{"id":2647,"date":"2021-04-11T17:18:19","date_gmt":"2021-04-11T15:18:19","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2647"},"modified":"2023-04-05T16:54:50","modified_gmt":"2023-04-05T14:54:50","slug":"silva-rerum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/04\/11\/silva-rerum\/","title":{"rendered":"Silva rerum"},"content":{"rendered":"\n

Kristina Sabaliauskaite\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/h3>\n


<\/strong>Silva rerum
<\/strong>Prze\u0142o\u017cyli Izabela Korybut-Daszkiewicz, Kamil Pecela
<\/strong>Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2020-2021<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7
<\/strong>Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Sk\u0105d Litwini wracali?<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

\u201e(…) – Z nocnej wracali wycieczki,
<\/i>wie\u017ali \u0142upy bogate, w zamkach i cerkwiach zdobyte.\u201d
<\/i>\u00a0Adam Mickiewicz, \u201eKonrad Wallenrod\u201d<\/b><\/p>\n

W poszukiwaniu to\u017csamo\u015bci i korzeni do niej pasuj\u0105cych mo\u017cna zaj\u015b\u0107 daleko; niekt\u00f3rzy nawet mniemaj\u0105, \u017ce mo\u017cna i za daleko… Litwinka Kristina Sabaliauskaite (z polskim rodowodem, czego nie ukrywa; Sabaliauskaite to po prostu panna Sobolewska, jak mniemam…) posz\u0142a wstecz. Ale nie za daleko, jakby mo\u017cna przypuszcza\u0107 \u2013 nie do popularnej w\u015br\u00f3d pisarzy (ze wzgl\u0119du na rozmach, legendy, symbolik\u0119 oraz konsekwencje historyczne) epoki p\u00f3\u0142-mitycznego Mendoga, Giedymina, braci Olgierda i Kiejstuta czy ich syn\u00f3w \u2013 kuzyn\u00f3w Witolda i Jogaj\u0142y. Nie \u2013 Sabaliauskaite cofn\u0119\u0142a si\u0119 \u201etylko\u201d do drugiej po\u0142owy wieku XVII i potem w wiek XVIII. I to po co? W poszukiwaniu mitu za\u0142o\u017cycielskiego? W ka\u017cdym razie wr\u00f3ci\u0142a z tego wypadu z osobliw\u0105 materi\u0105 literack\u0105, w sam raz stosown\u0105 do z\u0142o\u017cenia wielkiej powie\u015bci historycznej. Tetralogii (tak zapowiadaj\u0105 wydawcy…) \u201eSilva rerum\u201d – na razie tylko okrojonej do postaci i rozmiaru trylogii, bo na tom ostatni musimy u nas chyba troch\u0119 poczeka\u0107…<\/p>\n

Ale na razie jeste\u015bmy u pocz\u0105tk\u00f3w historii… G\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w panna Sabaliauskaite przedstawia nam gdzie\u015b tak w lipcu 1659 roku, aczkolwiek wspomina si\u0119 mimochodem o wcze\u015bniejszym (o cztery lata) zdarzeniu, praprzyczynie rozpoczynaj\u0105cej ca\u0142\u0105 t\u0119 familijn\u0105 sag\u0119 \u2013 czyli dramatycznej ucieczce z Wilna (gdzie pater familias<\/i> z sukcesami oddawa\u0142 si\u0119 s\u0142u\u017cbie, nosz\u0105cej wszelkie cechy szlacheckiego klientelizmu, na rzecz rodu Radziwi\u0142\u0142\u00f3w) w trakcie zdobywania miasta oraz nieodzownej w takim przypadku rzezi tudzie\u017c po\u017caru wznieconego przez wojska rosyjskie i kozackie (atamana Zo\u0142otare\u0144ki) latem 1655 roku. Ten epizod d\u0142ugiej i obfituj\u0105cej w zmienne wybryki losu wojny polsko-moskiewskiej (1654-1676) wywar\u0142 \u2013 jak si\u0119 wydaje \u2013 istotny wp\u0142yw na histori\u0119 szlacheckiego rodu Narwojsz\u00f3w ze \u017bmudzi. Czyli bohater\u00f3w sagi panny Sabaliauskaite… Wi\u0119c jako si\u0119 rzek\u0142o, szlachcic \u017cmudzki i radziwi\u0142\u0142owski klient Jan Maciej Narwojsz z \u017con\u0105 El\u017cbiet\u0105 z Siedleszczy\u0144skich oraz bli\u017ani\u0119tami Urszul\u0105 i Kazimierzem ewakuowali si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie, uwo\u017c\u0105c z Wilna jednokonnym wozem troch\u0119 spakowanych bez \u0142adu i sk\u0142adu ruchomo\u015bci, a pod powiekami dramatyczne obrazy miasta wydanego na swawol\u0119 kozackiej dziczy. Ucieczka i jej koszmarne okoliczno\u015bci nie przys\u0142u\u017cy\u0142y si\u0119 pani Urszuli, albowiem w drodze poroni\u0142a… Ale wszyscy jako\u015b dotarli do Milkont \u2013 rodzinnego maj\u0105tku w \u017cmudzkich puszczach, daleko od g\u0142\u00f3wnych trakt\u00f3w Historii (pewnie gdzie\u015b pod kurlandzko-inflanck\u0105 granic\u0105…). I tam postanowili odbudowa\u0107 swe \u017cycie…<\/p>\n

Je\u015bli my\u015blicie, \u017ce potoczy\u0142o si\u0119 wedle znanej recepty, zaczynaj\u0105cej si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201eBy\u0142 na \u017bmudzi r\u00f3d mo\u017cny Billewicz\u00f3w, od Mendoga si\u0119 wywodz\u0105cy, wielce skoligacony i w ca\u0142em Rosie\u0144skiem nad wszystkie inne szanowany…\u201d<\/i> – to mylicie si\u0119 srodze. \u017badnych takich… \u017badnego Sienkiewicza i jego patriotycznych uniesie\u0144, \u017cadnej batalistyki, wielkich s\u0142\u00f3w, wielkich czyn\u00f3w, wielkich \u0142ajdactw. \u017badnego robienia szabl\u0105, pustych gest\u00f3w i miodu spijanego garncami. A przecie\u017c okazja ku temu by\u0142a \u2013 w ko\u0144cu to rok 1655… Latem armia szwedzka z Pomorza przekroczy\u0142a granic\u0119 polsk\u0105 pod Uj\u015bciem, a wczesn\u0105 jesieni\u0105 wojewoda wile\u0144ski i hetman wielki litewski Janusz Radziwi\u0142\u0142 podda\u0142 swe ziemie i siebie samego protekcji kr\u00f3la Szwecji. Zacz\u0105\u0142 si\u0119 Potop… To czas, gdy ka\u017cdy szlachcic w Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w albo musia\u0142, albo chcia\u0142 si\u0119 opowiedzie\u0107 de re publicis<\/i> (liczni nawet to opowiedzenie parokrotnie zmieniali…), bior\u0105c szabl\u0119 w d\u0142o\u0144. Ka\u017cdy \u2013 tylko nie Jan Maciej Narwojsz. On obstawa\u0142 za sw\u0105 ma\u0142\u0105 ojczyzn\u0105-ojcowizn\u0105 w Milkontach i ca\u0142y ten czas (przypomnijmy: wojna ze Szwedami, W\u0119grami, Moskw\u0105 cara Aleksego Romanowa i ruchawki nieustaj\u0105ce na Ukrainie plus oczywi\u015bcie chanat tatarski…) zajmowa\u0142 si\u0119… ogrodnictwem \u2013 wykarczowa\u0142 las od frontu dworu do brzegu jeziora, sprowadza\u0142 zewsz\u0105d rzadkie ro\u015bliny (m.in. nasionka Nicotiana tabacum<\/i>), a nawet delikatne drzewko granatu… Taki to z niego by\u0142 patriota! Ma\u0142\u017conka w tym czasie odnawia\u0142a dw\u00f3r wedle tamtoczesnych m\u00f3d wn\u0119trzarskich, co kosztowa\u0142o jeszcze wi\u0119cej ni\u017c in\u017cynieria krajobrazowa pana domu, ale co tam! Grunt, \u017ce Narwojszowie odnale\u017ali i zapuszczali korzenie…<\/p>\n

Innym, ca\u0142kiem innym spojrzeniem zaszczyci\u0142a panna Sabaliauskaite ten fragment dziej\u00f3w polsko-litewskich. Ze swego bohatera uczyni\u0142a outsidera, \u015bwiadomie wybieraj\u0105cego bytowanie poza Histori\u0105, w my\u015bl porzekad\u0142a \u2013 moja chata z kraja… W\u0105tpliwe jest oczywi\u015bcie, \u017ce rajtarzy Pontusa de la Gardie, okrutnego szwedzkiego gubernatora \u017bmudzi, tak sami z siebie oszcz\u0119dzili dobra milkonckie przed \u201epotopowymi\u201d wojennymi rekwizycjami; w tej sprawie nie m\u00f3g\u0142 pom\u00f3c nawet glejt stronnika radziwi\u0142\u0142owskiego. To musia\u0142o kosztowa\u0107 \u2013 nie tylko gotowizny, ale i co nieco reputacji patriotycznej. Tak, Sabaliauskaite niew\u0105tpliwie wykreowa\u0142a nowy typ bohatera tamtych czas\u00f3w i tamtych terytori\u00f3w \u2013 szlachcica wykszta\u0142conego (Kochanowskiego i G\u00f3rnickiego nawet czyta\u0142…), obytego i bywa\u0142ego, kt\u00f3ry umia\u0142 zadba\u0107 o materialne fundamenty egzystencji rodu, dobrego ekonoma na cudzym i jeszcze lepszego gospodarza na swoim. A na dodatek takiego, kt\u00f3ry umia\u0142 wybra\u0107 patrona: bycie klientem Radziwi\u0142\u0142\u00f3w to znacznie lepszy pomys\u0142 na dostatnie \u017cycie z perspektywami ni\u017c wiszenie u klamki Sapieh\u00f3w, Tyszkiewicz\u00f3w, Pac\u00f3w czy Po\u0142ubi\u0144skich.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie \u2013 mo\u017cna podnie\u015b\u0107 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, czy w drugiej po\u0142owie XVII wieku kto\u015b taki w og\u00f3le m\u00f3g\u0142 rzeczywi\u015bcie istnie\u0107 na Litwie. Ale to w\u0105tpliwo\u015b\u0107 w tym przypadku bez sensu. Przecie\u017c to kreacja literacka, fikcja historycznej powie\u015bci. Wi\u0119c nic nie stoi na przeszkodzie, by kogo\u015b takiego powo\u0142a\u0107 do \u017cycia. A zabieg uprawniony tym bardziej, \u017ce nie naszych serc patriotyczne porywy opiewa\u0107 ma. Powie\u015b\u0107 Sabaliauskaite, cho\u0107 klas\u0105 i kalibrem mie\u015bci si\u0119 w europejskim zasobie kulturowym, przede wszystkim jest litewska, w litewskim j\u0119zyku oryginalnie napisana. Wi\u0119c miar polonocentrycznych do niej nie przyk\u0142adajmy. To jest historia litewska, z mocy wyrok\u00f3w Historii przez kilka stuleci to\u017csama z histori\u0105 polsk\u0105, ale przecie\u017c nie ca\u0142kiem identyczna \u2013 cho\u0107 to bardziej kwestia przekona\u0144, przypuszcze\u0144, ch\u0119ci i intuicji ni\u017c fakt\u00f3w. W tym sensie r\u00f3d Narwojsz\u00f3w ma znaczenie prototypowe \u2013 to przodkowie genetyczni i mentalni wsp\u00f3\u0142czesnych mieszka\u0144c\u00f3w Litwy; ludzie tutejsi \u2013 krwi\u0105 i ko\u015b\u0107mi osadzeni w \u017cmudzkim czy auksztockim terroir<\/i>, nieskorzy do w\u0119dr\u00f3wki, a polskie imponderabilia od czas\u00f3w unii (mam tu na my\u015bl Uni\u0119 Lubelsk\u0105) traktuj\u0105cy raczej u\u017cytkowo i konformistycznie. To proste: edukacja polsko-\u0142aci\u0144ska by\u0142a warunkiem nie tylko przetrwania, ale niezak\u0142\u00f3conego, pomy\u015blnego funkcjonowania w obiegu politycznym, spo\u0142ecznym, gospodarczym. Nie spos\u00f3b jednak m\u00f3wi\u0107 o powszechnej akceptacji systemu warto\u015bci, identyfikacji narodowej (w wieku siedemnastym? – to jeszcze troszk\u0119 za wcze\u015bnie…). Ta swojsko\u015b\u0107, tutejszo\u015b\u0107 bohater\u00f3w wykreowanych przez Sabaliauskaite te\u017c nie by\u0142a jeszcze ukszta\u0142towana, nie by\u0142a zdefiniowana \u2013 ledwie j\u0105 przeczuwano, ale powoli nabiera\u0142a warto\u015bci, cho\u0107 wci\u0105\u017c nie by\u0142a cen\u0105, kt\u00f3r\u0105 warto by\u0142oby zap\u0142aci\u0107 w razie czego… Ale ta z wolna kszta\u0142tuj\u0105ca si\u0119 osobno\u015b\u0107 (jeszcze nie litewska) niepostrze\u017cenie stawa\u0142a si\u0119 znakiem rozpoznawczym.<\/p>\n

Bo akurat mamy rok 1666 \u2013 w dziejach Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w do\u015b\u0107 tragiczny i prze\u0142omowy: oto ostatecznie niwecz\u0105 si\u0119 kr\u00f3lewskie plany modernizacji, naprawy ustroju pa\u0144stwa, rokosz Lubomirskiego pustoszy kraj, a w bratob\u00f3jczej bitwie pod M\u0105twami rebelianci bezsensownie i krwawo morduj\u0105 kilka tysi\u0119cy weteran\u00f3w, do\u015bwiadczonych \u017co\u0142nierzy obu komput\u00f3w; niebawem bole\u015bnie ich zabraknie na frontach moskiewskim i tureckim. A co w tym\u017ce roku zaprz\u0105ta Narwojsz\u00f3w? Najpierw wielki bal zapustny dla ca\u0142ej okolicy \u2013 taki, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0107 si\u0119 b\u0119dzie z podziwem przez lata ca\u0142e. Potem wyprawa do Wilna… Oto bowiem c\u00f3reczka Narwojsz\u00f3w, siedemnastoletnia Urszula, powodowana pych\u0105 i \u2013 co tu ukrywa\u0107 \u2013 dziewcz\u0119c\u0105 g\u0142upot\u0105 \u2013 umy\u015bli\u0142a sobie, \u017ce zostanie ni mniej ni wi\u0119cej, tylko \u015bwi\u0119t\u0105, do czego najpewniejsza droga wiod\u0142a przez nowicjat w kt\u00f3rym\u015b z wile\u0144skich klasztor\u00f3w, najlepiej bogatym, presti\u017cowym, czyli u benedyktynek. Rodzice si\u0119 zgodzili, cho\u0107 kaprys panienki okaza\u0142 si\u0119 ekonomicznie kosztownym przedsi\u0119wzi\u0119ciem. (Zreszt\u0105 opis peregrynacji po klasztorach w poszukiwaniu przystani dla nowicjuszki to jeden z lepiej napisanych epizod\u00f3w ca\u0142ej \u201eSilvy rerum\u201d – wszystkich trzech dot\u0105d wydanych tom\u00f3w; lektur\u0119 kt\u00f3rych szczerze i z admiracj\u0105 dla talent\u00f3w autorki polecam…).<\/p>\n

Ale na tym poprzesta\u0144my w dziele przywo\u0142ywania epizod\u00f3w z dziej\u00f3w paru pokole\u0144 Narwojsz\u00f3w. Niech czytelnicy maj\u0105 satysfakcj\u0119 z samodzielnego dopasowywania historii \u201etamtejszego\u201d szlacheckiego rodu do historii powszechnej. \u0141atwe to nie jest, czego stara\u0142em si\u0119 podczas egzegezy kilku wst\u0119pnych \u201efragment\u00f3w\u201d dziej\u00f3w Narwojsz\u00f3w dowie\u015b\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie w miar\u0119 post\u0119powania zdarze\u0144 po osi czasu jest nieco \u0142atwiej, bowiem autorka u\u017cywa osobliwego chwytu formalnego, robi\u0105c skr\u00f3towe \u201epasa\u017ce\u201d historii z lotu ptaka \u2013 dos\u0142ownie: tak jakby zdarzenia i ludzi ogl\u0105da\u0142 wr\u00f3bel albo kawka jaka\u015b. I to jest w\u0142a\u015bnie najlepsze w ca\u0142ej robocie Sabaliauskaite \u2013 ta zmienno\u015b\u0107 p\u0142aszczyzn widzenia \u2013 gdzie racjonalne staje na r\u00f3wni z metafizycznym, gdzie okrucie\u0144stwo ludzkie mierzy si\u0119 z szale\u0144stwem kabalistycznych wr\u00f3\u017cb, gdzie szale\u0144stwo \u015bciga si\u0119 z po\u017c\u0105daniem, mi\u0142o\u015b\u0107 z wyrachowaniem, rozum tonie w skrwawionym b\u0142ocku trakt\u00f3w, a mistyczne wizje padaj\u0105 pod ci\u0119\u017carem utraty wiary… \u015awiat bohater\u00f3w Sabaliauskaite trzyma si\u0119 na cienkim \u015bciegu ptasiego lotu. Dlatego jest pi\u0119kny…<\/p>\n

A je\u015bli doczytacie \u201eSilv\u0119 rerum\u201d do tomu trzeciego, we\u017amiecie do r\u0119ki jeden z lepszych tekst\u00f3w tzw. prozy historycznej, jaki ostatnimi laty powsta\u0142 w Europie. W istocie rzecz dotyczy udzia\u0142u cz\u0142onka kolejnego pokolenia Narwojsz\u00f3w \u2013 Piotra Antoniego Narwojsza, zaufanego funkcjonariusza dworu ksi\u0119cia wojewody wile\u0144skiego i hetmana wielkiego litewskiego Micha\u0142a Kazimierza Radziwi\u0142\u0142a, zwanego Rybe\u0144ko, w misternej intrydze ubezw\u0142asnowolnienia cz\u0142onka familii radziwi\u0142\u0142owskiej – ksi\u0119cia krajczego Marcina Micha\u0142a; on-ci bowiem \u2013 opr\u00f3cz niew\u0105tpliwych przymiot\u00f3w niepospolitego intelektu – zdradza\u0142 niezdrowe zainteresowanie herezjami, z zapa\u0142em studiowa\u0142 judaizm (czy\u017cby zamierza\u0142 przekonwertowa\u0107 si\u0119 na \u017byda?), no i w og\u00f3le \u017cycie prowadzi\u0142 rozwi\u0105z\u0142e, a nawet gorsz\u0105ce. Przeto pozostali Radziwi\u0142\u0142owie uzyskali od kr\u00f3la Augusta III Sasa dekret o przymusowej kurateli, a pan Narwojsz czynny wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w jego wyegzekwowaniu…<\/p>\n

Ten prosty prawno-obyczajowy skrypt mojego autorstwa, z konieczno\u015bci schematyczny i dalece niedoskona\u0142y, pod pi\u00f3rem (raczej klawiatur\u0105…) Sabaliauskaite wyrasta w barokow\u0105 opowie\u015b\u0107, pe\u0142n\u0105 tajemnic, emocji, \u017c\u0105dz, seksu i innych nami\u0119tno\u015bci, pe\u0142n\u0105 magii, zdarze\u0144 transcendentalnych i ludzkich pop\u0119d\u00f3w, z\u0142udze\u0144 i dewiacji… Jest co\u015b zdumiewaj\u0105cego w pot\u0119dze jej umiej\u0119tno\u015bci opowiadania. O ile taki na przyk\u0142ad Arturo Perez-Reverte czy Robert Harris potrafi\u0105 mistrzowsko snu\u0107 historyczn\u0105 intryg\u0119 przygodow\u0105, awanturniczo-kryminaln\u0105, o tyle Sabaliauskaite przerasta ich mistern\u0105 gr\u0105 imaginacji, tworz\u0105c obrazy wprost niemo\u017cliwe do pomy\u015blenia. Nigdy nie uskar\u017ca\u0142em si\u0119 na niedostatek wyobra\u017ani, ale niekt\u00f3re pomys\u0142y panny Krystyny wp\u0119dzaj\u0105 mnie w kompleks deficytu imaginacji. Spr\u00f3bujcie na przyk\u0142ad uzmys\u0142owi\u0107 sobie widok go\u0142ego do cna rosyjskiego pu\u0142kownika Fomina, kt\u00f3ry po owocnej sesji w bani, z obowi\u0105zkowym ch\u0142ostaniem brzozowymi wiechciami, wskakuje w \u015bnie\u017cn\u0105 zasp\u0119, pierdz\u0105c przy tym koncertowo… Mo\u017ce obraz ten niewiele ma wsp\u00f3lnego z wypraw\u0105 po tropach litewskiej to\u017csamo\u015bci, kt\u00f3r\u0105 tu rekomendowa\u0142em, ale filmowej zaiste sugestywno\u015bci odm\u00f3wi\u0107 mu nie mo\u017cna…<\/p>\n

Tak, tak \u2013 lektura \u201eSilvy rerum\u201d, cho\u0107 \u0142atwa nie jest \u2013 prowadzi w \u015bwiat raczej pobie\u017cnie nam dot\u0105d znany (je\u015bli w og\u00f3le znany…), gdzie s\u0142owo \u201ePolska\u201d i w og\u00f3le poj\u0119cie \u201epolsko\u015bci\u201d odmierza si\u0119 w spos\u00f3b oszcz\u0119dnie homeopatyczny \u2013 aby, aby. No, szok po prostu… Ale droga to uprawniona i wa\u017cna \u2013 ba, bezcenna poznawczo. Litwini ju\u017c po niej przeszli \u2013 tam i z powrotem. Teraz czas na nas.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(11 04 2021)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kristina Sabaliauskaite\u00a0 Silva rerum Prze\u0142o\u017cyli Izabela Korybut-Daszkiewicz, Kamil Pecela Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2020-2021 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Sk\u0105d Litwini wracali? \u201e(…) – Z nocnej wracali wycieczki, wie\u017ali \u0142upy bogate, w zamkach i cerkwiach zdobyte.\u201d\u00a0Adam Mickiewicz, \u201eKonrad Wallenrod\u201d W poszukiwaniu to\u017csamo\u015bci i korzeni do niej pasuj\u0105cych mo\u017cna zaj\u015b\u0107 daleko; niekt\u00f3rzy nawet mniemaj\u0105, \u017ce mo\u017cna i za daleko… Litwinka Kristina Sabaliauskaite (z polskim rodowodem, czego nie ukrywa; Sabaliauskaite to po prostu panna Sobolewska, jak mniemam…) posz\u0142a wstecz. Ale nie za daleko, jakby mo\u017cna przypuszcza\u0107 \u2013 nie do popularnej w\u015br\u00f3d pisarzy (ze wzgl\u0119du na rozmach, legendy, symbolik\u0119 oraz konsekwencje historyczne) epoki p\u00f3\u0142-mitycznego Mendoga, Giedymina, braci Olgierda i Kiejstuta czy ich syn\u00f3w \u2013 kuzyn\u00f3w Witolda i Jogaj\u0142y. Nie \u2013 Sabaliauskaite cofn\u0119\u0142a si\u0119 \u201etylko\u201d do drugiej po\u0142owy wieku XVII i potem w wiek XVIII. I to po co? W poszukiwaniu mitu za\u0142o\u017cycielskiego? W ka\u017cdym razie wr\u00f3ci\u0142a z tego wypadu z osobliw\u0105 materi\u0105 literack\u0105, w sam raz stosown\u0105 do z\u0142o\u017cenia wielkiej powie\u015bci historycznej. Tetralogii (tak zapowiadaj\u0105 wydawcy…) \u201eSilva rerum\u201d – na razie tylko okrojonej do postaci i rozmiaru trylogii, bo na tom ostatni musimy u nas chyba troch\u0119 poczeka\u0107… Ale na razie jeste\u015bmy u pocz\u0105tk\u00f3w historii… G\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w panna Sabaliauskaite przedstawia nam gdzie\u015b tak w…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2649,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[325,17],"tags":[324],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2647"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2647"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2647\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3983,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2647\/revisions\/3983"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2649"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2647"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2647"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2647"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}