u2013 czy pisz\u0105cy literatur\u0119 i czytaj\u0105cy literatur\u0119 to jeden zbi\u00f3r, pod wzgl\u0119dem emocjonalnym, intelektualnym i psychicznym nieomal to\u017csamy, aczkolwiek bez powszechnej wymienno\u015bci r\u00f3l &#8211; czy te\u017c jednak to dwa odr\u0119bne zbiory, kt\u00f3re spotykaj\u0105 si\u0119 na rynku podczas transakcji kupna-sprzeda\u017cy produkt\u00f3w literatury?<\/p>\n<p>W tej sytuacji odpowiedzi na pytanie zasadnicze \u2013 czym jest literatura \u2013 nie udzielimy, bo\u015bmy sami s\u0105 w stanie niewiedzy, w\u0105tpliwo\u015bci i definicyjnej niemo\u017cno\u015bci. Pewno\u015b\u0107 mamy tylko w kwestii, \u017ce to dzie\u0142o cz\u0142owieka. Sztuczna inteligencja \u2013 je\u017celi w og\u00f3le istnieje \u2013 i tak mo\u017ce \u201etworzy\u0107\u201d tylko w zakresie przez cz\u0142owieka zaprogramowanym. Mo\u017cna oczywi\u015bcie wyobrazi\u0107 sobie megaalgorytm, obejmuj\u0105cy wszystkie znane schematy tworzenia tekstu literackiego, ale wszystko, co \u201ewyjdzie\u201d z roboczej ko\u0144c\u00f3wki tego urz\u0105dzenia, i tak b\u0119dzie tylko kwot\u0105 permutacji zgromadzonych schemat\u00f3w \u2013 czyli silni\u0105! literatury. Nie ma takiej si\u0142y (poza palcem bo\u017cym \u2013 je\u015bli kto\u015b w takowy wierzy&#8230;), kt\u00f3ra spowodowa\u0142aby, \u017ce algorytm \u201ewymy\u015bli\u201d co\u015b nowego, odmiennego od tego, co we\u0144 w\u0142o\u017cono. To chyba tylko cz\u0142owiek potrafi&#8230;<\/p>\n<p>Tote\u017c literatura towarzyszy cywilizacji od jej zarania \u2013 ba, jest tej\u017ce cywilizacji sk\u0142adow\u0105, nie do oddzielenia od innych. Formy przybiera rozmaite \u2013 od agresywnego, gromkiego pos\u0142annictwa, od fanfary wojuj\u0105cego misjonarza po szept elitarnego, introwertycznego poety. Od ekspresji, kt\u00f3ra literatur\u0105 by\u0107 m u s i (inaczej si\u0119 udusi) &#8211; po kombinacj\u0119 s\u0142\u00f3w i innych symboli komunikacji mi\u0119dzy lud\u017ami, kt\u00f3re zaledwie sugeruj\u0105, i\u017c maj\u0105 w sobie potencjaln\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 odczytania (b\u0105d\u017a nieodczytania&#8230;) i zaliczenia w poczet dorobku ludzko\u015bci. To w\u0142a\u015bnie bli\u017cej tego ko\u0144ca spektrum literackiego <i>universum<\/i> plasuje si\u0119 Herv<span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">\u00e9<\/span> Le Tellier \u2013 mo\u017ce nie z powodu \u201eAnomalii\u201d &#8211; bo to jest rzecz arcydzielna w spos\u00f3b oczywisty i \u017cadnych sugestii w kwestii jej potencja\u0142u tw\u00f3rczego czyni\u0107 nie trzeba \u2013 ale z powodu ideowego akcesu do pewnej osobliwej gromady kreatywnej, kt\u00f3ra sama siebie (w roku 1960 dok\u0142adnie) nazwa\u0142a Warsztatem Literatury Potencjalnej (w skr\u00f3cie OuLiPo, czyli Ouvroir de Litt<span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">\u00e9<\/span>rature Potentielle).<\/p>\n<p>O co chodzi\u0142o? W gruncie rzeczy \u2013 o nic. A w zasadzie o zabaw\u0119. OuLiPo to nie ideologia ani ruch spo\u0142eczny, \u017cadna filozofia ani manifest rewolucyjny, nie koncept polityczny ani wyznanie wiary. To nie program socjalny ani projekt Wielkiej Zmiany, nie dyskusja \u015bwiatopogl\u0105dowa ani postulaty <i>de lege ferenda&#8230;<\/i> Je\u015bli jest jakie\u015b s\u0142owo w ludzkim wokabularzu, kt\u00f3re mog\u0142oby zdefiniowa\u0107 istot\u0119 OuLiPo \u2013 to najlepiej pasowa\u0142aby DRAKA \u2013 wielka draka (zreszt\u0105 kolejna w dziejach) w bagienku literatury. Jawne oraz skrywane pragnienia i motywy za\u0142o\u017cycieli ruchu tudzie\u017c jego p\u00f3\u017aniejszych akolit\u00f3w ca\u0142e si\u0119 kryj\u0105 w tym s\u0142owie. OuLiPo to zabawa troch\u0119 starszawych ch\u0142opc\u00f3w (bo dziewczynek w tym ruchu prawie wcale nie ma \u2013 nie wiedzie\u0107 czemu). Zabawa j\u0119zykiem i jego znaczeniami \u2013 czyli jedynym \u015brodkiem ekspresji, jaki pozosta\u0142 im do w miar\u0119 bezpiecznej dyspozycji. Duchowym dziadkiem tej czeredki \u201eeksperymentator\u00f3w lingwistycznych\u201d by\u0142 zapewne dobrze znany w naszym kraju, ale francuski z krwi i ko\u015bci dziewi\u0119tnastowieczny nastolatek Alfred Jarry \u2013 ekscentryk, skandalista i tw\u00f3rca zwariowanej patafizyki, autor absurdalnego dramatu scenicznego o kr\u00f3lu Ubu, kt\u00f3ry dzieje si\u0119 w Polsce, czyli nigdzie (st\u0105d ta nasza z nim gorzka znajomo\u015b\u0107&#8230;). W tej sytuacji duchowym (a mo\u017ce i rzeczywistym) ojcem OuLiPo by\u0142by zapewne Tristan Tzara &#8211; \u201epapie\u017c\u201d dadaizmu i surrealizmu&#8230; W samym zamy\u015ble uprawiania literatury (a mo\u017ce te\u017c innych sztuk wyzwolonych) jako zagadki umys\u0142owej pobrzmiewa by\u0107 mo\u017ce te\u017c dalekie (albo wcale nie&#8230;) echo Hermanna Hessego i jego \u201eGry szklanych paciork\u00f3w\u201d.<\/p>\n<p>Ale o zabawowym charakterze OuLiPo doskonale \u015bwiadczy obecno\u015b\u0107 Marcela Duchampa w\u015br\u00f3d aktywnych cz\u0142onk\u00f3w zrzeszenia. Duchamp nie by\u0142 pisarzem (cho\u0107 pi\u00f3rem w\u0142ada\u0142 sprawnie) lecz malarzem, rze\u017abiarzem, tw\u00f3rc\u0105 filmowym, awangardowym konceptualist\u0105 i dadaist\u0105-surrealist\u0105 przede wszystkim \u2013 w bran\u017cy wizualnej. Jego pomnikowym, zapewniaj\u0105cym miejsce w historii kultury na wieki wiek\u00f3w, sukcesem-arcydzie\u0142em by\u0142o wystawienie (i to w 1917 roku!) w galerii (bodaj\u017ce w Zurychu) seryjnego odlewu ceramicznego o przeznaczeniu higieniczno-kanalizacyjnym, czyli&#8230; pisuaru, nazwanego \u201eFontann\u0105\u201d (pierwsz\u0105 w \u015bwiecie, z kt\u00f3rej si\u0119 nie leje, lecz do kt\u00f3rej si\u0119 leje&#8230;).<\/p>\n<p>To wyznaczy\u0142o i zarazem zamkn\u0119\u0142o intelektualny kr\u0105g surrealizmu i innych pokrewnych -izm\u00f3w. W przypadku OuLiPo sfer\u0119 literackiej penetracji domkn\u0119\u0142a matematyka wesp\u00f3\u0142 z fizyk\u0105. Eksperymenty i zabawy oulipowc\u00f3w to na przyk\u0142ad pisanie klasycznych japo\u0144skich haiku wedle regu\u0142 algebry zbior\u00f3w i topologii, sporz\u0105dzenie powie\u015bci bez u\u017cycia litery \u201ee\u201d (to Georges Perec&#8230;), czy kombinatoryczne \u201esto tysi\u0119cy miliard\u00f3w wierszy\u201d Raymonda Queneau &#8211; czyli blok dziesi\u0119ciu regularnych czternastowierszowych sonet\u00f3w, w kt\u00f3rych ka\u017cdy wers jest odr\u0119bnym zdaniem; mo\u017cna je swobodnie ze sob\u0105 miesza\u0107 (w obr\u0119bie sformalizowanej struktury sonetu), a liczba mo\u017cliwych permutacji to w\u0142a\u015bnie dziesi\u0119\u0107 do czternastej pot\u0119gi, czyli sto bilion\u00f3w wierszy. I tak dalej&#8230; W\u0142oski pisarz Italo Calvino, sympatyzuj\u0105cy z oulipowcami, w 1979 roku wyda\u0142 powie\u015b\u0107 \u201eJe\u015bli zimow\u0105 noc\u0105 podr\u00f3\u017cny\u201d &#8211; spreparowan\u0105 wedle osobliwych rygor\u00f3w formalnych; ma dziesi\u0119\u0107 pocz\u0105tk\u00f3w \u2013 ka\u017cdy w innym stylu, podebranym od najwa\u017cniejszych (ale te\u017c zwyczajnych, popularnych) kierunk\u00f3w i gatunk\u00f3w literackich XX wieku &#8211; ale nie parodiuj\u0105cych <i>par excellenc<\/i>e \u2013 raczej&#8230; ho\u0142downiczych. Liczny kr\u0105g mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Calvino uwa\u017ca ten tekst za kultowy (sam si\u0119 do nich zaliczam); i nie ulega dla mnie w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce pisz\u0105c \u201eAnomali\u0119\u201d Le Tellier \u201epobra\u0142\u201d tamte klimaty, nie tylko w celach persyfla\u017cowych&#8230;<\/p>\n<p>W zasadzie bowiem jest to powie\u015b\u0107 obyczajowa wedle klasycznej formu\u0142y: r\u00f3wnoleg\u0142e w\u0105tki kilkunastu bohater\u00f3w, o kt\u00f3rych (w\u0105tkach znaczy) od pocz\u0105tku wiemy (no, mo\u017ce raczej silnie przeczuwamy&#8230;), \u017ce si\u0119 przetn\u0105 mocno i efektownie pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej. Ale \u201epunkt przeci\u0119cia\u201d, kt\u00f3ry obmy\u015bli\u0142 Le Tellier, przekracza zwyczajowe wyobra\u017cenia. Oto bowiem pewnego dnia do kontroli podej\u015bcia lotniska Kennedy&#8217;ego w Nowym Jorku zg\u0142asza si\u0119 boeing 787 Air France (lot 006) i melduje, \u017ce troch\u0119 go potarmosi\u0142a monstrualna burza z gradem, ale podejdzie do l\u0105dowania; prosi jednak o pomoc i wzmo\u017con\u0105 uwag\u0119. Nic niezwyk\u0142ego? W zasadzie tak, ale&#8230; Dok\u0142adnie sto sze\u015b\u0107 dni przedtem, po przygodzie z burzowymi turbulencjami, na tym samym lotnisku wyl\u0105dowa\u0142 uszkodzony boeing 787 w barwach Air France (lot 006 z Pary\u017ca) \u2013 ten sam kapitan, ta sama reszta personelu pok\u0142adowego (13 os\u00f3b), ta sama gromada pasa\u017cer\u00f3w (230 nazwisk na li\u015bcie). Dok\u0142adnie. Ten sam samolot z zawarto\u015bci\u0105 \u2013 replika, kopia, odbitka, duplikat, dubel? Zwr\u00f3\u0107cie uwag\u0119, \u017ce wbrew pozorom u\u017cyte tu s\u0142owa nie s\u0105 w pe\u0142ni zast\u0119powalnymi synonimami; r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy nimi s\u0105 subtelne \u2013 ale s\u0105&#8230; Ale przede wszystkim \u2013 jak? Jak to si\u0119 sta\u0142o? I dlaczego?<\/p>\n<p>Le Tellier \u2013 jak na prawdziwego oulipowca przysta\u0142o \u2013 sw\u00f3j punkt przeci\u0119cia wielointrygowej historii w \u201eAnomalii\u201d owin\u0105\u0142 w kokon matematyczno-fizyczny, do rozbioru kt\u00f3rego trzeba odrobiny wyobra\u017ani, znajomo\u015bci logiki i podstaw kosmologii. Ale to nie problem \u2013 typowy czytelnik, kt\u00f3ry po Le Telliera si\u0119gnie, ma to we krwi. A jak nie ma, to sobie znajdzie. Wyobra\u017a sobie zatem nasz\u0105 czasoprzestrze\u0144 \u2013 jak ka\u017ce nauka, ugi\u0119t\u0105, a mo\u017ce nawet ca\u0142kiem zgi\u0119t\u0105, ale strukturalnie absolutnie doskona\u0142\u0105, jednorodn\u0105 we wszystkich wymiarach i kierunkach, g\u0142adk\u0105 jak zwierciad\u0142o. I oto nagle, bez daj\u0105cego si\u0119 odczyta\u0107 i zrozumie\u0107 powodu, t\u0119 zwierciadlan\u0105 g\u0142ad\u017a zak\u0142\u00f3ca jaka\u015b niedoskona\u0142o\u015b\u0107, zmarszczka, fa\u0142dka, aberracja, anomalia. Za jej pojawieniem si\u0119 id\u0105 jakowe\u015b zdarzenia niewyt\u0142umaczalne, rzeczy nierzeczywiste, b\u0105ble czasoprzestrzenne&#8230; A w nich odmienione \u017cycie. Za spraw\u0105 literatury science fiction znamy tzw. paradoks bli\u017ani\u0105t, z kt\u00f3rych jedno zostaje na Ziemi, drugie leci w Kosmos; po powrocie ich osobisty czas znacznie, dostrzegalnie si\u0119 r\u00f3\u017cni. No i dobrze, ale to tylko teoria \u2013 w rzeczywisto\u015bci nikt jeszcze nie stan\u0105\u0142 twarz\u0105 w twarz z bli\u017aniakiem wracaj\u0105cym z otch\u0142ani, a poza wszystkim w tym eksperymencie na wej\u015bciu jest dwoje i na wyj\u015bciu te\u017c dwoje; no i mniej wi\u0119cej wiemy, co z ka\u017cdym si\u0119 dzia\u0142o przez ca\u0142y czas trwania do\u015bwiadczenia. Natomiast w \u201ep\u0119telce Le Telliera\u201d na wej\u015bciu jeden, na wyj\u015bciu dwoje; a do tego to drugie \u201ewyj\u015bcie\u201d, czyli l\u0105dowanie, odbywa si\u0119 wci\u0105\u017c w czasie pierwszego. Te sto sze\u015b\u0107 dni r\u00f3\u017cnicy na ich przyrz\u0105dach, zegarkach i w g\u0142owach nie istniej\u0105&#8230; Wi\u0119c gdzie byli, czy powstali na pocz\u0105tku, czy na ko\u0144cu fazy? I z czego s\u0105 zrobieni? I po co?<\/p>\n<p>A mo\u017ce te pytania nie maj\u0105 sensu? Mo\u017ce s\u0105 tylko pochodn\u0105 naszego zbyt wysokiego mniemania o sobie? Mo\u017ce w istocie jeste\u015bmy tylko symulacj\u0105 komputerow\u0105? Programami \u2013 niezwykle wysublimowanymi, wyrafinowanymi, ale istniej\u0105cymi tylko w \u201eanatomicznej\u201d postaci zerojedynkowej, zapisanej na jakim\u015b gigantycznym dysku, w wirtualnej megachmurze? No i pytanie bodaj najwa\u017cniejsze: kto to robi? Jaki\u015b Mechanik? I czy jego <i>natura divina est<\/i> \u2013 czy raczej ludzka, tylko daleko bardziej zaawansowana? W og\u00f3le koncept istnienia gatunku ludzkiego i jego siedziby wy\u0142\u0105cznie w postaci symulacji, dokonuj\u0105cej si\u0119 w jakiej\u015b superjednostce obliczeniowej, jest bardzo wygodny, pojemny i daj\u0105cy wiele mo\u017cliwo\u015bci permutacji intelektualnych. Mo\u017cna w tym koncepcie pomie\u015bci\u0107 i tzw. Inteligentny Projekt, mo\u017cna nawet Boga, aczkolwiek z teologicznego punktu widzenia niezwykle trudno jest obja\u015bni\u0107 powt\u00f3rk\u0119 aktu stworzenia&#8230; B\u00f3g robi\u0105cy kopie zapasowe, powielaj\u0105cy niekt\u00f3re (mo\u017ce specjalnie wybrane, ale dlaczego?) ze swych dzie\u0142 \u2013 to zaskakuj\u0105co trudne do przemy\u015blenia&#8230; Wi\u0119c mo\u017ce ta fa\u0142dka, zmarszczka, anomalia, wr\u0119cz niestosowno\u015b\u0107, to tylko lokalny b\u0142\u0105d programu, \u0142atwy wprawdzie do naprawienia, ale w samej procedurze podstawienia, zast\u0105pienia uszkodzonej partycji now\u0105 \u2013 co\u015b posz\u0142o nie tak, jak p\u00f3j\u015b\u0107 mia\u0142o? Gdyby ca\u0142\u0105 mechanik\u0119 zdarze\u0144 zredukowa\u0107 do konsekwencji rzutu monet\u0105, to zawsze mieliby\u015bmy prosty schemat: orze\u0142 albo reszka. I niewa\u017cne, jaki by\u0142by statystyczny rozk\u0142ad tych losowych zdarze\u0144 \u2013 kt\u00f3rych by\u0142oby wi\u0119cej, kt\u00f3rych mniej \u2013 or\u0142\u00f3w czy reszek. Wa\u017cne, \u017ce zawsze by\u0142by orze\u0142 lub reszka.<\/p>\n<p>A teraz wyobra\u017acie sobie trzeci wariant: rzucona w g\u00f3r\u0119 moneta zawisa, mo\u017ce nawet kr\u0119ci swe obroty, ale nie spada&#8230; Nigdy. W tym punkcie czasoprzestrzeni grawitacja pad\u0142a, czas nie idzie&#8230; I co dalej? Le Tellier podsuwa ci, drogi czytelniku, wariant zdarze\u0144 oczywisty dla ka\u017cdego \u015brednio rozgarni\u0119tego informatyka &#8211; ryzykuj\u0105c nawet utrat\u0119 cz\u0119\u015bci danych, zawsze warto zrobi\u0107 restart. Czasem twardy \u2013 czyli wy\u0142\u0105czy\u0107 i w\u0142\u0105czy\u0107 zasilanie&#8230;<\/p>\n<p><strong>Tomasz Sas<\/strong><br \/><strong>(27 12 2021)<\/strong><\/p>\n<p align=\"CENTER\">PS. Wczytacie si\u0119 uwa\u017cnie w zako\u0144czenie \u201eAnomalii\u201d. Czy nie macie wra\u017cenia, \u017ce czas i potrzeba restartu w\u0142a\u015bnie nadesz\u0142y? Wi\u0119c mo\u017ce na wszelki wypadek nie odwracajcie si\u0119 teraz&#8230;<br \/>Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie w tej<br \/>chwili Kto\u015b zamie<br \/>rza wy\u0142\u0105czy<br \/>\u0107 \u015bwia<br \/>t\u0142<br \/>o<br \/>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Herv\u00e9 Le Tellier\u00a0 Anomalia Prze\u0142o\u017cy\u0142a Beata Geppert Wydawnictwo Filtry, Warszawa 2021 Rekomendacja: 6\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Anatomia czasoprzestrzeni literatury Po co nam literatura? Dlaczego jedni j\u0105 pisz\u0105, a drudzy czytaj\u0105? Czy pisanie i czytanie to akty to\u017csame \u2013 ale takie jak prz\u00f3d i ty\u0142, awers i rewers, awangarda i ariergarda, jak odbicie w lustrze? Czy mo\u017ce jednak nie \u2013 pisanie to akt tw\u00f3rczy, a nawet, g\u0142\u0119biej id\u0105c \u2013 stw\u00f3rczy, a czytanie to tylko obr\u00f3bka ad usum meum? Czy pisanie i czytanie to zabawa, czy mo\u017ce praca: zawodowa tudzie\u017c zarobkowa? A mo\u017ce nie jest to alternatywa albo \u2013 albo, lecz jedno i drugie zarazem? Czy dzisiejszy stan uprawiania i konsumowania literatury jest tylko pochodn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci us\u0142ugowej dla ludno\u015bci, polegaj\u0105cej na opowiadaniu historii (z czasem nawet odp\u0142atnym, w formie garnka piwa i k\u0119sa jeleniego ud\u017aca&#8230;) przy wieczornym ognisku, by czas pr\u0119dzej zlecia\u0142, a my\u015bli nie kr\u0105\u017cy\u0142y tylko wok\u00f3\u0142 tego, co czai si\u0119 za plecami? Czy te\u017c mo\u017ce to wysublimowana formu\u0142a \u015bwiadomo\u015bci, istnienia i ekspresji umys\u0142u, niezale\u017cna od wymaga\u0144 socjalizacji, czyli \u017cycia w grupie? I wreszcie dylemat last but not least \u2013 czy pisz\u0105cy literatur\u0119 i czytaj\u0105cy literatur\u0119 to jeden zbi\u00f3r, pod wzgl\u0119dem emocjonalnym, intelektualnym i psychicznym nieomal to\u017csamy, aczkolwiek bez powszechnej wymienno\u015bci&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3176,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[17],"tags":[360],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3174"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3174"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3174\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3337,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3174\/revisions\/3337"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3176"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3174"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3174"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}