![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/dalrymple-poziom-300x169.jpg\")
\nZe \u015bwi\u0119tej g\u00f3ry
\nPrze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof Ob\u0142udzki
\nWydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2017<\/h4>\n
Rekomendacja: 5\/7<\/strong><\/span> Na has\u0142o: \u201eortodoksyjny mnich prawos\u0142awny\u201d us\u0142u\u017cna wyobra\u017ania podsuwa figur\u0119 odzianego w czarn\u0105 szat\u0119 (zapewne habit jaki\u015b albo rias\u0119…) okaza\u0142ego brodatego m\u0119\u017ca sp\u0119dzaj\u0105cego dziesi\u0119ciolecia ca\u0142e w gromadzie jemu podobnych, mieszkaj\u0105cych wesp\u00f3\u0142 w klasztornym odosobnieniu \u2013 na modlitwie, kontemplacji, lekturach i przepisywaniu starych ksi\u0105g, pisaniu ikon, uprawianiu w\u0105t\u0142ego, kurzem opr\u00f3szonego ogr\u00f3dka, \u015bpiewach ch\u00f3ralnych ku czci Najwy\u017cszego i innych zaj\u0119ciach bogobojnych, chy\u017co posuwaj\u0105cych ziemskie, doczesne sprawy ku nieuniknionemu i niemal pewnemu zbawieniu… Z monastyru prosto na niebia\u0144sk\u0105 \u0142\u0105k\u0119. William Dalrymple\u00a0 Ze \u015bwi\u0119tej g\u00f3ry Prze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof Ob\u0142udzki Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2017 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Na niebia\u0144skiej \u0142\u0105ce coraz mniej r\u00f3\u017cnych kwiat\u00f3w; wszystkie jednakowe… Na has\u0142o: \u201eortodoksyjny mnich prawos\u0142awny\u201d us\u0142u\u017cna wyobra\u017ania podsuwa figur\u0119 odzianego w czarn\u0105 szat\u0119 (zapewne habit jaki\u015b albo rias\u0119…) okaza\u0142ego brodatego m\u0119\u017ca sp\u0119dzaj\u0105cego dziesi\u0119ciolecia ca\u0142e w gromadzie jemu podobnych, mieszkaj\u0105cych wesp\u00f3\u0142 w klasztornym odosobnieniu \u2013 na modlitwie, kontemplacji, lekturach i przepisywaniu starych ksi\u0105g, pisaniu ikon, uprawianiu w\u0105t\u0142ego, kurzem opr\u00f3szonego ogr\u00f3dka, \u015bpiewach ch\u00f3ralnych ku czci Najwy\u017cszego i innych zaj\u0119ciach bogobojnych, chy\u017co posuwaj\u0105cych ziemskie, doczesne sprawy ku nieuniknionemu i niemal pewnemu zbawieniu… Z monastyru prosto na niebia\u0144sk\u0105 \u0142\u0105k\u0119. Na szcz\u0119\u015bcie chrze\u015bcija\u0144stwo monastyczne obrz\u0105dk\u00f3w wschodnich (prawos\u0142awie wedle rytu bizantyjsko-moskiewskiego zaledwie ma\u0142\u0105 cz\u0105stk\u0105 jest wielopostaciowego ko\u015bcio\u0142a Orientu, wywodz\u0105cego si\u0119 z nauczania Chrystusa…) \u017cy\u0142o przez stulecia w rytmie bogatszym ni\u017c tylko mniej lub bardziej klauzurowe wsp\u00f3lnoty osiad\u0142ych braci, kultywuj\u0105cych celibat, duchow\u0105 ascez\u0119, ub\u00f3stwo i pos\u0142usze\u0144stwo. Po rzymskich cesarskich traktach i pielgrzymich \u015bcie\u017ckach, po karawanowych szlakach od oaz Egiptu po barier\u0119 nieprzebytej grani Kaukazu, mi\u0119dzy ludzkimi osadami i wynios\u0142ymi monastyrami w\u0119drowa\u0142y tysi\u0105ce braci duchownych, ciekawych \u015bwiata i ludzi, g\u0142osz\u0105cych S\u0142owo, \u017cywi\u0105cych si\u0119 darami wiernych, \u0107wicz\u0105cych cnot\u0119 cierpliwo\u015bci, umartwiaj\u0105cych cia\u0142o i ducha. Zapewne niekt\u00f3rzy z nich byli agentami policji, funkcjonariuszami…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":536,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[36,23],"tags":[158],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/268"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=268"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/268\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4083,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/268\/revisions\/4083"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/536"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=268"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=268"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=268"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\nNa niebia\u0144skiej \u0142\u0105ce coraz mniej r\u00f3\u017cnych kwiat\u00f3w;
\nwszystkie jednakowe…<\/span><\/h3>\n
\nNa szcz\u0119\u015bcie chrze\u015bcija\u0144stwo monastyczne obrz\u0105dk\u00f3w wschodnich (prawos\u0142awie wedle rytu bizantyjsko-moskiewskiego zaledwie ma\u0142\u0105 cz\u0105stk\u0105 jest wielopostaciowego ko\u015bcio\u0142a Orientu, wywodz\u0105cego si\u0119 z nauczania Chrystusa…) \u017cy\u0142o przez stulecia w rytmie bogatszym ni\u017c tylko mniej lub bardziej klauzurowe wsp\u00f3lnoty osiad\u0142ych braci, kultywuj\u0105cych celibat, duchow\u0105 ascez\u0119, ub\u00f3stwo i pos\u0142usze\u0144stwo. Po rzymskich cesarskich traktach i pielgrzymich \u015bcie\u017ckach, po karawanowych szlakach od oaz Egiptu po barier\u0119 nieprzebytej grani Kaukazu, mi\u0119dzy ludzkimi osadami i wynios\u0142ymi monastyrami w\u0119drowa\u0142y tysi\u0105ce braci duchownych, ciekawych \u015bwiata i ludzi, g\u0142osz\u0105cych S\u0142owo, \u017cywi\u0105cych si\u0119 darami wiernych, \u0107wicz\u0105cych cnot\u0119 cierpliwo\u015bci, umartwiaj\u0105cych cia\u0142o i ducha. Zapewne niekt\u00f3rzy z nich byli agentami policji, funkcjonariuszami wywiadu, tajnymi informatorami w\u0142adzy \u015bwieckiej i struktur religijnych. Ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 to ciekawscy w\u0119drowcy, gnani potrzebami przygl\u0105dania si\u0119 ziemskiemu pado\u0142owi, krzewienia cn\u00f3t ewangelicznych w\u015br\u00f3d braci w wierze, t\u0119pienia grzechu i podtrzymywania ducha wsp\u00f3lnoty…
\nWiosn\u0105 578 roku z po\u0142o\u017conej niedaleko Betlejem w Judei, na zachodnim brzegu Jordanu, z wielkiej \u0142awry \u015awi\u0119tego Teodozjusza wyszli (naturalnie pieszo…) dwaj mnisi \u2013 starszy i m\u0142odszy. Pierwszy nazywa\u0142 si\u0119 Jan Moschos, drugi znany by\u0142 pod imieniem Sofroniusz… Nie byli to zwykli, szeregowi mnisi, kt\u00f3rym znudzi\u0142a si\u0119 klasztorna dyscyplina, wi\u0119c pod pozorem \u015bwi\u0105tobliwej pielgrzymki chcieli si\u0119 urwa\u0107 na swobod\u0119… Byli gruntownie wykszta\u0142ceni, znali na wylot \u015bwi\u0119te ksi\u0119gi (i po kilka j\u0119zyk\u00f3w), mieli spore do\u015bwiadczenie i zapewne jakie\u015b sukcesy naukowe tudzie\u017c homiletyczne oraz widoki na kariery w hierarchii Ko\u015bcio\u0142a. Jeden z nich \u2013 ten m\u0142odszy Sofroniusz \u2013 karier\u0119 istotnie zrobi\u0142: by\u0142 p\u00f3\u017aniej ostatnim bizantyjskim patriarch\u0105 Jerozolimy i podda\u0142 \u015bwi\u0119te miasto w lutym 638 roku kalifowi Umarowi \u2013 drugiemu kalifowi po samym Mahomecie (zreszt\u0105 Umar by\u0142 te\u015bciem Proroka…).
\nMoschos i Sofroniusz ruszyli w drog\u0119 ku Aleksandrii z zamiarem nawiedzania lokalnych m\u0119drc\u00f3w, profet\u00f3w, stylit\u00f3w (no, s\u0142upnik\u00f3w \u2013 odprawiaj\u0105cych swe misje nawracania i zawstydzania grzesznik\u00f3w… ob\u0142\u0105ka\u0144czym wrzaskiem z kapiteli starych greckich i rzymskich kolumn…) i innych pustelnik\u00f3w, \u015bwi\u0105tobliwych starc\u00f3w, podobnych sobie mnich\u00f3w \u2013 po to, by wys\u0142ucha\u0107 i spisa\u0107 wszystko, co tamci mieli do powiedzenia ciekawego. Plan gigantyczny, arcyinteresuj\u0105cy i b\u0142ogos\u0142awiony z puntu widzenia przysz\u0142ych wiek\u00f3w oraz potrzeby utrwalenia duchowego dziedzictwa tamtej cywilizacji, Obaj mnisi dotarli do po\u0142udniowoegipskiej oazy Charga, zdeptali swymi sanda\u0142ami \u015bcie\u017cki pustkowi Synaju, ludne miasta Palestyny, fenickiego Lewantu i Syrii, zapuszczali si\u0119 do Anatolii, nad Tygrys i Eufrat oraz niemal do krainy Ormian. S\u0142uchali, ch\u0142on\u0119li, zapisywali, uczyli si\u0119… I uciekali. Bo to by\u0142 czas wojen, podboj\u00f3w i degrengolady najbogatszych prowincji Cesarstwa. Bo ich \u015bwiat rozpada\u0142 si\u0119, by ju\u017c nigdy si\u0119 nie odrodzi\u0107. Innymi s\u0142owy: Moschos i Sofroniusz przeprowadzili swe badania terenowe dos\u0142ownie w ostatniej chwili pot\u0119gi wschodniego imperium chrze\u015bcijan. Ich macierzysty klasztor spalili Persowie w 614 roku, Potem od pusty\u0144 Arabii i Babilonu ruszy\u0142a nawa\u0142a plemion zjednoczonych pod zielonym sztandarem Proroka. Moschos i Sofroniusz schronili si\u0119 w Konstantynopolu, odleg\u0142ym od lewanty\u0144skiego \u017cyznego, bogatego \u0142uku ziem cesarskich wok\u00f3\u0142 wschodniego kra\u0144ca morza \u015ar\u00f3dziemnego \u2013 areny tragicznych wojen…
\nW zaciszu jednego ze sto\u0142ecznych klasztor\u00f3w (zapewne \u015bwi\u0119tego Polieukta) Jan Moschos zredagowa\u0142 swoje i Sofroniuszowe zapiski z wieloletnich podr\u00f3\u017cy, podszlifowa\u0142 i pu\u015bci\u0142 w obieg, nadaj\u0105c im grecki tytu\u0142 \u201eLejmon\u201d, czyli \u201e\u0141\u0105ka\u201d – \u201e\u0141\u0105ka duchowa\u201d. Setki mnich\u00f3w w monastyrskich skryptoriach przepisywa\u0142y kolejne edycje ksi\u0119gi Moschosa; t\u0142umaczono j\u0105 na wiele j\u0119zyk\u00f3w – czytano j\u0105 po aramejsku, ormia\u0144sku, persku, p\u00f3\u017aniej te\u017c po \u0142acinie i w j\u0119zykach po\u0142udniowych S\u0142owian. Innymi s\u0142owy: wczesno\u015bredniowieczny bestseller o globalnym zasi\u0119gu (w granicach \u00f3wczesnej cywilizacji \u015br\u00f3dziemnomorskiej i po s\u0105siedzku tako\u017c…)
\nCzym jest ta ksi\u0119ga? Ot\u00f3\u017c zbiorem klasycznych apoftegmat\u00f3w – kilkuset przypowie\u015bci o ludziach i zdarzeniach niezwyk\u0142ych, biogram\u00f3w m\u0119\u017c\u00f3w godnych upami\u0119tnienia, pouczaj\u0105cych i umoralniaj\u0105cych gaw\u0119d fabularnych, przys\u0142\u00f3w i porzekade\u0142, aforyzm\u00f3w i ewangelicznych sentencji \u015bwi\u0119tych m\u0119\u017c\u00f3w, przyg\u00f3d posp\u00f3lstwa, opis\u00f3w zjawisk natury o cudownym pochodzeniu, legend, bajek, przeplecionych prawdziwymi relacjami z podr\u00f3\u017cy oraz itinerarium (z opisaniem mocy i w\u0142a\u015bciwo\u015bci) \u015bwi\u0119tych relikwii w bliskowschodnich \u015bwi\u0105tyniach, klasztorach i sanktuariach Cesarstwa. A wszystko napisane z poczuciem humoru, potoczystym, j\u0119drnym j\u0119zykiem, odleg\u0142ym od zawi\u0142ego (by nie rzec \u2013 arcym\u0119tnego…) stylu typowych ksi\u0105g bizantyjskich. W oryginale by\u0142o tych historyjek oko\u0142o 350, do naszych czas\u00f3w zachowa\u0142y si\u0119 233, wyodr\u0119bnione z rozmaitych r\u0119kopis\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie przechowywanych w greckich klasztorach. Dzie\u0142o Moschosa nie by\u0142o ani pierwsze, ani ostatnie, ani jedyne w swym gatunku, ale na pewno by\u0142o najlepsze… Literacka doskona\u0142o\u015b\u0107, \u017carliwo\u015b\u0107 i niewzruszalno\u015b\u0107 wiary tudzie\u017c \u015bwiadectwo z gin\u0105cego chrze\u015bcija\u0144skiego uniwersum z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na nieustaj\u0105c\u0105 popularno\u015b\u0107 \u201e\u0141\u0105ki duchowej\u201d. Wydawana jest wci\u0105\u017c (najnowsza polska edycja z 2013 roku nak\u0142adem i drukiem wydawnictwa ss. Loretanek; niestety podobno wyczerpana…), ale tylko jeden cz\u0142owiek wpad\u0142 na tw\u00f3rczy pomys\u0142 powt\u00f3rzenia peregrynacji Moschosa i Sofroniusza, prawie p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca (dok\u0142adnie 1416…) lat p\u00f3\u017aniej…
\nPomys\u0142owy ten bohater to szkocki arystokrata (syn dziesi\u0105tego baroneta z East Lothian), historyk, pisarz i tw\u00f3rca telewizyjny (dorywczo dziennikarz), cz\u0142onek kr\u00f3lewskich towarzystw: literatury, geograficznego i azjatyckiego, laureat nagrody Kapu\u015bci\u0144skiego \u2013 William Dalrymple (rocznik 1965). M\u0119\u017cny i uczony Szkot w 1994 roku ruszy\u0142 w drog\u0119 tropami bizantyjskich mnich\u00f3w, poszuka\u0107 kwiatk\u00f3w r\u00f3\u017cnorakich na swojej \u0142\u0105ce. \u0141atwo, wbrew pozorom, nie by\u0142o, cho\u0107 zdobycze wsp\u00f3\u0142czesnej cywilizacji niew\u0105tpliwie sprzyjaj\u0105 podr\u00f3\u017cowaniu i tak zwanej turystyce. Ale nie w tamtym rejonie i nie w ka\u017cdym czasie akurat… Za\u015b brytyjski paszport te\u017c nie jest pomocnym narz\u0119dziem przemieszczania si\u0119, w ka\u017cdym razie nie tak, jak w niedawnej jeszcze epoce imperialnego protektoratu. Po\u0142udniowa granica Turcji \u2013 tam, gdzie wielkie miasta i \u0142awry chrze\u015bcija\u0144skiego \u015bwiata: Antiochia, Edessa, klasztor \u015bwi\u0119tego Gabriela \u2013 od dziesi\u0119cioleci p\u0142on\u0119\u0142a za spraw\u0105 kurdyjskiej wojny partyzanckiej. W Libanie dogasa\u0142a w\u0142a\u015bnie okrutna, dwudziestoletnia wojna domowa. Na palesty\u0144skim Zachodnim Brzegu co rusz jaka\u015b intifada na zmian\u0119 z izraelskimi kampaniami osadniczymi. Syria wtedy akurat spokojna, za to w nieodleg\u0142ym Iraku jeszcze \u015bwie\u017ce by\u0142y zgliszcza po \u201ePustynnej Burzy\u201d i pierwszej wojnie w Zatoce. W Egipcie nigdy nie by\u0142o sielanki \u2013 poza chronionymi przez uzbrojone po z\u0119by boj\u00f3wki enklawami i trasami turystycznymi lepiej by\u0142o nie w\u0119drowa\u0107… Tam, na Bliskim Wschodzie, bogiem nie by\u0142 Jehowa, nie Allah, nie Pan i Ojciec wszystkich chrze\u015bcijan; tamtejszy b\u00f3g nazywa\u0142 si\u0119 abba ka\u0142asznikow, a pustynie i kamieniste szlaki przemierza\u0142 swymi rydwanami: pikapami toyoty b\u0105d\u017a to landroverami z zamontowanymi karabinami deszeka 12,7 mm albo browningami .50…
\nDalrymple zaryzykowa\u0142 i skrupulatnie wype\u0142nia\u0142 plan \u2013 od nabo\u017cnego pomacania i przestudiowania najstarszego znanego r\u0119kopisu \u201e\u0141\u0105ki…\u201d w klasztorze Iwiron na g\u00f3rze Athos, do spaceru w\u015br\u00f3d na\u0142o\u017conych na siebie ruin wielu cywilizacji (od \u015bwi\u0105ty\u0144 boga Amona po chramy nestorian i Kopt\u00f3w) w wielkiej oazie Charga na po\u0142udniu Egiptu. Troch\u0119 czasu mu to zaj\u0119\u0142o, ale mia\u0142 okazj\u0119 prze\u017cy\u0107 to samo, co Moschos i Sofroniusz. Dotkn\u0105\u0142 i da\u0142 \u015bwiadectwo ko\u0144c\u00f3wki, stanu przedagonalnego tamtego chrze\u015bcija\u0144skiego \u015bwiata. Zapewne nie zdawa\u0142 sobie z tego sprawy; nie jest przecie\u017c profetycznym wizjonerem \u2013 \u017ce zd\u0105\u017cy\u0142 niemal w ostatniej chwili. Dzi\u015b, gdyby nawet cudem jakim\u015b uda\u0142o si\u0119 tak\u0105 podr\u00f3\u017c zaplanowa\u0107 i powt\u00f3rzy\u0107, przem\u00f3wi\u0142yby tylko nieliczne kamienie i ruiny. Ludzi ju\u017c tam nie ma \u2013 zgin\u0119li, uciekli, ze staro\u015bci pomarli… Zapewne nie ma te\u017c wielu ruchomych \u015bwiadectw cywilizacji: ksi\u0105g, sakralnych artefakt\u00f3w, dzie\u0142 sztuki, ikon, relikwiarzy, krzy\u017cy, grobowych kamieni i steli.
\nWojownicy z ISIS, talibowie i w og\u00f3le r\u00f3\u017cnej ma\u015bci irhabi s\u0105 w swej ortodoksyjnej, ekstremalnej zaciek\u0142o\u015bci metodyczni i zawzi\u0119ci. Niszcz\u0105 wszystko z przesz\u0142o\u015bci. Maj\u0105 nadwy\u017cki amunicji artyleryjskiej… Podobnie jak turecka administracja \u2013 od lat na wojnie przeciw materialnym \u015bladom bytowania Ormian; s\u0105 ju\u017c na etapie kruszenia m\u0142otami ostatnich chaczkar (ormia\u0144skich krzy\u017cy), wysadzania semtexem resztek g\u00f3rskich cerkiewek. Zreszt\u0105 po domniemanym, nieudanym puczu G\u00fclena-Erdogana przestali lubi\u0107 wszystkich nie-Turk\u00f3w, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem religii i sekt chrze\u015bcija\u0144skich. Nadesz\u0142a epoka barbarzy\u0144skich burzymurk\u00f3w, t\u0119pych fundamentalist\u00f3w, ikonoklast\u00f3w… Dalrymple zd\u0105\u017cy\u0142 w ostatniej chwili; nikt z nas ju\u017c takiej owocnej eskapady nie powt\u00f3rzy. Nie ma nic w Syrii (nie ma Aleppo), nie ma w Turcji, nie ma w Iraku, Kurdystanie, na Zachodnim Brzegu te\u017c prawie nic. Opr\u00f3cz sztandar\u00f3w zwyci\u0119zc\u00f3w i ich \u015bwi\u0105ty\u0144 (sk\u0105din\u0105d te\u017c nierzadko wielkiej urody…).
\nSi\u0142a przekazu Dalrymple’a wyp\u0142ywa z przeczucia (niemal profetycznego), \u017ce trzeba si\u0119 spieszy\u0107, \u017ce warto zapisa\u0107, utrwali\u0107 wszystko co si\u0119 da, cho\u0107by w relacjach z drugiej r\u0119ki, w dygresjach i ulotnych, wspomnieniach s\u0105siad\u00f3w, mimowolnych wra\u017ceniach. Wraz z nim dotykamy kamienia, ws\u0142uchujemy si\u0119 w echo klasztornych pieni, czujemy wiatr z zapachem podpalonych oliwnych gaj\u00f3w w dolinie Bekaa czy ogrod\u00f3w na Zachodnim Brzegu, znikaj\u0105cych pod buldo\u017cerami izraelskiej armii, widzimy \u015blady st\u00f3p na piasku. W \u015bwiecie, kt\u00f3rego teraz nie ma. Lektura dzie\u0142a tego Szkota (sk\u0105din\u0105d racjonalisty i troch\u0119 zapewne pesymisty) przysparza duchowych atrakcji w okaza\u0142ym (cho\u0107 zakurzonym) bukiecie. Bardzo warta uwagi ta lektura…
\nTomasz Sas<\/strong>
\n(27 01 2017)<\/strong><\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"