{"id":2746,"date":"2021-05-24T10:30:19","date_gmt":"2021-05-24T08:30:19","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2746"},"modified":"2024-03-27T02:36:05","modified_gmt":"2024-03-27T01:36:05","slug":"sen-o-okapi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/05\/24\/sen-o-okapi\/","title":{"rendered":"Sen o okapi"},"content":{"rendered":"\n

Mariana Leky \u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/h3>\n


Sen o okapi <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Agnieszka Walczy <\/strong>
Wydawnictwo Otwarte, Krak\u00f3w 2021<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Raport oniryczny z krainy Jasia i Ma\u0142gosi<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Oh, du sch\u00f6<\/span>ner Westerwald!
<\/i>\u00dcber Deine H\u00f6hen pfeift der Wind so kalt
<\/i>(pocz\u0105tkowe wersy refrenu popularnej<\/strong>
pie\u015bni marszowej Wehrmachtu)<\/strong><\/p>\n

Bracia Jakub i Wilhelm Grimmowie urodzili si\u0119 w Hesji, w mie\u015bcie Hanau, tu\u017c przy wschodnim skraju niewysokiego, ale d\u0142ugiego, zalesionego pasma wzg\u00f3rz Westerwald. Bracia Grimmowie pisali bajki (a mo\u017ce tylko spisywali, jak to czyni\u0105 etnografowie…). Bodaj najs\u0142ynniejsza z ich historyjek to \u201eH\u00e4<\/span>nsel und Gretel\u201d<\/em> (czyli po spolszczeniu \u201eJa\u015b i Ma\u0142gosia\u201d) – dzieje si\u0119 w lasach Westerwaldu w\u0142a\u015bnie. Pewien drwal owdowia\u0142y, z dw\u00f3jk\u0105 dzieci, wzi\u0105\u0142 sobie kolejn\u0105 kobiet\u0119, a ta nam\u00f3wi\u0142a go, by dzieci \u2013 dla oszcz\u0119dno\u015bci, bo \u017cycie takie jest kosztowne – w lesie porzuci\u0142. Biedactwa tu\u0142a\u0142y si\u0119, a\u017c trafi\u0142y na chatk\u0119, zbudowan\u0105 z chleba i piernik\u00f3w. Gdy troch\u0119 podjad\u0142y, w\u0142a\u015bcicielka tej osobliwej pu\u0142apki, wredna sk\u0105din\u0105d czarownica, uwi\u0119zi\u0142a male\u0144stwa, by je jeszcze podtuczy\u0107, upiec i smacznie zje\u015b\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie sprytne dzieciaki sfajczy\u0142y bab\u0119 w jej w\u0142asnym piecu, zabra\u0142y z chatki troch\u0119 zamelinowanej bi\u017cuterii niewiadomego pochodzenia, odnalaz\u0142y drog\u0119 do domu. A tam macocha wyzion\u0119\u0142a ju\u017c ducha, tatko si\u0119 ucieszy\u0142 i odt\u0105d wszyscy \u017cyli d\u0142ugo i szcz\u0119\u015bliwie…<\/p>\n

I od czasu tamtej historyjki tak ju\u017c jest w Westerwaldzie \u2013 s\u0105 problemy, jak wsz\u0119dzie, ale udaje si\u0119 je pokona\u0107 lub cho\u0107by zneutralizowa\u0107 \u2013 a w rezultacie wszyscy (no, z ma\u0142ymi wyj\u0105tkami…) \u017cyj\u0105 d\u0142ugo i szcz\u0119\u015bliwie…<\/p>\n

\u017bycie bowiem i \u015bmier\u0107 w Westerwaldzie reguluj\u0105 sny Selmy \u2013 babci narratorki, dziesi\u0119cioletniej (na pocz\u0105tku opowie\u015bci…) Luizy. A konkretnie \u2013 jeden sen. Gdy na polance w Sowim Gaju (czyli echt<\/i> niemieckim lesie z germa\u0144skich bajek) pojawia si\u0119 okapi \u2013 zwierzak, kt\u00f3ry sam w sobie jest niemal sennym majakiem (chocia\u017c istnieje naprawd\u0119: okapia johnstoni<\/i> w lasach \u015brodkowej Afryki \u2013 rzadka i osobliwa mieszanina \u017cyrafy, zebry, os\u0142a, sarny i myszy) \u2013 w ci\u0105gu dwudziestu czterech godzin kto\u015b w okolicy umiera. No, czasem mo\u017ce w ci\u0105gu czterdziestu o\u015bmiu godzin… Ludzie w Westerwaldzie nie byli specjalnie przes\u0105dni. Bez strachu siadali pod \u015bciennymi zegarami, cho\u0107 to proszenie si\u0119 o szybk\u0105 \u015bmier\u0107, ostentacyjnie wywieszali pranie mi\u0119dzy Bo\u017cym Narodzeniem a Nowym Rokiem, chocia\u017c oznacza\u0142o to co najmniej udzia\u0142 w zab\u00f3jstwie…<\/p>\n

Ale oniryczne okapi u babci Selmy to powa\u017cna sprawa; \u015bni\u0142o si\u0119 trzy razy i trzy razy sen zabija\u0142. Wi\u0119c po pojawieniu si\u0119 w przestrzeni spo\u0142ecznej has\u0142a \u201eokapi\u201d Westerwald zamiera\u0142 na dob\u0119 lub dwie. Mieszka\u0144cy k\u0142adli si\u0119 do \u0142\u00f3\u017cek, nie wychodzili z dom\u00f3w, pisali listy z pro\u015bbami o wybaczenie do wszystkich, kt\u00f3rych kiedy\u015b (jak my\u015bleli…) skrzywdzili. Potem te listy odbierali od listonosza, gdy opr\u00f3\u017cnia\u0142 skrzynk\u0119… Tak by\u0142o i tym razem \u2013 18 kwietnia 1983 roku; po dwudziestu czterech godzinach mieszka\u0144cy Westerwaldu odwo\u0142ali Okapi-Alarm, zapominaj\u0105c, \u017ce funkcjonuje te\u017c cykl czterdziestoo\u015bmiogodzinny. I sta\u0142o si\u0119… W drodze do szko\u0142y, w poci\u0105gu, Martin, syn my\u015bliwego i pijaka Palma, przyjaciel jedyny i serdeczny Luizy, opar\u0142 si\u0119 jak zwykle o automatyczne drzwi wagonu. Ale akurat tego dnia drzwi nie by\u0142y domkni\u0119te…<\/p>\n

Tak, nie mo\u017cna powiedzie\u0107, by mieszka\u0144cy Westerwaldu nie obcowali z magi\u0105 na co dzie\u0144. Mieli j\u0105 wok\u00f3\u0142 – naocznie, namacalnie i bole\u015bnie. Ale nie pozwolili, by magia nios\u0142a dezintegracj\u0119 \u2013 przeciwnie: przeciwstawiali si\u0119 jej z ca\u0142ych si\u0142, cho\u0107 czasem niezdarnie i nad wyraz pokr\u0119tnie. Wi\u0119c w zasadzie \u201eSen o okapi\u201djest ksi\u0105\u017ck\u0105 o… mi\u0142o\u015bci. Ano tak \u2013 \u015bci\u015blej bior\u0105c: o praktykowaniu mi\u0142o\u015bci bezceremonialnej, mo\u017ce troch\u0119 naiwnej, ale \u017cadn\u0105 miar\u0105 niewyspekulowanej, niczego wielkiego nie oczekuj\u0105cej w zamian, opr\u00f3cz zrozumienia fantazji, przeczu\u0107 i nieodpartych pokus \u201etej drugiej\u201d osoby. Innymi s\u0142owy: mi\u0142o\u015b\u0107 w Westerwaldzie to akceptacja \u2013 ale nie rezygnacja. Bo akceptacja akceptacj\u0105, ale czemu nie powalczy\u0107 o swoje? Oczywi\u015bcie nie wszyscy walcz\u0105 z odpowiedni\u0105 intensywno\u015bci\u0105. Alaska kocha wszystkich bezwarunkowo. Ale Alaska to pies \u2013 gigantyczne bydl\u0119, maj\u0105ce w sobie co\u015b z wilczarza irlandzkiego. Optyk kocha babci\u0119 Selm\u0119 od dobrych trzydziestu lat, ale nie potrafi jej tego powiedzie\u0107, hamowany przez g\u0142osy w g\u0142owie; jest za to posiadaczem najwi\u0119kszej w \u015bwiecie kolekcji pocz\u0105tk\u00f3w, pierwszych zda\u0144 list\u00f3w mi\u0142osnych. Astrid, mama Luizy i w\u0142a\u015bcicielka kwiaciarni, nie kocha Petera, ojca Luizy, wioskowego lekarza. Ma kochanka (Alberto jest W\u0142ochem i w\u0142a\u015bcicielem lodziarni) i nierozwi\u0105zywalny (do czasu, do czasu…) dylemat: odej\u015b\u0107 \u2013 nie odchodzi\u0107? Peter, ojciec Luizy, kocha chyba tylko siebie; w\u0142a\u015bnie postanawia zawiesi\u0107 praktyk\u0119 i za namow\u0105 psychoanalityka doktora Maschke rusza w \u015bwiat \u2013 wsz\u0119dzie tam, gdzie go dot\u0105d nie by\u0142o; od wyjazdu tylko dzwoni \u2013 a to z Namibii, a to z Malezji, z Alaski, Nowej Zelandii, z Agadiru, Krasnojarska… O \u017cyciu uczuciowym Elsbeth, szwagierki Selmy i smutnej Marlies \u2013 wioskowej dziwaczki – Luiza niewiele raportuje. Sama jest chyba zakochana (te\u017c w trybie warunkowym) we Frederiku, m\u0142odym niemieckim mnichu buddyjskim z Japonii, kt\u00f3ry pewnego dnia nagle pojawi\u0142 si\u0119 w podszyciu Sowiego Gaju, w\u015br\u00f3d mch\u00f3w i paproci…<\/p>\n

Lecz bez przesady \u2013 Westerwald nie jest krain\u0105 mi\u0142o\u015bci w sensie \u015bcis\u0142ym. Owszem \u2013 jest paru fanatycznych idealist\u00f3w, ale racjonalni egoi\u015bci maj\u0105 swoj\u0105 reprezentacj\u0119, kto wie, czy przypadkiem nie dominuj\u0105c\u0105… S\u0105 te\u017c wredni, bezinteresowni przeszkadzacze, zazdro\u015bnicy, zawistnicy. Quantum satis<\/i> \u2013 jak wsz\u0119dzie. Na szcz\u0119\u015bcie Mariana Leky nie ka\u017ce si\u0119 nam przejmowa\u0107 \u017cyciem codziennym Westerwaldu, troskami i problemami tego\u017c \u017cycia. \u201eSen o okapi\u201d to nie raport socjologiczny, ale oniryczny, z mitologicznej krainy Jasia i Ma\u0142gosi na dodatek. Wi\u0119c jest w nim sporo z ba\u015bni. W sam raz, by si\u0119 w tej prozie zakocha\u0107, co rekomenduj\u0119 poszukiwaczom nowej ksi\u0105\u017cki-przytulanki, do poczytywania po kawa\u0142ku, na okr\u0105g\u0142o \u2013 zamiast s\u0142odkiego (i g\u0142\u0119boko niewskazanego) deserku po kolacji. Oniryczny klimat \u201eSnu o okapi\u201d ma bowiem w\u0142a\u015bciwo\u015bci uodparniaj\u0105ce, zgo\u0142a bakteriob\u00f3jcze. A ju\u017c na pewno rozweselaj\u0105ce (mimo pewnej takiej zasmucaj\u0105cej dramaturgii niekt\u00f3rych zdarze\u0144 i epizod\u00f3w).<\/p>\n

Oczywi\u015bcie w pi\u0119knym Westerwaldzie nie jest stale tak, jak w cytowanej na wst\u0119pie rze\u015bkiej, chwackiej pie\u015bni marszowej \u2013 gdy nad pag\u00f3rkami pi\u017adzi zimny wiatr, ale najmarniejszy promyk s\u0142o\u0144ca nie pozwala sercom przemarzn\u0105\u0107 do ko\u0144ca… Ten westerwaldzki hymn regularnie wy\u015bpiewywa\u0142 (tyle \u017ce w rytmie walczyka), \u0142a\u017c\u0105c po wsi i rycz\u0105c wniebog\u0142osy, niejaki Friedhelm, brat sklepikarza i miejscowy jurodiwyj<\/i> \u2013 dra\u017cni\u0105c tym lokals\u00f3w niepomiernie. Mimo tej magii bowiem Westerwald aspiruje do zwyczajno\u015bci i oczekuje, \u017ce tak b\u0119dzie traktowany. Wie\u015b jak wie\u015b, okolica jak okolica… Ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 jak smr\u00f3d za wojskiem skojarzenia, wzbudzone powszechnie znan\u0105 frazeologiczn\u0105 kontaminacj\u0105 \u201eoh, du sch<\/i>\u00f6<\/i><\/span>ner Westerwald\u201d<\/i>, jako\u015b miejscowym nie pasowa\u0142y. Mimo to nieco z tej magii po lekturze spr\u00f3bujmy dla siebie ocali\u0107. I wraca\u0107 do Westerwaldu…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(24.05.2021)<\/strong><\/p>\n

PS. Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce podczas lektury \u201eSnu o okapi\u201d towarzyszy\u0142o mi s\u0142abe, lecz nieodparte wra\u017cenie, \u017ce ten klimat \u2013 bo nie fabu\u0142\u0119 \u2013 sk\u0105d\u015b ju\u017c znam. Ten rytm i spos\u00f3b opowiadania, struktur\u0119 narracji i persyfla\u017cowy chichot zza dekoracji. Przypomnia\u0142o mi si\u0119 wydane w NRD w 1980 roku (za\u015b przet\u0142umaczone u nas w roku 1986 i edytowane w PIW-ie – w fenomenalnej serii Klubu Interesuj\u0105cej Ksi\u0105\u017cki) \u201eWykolejenie\u201d Ingi von Wangenheim. Pozornie, czyli na pierwszy rzut oka i nast\u0119pne rzuty, mi\u0119dzy oboma tekstami nic wsp\u00f3lnego nie ma \u2013 poza j\u0119zykiem, w kt\u00f3rym zosta\u0142y oryginalnie napisane. No i dzieli je znaczny up\u0142yw czasu… Inge von Wangenheim \u2013 przedwojennej jeszcze proweniencji komunistka (ale ca\u0142kiem nie twardog\u0142owa i nieortodoksyjna), aktorka i pisarka, zwi\u0105zana z teatrem Erwina Piscatora, zbudowa\u0142a \u201eWykolejenie\u201d na kanwie podobno autentycznego zdarzenia, kt\u00f3re w ko\u0144cu lat 70. wstrz\u0105sn\u0119\u0142o spo\u0142eczno\u015bci\u0105 spokojnie przepi\u0119knej doliny So\u0142awy w Turyngii (sk\u0105din\u0105d nieodleg\u0142ej od naszego Westerwaldu…) – w okolicach Jeny, Saalfeldu, Kahli i P\u00f6<\/span>ssneck. A najbardziej w Orlam\u00fc<\/span>nde. Tam w\u0142a\u015bnie, na \u015blepym torze kolejowym przy \u0142\u0105ce nad rzeczk\u0105 Orl\u0105, odczepi\u0142 si\u0119 od sk\u0142adu towarowego i w ko\u0144cu wywr\u00f3ci\u0142 wagon z towarem eksportowym, za\u0142adowanym w drukarni we wspomnianym ju\u017c miasteczku P\u00f6<\/span>ssneck. To by\u0142y oczywi\u015bcie paczki ksi\u0105\u017cek, adresowane do Sztokholmu. Paczki uszkodzi\u0142y si\u0119 i rozsypa\u0142y, a wsz\u0119dobylskie dzieciaki przywlek\u0142y \u201eto co\u015b\u201d do dom\u00f3w. Miejscowi poligloci szybko rozszyfrowali tytu\u0142 – \u201eArtystyczne wariacje na dzie\u0144 i na noc\u201d – a sprytni m\u0142odzie\u0144cy i ca\u0142kiem doro\u015bli obywatele miasteczka (zanim kolejarze i w og\u00f3le w\u0142adze lokalne si\u0119 po\u0142apa\u0142y) rozszabrowali i zabunkrowali nieco towaru w b\u0142yskotliwym, dalekosi\u0119\u017cnym przewidywaniu wi\u0105\u017c\u0105cych si\u0119 z jego czarnorynkowym zbytem mo\u017cliwo\u015bci poprawy w\u0142asnych bud\u017cet\u00f3w. No bo nie ma co ukrywa\u0107 \u2013 porno to by\u0142o w najwy\u017cszej poligraficznej jako\u015bci (tamtejszy zak\u0142ad to by\u0142a w\u00f3wczas \u015bwiatowa czo\u0142\u00f3wka technologiczna \u2013 by\u0142em, widzia\u0142em, a troch\u0119 si\u0119 na tym znam…). Lokalna rewolta obyczajowa i pr\u00f3ba jej spacyfikowania przez towarzyszy z powiatowego i okr\u0119gowego komitetu SED \u2013 to w\u0142a\u015bnie ca\u0142a fabu\u0142a i intryga \u201eWykolejenia\u201d. Niby nie ma nic wsp\u00f3lnego ze \u201eSnem o okapi\u201d, ale co\u015b jednak jest… Klimat opowiadania, j\u0119zyk i imponderabilia, i ten podsk\u00f3rny chichot. Lubi\u0119 odnajdywa\u0107 takie nieoczywiste ci\u0105g\u0142o\u015bci w formalnie przecie\u017c nieci\u0105g\u0142ej literaturze (bo kogo dzi\u015b obchodzi spu\u015bcizna literacka NRD?). Je\u015bli kiedy\u015b natraficie na \u201eWykolejenie\u201d, przeczytajcie bez uprzedze\u0144, \u017ce to komunistyczny relikt… TS.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mariana Leky \u00a0 Sen o okapi Prze\u0142o\u017cy\u0142a Agnieszka Walczy Wydawnictwo Otwarte, Krak\u00f3w 2021 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Raport oniryczny z krainy Jasia i Ma\u0142gosi Oh, du sch\u00f6ner Westerwald!\u00dcber Deine H\u00f6hen pfeift der Wind so kalt (pocz\u0105tkowe wersy refrenu popularnejpie\u015bni marszowej Wehrmachtu) Bracia Jakub i Wilhelm Grimmowie urodzili si\u0119 w Hesji, w mie\u015bcie Hanau, tu\u017c przy wschodnim skraju niewysokiego, ale d\u0142ugiego, zalesionego pasma wzg\u00f3rz Westerwald. Bracia Grimmowie pisali bajki (a mo\u017ce tylko spisywali, jak to czyni\u0105 etnografowie…). Bodaj najs\u0142ynniejsza z ich historyjek to \u201eH\u00e4nsel und Gretel\u201d (czyli po spolszczeniu \u201eJa\u015b i Ma\u0142gosia\u201d) – dzieje si\u0119 w lasach Westerwaldu w\u0142a\u015bnie. Pewien drwal owdowia\u0142y, z dw\u00f3jk\u0105 dzieci, wzi\u0105\u0142 sobie kolejn\u0105 kobiet\u0119, a ta nam\u00f3wi\u0142a go, by dzieci \u2013 dla oszcz\u0119dno\u015bci, bo \u017cycie takie jest kosztowne – w lesie porzuci\u0142. Biedactwa tu\u0142a\u0142y si\u0119, a\u017c trafi\u0142y na chatk\u0119, zbudowan\u0105 z chleba i piernik\u00f3w. Gdy troch\u0119 podjad\u0142y, w\u0142a\u015bcicielka tej osobliwej pu\u0142apki, wredna sk\u0105din\u0105d czarownica, uwi\u0119zi\u0142a male\u0144stwa, by je jeszcze podtuczy\u0107, upiec i smacznie zje\u015b\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie sprytne dzieciaki sfajczy\u0142y bab\u0119 w jej w\u0142asnym piecu, zabra\u0142y z chatki troch\u0119 zamelinowanej bi\u017cuterii niewiadomego pochodzenia, odnalaz\u0142y drog\u0119 do domu. A tam macocha wyzion\u0119\u0142a ju\u017c ducha, tatko si\u0119 ucieszy\u0142 i odt\u0105d wszyscy \u017cyli d\u0142ugo i szcz\u0119\u015bliwie… I od czasu…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2748,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[17],"tags":[328],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2746"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2746"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4658,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2746\/revisions\/4658"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2748"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}