{"id":3144,"date":"2021-12-13T21:14:44","date_gmt":"2021-12-13T20:14:44","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3144"},"modified":"2023-08-15T02:45:38","modified_gmt":"2023-08-15T00:45:38","slug":"3144","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/12\/13\/3144\/","title":{"rendered":"Polska bez cud\u00f3w. Historia dla doros\u0142ych"},"content":{"rendered":"\n

Maciej G\u00f3rny\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/h3>\n


Polska bez cud\u00f3w. Historia dla doros\u0142ych <\/strong>
Wydawnictwo Agora, Warszawa 2021<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

I ni z tego, ni z owego, b\u0119dzie Polska
na pierwszego<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Fragment piosenki legionowej, w zasadzie gorzko-ironicznej, cho\u0107 z za\u0142o\u017cenia zuchowato optymistycznej, nad wyraz lapidarnie i trafnie syntetyzuje my\u015bl historiozoficzn\u0105 autora \u2013 w roku tysi\u0119cznym dziewi\u0119\u0107setnym i osiemnastym Polska odrodzi\u0142a si\u0119 (je\u017celi odrodzenie to jest w\u0142a\u015bciwe s\u0142owo; ale na razie na nim poprzesta\u0144my) bez nadmiaru martyrologii, bez bohaterskich czyn\u00f3w, bez zdarze\u0144 nadprzyrodzonych, bez heroicznych, krwawych znoj\u00f3w i boj\u00f3w. Ot, korzystny zbieg wydarze\u0144 geopolitycznych \u2013 niejako przy okazji rozstrzygni\u0119cia wielkiego, pankontynentalnego konfliktu. Gigantyczne starcie dw\u00f3ch koalicji zako\u0144czy\u0142o si\u0119 kl\u0119sk\u0105 jednej z nich \u2013 akurat tej, w kt\u00f3rej cz\u0142onkostwo dzier\u017cy\u0142y dwa mocarstwa, kt\u00f3re przesz\u0142o wiek wcze\u015bniej dokonywa\u0142y ostatecznej likwidacji polskiej samodzielnej pa\u0144stwowo\u015bci. Trzeci z likwidator\u00f3w, kt\u00f3ry od pocz\u0105tku bra\u0142 udzia\u0142 w tej zwyci\u0119skiej koalicji, nie dotrwa\u0142 do jej sukcesu. Dotkn\u0105\u0142 go wewn\u0119trzny kolaps ( w terminologii przyj\u0119tej w \u015brodowisku historyk\u00f3w nazywany rewolucj\u0105) i wypad\u0142 z ostatecznej rozgrywki. A zatem zbieg okoliczno\u015bci, kt\u00f3rego nie da\u0142o si\u0119 nie wykorzysta\u0107. Przyzna\u0107 jednak nale\u017cy, gwoli historycznej prawdy, \u017ce do tych trzech upadk\u00f3w \u017cadne, ale to dos\u0142ownie \u017cadne si\u0142y polskie nie przyczyni\u0142y si\u0119 w najmniejszej mierze \u2013 no, z jednym mo\u017ce wyj\u0105tkiem \u2013 do tego post factum<\/i> i o znaczeniu lokalnym…<\/p>\n

Tak, to prawda, kt\u00f3rej d\u0142ugo nie byli\u015bmy sk\u0142onni przyj\u0105\u0107 do wiadomo\u015bci: jakiekolwiek si\u0142y polskie (zorganizowane lub nie…) na taki, a nie inny rezultat Wielkiej Wojny \u017cadnego wp\u0142ywu nie mia\u0142y. Ani przereklamowane Legiony nic nie wsk\u00f3ra\u0142y, ani tysi\u0105ce \u2013 ba, setki tysi\u0119cy – polskich rekrut\u00f3w w obcych mundurach na wszystkich frontach, ani polskie formacje (o rozmiarach ca\u0142ych dywizji) na teatrach wojennych w Rosji, ani konspiratorzy z POW. No, dos\u0142ownie nikt \u2013 poza jednym wyj\u0105tkiem: rozpocz\u0119te 27 grudnia 1918 roku powstanie w Wielkopolsce z Poznaniem (w owym czasie prowincji pruskiej), mimo ogromnej dysproporcji si\u0142 i \u015brodk\u00f3w (na korzy\u015b\u0107 Niemiec), doprowadzi\u0142o do usuni\u0119cia wojsk i administracji niemieckiej ze znacznego terytorium etnicznie polskiego. Ale przecie\u017c ruchawka owa \u017cadnego wp\u0142ywu na kl\u0119sk\u0119 wilhelmi\u0144skiej Rzeszy nie mia\u0142a \u2013 wszak nast\u0105pi\u0142a po tej kl\u0119sce, po podpisaniu rozejmu; jej znaczenie mia\u0142o sens tylko jako fait accompli<\/i> w przysz\u0142ych rokowaniach pokojowych.<\/p>\n

Tak wi\u0119c podstawowy, pierwotny dylemat za\u0142o\u017cycielski (\u017ce\u015bmy se wywalczyli te niepodleg\u0142o\u015b\u0107 w\u0142asnemi r\u0119cyma!)<\/em> wydaje si\u0119 rozstrzygni\u0119ty. To mit bez jakiegokolwiek zwi\u0105zku z rzeczywisto\u015bci\u0105. I wyj\u0105tkowo szkodliwy, bo na nim zbudowano ca\u0142y szereg mniema\u0144 o wyj\u0105tkowo\u015bci polskiego narodu, o dominacji polskiego charakteru narodowego nad innymi, o bezkompromisowej i bezinteresownej polskiej dzielno\u015bci, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c pozostaje bez uznania i odpowiedniej wdzi\u0119czno\u015bci tej wrednej Europy, o chrobrych wojakach, gotowych g\u0142owy z\u0142o\u017cy\u0107 na jedno skinienie wodza – na o\u0142tarzu wolno\u015bci. O po\u015bwi\u0119ceniu bez nagrody. S\u0142owem: sztandary, fanfary, szum orlich pi\u00f3r w husarskich skrzyd\u0142ach… A tu dupa \u2013 ca\u0142y ten \u201egiewa\u0142t\u201d na nic, bo niepodleg\u0142o\u015b\u0107 le\u017ca\u0142a sobie po prostu na go\u015bci\u0144cu. I tylko \u015blepy kiep by jej nie wzi\u0105\u0142. Fakty m\u00f3wi\u0105 same za siebie, a w Europie inni te\u017c potrafi\u0105 czyta\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne, tote\u017c na polskie mitologie i p\u0142yn\u0105ce w \u015blad za nimi roszczenia nie daj\u0105 si\u0119 nabiera\u0107.<\/p>\n

Wi\u0119c ni z tego, ni z owego… Powiedzmy sobie szczerze \u2013 tylko wykorzystali\u015bmy okazj\u0119, \u017cadn\u0105 miar\u0105 nie stworzyli\u015bmy jej sobie sami, ani w\u0142asnym wysi\u0142kiem, ani ofiar\u0105. A jak t\u0119 okazj\u0119 wykorzystali\u015bmy? No c\u00f3\u017c, zn\u00f3w powiedzmy sobie szczerze \u2013 prawie optymalnie, wi\u0119cej chyba nie da\u0142oby si\u0119 ugra\u0107, za to mniej \u2013 z \u0142atwo\u015bci\u0105. Ale \u2013 jako sklejany z trzech cz\u0119\u015bci kraj \u015bredniej wielko\u015bci mieli\u015bmy w zasobach kilku, a mo\u017ce nawet kilkunastu przytomnych, rozgarni\u0119tych i do\u015bwiadczonych polityk\u00f3w tudzie\u017c uznanych ekspert\u00f3w, kt\u00f3rzy mogli podj\u0105\u0107 wysi\u0142ki odrodzeniowe. Oczywi\u015bcie \u2013 nie wszyscy mieli w r\u00f3wnym stopniu dostateczne do tego zadania kwalifikacje, nie wszyscy umieli zrezygnowa\u0107 ze swych egoizm\u00f3w i pogl\u0105d\u00f3w w imi\u0119 celu. Ale w sumie ta dru\u017cyna zrobi\u0142a tyle, ile potrafi\u0142a. Cudu nie by\u0142o \u2013 ale i tak spektakularnej wtopy, jaka sta\u0142a si\u0119 udzia\u0142em W\u0119gr\u00f3w \u2013 te\u017c nie. \u017be nie wspomn\u0119 o totalnej klapie ambitnych projekt\u00f3w bia\u0142orusko-ukrai\u0144skich czy zakaukaskich… Wydaje si\u0119 zatem, \u017ce po wojnie uzyskali\u015bmy prawie tyle, ile by\u0142o mo\u017cliwe \u2013 na niekt\u00f3rych kierunkach wi\u0119cej, na innych mniej, ale per saldo nie\u017ale. I zn\u00f3w: \u017caden to nie by\u0142 cud, ani \u017cadna sprawcza si\u0142a naszej genialnej, profetycznej zgo\u0142a dyplomacji. A ju\u017c w szczeg\u00f3lno\u015bci nie przerysowujmy rzekomo decyduj\u0105cej, kapitalnej zgo\u0142a roli Romana Dmowskiego w Wersalu. Tam de facto rz\u0105dzili ameryka\u0144scy i brytyjscy (rzadziej francuscy) eksperci, profesorowie z najlepszych uniwersytet\u00f3w, przeszli i przyszli laureaci noblowscy, na kt\u00f3rych pan Roman \u017cadnego prze\u0142o\u017cenia nie mia\u0142 \u2013 podobnie jak nie mia\u0142 go na Lloyda George’a i Wilsona… Zreszt\u0105 wydaje si\u0119, co pan profesor G\u00f3rny zauwa\u017ca, \u017ce post-wojenne urz\u0105dzanie \u015bwiata by\u0142o nie tyle domen\u0105 porozumie\u0144 samych polityk\u00f3w, co prowadzon\u0105 na p\u0142aszczy\u017anie pi\u015bmienniczej wojenk\u0105 profesor\u00f3w po obu stronach konfliktu. Narz\u0119dziami czy zgo\u0142a amunicj\u0105 w tej walce bywa\u0142y dylematy statystyczne (g\u0142\u00f3wnie spisy ludno\u015bci), j\u0119zykowe, narodowo\u015bciowe, religijne a nawet samo\u015bwiadomo\u015bciowe i etnograficzne tudzie\u017c to\u017csamo\u015bciowe. Powa\u017cne miejsce w dyskusjach zajmowa\u0142a kartografia \u2013 a konkretnie sugestywne mapy tzw. normatywne, przedstawiaj\u0105ce \u015bwiat nie taki, jaki jest, ale jaki powinien by\u0107, zdaniem kolektywu rysuj\u0105cego dan\u0105 map\u0119…<\/p>\n

Mniej wi\u0119cej w po\u0142owie Wielkiej Wojny, chocia\u017c do rozstrzygni\u0119\u0107 militarnych by\u0142o jeszcze daleko, a ich mo\u017cliwa tre\u015b\u0107 wci\u0105\u017c by\u0142a mocno niepewna, sie\u0107 projekt\u00f3w powojennego urz\u0105dzenia Europy, a osobliwie Europy \u015arodkowo-Wschodniej, mocno zg\u0119stnia\u0142a (troch\u0119 za spraw\u0105 wojuj\u0105cych mocarstw, rozbudzaj\u0105cych partykularne nadzieje, by zdoby\u0107 nowego rekruta i nowe \u015brodki prowadzenia wojny). Z natury rzeczy \u2013 poniewa\u017c te projekty na og\u00f3\u0142 nak\u0142ada\u0142y si\u0119 na siebie terytorialnie i na r\u00f3\u017cne inne sposoby \u2013 g\u0119stnia\u0142y te\u017c konflikty mi\u0119dzy osobnymi wizjami przysz\u0142o\u015bci. Liczne komitety narodowe (ka\u017cdy nar\u00f3d, kt\u00f3ry potrafi\u0142 zmobilizowa\u0107 paru \u201ew\u0142asnego chowu\u201d inteligent\u00f3w, powo\u0142ywa\u0142 sw\u00f3j komitet) rozpocz\u0119\u0142y bezpardonow\u0105 walk\u0119 na no\u017ce \u2013 o wp\u0142ywy, uwag\u0119, dost\u0119p do central politycznych, o pieni\u0105dze; niekt\u00f3re kupowa\u0142y sw\u00f3j presti\u017c w zamian za dyskretne us\u0142ugi wywiadowcze i dywersyjne, inne szkoli\u0142y… boj\u00f3wki terrorystyczne, przewiduj\u0105c zasadnie, \u017ce walka o swoje \u0142atwa nie b\u0119dzie \u2013 zw\u0142aszcza \u017ce do tego \u201eswojego\u201d przybywa\u0142o konkurent\u00f3w…<\/p>\n

Stosunkowo najciekawiej zacz\u0119\u0142a si\u0119 rysowa\u0107 sytuacja \u201ew polskiej stronie\u201d – gdy tylko pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze sygna\u0142y o mo\u017cliwej reaktywacji, nadawane przez o\u015brodki opiniotw\u00f3rcze mocarstw zaborczych, natychmiast objawi\u0142 si\u0119 i zyska\u0142 powa\u017cny (lecz tylko wewn\u0119trzny) pos\u0142uch polski postulat o odrodzeniu, ale w granicach z… 1772 roku, czyli przed pierwszym rozbiorem. Rzut oka na map\u0119 wystarczy, by uprzytomni\u0107 obie, jak wielki to obszar; drugim rzutem oka starczy obj\u0105\u0107 bezmiar zmian, jak zasz\u0142y na tym terytorium przez minione sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat. I trzeci \u2013 co mieliby do powiedzenia w tej kwestii Litwini, \u0141otysze, Bia\u0142orusini, a przede wszystkim Ukrai\u0144cy? Ten aspekt dziej\u00f3w polskiego odrodzenia zosta\u0142 mitologicznie zafa\u0142szowany do\u015b\u0107 pieczo\u0142owicie, a najwi\u0119ksz\u0105 zas\u0142ug\u0105 profesora G\u00f3rnego jest w\u0142a\u015bnie odszyfrowanie znacze\u0144 przekazu nowej polskiej polityki historycznej, kt\u00f3ry w formie skondensowanej najlepiej brzmi w formule z \u201eDnia \u015bwira\u201d – moje jest najmojsze! Ca\u0142a ta filozofijka wspiera si\u0119 na tezie, \u017ce Polakom za wszystko nale\u017cy si\u0119 nagroda. Najwi\u0119ksza. A tu nam jej odmawiaj\u0105 obce potencje \u2013 w tym \u017bydzi, Niemcy i Ruscy oczywi\u015bcie na czele…<\/p>\n

Tak \u2013 G\u00f3rny to wariat i oczywisty nie-Polak. Z kolcem biega, przek\u0142uwaj\u0105c bia\u0142o-czerwone balony. W jego ksi\u0105\u017cce takich szar\u017c z kolcami na balonowe polskie mity jest wi\u0119cej \u2013 z mitem wojny polsko-bolszewickiej na czele. I to rzeczywi\u015bcie jest lektura dla doros\u0142ych. Mo\u017ce nie tyle w aspekcie PESELU, co ducha polskiego. Duch nie jest to\u017csamy z polskim charakterem narodowym, albowiem niczego takiego jak charakter narodowy nie ma (to temat na osobne opowiadanie). Ale ducha tego istot\u0105 jest dojrza\u0142o\u015b\u0107 \u2013 bowiem do kwestionowania prawd i p\u00f3\u0142prawd oficjalnych trzeba dojrze\u0107 – podobnie jak do p\u0142ywania pod pr\u0105d zawsze i wsz\u0119dzie. Czego wszystkim zabieraj\u0105cym si\u0119 do czytania \u201ePolski bez cud\u00f3w\u201d serdecznie \u017cycz\u0119…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(13 12 2021)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Maciej G\u00f3rny\u00a0 Polska bez cud\u00f3w. Historia dla doros\u0142ych Wydawnictwo Agora, Warszawa 2021 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 I ni z tego, ni z owego, b\u0119dzie Polska na pierwszego Fragment piosenki legionowej, w zasadzie gorzko-ironicznej, cho\u0107 z za\u0142o\u017cenia zuchowato optymistycznej, nad wyraz lapidarnie i trafnie syntetyzuje my\u015bl historiozoficzn\u0105 autora \u2013 w roku tysi\u0119cznym dziewi\u0119\u0107setnym i osiemnastym Polska odrodzi\u0142a si\u0119 (je\u017celi odrodzenie to jest w\u0142a\u015bciwe s\u0142owo; ale na razie na nim poprzesta\u0144my) bez nadmiaru martyrologii, bez bohaterskich czyn\u00f3w, bez zdarze\u0144 nadprzyrodzonych, bez heroicznych, krwawych znoj\u00f3w i boj\u00f3w. Ot, korzystny zbieg wydarze\u0144 geopolitycznych \u2013 niejako przy okazji rozstrzygni\u0119cia wielkiego, pankontynentalnego konfliktu. Gigantyczne starcie dw\u00f3ch koalicji zako\u0144czy\u0142o si\u0119 kl\u0119sk\u0105 jednej z nich \u2013 akurat tej, w kt\u00f3rej cz\u0142onkostwo dzier\u017cy\u0142y dwa mocarstwa, kt\u00f3re przesz\u0142o wiek wcze\u015bniej dokonywa\u0142y ostatecznej likwidacji polskiej samodzielnej pa\u0144stwowo\u015bci. Trzeci z likwidator\u00f3w, kt\u00f3ry od pocz\u0105tku bra\u0142 udzia\u0142 w tej zwyci\u0119skiej koalicji, nie dotrwa\u0142 do jej sukcesu. Dotkn\u0105\u0142 go wewn\u0119trzny kolaps ( w terminologii przyj\u0119tej w \u015brodowisku historyk\u00f3w nazywany rewolucj\u0105) i wypad\u0142 z ostatecznej rozgrywki. A zatem zbieg okoliczno\u015bci, kt\u00f3rego nie da\u0142o si\u0119 nie wykorzysta\u0107. Przyzna\u0107 jednak nale\u017cy, gwoli historycznej prawdy, \u017ce do tych trzech upadk\u00f3w \u017cadne, ale to dos\u0142ownie \u017cadne si\u0142y polskie nie przyczyni\u0142y si\u0119 w najmniejszej mierze \u2013 no, z jednym…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3146,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[36],"tags":[358],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3144"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3144"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3144\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4253,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3144\/revisions\/4253"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3146"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}