{"id":2781,"date":"2021-06-16T18:58:21","date_gmt":"2021-06-16T16:58:21","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2781"},"modified":"2021-08-08T18:16:00","modified_gmt":"2021-08-08T16:16:00","slug":"duch-sniegow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/06\/16\/duch-sniegow\/","title":{"rendered":"Duch \u015bnieg\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n
Sylvain Tesson<\/strong><\/h5>\n

\"\"<\/p>\n


Duch \u015bnieg\u00f3w <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Anna Michalska <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2021<\/strong><\/h5>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Irbis \u2013 mi\u0142osne zakl\u0119cie francuskiego w\u0142\u00f3czykija…<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n

Pantera \u015bnie\u017cna (Panthera uncia<\/i>), zwana te\u017c irbisem (s\u0142owo pochodzi zapewne z kt\u00f3rego\u015b z j\u0119zyk\u00f3w turkijskich albo jednego z licznych dialekt\u00f3w tybeta\u0144skich; zwa\u017cywszy na zbitk\u0119 -rb- stawia\u0142bym raczej na pochodzenie turkijskie…) jest drapie\u017cnikiem z rodu kotowatych, skrajnie zagro\u017conym wygini\u0119ciem. Tam, gdzie jest panter macierzysta kraina, czyli w Tybecie i g\u00f3rach otaczaj\u0105cych ten p\u0142askowy\u017c, \u017cyje ich nie wi\u0119cej ni\u017c pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy; w ogrodach zoologicznych nie wi\u0119cej ni\u017c 200 \u2013 300 osobnik\u00f3w. To znaczy, \u017ce jeszcze jedno, g\u00f3ra dwa pokolenia cz\u0142owiecze i nikt ju\u017c nie zobaczy irbisa na wolno\u015bci, w jego naturalnym biotopie. Za szkodnika uwa\u017caj\u0105 go hodowcy jak\u00f3w, a wyznawcy tzw. medycyny chi\u0144skiej za cenne \u017ar\u00f3d\u0142o surowc\u00f3w leczniczych. A zatem los \u015bnie\u017cnej pantery wydaje si\u0119 by\u0107 przes\u0105dzony…<\/p>\n

Wi\u0119c skoro tak, to trzeba tam pojecha\u0107, by zobaczy\u0107 panter\u0119 w jej ojczystych \u015bniegach. Sylvainowi Tessonowi takiego zaproszenia dwa razy powtarza\u0107 nie trzeba. Cho\u0107 ostatnio, po upadku z fasady pewnego budynku w Grenoble, jego sk\u0142onno\u015bci do awanturniczych wypraw z powod\u00f3w medyczno-fizjologicznych wyra\u017anie zmala\u0142y, No c\u00f3\u017c, jak kto\u015b mia\u0142 takie osobliwe hobby \u2013 m\u00f3g\u0142 si\u0119 spodziewa\u0107. Trzeba bowiem wiedzie\u0107, \u017ce poza pasj\u0105 niekonwencjonalnego w\u0119drowania i odkrywania \u015bwiata Tesson by\u0142 stegofilem (albo toiturofilem…) – czyli… dachowcem. Znaczy, \u017ce uwielbia\u0142 penetrowa\u0107 dachy rozmaitych obiekt\u00f3w. Oczywi\u015bcie na dach mo\u017cna wej\u015b\u0107 komfortowo, z wn\u0119trza budynku. Ale Sylvain by\u0142 stegofilem skrajnie ortodoksyjnym, to znaczy zalicza\u0142 dachowanie tylko wtedy, gdy wspi\u0105\u0142 si\u0119 po fasadzie, na zewn\u0105trz. Wlaz\u0142 na wie\u017ce i dachy bodaj\u017ce wszystkich francuskich katedr (m.in. Orlean, Reims, Amiens, opactwo Mont-Saint-Michel), na paryskiej Notre-Dame zawiesi\u0142 flag\u0119 wolnego Tybetu. Ale teraz, po wypadku w Grenoble i d\u0142ugiej rehabilitacji, chodzi\u0107 mo\u017ce tak sobie; a ju\u017c o d\u017awiganiu baga\u017cu w plecaku czy w r\u0119ku nie ma mowy. Lecz gdy zapraszaj\u0105cym jest Vincent Munier, zapewne najlepszy dzi\u015b w \u015bwiecie fotograf dzikiej przyrody, a osobliwie zwierz\u0105t w ich naturalnych miejscach \u017cycia… No, nie odmawia si\u0119! Dlatego Tesson, w czworok\u0105cie z Munierem, jego partnerk\u0105 Marie (autork\u0105 film\u00f3w przyrodniczych) i Leo \u2013 filozofem i asystentem Muniera, wyl\u0105dowa\u0142 po locie prosto z paryskiego Roissy gdzie\u015b u podn\u00f3\u017ca Tybetu, w lutym, by spr\u00f3bowa\u0107 zobaczy\u0107 irbisa.<\/p>\n

\u201e\u017bycie mi\u0142osne pantery \u015bnie\u017cnej, podobnie jak i tyrolskich instruktorek narciarskich, odgrywa si\u0119 na tle bia\u0142ych krajobraz\u00f3w.\u201d<\/i> Takim pe\u0142nym osobliwej dezynwoltury zdaniem otwiera Sylvain swoj\u0105 relacj\u0119 z wyprawy. Zreszt\u0105, co ja pisz\u0119 \u2013 wyprawy… To s\u0142owo straci\u0142o sens, odarte z typowych skojarze\u0144 podr\u00f3\u017cniczych. Dzi\u015b nie potrzeba wozi\u0107 ze sob\u0105 z Europy tobo\u0142\u00f3w z ekwipunkiem (wyj\u0105wszy mo\u017ce specjalistyczny sprz\u0119t fotograficzny, filmowy i obserwacyjny, do kt\u00f3rego u\u017cytkownicy s\u0105 przyzwyczajeni…) – to tak, jak wo\u017cenie drewna do lasu. Wszystko jest na miejscu. A jak\u017ce, chi\u0144skie. Wystarczy w lokalnej agencji turystyczno-eksploratorskiej z\u0142o\u017cy\u0107 zam\u00f3wienie (z u\u017cyciem odpowiednio wypasionej karty p\u0142atniczej), a nast\u0119pnego dnia rano wszystko sprawnie spakowane stoi i czeka pod hotelowymi drzwiami. Wi\u0119c jak si\u0119 l\u0105duje w 15-milionowym Czengdu w Syczuanie, o nic si\u0119 nie potrzeba martwi\u0107 \u2013 do\u015b\u0107 zam\u00f3wi\u0107 jeepa z kierowc\u0105 obytym z tybeta\u0144skimi drogami. No i dobrze jest mie\u0107 w miar\u0119 czyst\u0105 kartotek\u0119 w chi\u0144skich s\u0142u\u017cbach bezpiecze\u0144stwa. Ale je\u015bli ma si\u0119 takie nazwiska jak Munier i Tesson \u2013 przychyl\u0105 nieba twojej ciekawo\u015bci. Bo potrafi\u0105 liczy\u0107. Wiedz\u0105, w jakich nak\u0142adach ci panowie sprzedaj\u0105 swoje zdj\u0119cia i ksi\u0105\u017cki. I ile wypada\u0142oby zap\u0142aci\u0107, gdyby zamawia\u0142o si\u0119 ich us\u0142ugi w trybie komercyjnym…<\/p>\n

W taki oto prosty spos\u00f3b ekipa Muniera z Tessonem na przyczepk\u0119 zameldowa\u0142a si\u0119 w dolinach mi\u0119dzy g\u00f3rami Kunlun i wy\u017cyn\u0105 Czangtang, w kr\u00f3lestwie czarnego majestatycznego jaka, wilka stepowego, dzikiego os\u0142a kianga, owcy b\u0142\u0119kitnej \u2013 czyli nahura i szczuropodobnej szczekuszki… W krainie patrolowanej z powietrza przez or\u0142y i kruki… A pantera \u015bnie\u017cna? Pantera jest tamtejszym duchem. M\u00f3wi si\u0119 o niej, ale niewielu j\u0105 widzia\u0142o. Zreszt\u0105 niewielu jest potencjalnych kandydat\u00f3w do spotkania twarz\u0105 w twarz… Bo w og\u00f3le niewielu ludzi tam mieszka \u2013 troch\u0119 tybeta\u0144skich pasterzy jak\u00f3w, troch\u0119 chi\u0144skich stra\u017cnik\u00f3w og\u00f3lnego zdrowia, szcz\u0119\u015bcia i pomy\u015blno\u015bci wielkiego Pa\u0144stwa \u015arodka (oraz linii Partii \u2013 ma si\u0119 rozumie\u0107). \u0141atwo ich odr\u00f3\u017cni\u0107 z daleka, po kolorach \u2013 Chi\u0144czycy p\u0142ci obojga na delegacji nadal nosz\u0105 swoje tradycyjne mundurkowate garniturki w twarzowym kolorze khaki (kt\u00f3rych \u017cadne rzekome poluzowanie obyczajowe nie cisn\u0119\u0142o w k\u0105t \u2013 chyba \u017ce w wielkich miastach), a miejscowi \u2013 klasyczne i praktyczne niebieskie drelichy… Zim\u0105 oczywi\u015bcie tak\u017ce kufajki obojga narod\u00f3w w buroszarym odcieniu szaro\u015bci, zapo\u017cyczonym od pokrytego szronem pylistego piasku, od p\u00f3l zlodowacia\u0142ego i zakurzonego \u015bniegu, od kamienno-piar\u017cystych go\u0142oborzy, ci\u0105gn\u0105cych si\u0119 tysi\u0105cami \u2013 nie metr\u00f3w \u2013 kilometr\u00f3w… Zreszt\u0105 w lutym to bez znaczenia – po prostu nie ma wok\u00f3\u0142 nikogo. Gdy temperatura powietrza nie wznosi si\u0119 powy\u017cej minus dwudziestu, a przewa\u017cnie i tak spada do minus trzydziestu, lokalna populacja, niezale\u017cnie od plemiennej przynale\u017cno\u015bci, gromadzi si\u0119 wok\u00f3\u0142 najbli\u017cszego pieca, a jedyn\u0105 jej trosk\u0105 s\u0105 niezak\u0142\u00f3cone dostawy paliwa do tego\u017c pieca. Kt\u00f3\u017cby tam szuka\u0142 pantery \u015bnie\u017cnej – irbisa, zwanego te\u017c sao<\/i>…<\/p>\n

Tesson jest za to w swoim \u017cywiole. On funkcjonuje naprawd\u0119 tylko wtedy, gdy jest w ruchu. Ruch to jego tao, kt\u00f3re jest ruchem. Jest ruchem. Tesson na siedz\u0105co? Mo\u017cliwe, ale \u015blepy i g\u0142uchy… Wizja pantery \u015bnie\u017cnej go podnieca \u2013 a\u017c do mi\u0142osnych fantasmagorii. Wyobrazi\u0142 sobie, \u017ce przygoda z irbisem pozwoli mu wr\u00f3ci\u0107 do pierwszej i niezapomnianej mi\u0142o\u015bci \u2013 dziewczyny o w\u0142osach pachn\u0105cych bukszpanem, z lasu nad Zatok\u0105 Biskajsk\u0105 w departamencie Landy, kt\u00f3ra hodowa\u0142a konie i \u017cy\u0142a w kompletnej harmonii z przyrod\u0105. Sylvain utraci\u0142 t\u0119 mi\u0142o\u015b\u0107, bo nie by\u0142 got\u00f3w dzieli\u0107 z ni\u0105 \u017cycia. Teraz za\u0142o\u017cy\u0142, \u017ce gdy spotka panter\u0119, tamt\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 odzyska. Cho\u0107by tylko w pami\u0119ci… Naiwnie i nieziszczalnie, ale jak\u017ce pi\u0119knie!<\/p>\n

Ale na pustkowiu Czangtang pantery nie by\u0142o… P\u00f3\u0142 miliona kilometr\u00f3w kwadratowych trawiastego stepu, p\u0142askich dolin wype\u0142nionych wielkimi jeziorami; stada jak\u00f3w i jakie\u015b p\u00f3\u0142 miliona Drokp\u00f3w – tybeta\u0144skiego plemienia nomad\u00f3w-pasterzy, stada os\u0142\u00f3w-kiang\u00f3w i antylop, wilki i or\u0142y. I ani jednej pantery w zasi\u0119gu wzroku. To znaczy \u2013 one tam by\u0142y, ale nie chcia\u0142y by\u0107 widziane… Gdy im nie zale\u017cy, temu dziwacznemu dwunogiemu mog\u0105 si\u0119 pokaza\u0107; pantery nie wiedz\u0105, \u017ce ten dwun\u00f3g ma nad nimi przewag\u0119: dysponuje d\u0142ugim okiem, lepszym ni\u017c oko irbisa… Czasem je zaskoczy, gdy \u015bpi\u0105 na skale po jedzeniu. A spa\u0107 lubi\u0105 \u2013 gdy podjedz\u0105 obficie, to i dwadzie\u015bcia godzin ciurkiem. No, ale wzajemne widzenie jako\u015b si\u0119 nie zi\u015bci\u0142o. Tesson, troch zawstydzony, \u017ce nie mo\u017ce uczestniczy\u0107 pe\u0142noprawnie w targaniu ekwipunku to w g\u00f3r\u0119, to w d\u00f3\u0142, wzi\u0105\u0142 na siebie rol\u0119 ekspedycyjnego trefnisia, zasypuj\u0105c pozosta\u0142ych aforyzmami i paradoksami w\u0142asnej produkcji, sentencjami z m\u0105drej ksi\u0119gi taoizmu tudzie\u017c ekologicznymi truizmami w stylu wczesnej Grety Thunberg.<\/p>\n

Z tego napisa\u0142a mu si\u0119 ksi\u0105\u017cka… I to jest bardzo dobry, bardzo osobisty, emocjonalny tekst. Jest w nim wszystko, czego oczekuj\u0119 od Tessona \u2013 obok pikarejskiej dezynwoltury mo\u015bci si\u0119 i wybrzmiewa Arystoteles, Nietzsche, Chardonne (\u201e\u017cy\u0107 z godno\u015bci\u0105 w niepewno\u015bci \u2013 oto zadanie cz\u0142owieka\u201d). Obok konfrontacji z przyrod\u0105 (spa\u0107 na trzydziestostopniowym mrozie, le\u017ce\u0107 bez ruchu na takim\u017ce mrozie osiem godzin w suchej trawie z lekka przypr\u00f3szonej \u015bniegiem \u2013 bo a nu\u017c pojawi si\u0119 ONA \u2013 pantera znaczy…) zjawia si\u0119 ho\u0142d dla tej przyrody, szacunek dla wszelkich form \u017cycia. I dla regu\u0142, kt\u00f3rymi one si\u0119 rz\u0105dz\u0105 \u2013 regu\u0142 jak\u017ce odmiennych (wszelako nie zawsze, nie zawsze…) od standardowej moralno\u015bci ludzkiego stada. Dop\u00f3ki nie zrozumiemy, \u017ce jeste\u015bmy tu za kr\u00f3tko, by si\u0119 wtr\u0105ca\u0107 \u2013 i nadal b\u0119dziemy czyni\u0107 Ziemi\u0119 ze wszystkim, co na niej jest, sobie poddan\u0105, dop\u00f3ty naszym (oby jak najodleglejszym) fina\u0142em b\u0119dzie nieunikniona i konsekwentna samozag\u0142ada. Z lektury \u201eDucha \u015bnieg\u00f3w\u201d niezbicie wynika, \u017ce przekraczamy cienk\u0105 czerwon\u0105 lini\u0119, dziel\u0105c\u0105 nasz gatunek od stanu, w kt\u00f3rym ta autoeliminacja b\u0119dzie przes\u0105dzona i zawr\u00f3ci\u0107 si\u0119 nie da. Na pustaciach Tybetu, gdzie Natura wci\u0105\u017c rz\u0105dzi (ale ju\u017c nie jest to w\u0142adza niepodzielna), wida\u0107 to najlepiej. Nie ma tam zbyt wiele cywilizacji, kt\u00f3ra niemal wsz\u0119dzie przes\u0142ania (i os\u0142adza tudzie\u017c os\u0142abia) ten konflikt z Natur\u0105. Natura troch\u0119 nas obserwuje, troch\u0119 sygnalizuje niebezpiecze\u0144stwa, ale nie ma tym wrogo\u015bci: przecie\u017c jeste\u015bmy jej cz\u0119\u015bci\u0105. Co z tego, \u017ce akurat co nieco zbuntowan\u0105? Mo\u017ce natura traktuje gatunek ludzki jak nierozs\u0105dne dziecko i tylko podsuwa nam dyspozycje do zrewidowania zbiorowego mniemania i post\u0119powania? Mo\u017ce nas uczy? Lektura Tessona du\u017co nadziei nie daje \u2013 bez z\u0142udze\u0144, panie i panowie! Ale autor jest niezmiennie po stronie Natury. To w\u0142a\u015bciwa strona.<\/p>\n

No i Natura nie zostawia bez nagrody. Pocieszenia. W ko\u0144cu w g\u00f3rskim kanionie, o kt\u00f3rym geografowie twierdz\u0105 stanowczo, \u017ce sp\u0142ywaj\u0105ce po jego \u015bcianach i klifach strumyki sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na \u017ar\u00f3d\u0142a wielkiego Mekongu \u2013 wodnego kr\u0119gos\u0142upa odleg\u0142ych Indochin, ekspedycja Muniera dostrzeg\u0142a \u015bnie\u017cn\u0105 panter\u0119. I to trzykrotnie. Posz\u0142o \u0142atwo, bo bestia z\u017cera\u0142a po kawa\u0142ku mi\u0119so z truch\u0142a \u015bwie\u017co u\u015bmierconego jaka, a sama jej obecno\u015b\u0107 powstrzymywa\u0142a inne drapie\u017cniki i \u015bcierwojady od zamiaru uzupe\u0142nienia zimowej diety wytwornym bia\u0142kiem… No i Munier zdoby\u0142 swoje zdj\u0119cia, a Tesson – obserwacje i przemy\u015blenia, kt\u00f3re mo\u017cna ugruntowa\u0107, wpatruj\u0105c si\u0119 w charakterystyczny, jakby poliniowany pysk pantery i osobliwe desenie jej futra. Fascynuj\u0105ca lektura, fascynuj\u0105ce wnioski. Czego wszystkim czytelnikom \u201eDucha \u015bnieg\u00f3w\u201d \u017cycz\u0119 i zarazem szczerze zazdroszcz\u0119… Czytanie za drugim czy trzecim razem to ju\u017c nie to samo!<\/p>\n

Tomasz Sas<\/strong>
(16 06 2021)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sylvain Tesson Duch \u015bnieg\u00f3w Prze\u0142o\u017cy\u0142a Anna Michalska Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2021 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Irbis \u2013 mi\u0142osne zakl\u0119cie francuskiego w\u0142\u00f3czykija… Pantera \u015bnie\u017cna (Panthera uncia), zwana te\u017c irbisem (s\u0142owo pochodzi zapewne z kt\u00f3rego\u015b z j\u0119zyk\u00f3w turkijskich albo jednego z licznych dialekt\u00f3w tybeta\u0144skich; zwa\u017cywszy na zbitk\u0119 -rb- stawia\u0142bym raczej na pochodzenie turkijskie…) jest drapie\u017cnikiem z rodu kotowatych, skrajnie zagro\u017conym wygini\u0119ciem. Tam, gdzie jest panter macierzysta kraina, czyli w Tybecie i g\u00f3rach otaczaj\u0105cych ten p\u0142askowy\u017c, \u017cyje ich nie wi\u0119cej ni\u017c pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy; w ogrodach zoologicznych nie wi\u0119cej ni\u017c 200 \u2013 300 osobnik\u00f3w. To znaczy, \u017ce jeszcze jedno, g\u00f3ra dwa pokolenia cz\u0142owiecze i nikt ju\u017c nie zobaczy irbisa na wolno\u015bci, w jego naturalnym biotopie. Za szkodnika uwa\u017caj\u0105 go hodowcy jak\u00f3w, a wyznawcy tzw. medycyny chi\u0144skiej za cenne \u017ar\u00f3d\u0142o surowc\u00f3w leczniczych. A zatem los \u015bnie\u017cnej pantery wydaje si\u0119 by\u0107 przes\u0105dzony… Wi\u0119c skoro tak, to trzeba tam pojecha\u0107, by zobaczy\u0107 panter\u0119 w jej ojczystych \u015bniegach. Sylvainowi Tessonowi takiego zaproszenia dwa razy powtarza\u0107 nie trzeba. Cho\u0107 ostatnio, po upadku z fasady pewnego budynku w Grenoble, jego sk\u0142onno\u015bci do awanturniczych wypraw z powod\u00f3w medyczno-fizjologicznych wyra\u017anie zmala\u0142y, No c\u00f3\u017c, jak kto\u015b mia\u0142 takie osobliwe hobby \u2013 m\u00f3g\u0142 si\u0119 spodziewa\u0107. Trzeba bowiem wiedzie\u0107, \u017ce poza pasj\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2783,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[330,233,17],"tags":[153],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2781"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2781"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2781\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2883,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2781\/revisions\/2883"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2783"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2781"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2781"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2781"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}