{"id":3098,"date":"2021-11-26T18:34:44","date_gmt":"2021-11-26T17:34:44","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=3098"},"modified":"2022-11-24T01:59:07","modified_gmt":"2022-11-24T00:59:07","slug":"m-maz-opatrznosciowy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/11\/26\/m-maz-opatrznosciowy\/","title":{"rendered":"M. M\u0105\u017c opatrzno\u015bciowy"},"content":{"rendered":"\n

Antonio Scurati\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


M. M\u0105\u017c opatrzno\u015bciowy <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Alina Paw\u0142owska-Zampino <\/strong>
Wydawnictwo Sonia Draga, Katowice 2021<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

\u017bycie codzienne Benita Mussoliniego, jego partii Czarnych Koszul oraz reszty innych W\u0142och\u00f3w w pierwszych latach faszystowskiej ery<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Pierwszy tom szczeg\u00f3\u0142owej, okaza\u0142ej prozatorskiej biografii Benita Mussoliniego (\u201eSyn stulecia\u201d) by\u0142 dzie\u0142em doskona\u0142ym, wzbudzaj\u0105cym niek\u0142amane zainteresowanie i szacunek dla autora \u2013 za talent i bezmiar dokumentacyjnej roboty \u201ezainwestowanej\u201d przez profesora Scuratiego. No i za odwag\u0119 \u2013 Scurati prze\u0142ama\u0142 bowiem dorozumiane tylko, ale pot\u0119\u017cne tabu w\u0142oskiej historiografii \u2013 swoist\u0105 zmow\u0119-umow\u0119: o Mussolinim nie piszemy, bo to wstyd; wszyscy (z bardzo nielicznymi wyj\u0105tkami!) byli\u015bmy w to faszystowskie g\u00f3wno umoczeni. Lepiej zapomnie\u0107. A ka\u017cdy, kto zabra\u0142by si\u0119 za epok\u0119 Duce, m\u00f3g\u0142 by\u0107 pos\u0105dzony o bezintencjonaln\u0105 apologetyk\u0119 co najmniej… Tylko nieliczni historycy i publicy\u015bci o bardzo lewicowej, antyfaszystowskiej proweniencji mieli swoist\u0105 \u201elicencj\u0119 na zabijanie\u201d, ale nawet oni rzadko korzystali. Ciszej nad t\u0105 trumn\u0105…<\/p>\n

Trudno to sobie wyobrazi\u0107, ale drugi tom dzie\u0142a Scuratiego jest jeszcze lepszy od pierwszego. Dostatecznie mocnych komplement\u00f3w ju\u017c brakuje w moim wokabularzu. Autor \u2013 il professore<\/i> Scurati jest W\u0142ochem ze wszystkimi tego konsekwencjami, wi\u0119c nieokie\u0142znane gadulstwo powinno by\u0107 ozdob\u0105 katalogu jego cn\u00f3t tw\u00f3rczych. I jest. Ale heroizm, z jakim stara si\u0119 je pow\u015bci\u0105gn\u0105\u0107, godzien jest najwy\u017cszego szacunku \u2013 osobliwie gdy zwa\u017cy si\u0119, jak cz\u0119sto i ochoczo ulega\u0142 gadulstwu w pierwszym tomie biografii – \u201eSynu stulecia\u201d. To, co Scurati zrobi\u0142 ze swoim stylem i obran\u0105 form\u0105 fabularn\u0105, nie zdarza si\u0119 cz\u0119sto pisarzom tej klasy. Na og\u00f3\u0142 bowiem bywaj\u0105 oni niezno\u015bnymi narcyzami i egocentrykami, przekonanymi o wy\u017cszo\u015bci i s\u0142uszno\u015bci ich w\u0142asnej metody tw\u00f3rczej. A Scuratiemu musia\u0142 kto\u015b \u017cyczliwy dobitnie, przekonuj\u0105co wyt\u0142umaczy\u0107, by zmieni\u0142 mechanik\u0119 swej narracji. Mo\u017ce nawet podpowiedzia\u0142 \u2013 jak… Za\u015b autor si\u0119 tw\u00f3rczo dostosowa\u0142 \u2013 bez zb\u0119dnych dyskusji i bez oporu.<\/p>\n

Rezultaty wida\u0107 jak na d\u0142oni. Rozdzia\u0142y-epizody s\u0105 kr\u00f3tsze, bardziej \u201ezdefiniowane\u201d, pozbawione nadmiaru dygresji i obci\u0105\u017ce\u0144 dokumentalnych. Cytaty z archiwalnych materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych te\u017c kr\u00f3tsze, bardziej zestrojone z tre\u015bci\u0105 i tokiem opowiadania, staranniej dobrane i spreparowane. A to chyba by\u0142 najci\u0119\u017cszy, najtrudniejszy, najbardziej upierdliwy fragment ca\u0142ej roboty. Przekopanie si\u0119 przez kilometry (tak\u0105 miar\u0105 si\u0119 liczy w archiwach…) list\u00f3w, protoko\u0142\u00f3w, policyjnych raport\u00f3w, meldunk\u00f3w, transkrypcji pods\u0142uchiwanych rozm\u00f3w telefonicznych, depesz, donos\u00f3w, pami\u0119tnik\u00f3w, relacji, tekst\u00f3w publicystycznych, odezw, stenogram\u00f3w parlamentarnych, m\u00f3w wiecowych i oracji, dziennikarskich relacji, s\u0105dowych zapis\u00f3w zezna\u0144 i innych czynno\u015bci procesowych, kaza\u0144, ok\u00f3lnik\u00f3w, zarz\u0105dze\u0144 i ustaw faszystowskich w\u0142adz, przem\u00f3wie\u0144 wodza \u2013 by wybra\u0107 najsmakowitsze k\u0105ski (cz\u0119sto jednozdaniowe), ilustruj\u0105ce, podpieraj\u0105ce i uwiarygadniaj\u0105ce narracj\u0119 oraz jej zakr\u0119tasy \u2013 to kator\u017cnicze przedsi\u0119wzi\u0119cie. Ale op\u0142acalne. Rezultat bowiem okaza\u0142 si\u0119 ol\u015bniewaj\u0105cy i przem\u00f3wi\u0142 z moc\u0105 rzadko spotykan\u0105 w tego typu literaturze, gdy zasadniczy zapis nie aspiruje do naukowo\u015bci przez du\u017ce N, zdradza natomiast pretensje literackie, mianuje si\u0119 kreacj\u0105 artystyczn\u0105, prozatorsk\u0105. Gdy narracja wprost powzi\u0119ta z arsena\u0142u metod i formu\u0142 prozy zyskuje alibi w postaci dokumentacyjnej, sam proces lektury przybiera na klarowno\u015bci. Przede wszystkim \u0142atwiej znika to pod\u015bwiadome poczucie niepokoju \u2013 czy to, co czytam, to aby prawda jest? Czy tak by\u0142o? Czy akurat to powiedzieli, co powiedzieli w tym tek\u015bcie? Czy g\u0142owa go bola\u0142a, czy chcia\u0142o mu si\u0119 rzyga\u0107, czy mu kutas nie stan\u0105\u0142? To, co osi\u0105gn\u0105\u0142 Scurati, konsekwentnie i z sensem mieszaj\u0105c gatunki \u2013 ba, ca\u0142e ga\u0142\u0119zie pisarskie, bardzo dobrze si\u0119 czyta. To ca\u0142kiem nowy rodzaj powie\u015bci dokumentalnej.<\/p>\n

Osobne zas\u0142ugi Scurati po\u0142o\u017cy\u0142 w dziele rozpracowania faszystowskiego j\u0119zyka \u2013 oficjalnego i nieoficjalnego, na p\u0142aszczy\u017anie kolokwialnej. Nic dziwnego \u2013 w ko\u0144cu to przedmiot g\u0142\u00f3wny jego naukowych zainteresowa\u0144 uniwersyteckich. Lata ca\u0142e bada\u0142, wyk\u0142ada\u0142 (i pisa\u0142 o nich…) j\u0119zyki ideologii, terroryzmu, propagandy, tzw. polityki historycznej i wojny. J\u0119zyk faszyzmu w mowie i pi\u015bmie idealnie wpasowuje si\u0119 w zasi\u0119g hermeneutyki Scuratiego. Jest on w tej lingwistycznej mierze nieodrodnym uczniem niemieckiego filologa Victora Klemperera, autora arcys\u0142awnego dzie\u0142a \u201eLingua Tertii Imperii\u201d, analizuj\u0105cego j\u0119zyk \u017cycia codziennego niemieckiej Trzeciej Rzeszy \u2013 j\u0119zyk jej przyw\u00f3dc\u00f3w, \u201eoperator\u00f3w\u201d \u015bredniego szczebla i zwyczajnych wyznawc\u00f3w w domu i na ulicy. Scurati nie poszed\u0142 tak daleko jak Klemperer \u2013 ale pojedyncze wprawki ma ju\u017c za sob\u0105. Wi\u0119c mo\u017ce biografia Duce to wst\u0119p do oddzielnej analitycznej monografii j\u0119zyka w\u0142oskiego faszyzmu?<\/p>\n

Ale zanim Scurati zabierze si\u0119 za co\u015b innego, po lekturze drugiego czekamy na trzeci tom powie\u015bciowo-dokumentalnej serii o Mussolinim; ten ju\u017c zapewne doprowadzony do ko\u0144ca \u2013 czyli do stacji benzynowej na mediola\u0144skim Piazzale Loreto, gdzie 29 kwietnia 1945 roku cia\u0142o rozstrzelanego dzie\u0144 wcze\u015bniej dyktatora wystawiono, a \u015bci\u015blej: wywieszono g\u0142ow\u0105 w d\u00f3\u0142, na widok publiczny, by mieszka\u0144cy Mediolanu (a wraz z nimi ca\u0142e W\u0142ochy) mogli si\u0119 przekona\u0107, \u017ce epoka faszyzmu i jego wodza zako\u0144czy\u0142a si\u0119 definitywnie…<\/p>\n

Zanim jednak do tego dojdzie, w drugim tomie Scurati pieczo\u0142owicie rekonstruuje proces \u201erozkr\u0119cania si\u0119\u201d w\u0142oskiego faszyzmu i jego pa\u0144stwa (wraz z obywatelami). Jest rok 1925 \u2013 marsz na Rzym, zwyci\u0119ski i w pewnym sensie \u201ekonstytucyjny\u201d, jest ju\u017c mitem za\u0142o\u017cycielskim Nowego Porz\u0105dku. Jego prowodyrzy, wodzowie i szeregowi uczestnicy ju\u017c od dawna spo\u017cywaj\u0105 owoce sukcesu. Trymalchioniczna zaiste uczta si\u0119 rozkr\u0119ca. Po antipasti<\/i> \u2013 przek\u0105skach (czyli tysi\u0105cach bezpiecznych etat\u00f3w w Rzymie i na prowincji, czekaj\u0105cych na ka\u017cdego z weteran\u00f3w w czarnych koszulach) czas na primi piatti<\/i> (pierwsze danie) dla tych m\u0105drzejszych, bardziej obrotnych, bardziej bezczelnych: mandaty poselskie w parlamencie, kierownicze posady w administracji pa\u0144stwowej, wysokop\u0142atne fuchy w biznesie (dobrze jest mie\u0107 \u201eswoich\u201d faszyst\u00f3w w zarz\u0105dach firm…), synekury w partyjnych gazetach… Ch\u0142opcy Mussoliniego urz\u0105dzaj\u0105 si\u0119 na ca\u0142ego. Ale przed nimi secondo<\/i> e<\/i> contorno<\/i> (danie g\u0142\u00f3wne z przystawkami) \u2013 a wi\u0119c przej\u0119cie ca\u0142ego pa\u0144stwa: z armi\u0105, s\u0105dami, uniwersytetami oraz imperium na \u201eczwartym brzegu\u201d (czyli w Afryce). W\u0142adza, w\u0142adza, w\u0142adza… Fakt, \u017ce jednego cz\u0142owieka \u2013 Nadcz\u0142owieka, Wodza, Duce. Ale i oni wszyscy przy nim rosn\u0105 – brzuchy, portfele, konta w bankach p\u0119czniej\u0105… A przed nimi przecie\u017c jeszcze na deser formaggio e frutta<\/i> (sery i owoce) i na ko\u0144cu dolce<\/i> (czyli s\u0142odkie \u2013 gelati, panna cotta<\/i> lub ciastka) i fili\u017canka espresso, ewentualnie kieliszeczek grappy<\/i> lub amaretto<\/i> jako digestivo<\/i>) \u2013 jak kto doczeka. Bo te desery to posady w dyplomacji, szlacheckie i hrabiowskie tytu\u0142y od kr\u00f3la (kr\u00f3l jest nasz!), ordery na wst\u0119gach. Operetkowe mundury, staro\u017cytne symbole i saluty… No i najwa\u017cniejsze \u2013 dogadanie si\u0119, wr\u0119cz konkordat z Watykanem!<\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie wszyscy zasiedli do uczty. Niekt\u00f3rzy starzy towarzysze nie potrafili wyzby\u0107 si\u0119 dawnych przyzwyczaje\u0144 – jak byli, tak zostali anarchistami, degeneratami, gwa\u0142cicielami i brutalnymi bandytami. Nie schowali kastet\u00f3w, nie od\u0142o\u017cyli pa\u0142ek, a pi\u0119\u015bci trzymali zaci\u015bni\u0119te i rozgl\u0105dali si\u0119, komu by tu jeszcze przywali\u0107. Tych si\u0119 dyskretnie eliminowa\u0142o. Podobnie jak p\u0119taj\u0105cych si\u0119 tu i \u00f3wdzie bez sensu niedobitk\u00f3w opozycji: jakich\u015b socjalist\u00f3w, libera\u0142\u00f3w, demokrat\u00f3w, republikan\u00f3w. W istocie przez ca\u0142y drugi tom tej biografii Mussolini robi porz\u0105dki. By wreszcie zosta\u0107, kim chcia\u0142 \u2013 zbawc\u0105 narodu, samotn\u0105 wysp\u0105, jedyn\u0105 wyroczni\u0105 i arcykap\u0142anem misterium w\u0142adzy totalitarnej. Ale na wst\u0119pie Scurati bardzo obrazowo, sugestywnie i precyzyjnie opisuje sytuacj\u0119, dzi\u0119ki kt\u00f3rej mog\u0142oby doj\u015b\u0107 do gwa\u0142townego przerwania tak pi\u0119knej kariery. Wiemy oczywi\u015bcie z historii, \u017ce nic takiego si\u0119 nie wydarzy\u0142o, a do rzeczywistego ko\u0144ca by\u0142o daleko. Nie mam tu na my\u015bli kilku zamach\u00f3w na \u017cycie Duce \u2013 raczej nieudolnych spektakli (kto wie, czy niekt\u00f3re nie by\u0142y tylko inscenizacjami, policyjnymi prowokacjami). Scurati z medyczn\u0105 precyzj\u0105 i demonstracyjnym okrucie\u0144stwem opisuje nasilenie choroby wrzodowej, kt\u00f3ra o ma\u0142o co nie wyprawi\u0142a Mussoliniego do grobu. Tak si\u0119 nie sta\u0142o, ale doprawdy niewiele brakowa\u0142o, by nazwisko Wodza pami\u0119tali dzi\u015b tylko nieliczni wyspecjalizowani historycy \u2013 a dzieje \u015bwiata zapewne potoczy\u0142yby si\u0119 inaczej. Scurati z niewys\u0142owion\u0105 precyzj\u0105 babrze si\u0119 w analizie rzygowin i ka\u0142u Benita M. I z nieskrywanym \u017calem do losu przyst\u0119puje do spisywania ci\u0105gu dalszego po \u201ecudownym ozdrowieniu\u201d.<\/p>\n

A by\u0142o co spisywa\u0107… Porz\u0105dki Mussoliniego to nieustaj\u0105cy korow\u00f3d gwa\u0142townych eksces\u00f3w i akt\u00f3w dos\u0142ownie przest\u0119pczych na przemian z delikatnymi, dyplomatycznymi podchodami, finezyjnymi intrygami i podst\u0119pnymi, acz cichymi prowokacjami z udzia\u0142em tajnych policji i innych wyspecjalizowanych s\u0142ugus\u00f3w re\u017cimu. Czyta si\u0119 to jak dobr\u0105 powie\u015b\u0107 sensacyjn\u0105 (z elementami grozy), chocia\u017c dla niewprawionych w \u015bledzeniu politycznych zagadek fabularnych mo\u017ce wyda\u0107 si\u0119 nudne. Jednak warto komplikacje tej lektury przezwyci\u0119\u017cy\u0107, by odszuka\u0107 na jej \u201edrugim dnie\u201d prawdy i regu\u0142y uniwersalne. A mo\u017ce niekt\u00f3rym staratielom<\/i> uda si\u0119 tamte regu\u0142y dopasowa\u0107 do wsp\u00f3\u0142czesnych wypadk\u00f3w? Z zastrze\u017ceniem, \u017ce u nas dzisiaj nie zabijaj\u0105 (i mo\u017ce nie b\u0119d\u0105…).<\/p>\n

Jeszcze jeden aspekt \u201eM\u0119\u017ca opatrzno\u015bciowego\u201d zas\u0142uguje na \u201ehonorow\u0105 wzmiank\u0119 w rozkazie dziennym\u201d. To kr\u00f3tkie relacje z poczyna\u0144 Rodolfa Grazianiego i Pietra Badoglia na frontach kolonialnej kampanii na pustyniach Libii przeciw wojowniczym plemionom Beduin\u00f3w. Ta piaszczysta, spragniona (w sensie \u015bcis\u0142ym) wojenka z u\u017cyciem lotnictwa, bomb, broni chemicznej (iperyt – zakazany konwencj\u0105, kt\u00f3r\u0105 W\u0142ochy podpisa\u0142y) i ci\u0119\u017ckiej artylerii by\u0142a czym\u015b w rodzaju pr\u00f3by generalnej przed atakiem na Abisyni\u0119… Zwi\u0119z\u0142e relacje Scuratiego s\u0105 doprawdy w stylu i pasji i\u015bcie herodotia\u0144skie…<\/p>\n

Innymi s\u0142owy: Lektura drugiego tomu dzie\u0142a Scuratiego jest \u2013 o ile to w og\u00f3le mo\u017cliwe \u2013 jeszcze bardziej ciekawa, pouczaj\u0105ca i ekscytuj\u0105ca ni\u017c czytanie tomu pierwszego. Przeto \u2013 do dzie\u0142a!<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(26 11 2021)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Antonio Scurati\u00a0 M. M\u0105\u017c opatrzno\u015bciowy Prze\u0142o\u017cy\u0142a Alina Paw\u0142owska-Zampino Wydawnictwo Sonia Draga, Katowice 2021 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 \u017bycie codzienne Benita Mussoliniego, jego partii Czarnych Koszul oraz reszty innych W\u0142och\u00f3w w pierwszych latach faszystowskiej ery Pierwszy tom szczeg\u00f3\u0142owej, okaza\u0142ej prozatorskiej biografii Benita Mussoliniego (\u201eSyn stulecia\u201d) by\u0142 dzie\u0142em doskona\u0142ym, wzbudzaj\u0105cym niek\u0142amane zainteresowanie i szacunek dla autora \u2013 za talent i bezmiar dokumentacyjnej roboty \u201ezainwestowanej\u201d przez profesora Scuratiego. No i za odwag\u0119 \u2013 Scurati prze\u0142ama\u0142 bowiem dorozumiane tylko, ale pot\u0119\u017cne tabu w\u0142oskiej historiografii \u2013 swoist\u0105 zmow\u0119-umow\u0119: o Mussolinim nie piszemy, bo to wstyd; wszyscy (z bardzo nielicznymi wyj\u0105tkami!) byli\u015bmy w to faszystowskie g\u00f3wno umoczeni. Lepiej zapomnie\u0107. A ka\u017cdy, kto zabra\u0142by si\u0119 za epok\u0119 Duce, m\u00f3g\u0142 by\u0107 pos\u0105dzony o bezintencjonaln\u0105 apologetyk\u0119 co najmniej… Tylko nieliczni historycy i publicy\u015bci o bardzo lewicowej, antyfaszystowskiej proweniencji mieli swoist\u0105 \u201elicencj\u0119 na zabijanie\u201d, ale nawet oni rzadko korzystali. Ciszej nad t\u0105 trumn\u0105… Trudno to sobie wyobrazi\u0107, ale drugi tom dzie\u0142a Scuratiego jest jeszcze lepszy od pierwszego. Dostatecznie mocnych komplement\u00f3w ju\u017c brakuje w moim wokabularzu. Autor \u2013 il professore Scurati jest W\u0142ochem ze wszystkimi tego konsekwencjami, wi\u0119c nieokie\u0142znane gadulstwo powinno by\u0107 ozdob\u0105 katalogu jego cn\u00f3t tw\u00f3rczych. I jest. Ale heroizm, z jakim stara si\u0119 je pow\u015bci\u0105gn\u0105\u0107, godzien jest najwy\u017cszego…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3100,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[20,354,17],"tags":[288],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3098"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3098"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3098\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3728,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3098\/revisions\/3728"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3100"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3098"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3098"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3098"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}