{"id":2689,"date":"2021-04-30T01:30:50","date_gmt":"2021-04-29T23:30:50","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2689"},"modified":"2022-05-01T02:19:23","modified_gmt":"2022-05-01T00:19:23","slug":"koniec-historii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/04\/30\/koniec-historii\/","title":{"rendered":"Koniec historii"},"content":{"rendered":"\n

Luis Sepulveda\u00a0<\/strong><\/h4>\n

\"\"<\/h4>\n


Koniec historii <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Joanna Branicka <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2021<\/strong><\/h4>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie spoczniemy, nim dojdziemy,
czyli la lucha continua<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Jest takie s\u0142ynne zdj\u0119cie \u2013 jedna z ikon XX wieku: w p\u00f3\u0142otwartych solidnych odrzwiach stoi grupka m\u0142odzie\u0144c\u00f3w w cywilnych garniturkach typowych dla mody lat 70.; w r\u0119kach maj\u0105 AK-47, wszyscy zadzieraj\u0105 g\u0142owy i patrz\u0105 w niebo. W \u015brodku grupki stoi starszy pan w marynarce narzuconej na jaki\u015b fiku\u015bny nieformalny sweterek, na g\u0142owie ma wojskowy he\u0142m, troch\u0119 zawadiacko przekrzywiony i niezapi\u0119ty. Te\u017c trzyma ka\u0142asznikowa, te\u017c patrzy w g\u00f3r\u0119… Wygl\u0105da troszk\u0119 groteskowo, ale ca\u0142a scena to kluczowy moment jednego z wi\u0119kszych i wa\u017cniejszych dramat\u00f3w politycznych ubieg\u0142ego stulecia.<\/p>\n

Akcja uchwycona na zdj\u0119ciu toczy si\u0119 11 wrze\u015bnia 1973 roku w Santiago de Chile, przed wej\u015bciem do pa\u0142acu prezydenckiego La Moneda \u2013 a ten starszy pan to legalny prezydent Republiki Chile \u2013 doktor Salvador Allende Gossens \u2013 w\u0142a\u015bnie obalany przez puczyst\u00f3w (popieranych, niekoniecznie ca\u0142kiem dyskretnie, przez CIA i znanego ameryka\u0144skiego prezydenckiego doradc\u0119 Henry’ego Kissingera, kt\u00f3ry 12 dni po zamachu, jakby w nagrod\u0119, zosta\u0142 sekretarzem stanu USA) pod wodz\u0105 niejakiego Augusto Pinocheta – genera\u0142a tamtejszej armii i jednego z najwi\u0119kszych zbrodniarzy drugiej po\u0142owy XX wieku. Wszyscy patrz\u0105 w niebo, bo tam kr\u0105\u017cy i wyczekuje na rozkaz ataku eskadra my\u015bliwsko-bombowych hawker hunter\u00f3w (angielskiej produkcji samolot\u00f3w szturmowych, popularnych w\u00f3wczas w wielu armiach \u015bwiata…). Mniej wi\u0119cej dwie godziny po zrobieniu tego zdj\u0119cia Allende ju\u017c nie \u017cy\u0142; zgin\u0105\u0142 w wymianie ognia z nacieraj\u0105cymi na pa\u0142ac plutonami podchor\u0105\u017cych szko\u0142y oficerskiej; wed\u0142ug innej wersji wypadk\u00f3w \u2013 strzeli\u0142 do siebie ostatnim nabojem w swoim karabinku…<\/span><\/p>\n

W ten spos\u00f3b lewicowy prezydent Chile \u2013 z przekona\u0144 \u017caden-ci z niego by\u0142 komunista; raczej socjalista, a mo\u017ce nawet umiarkowany socjaldemokrata (to propagandy\u015bci CIA zrobili z niego krwawego wnuka Lenina…) – sta\u0142 si\u0119 jednym z \u015bwi\u0119tej tr\u00f3jcy m\u0119czennik\u00f3w \u015bwiatowej rewolucji, ikonicznym symbolem ofiar walki o post\u0119p. Ci dwaj obok niego to oczywi\u015bcie Ernesto Che Guevara i Patrice Lumumba. Ultralewaccy radyka\u0142owie-terrory\u015bci (akceptuj\u0105c tamtych symboliczn\u0105 warto\u015b\u0107) usi\u0142uj\u0105 do tamtej \u201etrojki\u201d doklei\u0107 swoich w\u0142asnych idoli: Ulrike Meinhof i Andreasa Baadera z Rote Armee Fraction, ale nie znajduj\u0105 zbyt wiele zrozumienia…<\/span><\/p>\n

Po drugiej stronie historycznej barykady cz\u0142owiek, kt\u00f3ra kaza\u0142 zabi\u0107 Salvadora Allende, wspomniany tu ju\u017c Augusto Pinochet Ugarte, przeistoczy\u0142 si\u0119 z kulturalnego, liberalnego oficera w sadystycznego prowodyra dziesi\u0105tek tysi\u0119cy zab\u00f3jstw, czo\u0142owego zbrodniarza drugiej po\u0142owy XX wieku; konkurowa\u0107 z nim m\u00f3g\u0142 chyba tylko s\u0105siad zza grani And\u00f3w \u2013 niejaki Jorge Rafael Videla Redondo, szef dzia\u0142aj\u0105cej w tym samym mniej wi\u0119cej czasie junty w Argentynie. No i mo\u017ce Saddam oraz Osama… Pinocheta wspominam szerzej tak\u017ce dlatego, \u017ce w jego \u201ezbrodniczym CV\u201d tkwi zawstydzaj\u0105cy akcent \u201epolski\u201d. Ot\u00f3\u017c gdy w 1999 roku na pro\u015bb\u0119 hiszpa\u0144skiego s\u0119dziego Baltasara Garzona w Londynie zatrzymano Pinocheta pod zarzutem ludob\u00f3jstwa i masowego stosowania tortur, trzej dzia\u0142acze naszej prawicy \u2013 pos\u0142owie AWS Marek Jurek i Micha\u0142 Kami\u0144ski oraz dziennikarz Tomasz Wo\u0142ek \u2013 udali si\u0119 z ho\u0142downicz\u0105 pielgrzymk\u0105 do Anglii, ofiarowuj\u0105c by\u0142emu ju\u017c wtedy dyktatorowi… rycerski ryngraf z Matk\u0105 Bosk\u0105. To chyba najwi\u0119ksza moralna wtopa polskiej polityki na gruncie mi\u0119dzynarodowym w ca\u0142ym trzydziestoleciu Polski niepodleg\u0142ej. <\/span><\/p>\n

Poszerzam troch\u0119 spektrum t\u0142a, by dobrze poj\u0105\u0107, o co chodzi w ca\u0142ej tej opowie\u015bci Sepulvedy. Autor \u201eKo\u0144ca historii\u201d m\u00f3g\u0142 by\u0107 na wspomnianym zdj\u0119ciu (a mo\u017ce jest?). M\u0142ody Luis \u2013 student teatrologii na uniwerku w Santiago i cz\u0142onek m\u0142odzie\u017c\u00f3wki partii socjalistycznej nale\u017ca\u0142 bowiem do ekskluzywnego (mniej wi\u0119cej 50 os\u00f3b) kr\u0119gu ochotnik\u00f3w, zwanego GAP (Grupo de Amigos Personales), czyli grupy osobistych przyjaci\u00f3\u0142 prezydenta Allende \u2013 paramilitarnej, partyjnej jednostki, zajmuj\u0105cej si\u0119 ochron\u0105 prezydenta (kt\u00f3ry na zawodowe wojsko czy policj\u0119 z wielu wzgl\u0119d\u00f3w nie m\u00f3g\u0142 liczy\u0107…), podszkolonej i dozbrojonej na Kubie. Oko\u0142o trzydziestu cz\u0142onk\u00f3w GAP zgin\u0119\u0142o w obronie La Moneda i prezydenta, pozostali w wi\u0119kszo\u015bci nadal s\u0105 na listach zaginionych w czasie puczu Pinocheta Chilijczyk\u00f3w. Nieliczni, w tym Sepulveda, mieli \u201eprocesy\u201d i zostali skazani. Sepulveda na 28 lat, ale po trzech zosta\u0142 zwolniony i zmuszony do emigracji. P\u00f3\u017aniej walczy\u0142 w partyzantce sandinistowskiej w Nikaragui, p\u0142ywa\u0142 na statkach Greenpeace’u, potem mieszka\u0142 w Hamburgu i asturyjskim Oviedo, pisa\u0142 powie\u015bci, ksi\u0105\u017cki dla dzieci, scenariusze, troch\u0119 re\u017cyserowa\u0142 i wyk\u0142ada\u0142. Zmar\u0142 rok temu na COVID-19…<\/span><\/p>\n

\u201eKoniec historii\u201d to powie\u015b\u0107 akcji, z sensacyjn\u0105 intryg\u0105 \u2013 w stylu troch\u0119 \u0142otrzykowskim, zbli\u017conym do Ludluma (cho\u0107 Ludlum to nie jest \u2013 \u017cadn\u0105 miar\u0105!), z umiarkowan\u0105 porcj\u0105 strzelanin, agenturalnych podchod\u00f3w, rozczulaj\u0105co-sentymentalnym w\u0105tkiem romansowym i jak najbardziej autentyczn\u0105 polityk\u0105 w tle. No i jest troch\u0119 historii najnowszej, ale bez przesady, bez nachalnej agitacji… Lektura wci\u0105ga i zadowala. A g\u0142\u00f3wny bohater, podmiot liryczny i narrator, niejaki Juan Belmonte, budzi sympati\u0119 bezwarunkowo od pocz\u0105tku opowie\u015bci. Sepulveda wyposa\u017cy\u0142 go w sporo akcent\u00f3w autobiograficznych. Belmonte jest by\u0142ym: chilijskim boj\u00f3wkarzem socjalistycznym, cz\u0142onkiem wspomnianej ju\u017c tu GAP \u2013 Grupo de Amigos Personales, czyli ochroniarzy prezydenta Allende, partyzantem nikaragua\u0144skim po przeszkoleniu snajperskim w jednej z radzieckich akademii wojskowych, awanturniczym najemnikiem tu i \u00f3wdzie… A przez ostatnie kilkana\u015bcie lat, gdy emocje w Chile opad\u0142y, \u017cy\u0142 na uboczu (o co nietrudno \u2013 praktycznie ca\u0142e Chile, wyj\u0105wszy Santiago, Valparaiso oraz kilka innych miast, to ubocze, wr\u0119cz zadupie \u015bwiata…), na pacyficznej wysepce u po\u0142udniowych wybrze\u017cy Chile, opiekuj\u0105c si\u0119 uratowan\u0105 z \u0142ap siepaczy pinochetowskiej policji, powa\u017cnie poranion\u0105 psychicznie i fizycznie dawn\u0105 towarzyszk\u0105 walki \u2013 Veronik\u0105…<\/span><\/p>\n

Do samotni Belmonta przesz\u0142o\u015b\u0107 zapuka\u0142a pod postaci\u0105 dobrze wyszkolonego m\u0142odzie\u0144ca z kopert\u0105 got\u00f3wki i telefonem satelitarnym \u2013 Juan us\u0142ysza\u0142 propozycj\u0119 nie do odrzucenia. Mia\u0142 odszuka\u0107 dw\u00f3ch podobnych sobie facet\u00f3w z podziemia, kt\u00f3rzy chyba zerwali si\u0119 ze smyczy rosyjskich s\u0142u\u017cb specjalnych i szykowali awanturk\u0119, kt\u00f3ra mog\u0142a zaszkodzi\u0107 pi\u0119knie rozwijaj\u0105cym si\u0119 stosunkom chilijsko-rosyjskim… I tak oto rozkr\u0119ca si\u0119 intryga z udzia\u0142em pan\u00f3w Putina i Miedwiediewa, potomk\u00f3w tzw. Kozak\u00f3w z Linzu (czyli rosyjskich dysydent\u00f3w i dezerter\u00f3w w s\u0142u\u017cbie pomocniczej SS, kt\u00f3rych Anglicy zdradzili i wydali Stalinowi po wojnie…), ex-hitlerowc\u00f3w z os\u0142awionej Kolonii Dignidad, by\u0142ych agent\u00f3w Stasi, KGB i B\u00f3g wie czego jeszcze, dawnych bojownik\u00f3w lewicowej proweniencji z ca\u0142ej Ameryki \u0141aci\u0144skiej oraz ludu pracuj\u0105cego miast i wsi. Ten ostatni oczywi\u015bcie w roli antycznego ch\u00f3ru, poniek\u0105d komentuj\u0105cego poczynania bohater\u00f3w \u2013 a w istocie doskonale oboj\u0119tnego i wymownie milcz\u0105cego. To taka nowinka narracyjna \u2013 milcz\u0105cy ch\u00f3r…<\/span><\/p>\n

Bieg fabu\u0142y i ukr\u0119conej przez Sepulved\u0119 intrygi niech pozostanie tajemnic\u0105; mamy przecie\u017c umow\u0119, by nie spojlerowa\u0107. Wypada tylko podkre\u015bli\u0107 udzia\u0142 si\u0142 przyrody \u2013 z szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0105 zjawisk tektonicznych. Ale w Chile to nic nadzwyczajnego… Lecz przyzna\u0107 musz\u0119, \u017ce nie przepadam w literaturze \u2013 jakiejkolwiek by proweniencji ona nie by\u0142a – za interwencjami typu deus ex machina<\/i> (wyj\u0105wszy oczywi\u015bcie te, kt\u00f3re zdarzy\u0142y si\u0119 naprawd\u0119…). Wygl\u0105da na to, \u017ce Sepulveda poszukiwa\u0142 efektownego zako\u0144czenia intrygi, kt\u00f3re zadowoli\u0142oby wszystkich i zarazem nie zadowala\u0142o nikogo. Kategoryczni morali\u015bci chrze\u015bcija\u0144scy, kt\u00f3rzy zemst\u0119 odrzucaj\u0105 z zasady, b\u0119d\u0105 usatysfakcjonowani, \u017ce palec bo\u017cy uniemo\u017cliwi\u0142 krwawy odwet. Zwolennicy dotkliwej d\u0142ugoterminowej (a nawet bezterminowej) kary odnajd\u0105 sw\u00f3j moralny sukces w tym, \u017ce sprawca b\u0119dzie musia\u0142 d\u0142ugo \u017cy\u0107 ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105 swych zbrodni tudzie\u017c nieosi\u0105galnego przebaczenia. Zwolennicy proporcjonalnej odp\u0142aty w postaci gwa\u0142townego strza\u0142u w \u0142eb… No c\u00f3\u017c \u2013 ci spr\u00f3buj\u0105 jeszcze raz. A milcz\u0105cy ch\u00f3r chilijskiego ludu pracuj\u0105cego miast i wsi? S\u0105 rozczarowani, ale dawne czasy jako\u015b nie wracaj\u0105. Wi\u0119c ciesz\u0105 si\u0119 drobiazgami \u2013 i tym, \u017ce w og\u00f3le \u017cyj\u0105. Troch\u0119 gorzkawa to lektura \u2013 ale trudno o inn\u0105 w Chile… Walka trwa!<\/span><\/p>\n

Tomasz Sas
<\/span>(30 04 2021)<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Luis Sepulveda\u00a0 Koniec historii Prze\u0142o\u017cy\u0142a Joanna Branicka Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2021 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Nie spoczniemy, nim dojdziemy, czyli la lucha continua Jest takie s\u0142ynne zdj\u0119cie \u2013 jedna z ikon XX wieku: w p\u00f3\u0142otwartych solidnych odrzwiach stoi grupka m\u0142odzie\u0144c\u00f3w w cywilnych garniturkach typowych dla mody lat 70.; w r\u0119kach maj\u0105 AK-47, wszyscy zadzieraj\u0105 g\u0142owy i patrz\u0105 w niebo. W \u015brodku grupki stoi starszy pan w marynarce narzuconej na jaki\u015b fiku\u015bny nieformalny sweterek, na g\u0142owie ma wojskowy he\u0142m, troch\u0119 zawadiacko przekrzywiony i niezapi\u0119ty. Te\u017c trzyma ka\u0142asznikowa, te\u017c patrzy w g\u00f3r\u0119… Wygl\u0105da troszk\u0119 groteskowo, ale ca\u0142a scena to kluczowy moment jednego z wi\u0119kszych i wa\u017cniejszych dramat\u00f3w politycznych ubieg\u0142ego stulecia. Akcja uchwycona na zdj\u0119ciu toczy si\u0119 11 wrze\u015bnia 1973 roku w Santiago de Chile, przed wej\u015bciem do pa\u0142acu prezydenckiego La Moneda \u2013 a ten starszy pan to legalny prezydent Republiki Chile \u2013 doktor Salvador Allende Gossens \u2013 w\u0142a\u015bnie obalany przez puczyst\u00f3w (popieranych, niekoniecznie ca\u0142kiem dyskretnie, przez CIA i znanego ameryka\u0144skiego prezydenckiego doradc\u0119 Henry’ego Kissingera, kt\u00f3ry 12 dni po zamachu, jakby w nagrod\u0119, zosta\u0142 sekretarzem stanu USA) pod wodz\u0105 niejakiego Augusto Pinocheta – genera\u0142a tamtejszej armii i jednego z najwi\u0119kszych zbrodniarzy drugiej po\u0142owy XX wieku. Wszyscy patrz\u0105 w niebo, bo…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2691,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[17,12,122],"tags":[327],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2689"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2689"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2689\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3416,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2689\/revisions\/3416"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2691"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2689"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2689"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2689"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}