{"id":2884,"date":"2021-08-08T18:24:35","date_gmt":"2021-08-08T16:24:35","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2884"},"modified":"2022-03-21T01:07:35","modified_gmt":"2022-03-21T00:07:35","slug":"miejski-grunt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/08\/08\/miejski-grunt\/","title":{"rendered":"Miejski grunt"},"content":{"rendered":"\n

Rafa\u0142 Matyja\u00a0<\/strong><\/h4>\n

\"\"<\/h4>\n


Miejski grunt <\/strong>
Wydawnictwo Karakter, Krak\u00f3w 2021<\/strong><\/h4>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Jestem z miasta…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Dlaczego miasto? Jednolitej, uog\u00f3lnionej odpowiedzi nie ma. Nie mam natomiast w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce powody, dla kt\u00f3rych zar\u00f3wno osiad\u0142e spo\u0142eczno\u015bci rolnicze, jak i w\u0119drowni my\u015bliwi i pasterze zacz\u0119li si\u0119 urbanizowa\u0107, w pierwszej kolejno\u015bci by\u0142y ekonomiczne, a potem \u2013 polityczne. Jak prawie wszystko, co si\u0119 zmienia\u0142o w naszej cywilizacji… W spos\u00f3b racjonalny; zostawmy bowiem margines niewielki, \u0142\u0105czk\u0119 intelektualn\u0105 na powody metafizyczne, pozaumys\u0142owe urbanizacji \u2013 takie jak na przyk\u0142ad, \u017ce podobali\u015bmy si\u0119 sobie nawzajem i chcieli\u015bmy t\u0119 \u201epodobno\u015b\u0107\u201d wsp\u00f3lnie konsumowa\u0107. Ale w istocie proces zacz\u0105\u0142 si\u0119 w momencie, gdy funkcjonuj\u0105ce w pobli\u017cu siebie pierwotne moleku\u0142y strukturalne (najcz\u0119\u015bciej chodzi tu o hord\u0119-rodzin\u0119) – czy to spo\u0142eczno\u015bci uprawiaj\u0105ce ziemi\u0119, czy to w\u0119drowne gromady pastersko-\u0142owieckie \u2013 zacz\u0119\u0142y produkowa\u0107 wi\u0119cej \u017cywno\u015bci ni\u017c potrzebowa\u0142y i potrafi\u0142y zje\u015b\u0107. S\u0142owo \u201enadwy\u017cka\u201d w spos\u00f3b istotny, zgo\u0142a fundamentalny, koreluje z miastem, z procesem urbanizacji cywilizacji.<\/p>\n

Wi\u0119c gdy pojawi\u0142y si\u0119 nadwy\u017cki nie do przejedzenia, w \u015blad za nimi przysz\u0142y problemy \u2013 gromadzenia, przechowywania, pilnowania w razie czego (zagro\u017cenia przez OBCYCH zw\u0142aszcza), dzielenia, gdyby by\u0142o trzeba. Wolni \u201emolekularni\u201d i w zasadzie autarkiczni wytw\u00f3rcy w obliczu dylematu nadwy\u017ckowego pr\u0119dko doszli do wniosku, \u017ce racjonalizowanie koszt\u00f3w obracania niespodziewanym przyp\u0142ywem bogactwa wymaga od nich dobrowolnej federalizacji na nieco wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 ni\u017c stosunkowo niedu\u017ca horda familijna. Mo\u017cliwo\u015bci tej ostatniej nigdy nie by\u0142y zbyt wielkie – tymczasem akumulacja nadwy\u017cek oraz skuteczna ich obrona wymaga\u0142y i \u015brodk\u00f3w wi\u0119kszych ni\u017c potencja\u0142 pojedynczej gromady, i wsp\u00f3lnego dzia\u0142ania. Tak si\u0119 jako\u015b porobi\u0142o, \u017ce wsp\u00f3lnoty r\u00f3wnych sobie posiadaczy nadwy\u017cek szybko przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w organizacje paramilitarno-polityczne z ksi\u0119ciem na czele (albo konkurencyjne \u2013 z kap\u0142anem…). Pierwsze w dziejach miasta na r\u00f3wninie Mezopotamii (takie Ur na przyk\u0142ad czy Uruk) powsta\u0142y jako centra gromadzenia nadwy\u017cek, o\u015brodki w\u0142adzy patronackiej – cywilnej i duchownej \u2013 a tak\u017ce pewnej specjalizacji r\u00f3l spo\u0142ecznych (wykraczaj\u0105cej poza tradycyjn\u0105 i naturaln\u0105 niejako specjalizacj\u0119 p\u0142ciow\u0105) \u2013 a co za tym idzie: wymiany. Od wymiany w\u0142a\u015bnie miasto zacz\u0119\u0142o si\u0119 na dobre…<\/p>\n

W\u0142\u00f3cz\u0105c si\u0119 pozornie bez celu po najpi\u0119kniejszej ulicy (ulica: podstawowy element konstrukcyjny ka\u017cdego standardowego miasta od pocz\u0105tku istnienia tej formy organizacji spo\u0142ecznej, czyli od tysi\u0105cleci \u2013 i od tysi\u0105cleci pe\u0142ni\u0105ca niezmiennie t\u0119 sam\u0105 funkcj\u0119…) \u015bwiata \u2013 tak si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie sk\u0142ada, \u017ce po\u0142o\u017conej akurat w moim mie\u015bcie \u2013 rozmy\u015blam raczej nie o tym, sk\u0105d si\u0119 taka wzi\u0119\u0142a \u2013 ale z g\u0142uch\u0105 w\u015bciek\u0142o\u015bci\u0105 i rozpacz\u0105 – o degrengoladzie i gwa\u0142townym upadku tego\u017c miasta pod naporem niezale\u017cnych od woli jego mieszka\u0144c\u00f3w okoliczno\u015bci natury politycznej (a w rezultacie \u2013 ekonomicznej). Ale to temat na ca\u0142kiem osobne opowiadanie, z w\u015bciek\u0142ej ulepione bezsilno\u015bci. Bardzo sk\u0105din\u0105d odmienne od dywagacji, analiz i konkluzji profesora Rafa\u0142a Matyi w \u201eMiejskim gruncie\u201d. Albo nie… Mo\u017ce to nie osobne opowiadanie, tylko awers i rewers jednej i tej samej historii? Zobaczymy…<\/p>\n

Pan profesor Matyja \u2013 historyk, politolog, komentator rzeczywisto\u015bci, optymistyczny konserwatysta i pragmatyczny republikanin \u2013 w bardzo niesprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bciach atmosferycznych, w aurze parali\u017cuj\u0105cego my\u015bl wszelak\u0105 wzmo\u017cenia ideologicznego, za\u0142o\u017cy\u0142, \u017ce zbada nasz grunt pod nogami. Oczywi\u015bcie nie w sensie \u015bcis\u0142ym (geologicznym na przyk\u0142ad, b\u0105d\u017a topograficznym…), ale metaforycznym, symbolicznym. Czyli na czym stoimy, czym dysponujemy, jaki mamy cywilizacyjny resurs. By\u015bmy za\u015b zrozumieli, o co chodzi, zacz\u0105\u0142 od krytycznego przypomnienia historycznych imponderabili\u00f3w \u2013 zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce dylemat (na wsch\u00f3d od Bugu mawiaj\u0105, \u017ce eto wapros…<\/i>) wspomnianego resursu od \u0107wierci tysi\u0105clecia rozstrzyga si\u0119 w mie\u015bcie \u2013 jako formie organizacji naszego wsp\u00f3lnego wysi\u0142ku. Nie na polach bitew (na og\u00f3\u0142 przegrywanych), nie w pot\u0119pie\u0144czych swarach ideolog\u00f3w, prorok\u00f3w, agitator\u00f3w i polityk\u00f3w, nie w literaturze, nie w wyk\u0142adzie historii bohatersko-martyrologicznej \u2013 ale na zurbanizowanym gruncie, gdzie organizowano \u017cycie, budowano domy, drogi i koleje, robiono interesy, wynajdywano wynalazki, zak\u0142adano politechniki, nauczano, leczono, my\u015blano nie tylko o tym, co do garnka w\u0142o\u017cy\u0107, gdzie bawiono si\u0119 i rozmna\u017cano… Innymi s\u0142owy: uprawiano post\u0119p. To ju\u017c nie by\u0142 \u015bwiat zachowawczo-patriarchalnych m\u0142odzie\u0144c\u00f3w patriotycznie (zamiast technicznie czy spo\u0142ecznie) wyedukowanych, z bia\u0142\u0105 broni\u0105 po dziadkach w r\u0119ku szturmuj\u0105cych na wymusztrowane tyraliery strzeleckich marszbatalion\u00f3w – co ko\u0144czy\u0142o si\u0119 laurem m\u0119czennika \u201eza spraw\u0119\u201d lub przymusow\u0105 eksploracj\u0105 syberyjskiej tajgi i tamtejszych z\u0142otono\u015bnych wyrobisk.<\/p>\n

Tymczasem tam, gdzie uprawiano post\u0119p, miasta ros\u0142y, a ludzie razem z nimi. Nowoczesno\u015b\u0107, czyli g\u0142\u00f3wnie rozw\u00f3j przemys\u0142u i biznesu oraz pewna, z pocz\u0105tku ograniczona standaryzacja urz\u0105dze\u0144 cywilizacyjnych wedle wzorc\u00f3w z zachodniej Europy \u2013 to domena \u015brodowisk zurbanizowanych. Banki, koleje, nowoczesne szko\u0142y, sie\u0107 elektryczna, gazowa, tramwaje, wodoci\u0105gi i kanalizacje, szpitale, teatry, sie\u0107 handlu detalicznego, drogi bite, hotele, gastronomia, gazety… Na ziemiach polskich wszystkie te (i wiele innych…) symptomy post\u0119puj\u0105cego unowocze\u015bniania \u017cycia publicznego pojawia\u0142y si\u0119 z pewnymi oporami i op\u00f3\u017anieniem (cho\u0107 przyznajmy to – niewielkim). Z kilku obiektywnych i paru subiektywnych powod\u00f3w. Najwa\u017cniejszy z nich to fakt, \u017ce ziemie polskie nie stanowi\u0142y u zarania nowoczesno\u015bci jednolitej struktury organizacyjnej \u2013 nale\u017ca\u0142y do trzech pa\u0144stw, z kt\u00f3rych jedno by\u0142o mocarstwem mi\u0119dzykontynentalnym, drugie mocarstwem w skali europejskiej, a trzecie aspirowa\u0142o do roli, jak\u0105 drugie z powodzeniem pe\u0142ni\u0142o. Poza tym pierwsze z nich nale\u017ca\u0142o do jednego z dw\u00f3ch przeciwstawnych sojuszy militarnych, a dwa pozosta\u0142e tworzy\u0142y ten drugi sojusz. W rezultacie ziemie polskie dla ka\u017cdego z trzech posiadaczy mia\u0142y warto\u015b\u0107 i wa\u017cno\u015b\u0107 peryferyjn\u0105 \u2013 pierwszorz\u0119dn\u0105 jedynie strategicznie, natomiast gospodarczo, politycznie i spo\u0142ecznie \u2013 raczej nie… Wyj\u0105wszy mo\u017ce znaczenie \u015al\u0105ska – po kolei dla kajzerowskich, weimarskich i hitlerowskich Niemiec.<\/p>\n

O ile zatem obiektywnie z rozkrzewianiem nowoczesno\u015bci polskiej by\u0142o tak sobie (je\u015bli zaborcom to nie przeszkadza\u0142o), o tyle subiektywnie, maj\u0105c na wzgl\u0119dzie stosunek spo\u0142ecznych warstw przoduj\u0105cych, czyli tzw. ziemia\u0144stwa \u2013 sk\u0105din\u0105d wielce konserwatywnego, obskuranckiego i ob\u0142udnego, do dylemat\u00f3w post\u0119pu \u2013 by\u0142o… jeszcze gorzej. Industrializacja? Owszem – je\u017celi p\u0142acona przez cukrownie cena skupu buraka by\u0142a godziwa. Banki? Pod warunkiem, \u017ce kredyt hipoteczny dawali cz\u0119sto i ch\u0119tnie. Drogi \u017celazne? Ale\u017c czemu nie \u2013 tak zdecydowanie wygodniej doje\u017cd\u017ca\u0142o si\u0119 do Nicei i Monte Carlo… Nawet zawstydzaj\u0105cy (i na dodatek niewydolny) system podda\u0144stwa w\u0142o\u015bcian, czyli tzw. pa\u0144szczyzn\u0119, za tych\u017ce ziemian (i przy ich op\u0119ta\u0144czym, cho\u0107 na og\u00f3\u0142 tylko werbalnym sprzeciwie) zlikwidowali rzeczeni zaborcy. I chocia\u017c z klasy tej wywiod\u0142a si\u0119 tzw. post\u0119powa inteligencja, to jednak w pozosta\u0142ej masie swej \u2013 poprzez w\u0142asnych ideolog\u00f3w, duchowych przewodnik\u00f3w, nauczycieli i innych szarlatan\u00f3w – sta\u0142a si\u0119 ona ostoj\u0105 nieciekawej wersji historii: bohatersko-martyrologicznej klechdy o niegdysiejszych przewagach i znamienitej przysz\u0142o\u015bci, zbawicielskiej zgo\u0142a dla cywilizacji. Wszechobecn\u0105 narracj\u0119 wype\u0142nili samozwa\u0144czy piewcy osobliwego pojmowania \u201ehonoru\u201d, wodzowie przegranych powsta\u0144, stra\u017cnicy nieoddaj\u0105cy ani guzika, ani pi\u0119dzi ziemi naszej, zaklinacze prawdy, wyznawcy i kap\u0142ani kultu \u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych, tropiciele odst\u0119pc\u00f3w i zdrajc\u00f3w mniemanych, lustratorzy, heroldowie urojonych roszcze\u0144 i kandydaci na domoros\u0142ych m\u0119czennik\u00f3w \u2013 kt\u00f3rych i tak nikt m\u0119czy\u0107 nie chcia\u0142 i nadal nie chce…<\/p>\n

W tej sytuacji, skoro ca\u0142a nasza historia, pospo\u0142u z planowaniem, programowaniem przysz\u0142o\u015bci i miejsca Polski w \u015bwiecie, wype\u0142ni\u0142a si\u0119 tre\u015bci\u0105 martyrologiczno-bohatersk\u0105, opowie\u015bci\u0105 o silnym zabarwieniu patriotycznym tudzie\u017c o heroiczno-pretensjonalnych imponderabiliach, zabrak\u0142o miejsca na gruntowne zbadanie naszego uczestnictwa w post\u0119pach cywilizacji. Profesor Matyja pospieszy\u0142 odgarn\u0105\u0107 i uporz\u0105dkowa\u0107 troch\u0119 placu na miejskim gruncie, ze s\u0142usznego za\u0142o\u017cenia wychodz\u0105c, \u017ce terytorium dziania si\u0119 nowoczesno\u015bci to terytorium zurbanizowane. Przedstawi\u0142 zatem miasto jako koncentrator, agregat nowych idei, tygiel post\u0119pu, wynalazk\u00f3w, tw\u00f3rczego fermentu intelektualnego, rozwoju gospodarczego, krzepni\u0119cia nowych klas i warstw spo\u0142ecznych, nowej polityki, nowej dynamiki \u017cycia jednostek i \u017cycia publicznego. Tudzie\u017c zdrowia, szcz\u0119\u015bcia, pomy\u015blno\u015bci bez ma\u0142a.<\/p>\n

No c\u00f3\u017c, profesor Matyja ma w zasadzie racj\u0119, upatruj\u0105c sensu w mie\u015bcie \u2013 owym syntetycznym konglomeracie materialnego sukcesu, przynosz\u0105cego \u015brodki niezb\u0119dne i zdatne do sta\u0142ego unowocze\u015bniania si\u0119. Kt\u00f3re to z kolei unowocze\u015bnianie przyczynia\u0142o si\u0119 bezpo\u015brednio do dalszych materialnych sukces\u00f3w. Takie perpetuum mobile<\/i> \u2013 raz puszczone w ruch, zasilone ideowo i nadto wydolne gospodarczo \u2013 samo si\u0119 nap\u0119dza\u0142o, wytwarzaj\u0105c \u201eprogres\u201d. Czymkolwiek by on nie by\u0142… No i egzemplifikacje swej kontrnarracji wybra\u0142 niebagatelne \u2013 Bielsko-Bia\u0142\u0105, Nowy S\u0105cz, Rzesz\u00f3w i Lublin. Czasem dok\u0142adaj\u0105c Kalisz, Gdyni\u0119, Krak\u00f3w i Warszaw\u0119… Miasta sukcesu, post\u0119pu, rozwoju, spokojnego, szcz\u0119\u015bliwego samorz\u0105dnego \u017cycia, w miar\u0119 atrakcyjnego i absorbuj\u0105cego wszystkie zmys\u0142y. Pr\u0105ce do przodu mimo przej\u015bciowych (ma si\u0119 rozumie\u0107) k\u0142opot\u00f3w tudzie\u017c waha\u0144 presti\u017cu i ceny metra kwadratowego w rejonie zabudowanym.<\/p>\n

Tak, w zasadzie profesor Matyja ma racj\u0119. Jego miasto synkretyczne \u2013 nienazwane, cho\u0107 bryluj\u0105ce na r\u00f3wninie \u2013 jest miar\u0105 nowoczesno\u015bci i post\u0119pu cywilizacji. Jest atrakcyjn\u0105 pu\u0142apk\u0105 dla ambicji, materialnych i niematerialnych aspiracji, marze\u0144. Jawi si\u0119 jako wyspa kompetencji na oceanie g\u0142upoty. Jest przystani\u0105 racjonalno\u015bci. I to jest pi\u0119kna miejska legenda \u2013 a w\u0142a\u015bciwie jej awers. \u0141atwy do opowiedzenia, wymagaj\u0105cy tylko pog\u0142\u0119bionych studi\u00f3w dokumentalno-archiwalnych. Takie historie \u2013 powiadaj\u0105 \u2013 pisze si\u0119 odw\u0142okiem (by poprzesta\u0107 na tym stosunkowo nieznacznie dosadnym okre\u015bleniu). Takie historie opowiada si\u0119 grawitacyjnie; nie ma w nich zbyt wiele pasji, emocji, determinacji. Co zreszt\u0105 urody im nie ujmuje. Przeciwnie: maj\u0105 w sobie t\u0119 ambiwalentn\u0105 \u0142agodno\u015b\u0107 panny na wydaniu, kt\u00f3ra odbiera ch\u0119\u0107 polemiki.<\/p>\n

Ja te\u017c jestem z miasta. Ale innego… Jego nazwa pada w historii opowiedzianej przez profesora Matyj\u0119 kilkakrotnie \u2013 ale raczej subsydiarnie: zawsze jako przyk\u0142ad nies\u0142ychanej, gwa\u0142townej kariery ekonomicznej. Bo to prawda \u2013 moje miasto by\u0142o \u015bwiatowym rekordzist\u0105 tempa rozwoju, ekspansji kapitalistycznej. Zarabia\u0142o krocie i g\u00f3wno z tego mia\u0142o \u2013 poza paroma ozd\u00f3bkami. Ciemna strona mojego miasta t\u0142amsi\u0142a jego blask. Mimo to by\u0142o rozwini\u0119tym molochem. W szczytowym okresie (ale i dzisiaj) jego wielko\u015b\u0107 i potencja\u0142 by\u0142y znacznie wi\u0119ksze ni\u017c zsumowane aktywa (nawet te przewidywane w przysz\u0142o\u015bci) czw\u00f3rki przyk\u0142adowych metropolii Matyi \u2013 wspominanych tu Bielska-Bia\u0142ej, Nowego S\u0105cza, Rzeszowa i Lublina. W s\u0142usznie minionym ustroju tzw. sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej za\u0142atano troch\u0119 dziur tkanki urbanizacyjnej mojego miasta, ale du\u017co za ma\u0142o. A miasto nadal zarabia\u0142o krocie (co z tego, \u017ce g\u0142\u00f3wnie w rublach transferowych); widocznie by\u0142y one potrzebne gdzie indziej. Gdy nadesz\u0142a epoka tak d\u0142ugo wyczekiwanej, wyt\u0119sknionej transformacji, Ja\u015bnie Wielmo\u017cny Pan Transformator (w randze wicepremiera) jednym ukazem wy\u0142\u0105czy\u0142 moje miasto. Przesta\u0142y wirowa\u0107 miliony wrzecion, stan\u0119\u0142y t\u0142uk\u0105ce si\u0119 bez opami\u0119tania setki tysi\u0119cy cz\u00f3\u0142enek. Umilk\u0142y szwalnie i dziewiarnie, wysch\u0142y farbiarnie i wyko\u0144czalnie. Ludzie poszli na zasi\u0142ki i kuroni\u00f3wki. Podobno nagle za\u0142ama\u0142a si\u0119 koniunktura wschodnia. G\u00f3wno prawda \u2013 co, nagle zacz\u0119li tam z go\u0142ymi dupami lata\u0107? Ka\u017cdy, kto sp\u0119dza\u0142 nocki na targowisku w G\u0142uchowie czy Tuszynie, pami\u0119ta, jak by\u0142o naprawd\u0119. I z czego uros\u0142a fortuna niejakiego Ptaka…<\/p>\n

Nie, to nie by\u0142 kolaps rynku zza Bugu. To by\u0142a zbrodnia \u2013 morderstwo z premedytacj\u0105. Dlaczego? Ten ortodoksyjny demagog, pryncypialny doktryner i dogmatyk, kt\u00f3ry to wszystko jednym pstrykiem wyhamowa\u0142, do dzi\u015b m\u0119tnie si\u0119 t\u0142umaczy. Ale tamto se ne vrati<\/i>. Moje miasto straci\u0142o jedyny powa\u017cny czynnik miastotw\u00f3rczy. A nawet drug\u0105 pozycj\u0119 w kraju wzgl\u0119dem wielko\u015bci – na rzecz Krakowa. Skrzy\u017cowanie autostrad na razie wiod\u0105cych znik\u0105d donik\u0105d przemys\u0142u nie zast\u0105pi. Reszta to \u2013 jak dot\u0105d \u2013 mrzonki… Wi\u0119c moje miasto karleje i cho\u0107 stwarza pozory radosnego trwania, nic nikomu nie m\u00f3wi\u0105c, nie skar\u017c\u0105c si\u0119, powolutku zdycha… Operatorzy w\u00f3zk\u00f3w wid\u0142owych i uk\u0142adacze towar\u00f3w w magazynach to nie jest \u015bwiadoma, g\u0142odna sukcesu i pewna swej si\u0142y klasa robotnicza. I to jest rewers Matyjowej opowie\u015bci. Sk\u0105din\u0105d godnej polecenia do uwa\u017cnej lektury \u2013 ku nauce i przestrodze, ku poszerzeniu horyzont\u00f3w, ku zmianie sposobu my\u015blenia. Dlatego rekomenduj\u0119 j\u0105 wszystkim \u2013 wyj\u0105wszy mieszka\u0144c\u00f3w mojego miasta. Chc\u0119 im oszcz\u0119dzi\u0107 powod\u00f3w do kolejnego zdenerwowania, nie chc\u0119, by zn\u00f3w musieli si\u0119 wkurwia\u0107…<\/p>\n

Co to za miasto? Jeszcze nie wiecie? \u0141\u00f3d\u017a… Jedyne chyba miasto polskie, kt\u00f3re do koncepcji i opowie\u015bci Matyi a\u017c tak bole\u015bnie nie pasuje.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(8 08 2021)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rafa\u0142 Matyja\u00a0 Miejski grunt Wydawnictwo Karakter, Krak\u00f3w 2021 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Jestem z miasta… Dlaczego miasto? Jednolitej, uog\u00f3lnionej odpowiedzi nie ma. Nie mam natomiast w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce powody, dla kt\u00f3rych zar\u00f3wno osiad\u0142e spo\u0142eczno\u015bci rolnicze, jak i w\u0119drowni my\u015bliwi i pasterze zacz\u0119li si\u0119 urbanizowa\u0107, w pierwszej kolejno\u015bci by\u0142y ekonomiczne, a potem \u2013 polityczne. Jak prawie wszystko, co si\u0119 zmienia\u0142o w naszej cywilizacji… W spos\u00f3b racjonalny; zostawmy bowiem margines niewielki, \u0142\u0105czk\u0119 intelektualn\u0105 na powody metafizyczne, pozaumys\u0142owe urbanizacji \u2013 takie jak na przyk\u0142ad, \u017ce podobali\u015bmy si\u0119 sobie nawzajem i chcieli\u015bmy t\u0119 \u201epodobno\u015b\u0107\u201d wsp\u00f3lnie konsumowa\u0107. Ale w istocie proces zacz\u0105\u0142 si\u0119 w momencie, gdy funkcjonuj\u0105ce w pobli\u017cu siebie pierwotne moleku\u0142y strukturalne (najcz\u0119\u015bciej chodzi tu o hord\u0119-rodzin\u0119) – czy to spo\u0142eczno\u015bci uprawiaj\u0105ce ziemi\u0119, czy to w\u0119drowne gromady pastersko-\u0142owieckie \u2013 zacz\u0119\u0142y produkowa\u0107 wi\u0119cej \u017cywno\u015bci ni\u017c potrzebowa\u0142y i potrafi\u0142y zje\u015b\u0107. S\u0142owo \u201enadwy\u017cka\u201d w spos\u00f3b istotny, zgo\u0142a fundamentalny, koreluje z miastem, z procesem urbanizacji cywilizacji. Wi\u0119c gdy pojawi\u0142y si\u0119 nadwy\u017cki nie do przejedzenia, w \u015blad za nimi przysz\u0142y problemy \u2013 gromadzenia, przechowywania, pilnowania w razie czego (zagro\u017cenia przez OBCYCH zw\u0142aszcza), dzielenia, gdyby by\u0142o trzeba. Wolni \u201emolekularni\u201d i w zasadzie autarkiczni wytw\u00f3rcy w obliczu dylematu nadwy\u017ckowego pr\u0119dko doszli do wniosku, \u017ce racjonalizowanie koszt\u00f3w obracania niespodziewanym przyp\u0142ywem bogactwa wymaga…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2886,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[342],"tags":[341],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2884"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2884"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2884\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3325,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2884\/revisions\/3325"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2886"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2884"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2884"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2884"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}