{"id":3168,"date":"2021-12-22T16:13:47","date_gmt":"2021-12-22T15:13:47","guid":{"rendered":"https:\/\/100zastu.pl\/?p=3168"},"modified":"2022-01-24T18:29:28","modified_gmt":"2022-01-24T17:29:28","slug":"znajdz-mnie-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/12\/22\/znajdz-mnie-2\/","title":{"rendered":"Znajd\u017a mnie"},"content":{"rendered":"\n

Anne Frasier\u00a0<\/strong><\/h4>\n

\"\"<\/p>\n


Znajd\u017a mnie <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Gra\u017cyna Wo\u017aniak <\/strong>
Wydawnictwo Muza, Warszawa 2021<\/strong><\/h4>\n

Rekomendacja: 3\/7
<\/strong>Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

\u017bycie i zabijanie w Dolinie \u015amierci<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Thriller \u201eZnajd\u017a mnie\u201d to bardzo ciekawa konstrukcja fabularna. Ma wszelkie atrybuty kryminalnego dreszczowca: seryjny zab\u00f3jca, uporczywie niestrudzony detektyw, \u017cmudne poszukiwanie ofiar tego\u017c seryjnego… Klasyka. Ale poza tym nurtem, nazwijmy go \u201ezbrodniczym\u201d, jest to tzw. romans poszukiwawczy \u2013 struktura wzi\u0119ta w pewnym sensie z innego porz\u0105dku opowiadania. Istota romansu poszukiwawczego zasadza si\u0119 na spotkaniu (przypadkowym lub nie…) dwojga silnych osobowo\u015bci, ow\u0142adni\u0119tych w mocno anga\u017cuj\u0105cej skali jednym (lub bardzo podobnym) pragnieniem \u2013 odkry\u0107, odnale\u017a\u0107 co\u015b dla ka\u017cdego z nich z osobna niezwykle wa\u017cnego, lecz w rzeczywisto\u015bci to\u017csamego – egzystencjalnie istotnego, cz\u0119sto decyduj\u0105cego o dalszym \u017cyciu \u2013 jego trwaniu i jako\u015bci… ). Ona i on (bo taki to z regu\u0142y uk\u0142ad) od pocz\u0105tku nie przepadaj\u0105 za sob\u0105, nie ufaj\u0105 sobie, utrzymuj\u0105 dystans i profesjonalny ch\u0142odek \u2013 ale pod wp\u0142ywem emocjonuj\u0105cych przyg\u00f3d ten wst\u0119pny status znajomo\u015bci si\u0119 zmienia… No i tak jest \u2013 akapit po akapicie, rozdzia\u0142 po rozdziale (a s\u0105 pi\u0119\u0107dziesi\u0105t dwa rozdzia\u0142y…). Po ostatnie zdanie, kt\u00f3re te\u017c o tym m\u00f3wi (z nadziej\u0105 na nasz ulubiony ci\u0105g dalszy), wi\u0119c wcale nie o zagadce kryminalnej, kt\u00f3ra ju\u017c przesta\u0142a by\u0107 istotna dla zwi\u0105zku tych dwojga…<\/p>\n

Ta dwoista natura thrillera to oczywi\u015bcie wyzwanie dla czytelnika, ale bez przesady. Da si\u0119 j\u0105 opanowa\u0107 i oswoi\u0107 jeszcze przed po\u0142ow\u0105 ksi\u0105\u017cki. Rozstrzygni\u0119cie zagadki psychologiczno-kryminalnej (cho\u0107 mo\u017ce nie ze szczeg\u00f3\u0142ami, ale co do istoty \u2013 tak…), staje si\u0119 dla przeci\u0119tnie rozgarni\u0119tego (i nie debiutuj\u0105cego w tym gatunku) czytelnika oczywiste i jasne w\u0142a\u015bnie gdzie\u015b tak od po\u0142owy lektury. Blurberzy, kt\u00f3rzy zapewniaj\u0105, \u017ce intryga do ko\u0144ca trzyma w napi\u0119ciu, po prostu k\u0142ami\u0105 \u2013 i to dla pieni\u0119dzy… Autorka \u2013 popularna (aczkolwiek na naszym rynku nie za bardzo…), p\u0142odna, wyr\u00f3\u017cniana i satysfakcjonowana (wysokimi nak\u0142adami \u2013 \u0142\u0105cznie b\u0119dzie sporo ponad milion – i licznymi t\u0142umaczeniami oraz zakupami praw ekranizacyjnych) \u2013 funkcjonuje na twardym i trudnym ameryka\u0144skim rynku do\u015b\u0107 d\u0142ugo (debiutowa\u0142a w 1988 roku), wi\u0119c zak\u0142adam, \u017ce pisarskie techniki marketingowe ma w ma\u0142ym paluszku. Ale co innego zna\u0107, co innego z sukcesem stosowa\u0107. Pani Frasier (to pseudonim; naprawd\u0119 nazywa si\u0119 Therese Weir \u2013 albo odwrotnie, co zreszt\u0105 jest w tej historii okoliczno\u015bci\u0105 bez znaczenia, bo mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119, \u017ce nazywa si\u0119 jeszcze inaczej \u2013 albo jeszcze inaczej…) mniema, i\u017c posiad\u0142a technik\u0119 prowadzenia intrygi w dreszczowcu w stopniu zadowalaj\u0105cym czytelnik\u00f3w. Co\u015b w tym mo\u017ce jest, skoro wyda\u0142a w du\u017cych nak\u0142adach dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 tytu\u0142\u00f3w w tym gatunku (i jeszcze dwadzie\u015bcia jeden romans\u00f3w obyczajowych pod nazwiskiem Weir, co w sumie daje niez\u0142\u0105 \u015bredni\u0105: 46 tytu\u0142\u00f3w w 33 lata, czyli 1,39 ksi\u0105\u017cki rocznie), a czytelnicy nadal j\u0105 kupuj\u0105, za\u015b krytycy i wydawcy nagradzaj\u0105. Miliardy much nie mog\u0105 si\u0119 myli\u0107. Ale z tym mistrzostwem to nie przesadzajmy.<\/p>\n

Istota intrygi w \u201eZnajd\u017a mnie\u201d koncentruje si\u0119 wok\u00f3\u0142 osobliwo\u015bci profilowania psychologicznego seryjnych zab\u00f3jc\u00f3w. Poczynaj\u0105c od poziomu wr\u0119cz molekularnego: czy istnieje gen agresji (zwany te\u017c genem wojownika albo genem zab\u00f3jcy) przez opis pewnych anomalii anatomicznych oraz funkcjonalnych w obr\u0119bie m\u00f3zgu – a\u017c po dylematy genealogiczne \u2013 czy mordercze sk\u0142onno\u015bci s\u0105 dziedziczne, a je\u017celi tak, to w kt\u00f3rej po\u0142\u00f3wce puli genetycznej si\u0119 kryj\u0105 \u2013 ojcowskiej czy matczynej? Czy sk\u0142onno\u015bci psycho- i socjopatyczne te\u017c mog\u0105 by\u0107 dziedziczne? I tak dalej… No c\u00f3\u017c, to wszystko problemy wywo\u0142uj\u0105ce dreszczyk czytelniczej emocji. Zagadki neurologiczne wci\u0105\u017c plasuj\u0105 si\u0119 w czo\u0142\u00f3wce atrakcyjnych temat\u00f3w sensacyjnych intryg fabularnych. Dlatego ulubionym fachem bohater\u00f3w, kreowanych ostatnio masowo przez autor\u00f3w powie\u015bci kryminalnej ju\u017c nie jest zwyczajny detektyw z problemami, ale tzw. profiler. O drugie miejsca na pudle z policjantami walcz\u0105 te\u017c zajadle patolodzy oraz naukowcy-badacze trop\u00f3w i dowod\u00f3w zbrodni \u2013 ale profilerzy wyszli na prowadzenie… O co zatem mniej wi\u0119cej chodzi z tym profilowaniem? O to, by na podstawie zebranych w \u015bledztwie dowod\u00f3w, zezna\u0144, opinii i hipotez na tyle szczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0107 zachowania sprawcy i ich wzorce, odgadn\u0105\u0107 motywy, prognozowa\u0107 kolejne post\u0119pki \u2013 by samo dopasowanie \u017cywego egzemplarza zbrodniarza do modelu by\u0142o proste jak wetkni\u0119cie ostatniego kawa\u0142ka puzzla w zmontowany obraz… Taka behawiorystyka to tytaniczny wysi\u0142ek m\u00f3zgu, ale nie wymaga si\u0142y w pi\u0119\u015bci ani umiej\u0119tno\u015bci pos\u0142ugiwania si\u0119 broni\u0105 paln\u0105, nie wspominaj\u0105c o dobrym tolerowaniu du\u017cych ilo\u015bci whisky przyj\u0119tych doustnie. Tak wi\u0119c klasyczny bohater krymina\u0142u walczy z kacem, urazami i ranami, za\u015b nowy bohater thrillera psychologicznego \u2013 teraz co najwy\u017cej z w\u0142asn\u0105 niedomy\u015blno\u015bci\u0105.<\/p>\n

W kalifornijskim wi\u0119zieniu San Quentin w celi \u015bmierci siedzi skazany seryjny zab\u00f3jca \u2013 niejaki Ben Fisher. Ale z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w proceduralnych do wykonania wyroku (w Kalifornii: zastrzyk…) wci\u0105\u017c bardzo daleko. Nieoczekiwanie Ben zg\u0142asza si\u0119 do detektywa Ellisa z biura szeryfa hrabstwa San Bernardino z propozycj\u0105 wart\u0105 rozwa\u017cenia. Oto chce wskaza\u0107 miejsca, gdzie zagrzeba\u0142 zw\u0142oki wszystkich swych ofiar (skazano go za nieliczne z jego zbrodni) \u2013 a mo\u017ce ich by\u0107 oko\u0142o trzydziestu. Ma tylko trzy warunki: po pierwsze – nie wska\u017ce miejsc na mapie, tylko bezpo\u015brednio w terenie, na pustyni Mojave (co oznacza wycieczk\u0119 za wi\u0119zienne mury), po drugie – do pewnej przydro\u017cnej kawiarenki wpadn\u0105 na ciasto z mas\u0142em orzechowym, o ile jeszcze je tam podaj\u0105 (podaj\u0105…) – i po trzecie: w eskapadzie ma towarzyszy\u0107 mu ukochana c\u00f3reczka Reni… Z tym warunkiem mo\u017ce by\u0107 pewien problem. Ot\u00f3\u017c Fisher wykorzystywa\u0142 Reni, gdy ma\u0142a mia\u0142a pi\u0119\u0107 lat, do wabienia upatrzonych ofiar metod\u0105 \u201ena zagubione w nocy dziecko\u201d. Doros\u0142a Reni by\u0142a profilerk\u0105 FBI i po kilku latach owocnej s\u0142u\u017cby na Wschodnim Wybrze\u017cu nagle prze\u017cy\u0142a co\u015b w rodzaju za\u0142amania nerwowego i wycofa\u0142a si\u0119 poza zasi\u0119g kontroli swych koleg\u00f3w. Ale uparty Ellis (ma sw\u00f3j osobisty motyw…) odnajduje Reni (mieszka-ci ona na skraju wspomnianej tu ju\u017c pustyni Mojave, gdzie zajmuje si\u0119 garncarstwem) i namawia do wyprawy poszukiwawczej z ojcem. Uszcz\u0119\u015bliwiony Ben wodzi sw\u0105 ekip\u0119 tropicielsk\u0105 po pustynnych manowcach i w ko\u0144cu, na oczach swej c\u00f3rki… rzuca si\u0119 ze skalnego urwiska szybuj\u0105cym lotem, ze skutkiem \u015bmiertelnym, ma si\u0119 rozumie\u0107.<\/p>\n

No i to by\u0142by ten dobry pocz\u0105tek. G\u0119sty od zdarze\u0144, znacze\u0144, demon\u00f3w i dewiacji. Od relacji i rozterek… Ale obiecuj\u0105ca intryga zapada w sen. Nie powiem ju\u017c o jej przebiegu ani s\u0142owa; mamy umow\u0119, a pacta sunt servanda…<\/i> Dodam tylko, \u017ce pustynia Mojave \u2013 wbrew stereotypowemu mniemaniu (to tam jest s\u0142ynna Death Valley…) \u2013 t\u0119tni \u017cyciem. I od \u015bmierci te\u017c nie stroni. Jest ponad wszystko. Potrafi zabija\u0107, umie dawa\u0107 \u017cycie. Wi\u0119c nie przejmuje si\u0119 tym, co si\u0119 na niej dzieje \u2013 a \u015bci\u015blej: co tam wyprawiaj\u0105 ludzie. Oboj\u0119tno\u015b\u0107 pustyni wynika z jej przewagi nad naszym gatunkiem. Tak ju\u017c to urz\u0105dzi\u0142a Matka Natura. Daje tylko minimaln\u0105 szans\u0119 pokornym i przygotowanym, ale za cen\u0119 morderczego survivalu. Reszta niech si\u0119 trzyma z daleka albo od razu zdycha… Behawiorystka Reni akurat umie z pustyni\u0105 obcowa\u0107. Z lud\u017ami daje sobie rad\u0119 troch\u0119 gorzej \u2013 nawet matki w\u0142asnej nie potrafi\u0142a rozgry\u017a\u0107.<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie pustynia jest najlepiej sportretowan\u0105 bohaterk\u0105 powie\u015bci pani Frasier \u2013 ale przecie\u017c nie jest to ani thriller ekologiczny, ani romans podr\u00f3\u017cniczy. W zamiarach pani Frasier winno chyba le\u017ce\u0107 mo\u017cliwie najpe\u0142niejsze wykreowanie ludzi \u2013 nie za\u015b sp\u0142achcia piasku, ska\u0142 i \u017cwiru \u2013 ani te\u017c majestatycznych drzew Jozuego, jakby przeniesionych z innego porz\u0105dku biologicznego… Lecz z tym mniejsza. Mo\u017ce tymczasem warto pani Frasier da\u0107 troch\u0119 kredytu zaufania, skoro ju\u017c tak \u0142adnie zasygnalizowa\u0142a nasz ulubiony ci\u0105g dalszy? Podobno istniej\u0105ce ju\u017c w naturze \u201eci\u0105gi dalsze\u201d tej obiecuj\u0105co zacz\u0119tej i wym\u0119czonej pod koniec historii ju\u017c si\u0119 t\u0142umacz\u0105… A skoro tak \u2013 to cierpliwo\u015bci. Mo\u017ce autorka si\u0119 rozkr\u0119ci i przyjd\u0105 jej do g\u0142owy lepsze, wydajniejsze pomys\u0142y? Na razie jednak pow\u015bci\u0105gnijcie entuzjazm. Je\u015bli przy okazji mog\u0119 co\u015b doradzi\u0107 \u2013 nie wypatrujcie jej specjalnie pilnie w ksi\u0119garskich zapowiedziach; s\u0105 lepsze propozycje.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(22 12 2021)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Anne Frasier\u00a0 Znajd\u017a mnie Prze\u0142o\u017cy\u0142a Gra\u017cyna Wo\u017aniak Wydawnictwo Muza, Warszawa 2021 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 \u017bycie i zabijanie w Dolinie \u015amierci Thriller \u201eZnajd\u017a mnie\u201d to bardzo ciekawa konstrukcja fabularna. Ma wszelkie atrybuty kryminalnego dreszczowca: seryjny zab\u00f3jca, uporczywie niestrudzony detektyw, \u017cmudne poszukiwanie ofiar tego\u017c seryjnego… Klasyka. Ale poza tym nurtem, nazwijmy go \u201ezbrodniczym\u201d, jest to tzw. romans poszukiwawczy \u2013 struktura wzi\u0119ta w pewnym sensie z innego porz\u0105dku opowiadania. Istota romansu poszukiwawczego zasadza si\u0119 na spotkaniu (przypadkowym lub nie…) dwojga silnych osobowo\u015bci, ow\u0142adni\u0119tych w mocno anga\u017cuj\u0105cej skali jednym (lub bardzo podobnym) pragnieniem \u2013 odkry\u0107, odnale\u017a\u0107 co\u015b dla ka\u017cdego z nich z osobna niezwykle wa\u017cnego, lecz w rzeczywisto\u015bci to\u017csamego – egzystencjalnie istotnego, cz\u0119sto decyduj\u0105cego o dalszym \u017cyciu \u2013 jego trwaniu i jako\u015bci… ). Ona i on (bo taki to z regu\u0142y uk\u0142ad) od pocz\u0105tku nie przepadaj\u0105 za sob\u0105, nie ufaj\u0105 sobie, utrzymuj\u0105 dystans i profesjonalny ch\u0142odek \u2013 ale pod wp\u0142ywem emocjonuj\u0105cych przyg\u00f3d ten wst\u0119pny status znajomo\u015bci si\u0119 zmienia… No i tak jest \u2013 akapit po akapicie, rozdzia\u0142 po rozdziale (a s\u0105 pi\u0119\u0107dziesi\u0105t dwa rozdzia\u0142y…). Po ostatnie zdanie, kt\u00f3re te\u017c o tym m\u00f3wi (z nadziej\u0105 na nasz ulubiony ci\u0105g dalszy), wi\u0119c wcale nie o zagadce kryminalnej, kt\u00f3ra ju\u017c przesta\u0142a by\u0107 istotna dla zwi\u0105zku…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3170,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[10,144],"tags":[359],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3168"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3168"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3168\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3214,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3168\/revisions\/3214"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3170"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3168"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3168"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3168"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}