![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/pilch-wenecjanka-poziom-300x169.jpg\")
\nPortret m\u0142odej wenecjanki
\nWydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2017<\/h4>\n
Rekomendacja: 4\/7<\/strong><\/span> Osobliwa lektura przed wami… Upozowana na kilka sposob\u00f3w, zalecaj\u0105ca si\u0119 by\u0107 a to romansem, a to dziennikiem intymnym, a to esejem de litteris et artibus, a to felietonem kpiarskim z \u201eTygodnika\u201d, a to wyklejank\u0105 bez\u0142adn\u0105 z resztek i okruszk\u00f3w po uczcie bog\u00f3w, a to regestrem czyn\u00f3w i przewag zaprzesz\u0142ych, wielce przez to fantazyjnych tudzie\u017c z dnia na dzie\u0144 pi\u0119kniej\u0105cych, a to skarg\u0105, trenem bez ma\u0142a, za utracon\u0105 sposobno\u015bci\u0105 Innego zgo\u0142a. Frun\u0105\u0107 lekko b\u0119dziecie nad kartami \u201eM\u0142odej wenecjanki\u201d jakby\u015bcie na powr\u00f3t ca\u0142\u0105 proz\u0119 (felieton\u00f3w gazetowych zw\u0142aszcza nie pomijaj\u0105c) Pilcha czytali jednym nieprzerwanym ci\u0105giem (przypominaj\u0105cym ci\u0105g na\u0142ogowca zreszt\u0105…). Bo to Pilch jest w sensie \u015bcis\u0142ym (\u017ce pozwol\u0119 sobie u\u017cy\u0107 ulubionej jak chroniczna czkawka frazy Pilchowej) \u2013 aczkolwiek zmontowany z remanent\u00f3w, remont\u00f3w, rekonstrukcji i renowacji. Przecie\u017c tak\u017ce Pilchowych… <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jerzy Pilch Portret m\u0142odej wenecjanki Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2017 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Silva rerum w sensie \u015bcis\u0142ym Osobliwa lektura przed wami… Upozowana na kilka sposob\u00f3w, zalecaj\u0105ca si\u0119 by\u0107 a to romansem, a to dziennikiem intymnym, a to esejem de litteris et artibus, a to felietonem kpiarskim z \u201eTygodnika\u201d, a to wyklejank\u0105 bez\u0142adn\u0105 z resztek i okruszk\u00f3w po uczcie bog\u00f3w, a to regestrem czyn\u00f3w i przewag zaprzesz\u0142ych, wielce przez to fantazyjnych tudzie\u017c z dnia na dzie\u0144 pi\u0119kniej\u0105cych, a to skarg\u0105, trenem bez ma\u0142a, za utracon\u0105 sposobno\u015bci\u0105 Innego zgo\u0142a. Frun\u0105\u0107 lekko b\u0119dziecie nad kartami \u201eM\u0142odej wenecjanki\u201d jakby\u015bcie na powr\u00f3t ca\u0142\u0105 proz\u0119 (felieton\u00f3w gazetowych zw\u0142aszcza nie pomijaj\u0105c) Pilcha czytali jednym nieprzerwanym ci\u0105giem (przypominaj\u0105cym ci\u0105g na\u0142ogowca zreszt\u0105…). Bo to Pilch jest w sensie \u015bcis\u0142ym (\u017ce pozwol\u0119 sobie u\u017cy\u0107 ulubionej jak chroniczna czkawka frazy Pilchowej) \u2013 aczkolwiek zmontowany z remanent\u00f3w, remont\u00f3w, rekonstrukcji i renowacji. Przecie\u017c tak\u017ce Pilchowych… Formalnie to belle lettre \u2013 lekko nostalgiczna (ach, ta powracaj\u0105ca jak kosmiczne drgania smutna, przez co niewymownie heroiczna, fanfara staro\u015bci…) relacja z romansu (jednego z wielu \u2013 a zarazem przyk\u0142adnie wymownego, wr\u0119cz wzorowego) narratora z kobiet\u0105 \u2013 realn\u0105 i zarazem symboliczn\u0105. Pralina Pralinowicz, ba\u0142ka\u0144ska pi\u0119kno\u015b\u0107 nadnaturalna, fizycznie i jednopostaciowo w \u017cyciu narratora obecna czas jaki\u015b (za…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":546,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[16],"tags":[77],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/280"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=280"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/280\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":545,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/280\/revisions\/545"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/546"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=280"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=280"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=280"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\nSilva rerum w sensie \u015bcis\u0142ym<\/span><\/h3>\n
\nFormalnie to belle lettre \u2013 lekko nostalgiczna (ach, ta powracaj\u0105ca jak kosmiczne drgania smutna, przez co niewymownie heroiczna, fanfara staro\u015bci…) relacja z romansu (jednego z wielu \u2013 a zarazem przyk\u0142adnie wymownego, wr\u0119cz wzorowego) narratora z kobiet\u0105 \u2013 realn\u0105 i zarazem symboliczn\u0105. Pralina Pralinowicz, ba\u0142ka\u0144ska pi\u0119kno\u015b\u0107 nadnaturalna, fizycznie i jednopostaciowo w \u017cyciu narratora obecna czas jaki\u015b (za kr\u00f3tko? za d\u0142ugo? – rzecz dyskusyjna, ale nie podlegaj\u0105ca negocjacjom…), sta\u0142a mu si\u0119 bytem ikonicznym, ca\u0142o\u017cyciowym ekstremalnym do\u015bwiadczeniem, t\u0142amsz\u0105cym w jedno byt przedpralinowy, pralinowy i popralinowy. Ten ostatni sk\u0105din\u0105d jako niebyt raczej… Pilch zatem opowiada \u2013 nie opowiadaj\u0105c. Wi\u0119c mo\u017ce tylko notuje? Chyba tak, to pewnie dziennik intymny, z dok\u0142adnie odmierzonymi porcjami prawdy i zmy\u0142y. Monolog. Mo\u017ce nawet erudycyjny test sprawno\u015bciowy…
\nPralina Pralinowicz nie jest kobiet\u0105 syntetyczn\u0105, nie jest summ\u0105 Pilchowej eksperiencji m\u0119sko-damskiej (szczeg\u00f3lnie w aspekcie praktycznego zg\u0142\u0119biania r\u00f3\u017cnicy p\u0142ci, pospolicie zwanego bzykaniem, r\u017cni\u0119ciem, waleniem, dmuchaniem i co tam jeszcze fantazja s\u0142owotw\u00f3rcza i d\u017awi\u0119kona\u015bladowcza podsunie…), ani te\u017c synkretycznym traktatem o istocie \u015bcis\u0142ego sensu fenomenu femininum. Czym\u017ce jest zatem? Bodaj\u017ce eksperymentem. Pilch bowiem nale\u017cy (a mo\u017ce tylko tak si\u0119 kreuje \u2013 kto go tam wie…) do szczeg\u00f3lnego gatunku samc\u00f3w, kt\u00f3re musz\u0105 do\u015bwiadcza\u0107. Utrwala\u0107 gatunek. Z czysto narcystycznych pobudek, z przekonania o supremacji w\u0142asnego nasienia, Nawet je\u015bli si\u0119 zabezpieczaj\u0105, to tylko ze strachu przed odpowiedzialno\u015bci\u0105. Ale na og\u00f3\u0142 nie, bo wtedy akurat nie my\u015bl\u0105. Tak potrafi\u0105 funkcjonowa\u0107 kilkadziesi\u0105t lat. Im starsi i mocniej do\u015bwiadczeni, tym z wi\u0119ksz\u0105 determinacj\u0105 praktykuj\u0105. Poranieni, obolali, wyzuci z rezerw \u2013 rzucaj\u0105 si\u0119 na o\u015blep, pewni, \u017ce za tych kilka uniesie\u0144 warto cierpie\u0107 i przyjmowa\u0107 nowe rany. Blizny nie powstrzymuj\u0105 \u2013 nie lubi\u0105 grzecznych dziewczynek, wol\u0105 szata\u0144skie indywidua. Im r\u00f3\u017cnica wieku wi\u0119ksza, tym lepiej. Cena nie gra roli. Potem si\u0119 zobaczy, jak i co trzeba b\u0119dzie leczy\u0107. Czy dusz\u0119, czy cia\u0142o, czy obacwaj…Aksjomat, wyznanie wiary wiecznej kopulacji, senne marzenie nastolatka przekute w czyn…
\nPilch nie zostawia na sobie suchej nitki. Pozornie. Naprawd\u0119 za\u015b ma kapelusz, kapiszon, parasol, peleryn\u0119, kalosze, prezerwatyw\u0119 na luf\u0119. Ca\u0142y jest metafor\u0105, wi\u0119c musi przetrwa\u0107, by ocali\u0107 pami\u0119\u0107 i tw\u00f3rczo spo\u017cytkowa\u0107. Wi\u0119c gdy on m\u00f3wi, \u017ce co\u015b jest g\u0142\u0119binowe, studzienne \u2013 to jeszcze ma par\u0119 metr\u00f3w do dna w zapasie, dyskretnie upi\u0119te szelki Grammingera pod obowi\u0105zkow\u0105 czarn\u0105 koszul\u0105 i zblatowanych sztankieter\u00f3w. Kabotyn? \u017badn\u0105 miar\u0105. Zatem kto zacz? Tw\u00f3rca wybitny, tyle \u017ce dobrze zaasekurowany… Nie jest te\u017c M\u00fcnchhausenem, by si\u0119 ewakuowa\u0107 za w\u0142asn\u0105 czupryn\u0119 siw\u0105… Jest mistrzem kreacji: w\u0142asne \u017cycie eksploatuje bezlito\u015bnie, na fabu\u0142\u0119 przesma\u017caj\u0105c, za\u015b z ewidentnych bajek i zmy\u015ble\u0144, \u015blady zacieraj\u0105c, \u017cycie w\u0142asne kr\u0119ci. To wielka sztuka, godna najszczerszego podziwu. I tak mniemam szczerze, bez cienia niegodnego persyfla\u017cu.
\n\u201ePortret m\u0142odej wenecjanki\u201d to zagadka. Pralina jest do niej podobna i niepodobna zarazem… Fizycznie na pewno nie, duchowo… A to by\u0107 mo\u017ce. Ale mikroesej o tym malarskim dziele (Bildnis einer jungen Venezianerin – \u00d6l auf Holz) Albrechta D\u00fcrera w wiede\u0144skim Kunsthistorisches Museum wisz\u0105cym jest pierwszorz\u0119dnym wyznaniem wiary gorliwego historyka sztuki. Precyzyjnym, strzelistym, emocjonalnym (cho\u0107 niewolnym od drobnego przeinaczenia, podkre\u015blaj\u0105cego seksualno\u015b\u0107 ca\u0142ego wywodu; w oryginale nie ma dekoltu w karo…). Zreszt\u0105 ca\u0142y \u201ePortret…\u201d pozszywany (solidnym niewidocznym niemal \u015bciegiem, nie \u017cadn\u0105 bia\u0142\u0105 prowizoryczn\u0105 fastryg\u0105…) jest z ca\u0142ostek rozmaitej konduity. Jest traktat o r\u00f3\u017cnicy wieku, rozprawka metodologiczna o wy\u017cszo\u015bci wieszania (si\u0119) nad innymi formami samob\u00f3jstwa, bagatelka o Krakowie, poradnik porz\u0105dkowania biblioteki, mikroeseje o melancholii, o strachu, o kopulacji. Silva rerum, materii pomi\u0119szanie… Ale to nie s\u0105 wykopaliska z szuflady ani recyklingu. Co\u015b je porz\u0105dkuje, co\u015b definiuje. Poza osob\u0105 autora. To chyba przynale\u017cno\u015b\u0107 do osobnego uniwersum, obecnego ju\u017c autonomicznie, poza Pilchem samym. \u201ePortret…\u201d to fragment wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci i do lektury przyst\u0119puj\u0105c warto o tym pami\u0119ta\u0107…
\nPrzy okazji: rzuci\u0142 by\u0142 Pilch pomys\u0142 napisania fikcyjnej (chocia\u017c kto to wie na pewno?) rozmowy biesiadnej przy kolacji w Rzymie roku pa\u0144skiego 1510 \u2013 mi\u0119dzy Lutrem, D\u00fcrerem i Rafaelem. By\u0142oby mo\u017cebnym co\u015b takiego wykona\u0107? Poza tym \u2013 Pilchu, ci\u0105gle licz\u0119, \u017ce da pan rad\u0119 napisa\u0107 obiecan\u0105 w\u0142asn\u0105 \u201ePostyll\u0119\u201d – zbi\u00f3r luterskich kaza\u0144 niedzielnych na rok ca\u0142y. Z t\u0105 nadziej\u0105 pozostawiam czytelnik\u00f3w przy lekturze.
\nTomasz Sas
\n(5 02 2017)<\/p>\n
\n