{"id":3008,"date":"2021-10-17T01:49:00","date_gmt":"2021-10-16T23:49:00","guid":{"rendered":"https:\/\/100zastu.pl\/?p=3008"},"modified":"2021-12-07T22:36:24","modified_gmt":"2021-12-07T21:36:24","slug":"czas-laski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/10\/17\/czas-laski\/","title":{"rendered":"Czas \u0142aski"},"content":{"rendered":"\n

John Grisham\u00a0<\/strong><\/h4>\n

\"\"<\/p>\n


Czas \u0142aski <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Robert Wali\u015b <\/strong>
Wydawnictwo Albatros, Warszawa 2021<\/strong><\/h4>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

S\u0105d ma by\u0107 sprawiedliwy…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Mecenasa Brigance’a znamy sk\u0105din\u0105d nie\u017ale \u2013 debiutancki \u201eCzas zabijania\u201d Johna Grishama z 1988 roku (wtedy wydany w nak\u0142adzie… 5 tys. egzemplarzy…) sta\u0142 si\u0119 bestsellerem dzi\u0119ki filmowi Joela Schumachera z 1996 roku, z obsad\u0105 zdumiewaj\u0105co doborow\u0105 – Matthew McConaughey, Sandra Bullock, Samuel L. Jackson, Donald Sutherland, Kevin Spacey, Kiefer Sutherland, Ashley Judd, Oliver Platt… Z takiej \u201elisty p\u0142ac\u201d mo\u017cna by\u0142o zrobi\u0107 dwa lub nawet trzy dobre filmy r\u00f3wnocze\u015bnie. Oczywi\u015bcie Hollywood m\u00f3g\u0142 zaryzykowa\u0107, bo gdy kr\u0119cono \u201eCzas zabijania\u201d, Grisham nie by\u0142 ju\u017c debiutantem na filmowym rynku \u2013 wcze\u015bniej wed\u0142ug jego tekst\u00f3w zrobiono \u201eFirm\u0119\u201d, \u201eRaport Pelikana\u201d i \u201eKlienta\u201d – trzy filmy doprawdy fenomenalne i co\u015b znacz\u0105ce w dziejach kina rozrywkowego. Wszystkie trzy by\u0142y majstersztykami gatunku znanego jako thriller prawniczy (lub czasem dramat s\u0105dowy…). Gatunek ten od standardowego krymina\u0142u r\u00f3\u017cni si\u0119 fundamentalnym za\u0142o\u017ceniem intelektualnym. O ile w kryminale mamy zbrodni\u0119 i szukamy sprawcy, b\u0105d\u017a takowego \u015bcigamy, o tyle w dramacie s\u0105dowym przest\u0119pstwo samo (lub w og\u00f3le delikt prawny ewentualnie jaki\u015b sporny, ale w istocie swej bezkrwawy, dylemat jurydyczny…) jest raczej na drugim planie, a na pierwszym pojawia si\u0119 czysta gra \u2013 starcie oskar\u017cenia i obrony, wzgl\u0119dnie strony powodowej i pozwanej \u2013 przed obliczem s\u0105du lub innymi mechanizmami wymiaru sprawiedliwo\u015bci…<\/p>\n

Bo ten w\u0142a\u015bnie konflikt argument\u00f3w, racji i dowod\u00f3w, moderowany przez sk\u0105din\u0105d nader elastyczne, ale nienaruszalne ramy prawa, procedur i obyczaj\u00f3w s\u0105dowych, to jest to, co ameryka\u0144sk\u0105 publiczno\u015b\u0107 interesuje najbardziej. Za\u015b wewn\u0105trz tego konfliktu \u2013 osobliwa (jak na nasze kontynentalne tradycje i przepisy prawa) rola \u0142awy przysi\u0119g\u0142ych \u2013 orzekaj\u0105cego o winie s\u0105du z\u0142o\u017conego z dwunastu powo\u0142anych jednorazowo i w zasadzie losowo (tylko do konkretnej sprawy) obywateli; z punktu widzenia potrzeb artystycznej kreacji literackiej, filmowej czy teatralnej to niezr\u00f3wnane \u017ar\u00f3d\u0142o inspiracji, dramatycznych konflikt\u00f3w postaw moralnych i cn\u00f3t obywatelskich. Wystarczy zreszt\u0105 wspomnie\u0107 arcygenialny, klasyczny w tym gatunku film Sidneya Lumeta \u201eDwunastu gniewnych ludzi\u201d (1957) z Henrym Fond\u0105. Jak dot\u0105d nic lepszego na ten temat nie powsta\u0142o.<\/p>\n

W wspomnianym ju\u017c \u201eCzasie zabijania\u201d te\u017c chodzi o orzeczenie o winie, wydane przez \u0142aw\u0119… Z technicznego bowiem, kryminalnego punktu widzenia sprawa \u017cadnych komplikacji nie niesie. Oskar\u017cony, czarnosk\u00f3ry mieszkaniec miasteczka Clanton w stanie Missisipi, wzi\u0105\u0142 w swe r\u0119ce wymiar sprawiedliwo\u015bci, podejrzewaj\u0105c, \u017ce system nie ukarze odpowiednio dw\u00f3ch bia\u0142ych obszczymur\u00f3w i pijaczk\u00f3w, kt\u00f3rzy zgwa\u0142cili i niemal \u015bmiertelnie pobili jego c\u00f3reczk\u0119. Przeto odstrzeli\u0142 bandziork\u00f3w publicznie, w gmachu s\u0105du. Mecenas Brigance nieomal\u017ce zahipnotyzowa\u0142 \u0142aw\u0119, opisuj\u0105c ze szczeg\u00f3\u0142ami gehenn\u0119 dziewczynki i na koniec ka\u017c\u0105c im wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce ona jest bia\u0142a… Wyrok zapad\u0142 uniewinniaj\u0105cy.<\/p>\n

Kilka lat p\u00f3\u017aniej, w drugim \u201ebrigance’u\u201d – \u201eCzas zap\u0142aty\u201d – intryga nie ma charakteru kryminalnego, zbrodniczego. Chodzi \u201etylko\u201d o niedopuszczenie do obalenia legalnego testamentu pewnego bia\u0142ego obywatela, kt\u00f3ry sw\u00f3j maj\u0105tek (niema\u0142y sk\u0105din\u0105d, jak si\u0119 okaza\u0142o…) zapisa\u0142 jedynej osobie, kt\u00f3ra si\u0119 nim opiekowa\u0142a, czarnosk\u00f3rej gosposi. Z prawnego punktu widzenia ciekawe, a nawet ekscytuj\u0105ce, ale nie a\u017c tak, by Grisham mia\u0142 jaki\u015b znaczny sukces wydawniczy… Dopiero trzeci \u201ebrigance\u201d – ubieg\u0142oroczny \u201eCzas \u0142aski\u201d, gdzie powraca zbrodniczy, krwawy aspekt sprawy, ma szans\u0119 wybi\u0107 si\u0119 na pozycj\u0119 bestsellera.<\/p>\n

W swym aspekcie kryminalnym sprawa, aczkolwiek tragiczna i drastyczna, jest stosunkowo prosta. Szesnastolatek zabi\u0142 pijanego kochanka matki strza\u0142em w g\u0142ow\u0119, niemal z przy\u0142o\u017cenia. Pistolet \u2013 konkretnie dziewi\u0119ciomilimetrowy glock 22 \u2013 to bro\u0144 s\u0142u\u017cbowa zastrzelonego; by\u0142 on bowiem zast\u0119pc\u0105 szeryfa (jednym z czternastu) hrabstwa Ford w stanie Missisipi. Prawo karne tego stanu osob\u0119 funkcjonariusza policji ma w szczeg\u00f3lnej pieczy, rozci\u0105gaj\u0105c nadzwyczajn\u0105 ochron\u0119 tak\u017ce na czas poza s\u0142u\u017cb\u0105. Wi\u0119c w zasadzie \u2013 gdy wina sprawcy zostanie bezspornie udowodniona, trafia on do komory gazowej… A w tej sprawie policja dysponowa\u0142a od pocz\u0105tku trudnym do podwa\u017cenia dowodem, chocia\u017c niezupe\u0142nie bezpo\u015brednim: szesnastolatek powiedzia\u0142 swej czternastoletniej siostrze, \u017ce zabi\u0142 kochanka matki \u2013 co ta skwapliwie powt\u00f3rzy\u0142a szeryfowi… W tej sytuacji nikt w biurze szeryfa nie by\u0142 zainteresowany badaniem okoliczno\u015bci sprawy \u2013 osobliwie za\u015b ustaleniem psychologicznie uzasadnionego motywu: dlaczego w\u0142a\u015bciwie dzieciak strzela do str\u00f3\u017ca prawa? Nikt w biurze szeryfa nie by\u0142 sk\u0142onny po\u0142\u0105czy\u0107 \u015bmiertelnego strza\u0142u z faktem, \u017ce tu\u017c przedtem zastrzelony pijak tak skatowa\u0142 matk\u0119 dzieciak\u00f3w, i\u017c te by\u0142y przekonane, \u017ce j\u0105 zabi\u0142… Na szcz\u0119\u015bcie okr\u0119gowy s\u0119dzia przejrza\u0142 zasoby ludzkie lokalnej palestry i w ten spos\u00f3b Jake Brigance zosta\u0142 obro\u0144c\u0105 z urz\u0119du m\u0142odocianego zab\u00f3jcy; tylko on bowiem mia\u0142 niezb\u0119dne do\u015bwiadczenie i jaja dostatecznie du\u017ce, by spraw\u0119 poprowadzi\u0107 uczciwie tudzie\u017c z wykorzystaniem wszelkich mo\u017cliwo\u015bci procesowych, dost\u0119pnych obronie…<\/p>\n

Szczeg\u00f3\u0142owej relacji z pojedynku prokuratora z obro\u0144c\u0105 nie przeprowadzimy \u2013 niech i czytelnicy maj\u0105 w lekturze drobne (ca\u0142o\u015b\u0107 intrygi jest bowiem do pewnego stopnia przewidywalna…) niespodzianki, a czasem wr\u0119cz zaskakuj\u0105ce zwroty akcji. Zreszt\u0105 mamy umow\u0119, by nie spoilerowa\u0107 fabu\u0142y (w ka\u017cdym razie nie nadmiernie)… Powiedzmy tylko, na czym koncentruje si\u0119 istota sporu. Idzie o to, by podwa\u017cy\u0107 nieuchronn\u0105 pewno\u015b\u0107 (w \u015bwietle interpretacji samego prawa stanu Missisipi i wieloletniej praktyki orzeczniczej) zastosowania kary \u015bmierci (je\u015bli \u0142awa przysi\u0119g\u0142ych uzna sprawc\u0119 za winnego). W ko\u0144cu mamy do czynienia z szesnastoletnim dzieciakiem \u2013 na pewno lekko op\u00f3\u017anionym w procesie biologicznego dojrzewania, a kto wie (to wymaga specjalistycznych bada\u0144), czy nie zap\u00f3\u017anionym intelektualnie i emocjonalnie \u2013 nieprawda\u017c?<\/p>\n

Pierwszy zatem procesowy dylemat to wyb\u00f3r odpowiadaj\u0105cego zamiarom obrony sk\u0142adu \u0142awy przysi\u0119g\u0142ych \u2013 idzie o to, by przewagi w jej sk\u0142adzie nie uzyskali zwolennicy radykalnych \u015brodk\u00f3w i szybkiego procesu po my\u015bli prokuratora. Trzeba pokrzy\u017cowa\u0107 szyki oskar\u017ceniu… W praktyce s\u0105dowej USA wybieranie przysi\u0119g\u0142ych to sprawa o fundamentalnym znaczeniu dla przebiegu ka\u017cdego procesu. Funkcjonuj\u0105 na prawniczym rynku (i dobrze si\u0119 maj\u0105) wyspecjalizowane, profesjonalne firmy doradcze, zajmuj\u0105ce si\u0119 tylko tym aspektem procedury, dzia\u0142aj\u0105ce na zlecenie obrony lub oskar\u017cenia (w \u201eCzasie \u0142aski\u201d te\u017c mamy z nimi do czynienia). A wyborcza strategia Brigance’a to prawdziwy psychologiczno-socjologiczny majstersztyk…<\/p>\n

Drugi dylemat procesowy to ju\u017c kwestia dowodowa \u2013 jak mianowicie rozbi\u0107 lub cho\u0107by zniekszta\u0142ci\u0107 nieskazitelny wizerunek ofiary zbrodni, namalowany przez prokuratora? Jak sprawi\u0107, \u017ce wzorowy na s\u0142u\u017cbie funkcjonariusz, sk\u0105din\u0105d nawet bohaterski, zostanie chocia\u017c przez cz\u0119\u015b\u0107 przysi\u0119g\u0142ych postrze\u017cony jako agresywny pijak, napastliwy oprawca i wielokrotny sprawca akt\u00f3w przemocy domowej, gwa\u0142ciciel i psychopata \u2013 czyli taki, jakim by\u0142 naprawd\u0119? Jak skruszy\u0107 mur profesjonalnej solidarno\u015bci, kryj\u0105cej ekscesy zabitego zast\u0119pcy, jak ujawni\u0107 nieliczne dowody protokolarne jego awantur (kt\u00f3re i tak gdzie\u015b zagin\u0119\u0142y w biurze szeryfa), gdy sam szeryf zarzeka si\u0119, \u017ce o prywatnych post\u0119pkach swego zast\u0119pcy nic nie wiedzia\u0142? Jake Brigance, ryzykuj\u0105c wrogo\u015b\u0107 swych wsp\u00f3\u0142obywateli (i doznaj\u0105c jej w istocie…), podejmuje wyzwanie. Z jakim skutkiem? A, to ju\u017c sobie z przyjemno\u015bci\u0105 doczytacie…<\/p>\n

Grisham \u2013 guru prawniczego thrillera \u2013 jest niezawodnym \u201enaci\u0105gaczem\u201d procesowych klimat\u00f3w i nastroj\u00f3w; czu\u0107, \u017ce sala s\u0105dowa \u2013 ze swymi zasadzkami, niuansami i specyficznymi obyczajami \u2013 to nie jest terytorium autorowi obce. Musia\u0142 ch\u0142opak praktykowa\u0107 za m\u0142odu \u2013 bez takiej praktyki nikomu nie starczy\u0142oby talentu, by tak sugestywnie o ameryka\u0144skim procesie s\u0105dowym m\u00f3c pisa\u0107. I to dla nas, czytelnik\u00f3w, dobrze \u2013 aczkolwiek przy okazji zg\u0142\u0119biamy tajniki anglosaskiego systemu prawa, w naszym zbiorowym i indywidualnym do\u015bwiadczeniu \u017cyciowym niemal ca\u0142kowicie zb\u0119dne. To tylko rozrywka, nie za\u015b nauka. W zasadzie nic swojego nie mo\u017cemy Grishamowi przeciwstawi\u0107 \u2013 bo przecie\u017c nie minoderyjne \u201echy\u0142ki\u201d niejakiego Mroza…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(17 10 2021)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

John Grisham\u00a0 Czas \u0142aski Prze\u0142o\u017cy\u0142 Robert Wali\u015b Wydawnictwo Albatros, Warszawa 2021 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 S\u0105d ma by\u0107 sprawiedliwy… Mecenasa Brigance’a znamy sk\u0105din\u0105d nie\u017ale \u2013 debiutancki \u201eCzas zabijania\u201d Johna Grishama z 1988 roku (wtedy wydany w nak\u0142adzie… 5 tys. egzemplarzy…) sta\u0142 si\u0119 bestsellerem dzi\u0119ki filmowi Joela Schumachera z 1996 roku, z obsad\u0105 zdumiewaj\u0105co doborow\u0105 – Matthew McConaughey, Sandra Bullock, Samuel L. Jackson, Donald Sutherland, Kevin Spacey, Kiefer Sutherland, Ashley Judd, Oliver Platt… Z takiej \u201elisty p\u0142ac\u201d mo\u017cna by\u0142o zrobi\u0107 dwa lub nawet trzy dobre filmy r\u00f3wnocze\u015bnie. Oczywi\u015bcie Hollywood m\u00f3g\u0142 zaryzykowa\u0107, bo gdy kr\u0119cono \u201eCzas zabijania\u201d, Grisham nie by\u0142 ju\u017c debiutantem na filmowym rynku \u2013 wcze\u015bniej wed\u0142ug jego tekst\u00f3w zrobiono \u201eFirm\u0119\u201d, \u201eRaport Pelikana\u201d i \u201eKlienta\u201d – trzy filmy doprawdy fenomenalne i co\u015b znacz\u0105ce w dziejach kina rozrywkowego. Wszystkie trzy by\u0142y majstersztykami gatunku znanego jako thriller prawniczy (lub czasem dramat s\u0105dowy…). Gatunek ten od standardowego krymina\u0142u r\u00f3\u017cni si\u0119 fundamentalnym za\u0142o\u017ceniem intelektualnym. O ile w kryminale mamy zbrodni\u0119 i szukamy sprawcy, b\u0105d\u017a takowego \u015bcigamy, o tyle w dramacie s\u0105dowym przest\u0119pstwo samo (lub w og\u00f3le delikt prawny ewentualnie jaki\u015b sporny, ale w istocie swej bezkrwawy, dylemat jurydyczny…) jest raczej na drugim planie, a na pierwszym pojawia si\u0119 czysta gra \u2013 starcie oskar\u017cenia i…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3010,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[252],"tags":[94],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3008"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3008"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3008\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3122,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3008\/revisions\/3122"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3010"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3008"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3008"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3008"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}