{"id":2713,"date":"2021-05-11T23:19:55","date_gmt":"2021-05-11T21:19:55","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2713"},"modified":"2021-05-12T00:56:36","modified_gmt":"2021-05-11T22:56:36","slug":"nie-wiesz-kim-jestes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/05\/11\/nie-wiesz-kim-jestes\/","title":{"rendered":"Nie wiesz, kim jeste\u015b"},"content":{"rendered":"\n
Tim Weaver\u00a0<\/strong><\/h5>\n

\"\"<\/p>\n


Nie wiesz, kim jeste\u015b <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 \u0141ukasz Praski <\/strong>
Wydawnictwo Albatros, Warszawa 2021<\/strong><\/h5>\n

Rekomendacja: 3\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Kamera widzi wszystko \u2013 a czasem wi\u0119cej…<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n

Z czas\u00f3w, gdy pracowa\u0142em w telewizji, dwie rzeczy pozosta\u0142y mi na reszt\u0119 \u017cycia. Pierwsza to umiej\u0119tno\u015b\u0107 my\u015blenia obrazem \u2013 to taki stan, gdy dowolny dylemat intelektualny pojawia si\u0119 w g\u0142owie szybciej jako obraz ni\u017c opisuj\u0105cy ten\u017ce dylemat ci\u0105g s\u0142\u00f3w. Druga rzecz to przekonanie, \u017ce obiektyw kamery filmowej i za jego po\u015brednictwem ostatecznie ta\u015bma \u015bwiat\u0142oczu\u0142a s\u0105 najwierniejszymi rejestratorami rzeczywisto\u015bci \u2013 obrazu i ruchu; same z siebie nie k\u0142ami\u0105 \u2013 rysuj\u0105, zapisuj\u0105 to, co jest naprawd\u0119 i robi\u0105 to niepodwa\u017calnie. Tak jak jest. Dopiero p\u00f3\u017aniej przekona\u0142em si\u0119, co z obrazem potrafi zrobi\u0107 oko, r\u0119ka i g\u0142owa operatora \u2013 z ma\u0142\u0105 pomoc\u0105 kilku urz\u0105dze\u0144 optyczno-mechanicznych (optoelektroniki jeszcze wtedy nie wdra\u017cano…). A zaraz potem zbada\u0142em niekt\u00f3re podstawowe tajniki monta\u017cu (r\u0119czna gilotynka, przezroczysta ta\u015bma klej\u0105ca typu scotch, no\u017cyczki \u2013 bardziej wyrafinowanych narz\u0119dzi nie u\u017cywano). To by\u0142a epoka telewizyjnego dziennikarstwa na czarno-bia\u0142ej ta\u015bmie filmowej (u\u017cywali\u015bmy profesjonalnych wyrob\u00f3w marki agfa gevaert), robionego r\u0119cznymi kamerami filmowymi arriflex 16 mm; kolega W. \u0141. mia\u0142 aparat o numerze seryjnym 48 (lub 84 \u2013 nie pami\u0119tam ju\u017c dok\u0142adnie), a wi\u0119c zapewne najstarsz\u0105 na \u015bwiecie u\u017cywan\u0105 wtedy kamerk\u0119 tego modelu. Ale podstawowe zasady post\u0119powania ze \u015bwiat\u0142oczu\u0142\u0105 ta\u015bm\u0105 zapisuj\u0105c\u0105 obraz takie same by\u0142y dla dora\u017anej reporterskiej roboty wydarzeniowej, co dla produkcji artystycznej, gdy chodzi\u0142o o uzyskanie zamierzonego efektu… Wi\u0119c nie powiem \u2013 lektura \u201eNie wiesz, kim jeste\u015b\u201d Weavera, dzi\u0119ki powa\u017cnemu nurtowi aspektu filmowego intrygi, przywo\u0142a\u0142a liczne sympatyczne wspomnienia…<\/p>\n

Gdy bohaterem sensacyjno-kryminalnej prozy Tima Weavera jest niejaki David Raker, wiadomo, \u017ce osi\u0105 tej intrygi b\u0119dzie zagini\u0119cie \u2013 i to takie, wobec kt\u00f3rego standardowe si\u0142y i rutynowe metody policyjne okaza\u0142y si\u0119 bezu\u017cyteczne. A to oznacza, \u017ce nasz bohater podejmuje tropy zimne, niewyra\u017ane, rozmazane przez up\u0142yw czasu i porzucone za spraw\u0105 nieudolno\u015bci detektyw\u00f3w Yardu b\u0105d\u017a kt\u00f3rej\u015b policji lokalnej. Nie inaczej jest tym razem \u2013 niespieszne s\u0105czenie piwa w londy\u0144skim pubie zak\u0142\u00f3ca Rakerowi telefon od niejakiej Wendy \u2013 wkurzonej i zrozpaczonej, \u017ce: a) jej siostra zagin\u0119\u0142a jakie\u015b dziesi\u0119\u0107 miesi\u0119cy temu, b) \u017ce policja nic nie zrobi\u0142a; potrafi\u0142a tylko maskowa\u0107 niekompetencj\u0119 uspokajaj\u0105cymi, fa\u0142szywymi komunikatami. Sprawa w sam raz dla Rakera i to z gatunku tych, kt\u00f3re detektyw lubi\u0142. S\u0119k w tym, \u017ce telefon Wendy lokalizowa\u0142 si\u0119 w telekomunikacyjnym okr\u0119gu… Minneapolis w stanie Minnesota, na p\u00f3\u0142nocy pasa prerii \u015arodkowego Zachodu USA. Wypad do pracy, nawet dobrze p\u0142atnej, ale w tamten rejon, jako\u015b nie pasowa\u0142 Rakerowi. Na szcz\u0119\u015bcie po dok\u0142adniejszych indagacjach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce siostra Wendy \u2013 niejaka Lynda Korin \u2013 od lat mieszka\u0142a w Anglii i tam\u017ce zagin\u0119\u0142a, a konkretnie gdzie\u015b na brzegu po\u0142o\u017conej na po\u0142udnie od Walii fiordowatej zatoki, zwanej dla niepoznaki Kana\u0142em Bristolskim. Lynda to sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciodwuletnia ksi\u0119gowa, \u015bwiadcz\u0105ca us\u0142ugi jako jednoosobowa dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcza, skromna wdowa, mieszkaj\u0105ca na wsi niedaleko Bath.<\/p>\n

Ciekawiej zrobi\u0142o si\u0119, gdy wysz\u0142o na jaw, \u017ce facetem za spraw\u0105 zej\u015bcia kt\u00f3rego Lynda owdowia\u0142a dobre trzydzie\u015bci lat temu, by\u0142 znacznie od niej starszy niejaki Robert Hosterlitz, swego czasu s\u0142awny re\u017cyser, laureat Oscar\u00f3w, geniusz filmu noir<\/i>. Kariera Roberta za\u0142ama\u0142a si\u0119 po ucieczce z Hollywood do Europy, z powodu oskar\u017ce\u0144 o rzekomy komunizm, rozpowszechnionych przez os\u0142awion\u0105 komisj\u0119 McCarthy’ego \u2013 Nixona. Na wygnaniu po\u015blubi\u0142 Lynd\u0119, kt\u00f3ra gra\u0142a w jego filmach klasy B, a nawet C i D, ale porzuci\u0142a karier\u0119 w kinie na rzecz nudnej ksi\u0119gowo\u015bci. W tej sytuacji Raker zlecenie przyj\u0105\u0142 i od razu pojecha\u0142 do Stoke Point, na nadmorski camping, gdzie Lynda porzuci\u0142a samoch\u00f3d i sk\u0105d bez \u015bladu wyparowa\u0142a…<\/p>\n

No i w tym miejscu na razie sko\u0144czmy ujawnianie szczeg\u00f3\u0142\u00f3w tej osobliwej intrygi. To tylko ekspozycja fabu\u0142y \u2013 reszt\u0119 odczytacie samodzielnie. Zdradz\u0119 tylko, \u017ce jest zaskakuj\u0105co, momentami \u201edreszczowo\u201d i mrocznie. Nami\u0119tno\u015bci i tajemnice ani nie wietrzej\u0105, ani si\u0119 nie przedawniaj\u0105… Nie spos\u00f3b si\u0119 zbli\u017cy\u0107 do sedna sprawy, bo trup wok\u00f3\u0142 pada g\u0119sto. Jedno jest pewne \u2013 statuetka Oscara (ani nawet dwie) nie gwarantuje szcz\u0119\u015bcia w \u017cyciu, tym bardziej nie w mi\u0142o\u015bci, nie daje powodzenia na rynku i gwarancji spokojnej emerytury. Przeciwnie \u2013 to zapowied\u017a powa\u017cnych k\u0142opot\u00f3w. Albowiem kto wywy\u017cszon by\u0142, poni\u017con niechybnie zostanie. Robert Hosterlitz odebra\u0142 od losu ci\u0119gi nie dlatego, \u017ce los go sobie upodoba\u0142, ot tak \u2013 bez powodu, na zasadzie eksperymentu, zak\u0142adu mi\u0119dzy Dobrem a Z\u0142em, jak ten z Hiobem \u2013 m\u0119\u017cem sprawiedliwym, cierpliwym i bogobojnym z ziemi Us, poddanym nieoczekiwanym i niezas\u0142u\u017conym represjom… Nie \u2013 Robert po prostu znalaz\u0142 si\u0119 w niew\u0142a\u015bciwym miejscu, o niew\u0142a\u015bciwym czasie i z dalece niew\u0142a\u015bciwymi osobami pospo\u0142u, a do tego pod wp\u0142ywem wysoce niew\u0142a\u015bciwych tudzie\u017c nadu\u017cytych substancji. Rozwi\u0105zanie tej sprawy trwa\u0142o bez ma\u0142a siedem dekad, poci\u0105gn\u0119\u0142o kilka ofiar. Ale nigdy nie dosz\u0142oby do ko\u0144ca, gdyby nie osobliwa w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142oczu\u0142ej ta\u015bmy filmowej \u2013 ot\u00f3\u017c wsadzona do kamery i puszczona samopas, bez ingerencji cz\u0142owieka, rejestruje prawd\u0119 i tylko prawd\u0119, czyli rzeczywisto\u015b\u0107 tak\u0105, jaka by\u0142a i roztacza\u0142a si\u0119 przed obiektywem, gdy pracowa\u0142a migawka \u2013 w zadanym tempie dwudziestu czterech klatek na sekund\u0119…<\/p>\n

Robert Hosterlitz (tak jak go wymy\u015bli\u0142 i wykreowa\u0142 Weaver) by\u0142 cz\u0142owiekiem filmu. Dlatego ta\u015bmie filmowej powierzy\u0142 swoj\u0105 ekspiacj\u0119. Cala ta sekwencja dzisiaj \u2013 w epoce magnetycznego, elektronicznego zapisu obrazu (czyli ruchu z d\u017awi\u0119kiem) \u2013 wydaje si\u0119 absurdalnie anachroniczna. Wsp\u00f3\u0142czesne bowiem mo\u017cliwo\u015bci rejestracji, monta\u017cu i wszelkich deformacji (a w zasadzie kreacji \u201erzeczywisto\u015bci\u201d na nowo i od nowa…) – to inny \u015bwiat, inna jako\u015b\u0107, inna epoka (tak\u017ce w sensie merytorycznym i intelektualnym). Nie ma ju\u017c \u015bwiat\u00f3w nieprzedstawionych i nieprzedstawialnych \u2013 s\u0105 tylko przedstawione \u017ale (czyli mo\u017cliwe do zdemaskowania) i przedstawione dobrze (nie do odr\u00f3\u017cnienia od prawdziwych). W epoce ta\u015bmy klejonej scotchem to te\u017c by\u0142o mo\u017cliwe \u2013 ale niewyobra\u017calnie trudne. Wymaga\u0142o talentu i technicznej bieg\u0142o\u015bci w jednym, czyli kwalifikacji wyj\u0105tkowych, rzeczywi\u015bcie na miar\u0119 Oscara.<\/p>\n

Lektura \u201eNie wiesz, kim jeste\u015b\u201d – opr\u00f3cz godziwej porcji zabawy kryminaln\u0105 konwencj\u0105 fabu\u0142y \u2013 mnie przynios\u0142a przypomnienie, w jakiego rodzaju misterium intelektualnym dane mi by\u0142o niegdy\u015b (i kr\u00f3tko…) uczestniczy\u0107. Oczywi\u015bcie mi\u0119dzy artystyczn\u0105 kreacj\u0105 filmow\u0105 a dora\u017an\u0105, na og\u00f3\u0142 bezrefleksyjn\u0105 reporterk\u0105 telewizyjn\u0105 przepa\u015b\u0107 by\u0142a gigantyczna \u2013 ale zasady pozostawa\u0142y to\u017csame. Godziny sp\u0119dzone w ciemnych kanciapach przed ekranikiem sto\u0142u monta\u017cowego, z nieustannym obracaniem talerzami z ta\u015bm\u0105 na bobinach i szpulkach, z nieustannym \u017conglowaniem uci\u0119tymi kawa\u0142kami filmu, przeklejanymi w t\u0119 i nazad, z misternie montowanymi pojedynczymi klatkami \u2013 to by\u0142a robota pouczaj\u0105ca i satysfakcjonuj\u0105ca. I kszta\u0142tuj\u0105ca.<\/p>\n

Ale sk\u0105din\u0105d wiem, \u017ce niewielu jest czytelnik\u00f3w, kt\u00f3rym filmowe aspekty tej kryminalnej intrygi cokolwiek przypomn\u0105 z ich w\u0142asnego zaprzesz\u0142ego \u017cycia. Pozosta\u0142ym niech wystarczy zapewnienie, \u017ce intryga Weavera jest trudna do samodzielnego odgadni\u0119cia i przepracowania. Ergo: spe\u0142nia warunki brzegowe dobrej rozrywki. Przeto lektura powinna by\u0107 satysfakcjonuj\u0105ca…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(11.05.2021)<\/strong><\/p>\n

PS. Albatrosie, zr\u00f3b co\u015b z tymi tytu\u0142ami… Oryginalny tytu\u0142 Weavera – \u201eBroken Heart\u201d czyli m\u00f3wi\u0105c najpro\u015bciej: \u201eZ\u0142amane serce\u201d – jest banalny a\u017c do szcz\u0119ko\u015bcisku i niedro\u017cno\u015bci jelit. Poza tym bez sensu. Ale t\u0142umaczenie na nasze te\u017c niewiele lepsze \u2013 aczkolwiek ma \u201ezakotwiczenie\u201d w samej fabule. Mo\u017ce mo\u017cna by\u0142o si\u0119 wysili\u0107 i dobra\u0107 co\u015b fajniejszego \u2013 na przyk\u0142ad pierwszy z brzegu \u201eR\u00f3\u017cany Kr\u0105g\u201d? No i ta ok\u0142adka \u2013 kt\u00f3ry\u015b ju\u017c raz widz\u0119 t\u0119 sam\u0105 drewnian\u0105 k\u0142adk\u0119 wiod\u0105c\u0105 w g\u0142\u0105b bagniska. \u0141adne toto, ale te\u017c bez sensu i zwi\u0105zku z czymkolwiek… Postarajcie si\u0119 lepiej. TS.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tim Weaver\u00a0 Nie wiesz, kim jeste\u015b Prze\u0142o\u017cy\u0142 \u0141ukasz Praski Wydawnictwo Albatros, Warszawa 2021 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 Kamera widzi wszystko \u2013 a czasem wi\u0119cej… Z czas\u00f3w, gdy pracowa\u0142em w telewizji, dwie rzeczy pozosta\u0142y mi na reszt\u0119 \u017cycia. Pierwsza to umiej\u0119tno\u015b\u0107 my\u015blenia obrazem \u2013 to taki stan, gdy dowolny dylemat intelektualny pojawia si\u0119 w g\u0142owie szybciej jako obraz ni\u017c opisuj\u0105cy ten\u017ce dylemat ci\u0105g s\u0142\u00f3w. Druga rzecz to przekonanie, \u017ce obiektyw kamery filmowej i za jego po\u015brednictwem ostatecznie ta\u015bma \u015bwiat\u0142oczu\u0142a s\u0105 najwierniejszymi rejestratorami rzeczywisto\u015bci \u2013 obrazu i ruchu; same z siebie nie k\u0142ami\u0105 \u2013 rysuj\u0105, zapisuj\u0105 to, co jest naprawd\u0119 i robi\u0105 to niepodwa\u017calnie. Tak jak jest. Dopiero p\u00f3\u017aniej przekona\u0142em si\u0119, co z obrazem potrafi zrobi\u0107 oko, r\u0119ka i g\u0142owa operatora \u2013 z ma\u0142\u0105 pomoc\u0105 kilku urz\u0105dze\u0144 optyczno-mechanicznych (optoelektroniki jeszcze wtedy nie wdra\u017cano…). A zaraz potem zbada\u0142em niekt\u00f3re podstawowe tajniki monta\u017cu (r\u0119czna gilotynka, przezroczysta ta\u015bma klej\u0105ca typu scotch, no\u017cyczki \u2013 bardziej wyrafinowanych narz\u0119dzi nie u\u017cywano). To by\u0142a epoka telewizyjnego dziennikarstwa na czarno-bia\u0142ej ta\u015bmie filmowej (u\u017cywali\u015bmy profesjonalnych wyrob\u00f3w marki agfa gevaert), robionego r\u0119cznymi kamerami filmowymi arriflex 16 mm; kolega W. \u0141. mia\u0142 aparat o numerze seryjnym 48 (lub 84 \u2013 nie pami\u0119tam ju\u017c dok\u0142adnie), a wi\u0119c zapewne najstarsz\u0105 na \u015bwiecie u\u017cywan\u0105 wtedy…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2715,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10,17],"tags":[214],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2713"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2713"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2713\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2723,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2713\/revisions\/2723"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2715"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2713"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2713"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2713"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}