{"id":3123,"date":"2021-12-07T23:09:45","date_gmt":"2021-12-07T22:09:45","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3123"},"modified":"2022-03-18T16:21:01","modified_gmt":"2022-03-18T15:21:01","slug":"mistrzyni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/12\/07\/mistrzyni\/","title":{"rendered":"Mistrzyni"},"content":{"rendered":"\n

Manuela Gretkowska\u00a0\u00a0<\/strong><\/h4>\n

\"\"<\/p>\n


Mistrzyni <\/strong>
Wydawnictwo Znak litera nova, Krak\u00f3w 2021<\/strong><\/h4>\n

Rekomendacja: 2\/5 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Przez \u017co\u0142\u0105dek do serca?<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Kto mniema\u0142, \u017ce Manuela Gretkowska po nieszczeg\u00f3lnie udanej pr\u00f3bie zwrotu ku historii (mam tu na my\u015bli \u201eFaworyty\u201d z epoki wczesnego kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta) porzuci zuchwa\u0142y zamys\u0142 przegrzebywania archiwali\u00f3w w poszukiwaniu aferek i awanturek z udzia\u0142em staro\u017cytnych Polak\u00f3w (i nie tylko Polak\u00f3w) p\u0142ci obojga, srodze si\u0119 zawi\u00f3d\u0142 i w mylnym pozosta\u0142 b\u0142\u0119dzie. Nie porzuci\u0142a… Ale niech nikt nie s\u0105dzi, \u017ce mam jej to za z\u0142e – lub w og\u00f3le jestem przeciw tego rodzaju archeologii obyczajowej. W \u017cadnym wypadku \u2013 przeciwnie: uwa\u017cam, \u017ce nic nikomu do tego, sk\u0105d autor prozy czerpie inspiracj\u0119, jak (i do jakich) si\u0119 do \u017ar\u00f3de\u0142 odnosi. I w og\u00f3le \u2013 co ma na my\u015bli. Niech sobie ma, co zechce. Idzie tylko o to, jak to jest napisane \u2013 dobrze czy \u017ale!<\/p>\n

W uprawianiu literatury bowiem nie ma stref zakazanych. Owszem \u2013 bywaj\u0105 dorozumiane umowy, i\u017cby tego lub owego nie tyka\u0107, bywaj\u0105 tematy tabu, bywaj\u0105 normy, zasady i zakazy honorowe, moralne, religijne, kulturowe, obyczajowe, polityczne \u2013 niekiedy wzmacniane przepisami ustaw karnych lub prawa cywilnego. Jak cho\u0107by ta og\u00f3lna i bezwzgl\u0119dna w swym sensie regu\u0142a: kto z winy swej wyrz\u0105dzi\u0142 drugiemu szkod\u0119, obowi\u0105zany jest do jej naprawienia… W literaturze, a wi\u0119c w \u015bwiecie niematerialnego przecie\u017c s\u0142owa, norma ta obowi\u0105zuje jak wsz\u0119dzie \u2013 ale przecie\u017c wprost \u2013 expressis verbis<\/i> – nie zabrania czynienia drugiemu szkody, nakazuje tylko jej naprawienie. Ale to temat na zupe\u0142nie inne opowiadanie. Zw\u0142aszcza gdy do naprawienia nie dojdzie… Przepraszam, przypomnia\u0142o mi si\u0119, \u017ce ponad p\u00f3\u0142 wieku temu studiowa\u0142em prawo.<\/p>\n

Lecz revenons <\/i>\u00e1<\/i><\/span> nos moutons…<\/i> Wi\u0119c gdzie tym razem archeologiczn\u0105 \u0142opatk\u0119 wbi\u0142a w grunt historii pani Gretkowska? Wbi\u0142a w warstwy sedymentacyjne pozosta\u0142e po burzliwych procesach dziejowych dok\u0142adnie na prze\u0142omie wiek\u00f3w dziewi\u0119tnastego i dwudziestego \u2013 mniej wi\u0119cej w centrum Warszawy, gubernialnego miasta na zachodnich kra\u0144cach Imperium Rosyjskiego, niegdysiejszej stolicy niegdysiejszego kr\u00f3lestwa Obojga – Polski tudzie\u017c Litwy (ale to by\u0142o dawno…). Rz\u0105dzi\u0142 wtedy car Miko\u0142aj Wtaroj iz familii Romanowych<\/i> \u2013 i jeszcze mu prawie dwie dekady tego rz\u0105dzenia zosta\u0142o. Ale rz\u0105d dusz w Warszawie tych dni ostatnich dziewi\u0119tnastego stulecia sprawowali: miliarder \u2013 bankier oraz przedsi\u0119biorca Karol Jaroszy\u0144ski, pisarz i felietonista Aleksander G\u0142owacki, lepiej znany jako Boles\u0142aw Prus, oraz pewna miejska patrycjuszka – barynia<\/i> Lucyna de domo Bachman (przybysze z Nadrenii, transferuj\u0105cy si\u0119 przez pruski naonczas Toru\u0144, do Warszawy), primo voto ziemianka (w sensie nie, \u017ce mieszkalna dziura w ziemi, ale \u017cona ziemianina) Staszewska, secundo voto in\u017cynierowa \u0106wierczakiewiczowa \u2013 maj\u0119tna (nad przeci\u0119tn\u0105 miar\u0119) pisarka, publicystka, znawczyni kuchni i w og\u00f3le gospodarstwa domowego tudzie\u017c filantropka (ale nie rozrzutna…).<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie t\u0119 trzeci\u0105 person\u0119 obra\u0142a za cel Gretkowska. Celowo u\u017cywam s\u0142owa \u201ecel\u201d – a nie bohaterka \u2013 Gretkowska bowiem \u201eostrzela\u0142a\u201d wybran\u0105 posta\u0107 produktami swojej wyobra\u017ani, czyni\u0105c j\u0105 raczej mocno niepodobn\u0105 do pierwowzoru. Bo mia\u0142a swoje pomys\u0142y, swoje tezy do udowodnienia \u2013 a te, jak wiadomo, wa\u017cniejsze s\u0105 od wierno\u015bci prawdzie historycznej. Prawdzie, kt\u00f3ra bywa nudna i zupe\u0142nie nieliteracka. \u017beby by\u0142o jasne \u2013 nie mam nic przeciwko temu \u2013 to kwestia wolno\u015bci i konwencji. Gretkowska przecie\u017c nie daje do zrozumienia, \u017ce pisze naukow\u0105 biografi\u0119. To powie\u015b\u0107 historyczna, kt\u00f3rej zwi\u0105zek z tym, Jak-To-By\u0142o-Naprawd\u0119, mo\u017ce by\u0107 zgo\u0142a lu\u017any, z lekka tylko zamarkowany. A w gruncie rzeczy zupe\u0142nie nieistotny… Czas przesz\u0142y, odziany w konkretny kostium, mo\u017ce by\u0107 tylko nieoczywistym rusztowaniem dla pewnego pomys\u0142u fabularnego i towarzysz\u0105cych mu za\u0142o\u017ce\u0144 ideowych autora. \u0106wierczakiewiczowa mo\u017ce by\u0107 tylko pretekstem \u2013 o tyle wszak\u017ce sensownym, \u017ce w epoce, o kt\u00f3r\u0105 chodzi, po prostu lepszego nie by\u0142o…<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c to \u2013 bohaterem Gretkowskiej jest bowiem epoka, w kt\u00f3rej dosz\u0142o do \u201eprze\u0142omu w bulwie\u201d w tak zwanej kwestii kobiet \u2013 czyli konkretnie: absolutnego zr\u00f3wnania praw obu p\u0142ci. W ostatnich latach dziewi\u0119tnastego stulecia i na pocz\u0105tku dwudziestego walka o to zr\u00f3wnanie (w tym prawa polityczne, ekonomiczne, spo\u0142eczne i obyczajowe) sta\u0142a si\u0119 masowa \u2013 a takie poj\u0119cia jak emancypacja i p\u00f3\u017aniej sufra\u017cyzm (czyli walka o prawa wyborcze) wesz\u0142y na sta\u0142e do kanonu cywilizacji transatlantyckiej i \u015br\u00f3dziemnomorskiej. Pocz\u0105tek ko\u0144ca epoki formalnego i praktycznego patriarchatu w\u0142a\u015bnie wtedy si\u0119 rodzi\u0142. W tym sensie ostatnia fraza powie\u015bci Gretkowskiej, skierowana do m\u0119skich szowinist\u00f3w: „kiedy\u015b otworzymy te parasolki w waszych dupach” \u2013 ma wymiar symboliczny dla istoty ca\u0142ego tekstu \u201eMistrzyni\u201d. To manifest \u2013 ze wszech miar s\u0142uszny i jak\u017ce potrzebny, no\u015bny nie tylko w czasach \u0106wierczakiewiczowej i jej uczennic \u2013 ale wci\u0105\u017c i wci\u0105\u017c – wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Walka bowiem trwa i ko\u0144ca nie wida\u0107. Wiem zatem, \u017ce dzie\u0144 ten (otwierania parasolek w dupach) kiedy\u015b nadejdzie i ju\u017c si\u0119 boj\u0119. Z drugiej zasi\u0119 strony mam pewno\u015b\u0107, \u017ce naprawianie odwiecznej niesprawiedliwo\u015bci i nier\u00f3wnowagi mi\u0119dzyp\u0142ciowej jest aktem cywilizacyjnie koniecznym i nie dokona si\u0119 sine ira<\/i>. Przeciwnie: do gwa\u0142t\u00f3w doj\u015b\u0107 mo\u017ce. Za\u0142o\u017cycielka Partii Kobiet winna mie\u0107 tego \u015bwiadomo\u015b\u0107… Ale to temat na inne zgo\u0142a opowiadanie.<\/p>\n

C\u00f3\u017c zatem Gretkowska uczyni\u0142a z \u0106wierczakiewiczow\u0105? No, wykreowa\u0142a posta\u0107 na miar\u0119 swoich potrzeb. Trudno oceni\u0107 – na ile podobn\u0105, a na ile odleg\u0142\u0105 od orygina\u0142u. Zreszt\u0105, czy to jest istotne? Wiadomo z rozmaitych \u017ar\u00f3de\u0142, \u017ce Matka Natura wyj\u0105tkowo oszcz\u0119dnie potraktowa\u0142a madame<\/i> Lucyn\u0119 w kwestii urody, prezencji i innych przymiot\u00f3w kobiecego eksterioru. Innymi s\u0142owy: babsztyl by\u0142 to gruby i brzydki \u2013 przynajmniej w epoce, o kt\u00f3rej mowa. Co do charakteru i innych cn\u00f3t niewie\u015bcich opinie kr\u0105\u017cy\u0142y sprzeczne. Koledzy i konkurenci \u2013 publicy\u015bci i inni dziennikarze warszawscy; co do jednego m\u0119scy szowini\u015bci \u2013 jej wtargni\u0119cie na rynek wymiany idei i my\u015bli traktowali jak horrendum, bez ma\u0142a dopust bo\u017cy, niezas\u0142u\u017con\u0105 kar\u0119 i wybryk zgo\u0142a si\u0142 nadprzyrodzonych. Tote\u017c przypisywali jej rozmaite paskudne przywary. Widomy to znak, \u017ce bola\u0142o \u2013 ergo: mia\u0142a pewnie racj\u0119… Z drugiej wszak\u017ce strony uwa\u017cano, i\u017c baba jest zdecydowanego charakteru \u2013 \u017ce do rany przy\u0142\u00f3\u017c. Ale nie po to, by si\u0119 rzeczona rana szybciej wygoi\u0142a. Raczej by rozogni\u0107 i wypali\u0107 do \u017cywego \u2013 bola\u0142o, ale od gangreny ratowa\u0142o…<\/p>\n

Pogl\u0105dy Lucyny \u0106wierczakiewiczowej de publicis<\/i> s\u0105 mniej wi\u0119cej znane \u2013 w ko\u0144cu przez blisko trzydzie\u015bci lat zamieszcza\u0142a skrupulatnie i regularnie felietony, czasem wi\u0119ksze teksty publicystyczne, rozprawki o modzie i paryskich trendach i tzw. porady domowe, tudzie\u017c gospodarskie w tygodniku \u201eBluszcz\u201d – popularnym i sk\u0105din\u0105d post\u0119powym pi\u015bmie dla damskiej cz\u0119\u015bci inteligencji warszawskiej (lecz nie tylko). Pisywa\u0142a te\u017c do \u201eKuriera Warszawskiego\u201d, wydawa\u0142a regularnie kalendarze dla gospody\u0144 w gigantycznych edycjach (kt\u00f3re ozdabia\u0142a w\u0142asnymi pr\u00f3bami dramaturgicznymi i poetyckimi, ale do tego talentu wyra\u017anie nie mia\u0142a; lecz kto bogatemu zabroni…), wydawa\u0142a ksi\u0105\u017cki kucharskie i poradniki. Bywa\u0142o, \u017ce nak\u0142ady mia\u0142a wi\u0119ksze ni\u017c panowie Prus i Sienkiewicz razem wzi\u0119ci. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o dochodach… Wniosek: umia\u0142a pisa\u0107, mia\u0142a do tego talent \u2013 zar\u00f3wno do komunikatywnej formu\u0142y przepis\u00f3w kulinarnych (a rzadka to kompetencja, nawet dzi\u015b…), jak i do nami\u0119tnych filipik publicystycznych. A z jej dorobku, kt\u00f3ry ukazywa\u0142 si\u0119 regularnie drukiem, wyczyta\u0107 mo\u017cna, \u017ce by\u0142a zwolenniczk\u0105 umiarkowanego post\u0119pu, higieny i w og\u00f3le zdrowego \u017cycia tudzie\u017c zdrowej diety, ruchu i ciekawo\u015bci \u015bwiata. Or\u0119dowa\u0142a te\u017c w kwestii emancypacji kobiet \u2013 osobliwie nalegaj\u0105c na usamodzielnianie si\u0119 ekonomiczne pa\u0144 (czyli sta\u0142e dochody z pracy zarobkowej i aktywno\u015bci zawodowej). No i propagowa\u0142a zasady doskonalszego (czytaj: oszcz\u0119dnego) prowadzenia gospodarstw domowych… Innymi s\u0142owy: posta\u0107 wielce pozytywna, wywo\u0142uj\u0105ca dobroczynne wiry przewietrzaj\u0105cego \u015bwiat powietrza, odpowiedzialna za pewien rodzaj fermentu intelektualnego ko\u0144ca XIX stulecia. A poza tym \u2013 w pewnym sensie \u00f3wczesna celebrytka, protoplastka (dziwne s\u0142owo – nawet jak na wymagany ostatnio przez herold\u00f3w poprawno\u015bci politycznej obowi\u0105zkowy feminatyw…) wsp\u00f3\u0142czesnego \u201etowarzystwa\u201d, obiekt plotek, \u201epodmiot liryczny\u201d socjalnych awantur i tego, co dzi\u015b nazywamy hejtem, a kiedy\u015b by\u0142o po prostu nienawi\u015bci\u0105. Swojsk\u0105 i zrozumia\u0142\u0105. Madame<\/i> \u0106wierczakiewiczowa w ca\u0142ym swoim \u017cyciu doznawa\u0142a nienawi\u015bci p\u00f3\u0142 na p\u00f3\u0142 z uwielbieniem… Czasem naprzemiennie, czasem jednocze\u015bnie.<\/p>\n

Co z pani Lucyny uczyni\u0142a Gretkowska? Powiedzie\u0107, \u017ce sui generis<\/em> potwora, to nic nie powiedzie\u0107. Ale to nic takiego zdro\u017cnego \u2013 \u0106wierczakiewiczowa prawdopodobnie do ekipy dam wzorowych pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem nie nale\u017ca\u0142a. Ba \u2013 zapewne nie by\u0142a wzorowa pod \u017cadnym wzgl\u0119dem… Gretkowska, poruszaj\u0105c si\u0119 w ramach literackiej swobody i w granicach (rozci\u0105gni\u0119tych do limitu bezpiecze\u0144stwa w sensie czysto fizycznym) prawdopodobie\u0144stwa, wykreowa\u0142a posta\u0107 wielce neurotycznego babiszona \u2013 z jednej strony upartego jak mu\u0142, twardego i trze\u017awego \u201ecz\u0142owieka interesu\u201d, z drugiej \u2013 kobiet\u0119 chwiejn\u0105 i ulegaj\u0105c\u0105 nastrojom, kr\u00f3tkotrwa\u0142ym wra\u017ceniom, osobliwym idiosynkrazjom, fobiom, iluzjom, natr\u0119tnym urojeniom, fantazjom tudzie\u017c zmy\u015bleniom. No i pi\u0119knie. Mog\u0142o tak by\u0107? Mog\u0142o. Wyobra\u017ania i kreacyjne umiej\u0119tno\u015bci Gretkowskiej s\u0105 bowiem najwy\u017cszej pr\u00f3by \u2013 mnie w tej \u0106wierczakiewiczowej nic nie zgrzyta; figura jest w swym okropie\u0144stwie doskona\u0142a. A ju\u017c perfekcyjnie i ze znajomo\u015bci\u0105 rzeczy wystudiowany epizod jej zauroczenia m\u0142odym, pocz\u0105tkuj\u0105cym aktorem \u2013 to per\u0142a w\u015br\u00f3d innych prozatorskich klejnot\u00f3w najwi\u0119ksza… Szczeg\u00f3\u0142\u00f3w \u017cadnych zdradza\u0107 ani cytowa\u0107 nie b\u0119d\u0119. Je\u015bli kto\u015b si\u0119 zdecyduje na lektur\u0119, niech ma satysfakcj\u0119 samodzielnej w\u0119dr\u00f3wki da capo al fine<\/i>. Albo odwrotnie.<\/p>\n

Ale \u2013 zmierzaj\u0105c do pointy \u2013 godzi si\u0119 powiedzie\u0107, co w\u0142a\u015bciwie zgotowa\u0142a swoim czytelnikom ewentualnym Gretkowska pod zwodniczym tytu\u0142em \u201eMistrzyni\u201d? Dobre pytanie… Je\u015bli mo\u017cna samozwa\u0144czo (i pokornie…) pokusi\u0107 si\u0119 o opini\u0119, to zaryzykowa\u0142bym twierdzenie, \u017ce to zakamuflowany w pewnym takim bez\u0142adzie intelektualnym (zapewne celowo \u2013 nie mimowolnie) manifest feministyczny. Posta\u0107 mistrzyni kuchni, mistrzyni \u017cycia (no, powiedzmy, \u017ce troch\u0119 zdetronizowanej…) skrywa jakie\u015b pragnienie rewolucji, tylko nie wiadomo dok\u0142adnie – jakiej. Si\u0119 zobaczy, jak nadejdzie. Ale na razie gotujemy, gotujemy \u2013 smacznie, zdrowo, oszcz\u0119dnie, ciekawie, zaskakuj\u0105co… Innymi s\u0142owy \u2013 autorka i jej bohaterka to mistrzynie samej siebie \u2013 ot co! Ale czyta si\u0119 przyjemnie – bez chropowatych zdziwie\u0144, jak\u017ce k\u0142opotliwych cho\u0107by podczas czyszczenia srebrnych \u0142y\u017ceczek…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(7 12 2021)<\/strong><\/p>\n

P.S. Wymagany przez niekt\u00f3rych krytyk\u00f3w \u2013 tych nastrojonych bardziej purystycznie i konserwatywnie \u2013 postulat niezb\u0119dnej, minimalnej cho\u0107by stylizacji j\u0119zykowej w powie\u015bci historycznej, wydaje si\u0119 by\u0107 ca\u0142kiem obcy Gretkowskiej. I s\u0142usznie. Popieram \u2013 niech postacie dialoguj\u0105, jak autor zechce \u2013 nawet ca\u0142kiem wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Ale bez przesady w drug\u0105 stron\u0119. Prus, oceniaj\u0105cy jako\u015b\u0107 roboty dramaturgicznej pani \u0106wierczakiewiczowej s\u0142owem \u201eprofeska\u201d – to chyba przegi\u0119cie; przecie\u017c to nie plebiscyt na m\u0142odzie\u017cowe s\u0142owo roku… A po drugie \u2013 pod koniec dziewi\u0119tnastego stulecia prasy nie kupowa\u0142o si\u0119 w kioskach \u2013 pani Manuelo… Dystrybucja gazet codziennych niemal w ca\u0142o\u015bci by\u0142a domen\u0105 tzw. sprzeda\u017cy nar\u0119cznej, obno\u015bnej, czyli gazeciarzy. Natomiast tygodniki i inne periodyki o jeszcze mniejszej cz\u0119stotliwo\u015bci edycji, ergo: d\u0142u\u017cszym czasie przydatno\u015bci do \u201espo\u017cycia\u201d, mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 na przyk\u0142ad w ksi\u0119garniach, papierniach, mydlarniach i inny tego typu przybytkach wolnego handlu, ale znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 nak\u0142adu rozchodzi\u0142a si\u0119 w prenumeracie pocztowej \u2013 o dziwo, nad wyraz sprawnej. Zreszt\u0105 wspomniany tu \u201eBluszcz\u201d by\u0142 na \u00f3wczesnym rynku pionierem, or\u0119downikiem (i beneficjentem zarazem) tej techniki dystrybucji. A kioski to wynalazek dwudziestowieczny \u2013 pierwsze charakterystyczne \u201eokr\u0105glaki\u201d stan\u0119\u0142y w Krakowie, bodaj\u017ce tu\u017c przed wojn\u0105 (pierwsz\u0105 \u2013 ma si\u0119 rozmie\u0107). Za\u015b masowe ukioskowienie pejza\u017cu miast zawdzi\u0119czamy przed wojn\u0105 (tym razem drug\u0105)… Melchiorowi Wa\u0144kowiczowi. Praktyczne uprawianie historii zreszt\u0105 pewnie Pani\u0105 nieraz zaskoczy… TS<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Manuela Gretkowska\u00a0\u00a0 Mistrzyni Wydawnictwo Znak litera nova, Krak\u00f3w 2021 Rekomendacja: 2\/5 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Przez \u017co\u0142\u0105dek do serca? Kto mniema\u0142, \u017ce Manuela Gretkowska po nieszczeg\u00f3lnie udanej pr\u00f3bie zwrotu ku historii (mam tu na my\u015bli \u201eFaworyty\u201d z epoki wczesnego kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta) porzuci zuchwa\u0142y zamys\u0142 przegrzebywania archiwali\u00f3w w poszukiwaniu aferek i awanturek z udzia\u0142em staro\u017cytnych Polak\u00f3w (i nie tylko Polak\u00f3w) p\u0142ci obojga, srodze si\u0119 zawi\u00f3d\u0142 i w mylnym pozosta\u0142 b\u0142\u0119dzie. Nie porzuci\u0142a… Ale niech nikt nie s\u0105dzi, \u017ce mam jej to za z\u0142e – lub w og\u00f3le jestem przeciw tego rodzaju archeologii obyczajowej. W \u017cadnym wypadku \u2013 przeciwnie: uwa\u017cam, \u017ce nic nikomu do tego, sk\u0105d autor prozy czerpie inspiracj\u0119, jak (i do jakich) si\u0119 do \u017ar\u00f3de\u0142 odnosi. I w og\u00f3le \u2013 co ma na my\u015bli. Niech sobie ma, co zechce. Idzie tylko o to, jak to jest napisane \u2013 dobrze czy \u017ale! W uprawianiu literatury bowiem nie ma stref zakazanych. Owszem \u2013 bywaj\u0105 dorozumiane umowy, i\u017cby tego lub owego nie tyka\u0107, bywaj\u0105 tematy tabu, bywaj\u0105 normy, zasady i zakazy honorowe, moralne, religijne, kulturowe, obyczajowe, polityczne \u2013 niekiedy wzmacniane przepisami ustaw karnych lub prawa cywilnego. Jak cho\u0107by ta og\u00f3lna i bezwzgl\u0119dna w swym sensie regu\u0142a: kto z winy swej wyrz\u0105dzi\u0142 drugiemu szkod\u0119,…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3130,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[325,16],"tags":[60],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3123"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3123"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3123\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3312,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3123\/revisions\/3312"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3130"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3123"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3123"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3123"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}