{"id":2587,"date":"2021-03-08T16:33:42","date_gmt":"2021-03-08T15:33:42","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2587"},"modified":"2024-02-01T16:28:05","modified_gmt":"2024-02-01T15:28:05","slug":"minima-iuridica","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/03\/08\/minima-iuridica\/","title":{"rendered":"Minima Iuridica"},"content":{"rendered":"\n

Jerzy Zajad\u0142o\u00a0<\/strong><\/h4>\n

\"\"<\/h4>\n


Minima Iuridica <\/strong>
Wydawnictwo Uniwersytetu Gda\u0144skiego, Wydawnictwo Arche,
Sopot 2019<\/strong><\/h4>\n

Rekomendacja: 6\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Sapientia iuris…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Nigdy nie wpad\u0142bym na t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, gdyby nie uniwersytecki (mego macierzystego Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego…) konkurs imienia profesora Tadeusza Kotarbi\u0144skiego na najwybitniejsz\u0105 prac\u0119 naukow\u0105 z dziedziny szeroko poj\u0119tej humanistyki. Z kr\u00f3tkiej i oszcz\u0119dnej w tre\u015bci lokalnej notatki medialnej dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce sz\u00f3st\u0105 edycj\u0119 tej zacnej rywalizacji wygra\u0142a ksi\u0105\u017cka profesora Jerzego Zajad\u0142y (z Gda\u0144ska) – \u201eMinima Iuridica\u201d. Na tle wsp\u00f3\u0142czesnych akademickich praktyk konkursowych o mniej czy bardziej elitarnym usposobieniu, rozstrzygni\u0119cie to wydaje si\u0119 wielce osobliwe i przynosi chwa\u0142\u0119 szafarzowi nagrody \u2013 co najmniej r\u00f3wn\u0105 chwale autora rzeczy samej. Czemu tak mniemam? O tym troch\u0119 p\u00f3\u017aniej…<\/p>\n

Lektura \u201eMinim\u00f3w…\u201d (trudno by\u0142o je zdoby\u0107; meldowano, \u017ce niedost\u0119pne albo wyczerpane) podzia\u0142a\u0142a na mnie jak wehiku\u0142 czasu, jak wielki lewar przenosz\u0105cy w drug\u0105 po\u0142ow\u0119 lat 60. ubieg\u0142ego stulecia, na ulic\u0119 Sk\u0142adow\u0105 w \u0141odzi, gdzie w budynku przedwojennego \u017ce\u0144skiego gimnazjum Miklaszewskiej rozgo\u015bci\u0142o si\u0119 (zapewne prawem kaduka, w ramach tzw. dziejowej sprawiedliwo\u015bci ludowej…) na kilka dziesi\u0119cioleci uniwersyteckie Collegium Iuridicum. Tam cztery (z du\u017cym ok\u0142adem) lata pobiera\u0142em nauki \u2013 z bardzo miernym rezultatem. A los zarz\u0105dzi\u0142 (tak, tak \u2013 zarz\u0105dzi\u0142, nie zrz\u0105dzi\u0142…), \u017ce \u017cadnego zawodu prawniczego nie wykonywa\u0142em ani jednego dnia… Co nie znaczy, \u017ce skre\u015bli\u0142em, zapomnia\u0142em. Przeciwnie \u2013 to tam zosta\u0142em uzbrojony w wystarczaj\u0105cy do dzi\u015b zapas technologii intelektualnych, pozwalaj\u0105cych w miar\u0119 swobodnie (swobodniej, ni\u017c to przytrafia si\u0119 innym…) obraca\u0107 si\u0119 w materii s\u0142owa. Drukowanego i m\u00f3wionego. A tak\u017ce w materii prawa, gdy ju\u017c si\u0119 taka okoliczno\u015b\u0107 przytrafi. Panie i panowie profesorowie, docenci, adiunkci i asystenci Pleno Titulo z ulicy Sk\u0142adowej \u2013 chocia\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 z was to ju\u017c tylko cienie w Walhalli czy tam Krainie Wiecznych \u0141ow\u00f3w \u2013 nadal \u201eodpowiadacie\u201d za moje osi\u0105gni\u0119cia (w sumie do\u015b\u0107 mizerne, niestety \u2013 ale to ju\u017c moja i tylko moja wina, nie wasza…). Nie da\u0142bym rady przede wszystkim bez lekcji logiki docenta Jana Gregorowicza, jego fruwaj\u0105cych indeks\u00f3w i legendarnych szelek. A tr\u00f3jka wspania\u0142ych Rzymian: opieku\u0144czy przyjaciel Tomek Fija\u0142kowski, fenomenalny, wszechstronny erudyta Jan Kodr\u0119bski oraz olimpijsko spokojny i niewzruszenie cierpliwy docent Cezary Kunderewicz? No i jeszcze ta nienaganna elegancja wywodu i j\u0119zykowej frazy wyk\u0142adu teoretyka prawa i historyka doktryn profesora Jerzego Wr\u00f3blewskiego, witalna ekspresja profesora Adama Szpunara (zobowi\u0105zania), ch\u0142odna precyzja historyka profesora J\u00f3zefa Matuszewskiego, republika\u0144ska pasja konstytucjonalisty Zygmunta Izdebskiego, spolegliwa uwa\u017cno\u015b\u0107 doktora Marka Olszewskiego – znawcy procedury karnej…<\/p>\n

To daleko nie wszyscy, kt\u00f3rzy wi\u0119kszy lub mniejszy wp\u0142yw wywarli na edukacj\u0119 kilkunastu rocznik\u00f3w \u0142\u00f3dzkich prawnik\u00f3w z pocz\u0105tku drugiej po\u0142owy XX wieku, a wspominam ich przy okazji lektury \u201eMinim\u00f3w…\u201d Zajad\u0142y, bo studiowanie prawa mia\u0142o niegdy\u015b wymiar bardziej interpersonalny, przypomina\u0142o uk\u0142ad nauczyciel \u2013 uczniowie, gdzie osobista wi\u0119\u017a by\u0142a niemniej wa\u017cna ni\u017c wiedza. Epoka schy\u0142kowej gomu\u0142kowszczyzny to nie by\u0142 dobry czas do \u017cycia, a ju\u017c rok 1968 z pami\u0119tnym Marcem \u2013 szczeg\u00f3lnie. Prawo, to pozytywne \u2013 stanowione i stosowane \u2013 mia\u0142o si\u0119 jeszcze wzgl\u0119dnie dobrze (nawet je\u015bli uwzgl\u0119dnimy pewne osobliwo\u015bci konstytucji lipcowej z 1952 roku czy dekret o przest\u0119pstwach szczeg\u00f3lnie niebezpiecznych w okresie odbudowy pa\u0144stwa z 1946 roku oraz prawdziwe prawne curiosum \u2013 dekret o odpowiedzialno\u015bci za kl\u0119sk\u0119 wrze\u015bniow\u0105 i faszyzacj\u0119 \u017cycia pa\u0144stwowego…), aczkolwiek symptomy zmian na niekorzy\u015b\u0107 (na przyk\u0142ad kodeks karny z 1969 roku…) ju\u017c powoli obstawia\u0142y horyzont zdarze\u0144. W tej sytuacji, w spos\u00f3b zapewne dorozumiany (bo nie s\u0105dz\u0119, i\u017cby dosz\u0142o do ewidentnej zmowy…), nasza PT Profesura postanowi\u0142a zwyczajnie \u2013 porz\u0105dnie nauczy\u0107 nas tego prawa, co by\u0142o, i tego, kt\u00f3re powinno by\u0107. Porz\u0105dnie \u2013 bez wzgl\u0119du na okoliczno\u015bci, s\u0142usznie mniemaj\u0105c, \u017ce czas rewolucji jeszcze nie naszed\u0142… Porz\u0105dnie \u2013 znaczy porz\u0105dnie, niezale\u017cnie od tego, czy wyrastali z nas gorliwi funkcjonariusze re\u017cimu, czy neutralni (a czasem po prostu koniunkturalni) urz\u0119dnicy publiczni lub uczestnicy obrotu gospodarczego, czy te\u017c p\u0142omienni adwokaci, obro\u0144cy praw cz\u0142owieka. Dok\u0105dkolwiek by\u015bmy nie zaszli \u2013 na szczyty \u017cycia publicznego, czy (jak pisz\u0105cy te s\u0142owa) na manowce \u2013 mieli\u015bmy solidny jurydyczny grunt pod nogami. Gdy kto\u015b odpada\u0142, nie m\u00f3g\u0142 m\u00f3wi\u0107, \u017ce to wina kiepskiej edukacji \u2013 tylko \u017ce sam nie do\u0142o\u017cy\u0142 nale\u017cytej staranno\u015bci…<\/p>\n

\u201eMinima Iuridica\u201d profesora Zajad\u0142y przypomnia\u0142y mi tamten czas, czas nauki prawa. \u201eMinima…\u201d bowiem to podstawa \u2013 kilkana\u015bcie fundamentalnych paremii \u0142aci\u0144skich, wywiedzionych z klasycznej jurysprudencji rzymskiej, opisuj\u0105cych wiecznotrwa\u0142e, uniwersalne zasady dzia\u0142ania norm i ustaw, odwieczne zasady s\u0105dzenia i t\u0142umaczenia prawa. To na wst\u0119pie edukacji dowiadujemy si\u0119, \u017ce lex retro non agit<\/i>, za\u015b lex posterior derogat priori<\/i> \u2013 nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o tym, \u017ce lex specialis derogat legi generali <\/i>tudzie\u017c lex superior derogat legi inferiori<\/i>, a w og\u00f3le dura lex sed lex<\/i>, aczkolwiek salus populi suprema lex<\/i>. No i is fecit, cui prodest<\/i>… Lecz przede wszystkim audeamus iura nostra defendere<\/i> \u2013 by nie okaza\u0142o si\u0119 wpr\u0119dce, \u017ce lex<\/i> jednak retro agit<\/i>, a jaka\u015b tam konstytucja musi si\u0119 sk\u0142oni\u0107 przed ustaw\u0105 zwyk\u0142\u0105, ale s\u0142uszniejsz\u0105, bo ichni\u0105, najmojsz\u0105… Te prawdy niewzruszalne dostajemy w pakiecie jako dziedzictwo cywilizacji \u015br\u00f3dziemnomorskiej. Nie po to, by zastanawia\u0107 si\u0119, jak tu je obej\u015b\u0107, naruszy\u0107, zgwa\u0142ci\u0107 ku egoistycznemu po\u017cytkowi w\u0142asnemu. Ale dlatego, \u017ce z tysi\u0105cletniej praktyki ich stosowania wynika, \u017ce wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 jedynie s\u0142uszne i sprawiedliwe. Innymi s\u0142owy: zapewniaj\u0105 jednolity porz\u0105dek spraw publicznych i prywatnych ku po\u017cytkowi og\u00f3\u0142u obywateli i dobru ka\u017cdego z nas z osobna…<\/p>\n

Na kolumnadzie okalaj\u0105cej gmach polskiego S\u0105du Najwy\u017cszego wypisano a\u017c osiemdziesi\u0105t sze\u015b\u0107 tzw. paremii \u2013 czyli sentencji prawniczych, zawieraj\u0105cych (wci\u0105\u017c dalece niekompletn\u0105, ale poniek\u0105d reprezentatywn\u0105…) m\u0105dro\u015b\u0107 prawa, skumulowan\u0105 przez epoki owocnego stosowania, nie zawsze skodyfikowan\u0105, ale akceptowan\u0105 i szanowan\u0105 przez og\u00f3\u0142 praktyk\u00f3w i teoretyk\u00f3w prawa. S\u0105 w tym pakiecie regu\u0142y konstytutywne (czyli stanowi\u0105ce porz\u0105dek prawny, przes\u0105dzaj\u0105ce merytorycznie o sensie i istocie prawa) – s\u0105 regu\u0142y celowo\u015bciowe (oznajmuj\u0105ce, czemu prawo s\u0142u\u017cy), s\u0105 regu\u0142y kolizyjne (kt\u00f3re prawo stosowa\u0107, gdy zbiegaj\u0105 si\u0119 dwa…), s\u0105 regu\u0142y sprawiedliwego s\u0105dzenia (na przyk\u0142ad audiatur et altera pars<\/i>, czy podobna do niej regu\u0142a ne quis absens puniatur<\/i>, czyli nie kara\u0107 nieobecnego przed s\u0105dem…), s\u0105 regu\u0142y procesowe – na przyk\u0142ad ustalaj\u0105ce, na kim spoczywa onus probandi<\/i>, czyli ci\u0119\u017car dowodu: ei incumbit probatio, qui dicit, non qui negat<\/i> (dowie\u015b\u0107 ma ten, kto twierdzi, nie ten, kto przeczy).<\/p>\n

Ma si\u0119 rozumie\u0107, \u017ce nie o ka\u017cdej z tych sentencji pisze Zajad\u0142o. Nie mia\u0142-ci on ambicji spisania wyrozumowanego leksykonu ca\u0142ej m\u0105dro\u015bci prawa. Pan profesor wybra\u0142 te \u2013 jego zdaniem \u2013 najwa\u017cniejsze, bez kt\u00f3rych ca\u0142e prawo na nic… Obja\u015bni\u0142 je, skomentowa\u0142, przypisa\u0142 odpowiednie miejsce w ca\u0142ej strukturze rozumienia i stosowania prawa. Zastanawiam si\u0119 tylko, kto to powinien czyta\u0107 i kto realnie czyta\u0107 b\u0119dzie… Pocz\u0105tkuj\u0105cym studentom prawa (osobliwe za\u015b studentom profesora Zajad\u0142y…) lektura \u201eMinim\u00f3w…\u201d przyda si\u0119 na pewno. Da im jakie\u015b poj\u0119cie, czym w\u0142a\u015bciwie zacz\u0119li si\u0119 zajmowa\u0107 i czy dadz\u0105 rad\u0119… A student\u00f3w Zajad\u0142y wspomo\u017ce uzmys\u0142owi\u0107, jak ich patron my\u015bli, na co naciska, jakie ma sympatie i idiosynkrazje (pami\u0119tajcie \u2013 raczej Radbruch ni\u017c Kelsen…) – to mo\u017ce by\u0107 wa\u017cne na egzaminie, je\u017celi takowe odbywaj\u0105 si\u0119 jeszcze staro\u017cytnym sposobem face to face, a nie w trybie anonimowych test\u00f3w.<\/p>\n

By\u0142oby te\u017c nie od rzeczy, gdyby lekturze oddali si\u0119 s\u0119dziowie, prokuratorzy, adwokaci oraz inni praktycy i technicy jurysprudencji. Ale to naiwne oczekiwanie… Prokuratorzy nie czytaj\u0105 w og\u00f3le niczego bez polecenia z g\u00f3ry, nawet swoich akt. S\u0119dziowie nie czytaj\u0105 swoich uzasadnie\u0144 po ich napisaniu. A adwokaci… Ci nie czytaj\u0105 niczego, poza kalendariami czynno\u015bci procesowych, albowiem interesuj\u0105 ich tylko manipulacje terminami; tacy z nich terminatorzy. Koledzy po fachu (i po stopniu) pana profesora? Ma\u0142o ich… Politycy? Ci mogliby \u2013 ale nie przypuszczam, by ze zrozumieniem. Najwy\u017cej jeden z drugim m\u00f3g\u0142by przyswoi\u0107 jak\u0105\u015b paremijk\u0119 \u0142atwiejsz\u0105 do zapami\u0119tania, by potem (i tak z b\u0142\u0119dami) triumfalnie zacytowa\u0107 z trybuny. Oczyma duszy widz\u0119, jak pose\u0142 S. (gdy ju\u017c ustali, \u017ce Katarzyna nazywa\u0142a si\u0119 de domo<\/i> Zofia Anhalt-Zerbst, po m\u0119\u017cu Romanowa…) duka, \u017ce lex posterior delegat… eeee… surogat priori. No wi\u0119c politycy nie \u2013 lepiej nie! To kto? Tylko outsiderzy tacy jak ja? Te\u017c chyba lepiej nie. Wi\u0119c mo\u017ce nie-prawnicy? A to jak najbardziej. Lektura to wprawdzie wymagaj\u0105ca, ale nie potrzeba do niej jakiej\u015b szczeg\u00f3lnej profesjonalnej eksperiencji prawniczej. Wystarczy spore quantum wiedzy og\u00f3lnej i wola poszerzania horyzont\u00f3w… No i pewna sk\u0142onno\u015b\u0107 do filozofowania \u2013 czyli umiej\u0119tno\u015b\u0107 stawiania pyta\u0144 i poszukiwania odpowiedzi. A tu Zajad\u0142o pomaga: u\u0142atwia mianowicie zrozumienie, czym w istocie jest prawo. Zrozumienie rozstrzygaj\u0105ce \u2013 czego, rzecz jasna, nie zaspojleruj\u0119. Pouk\u0142adajcie to sobie po lekturze sami. Co zreszt\u0105 nie jest trudne. Godzi si\u0119 tylko zauwa\u017cy\u0107, \u017ce prawo to nie abstrakt, unosz\u0105cy si\u0119 w atmosferze \u2013 to nie \u017caden naturalny dar-dyktat si\u0142 nadprzyrodzonych (kt\u00f3re notabene nie istniej\u0105…). Prawo to my i tylko my.<\/p>\n

Werdykt prze\u015bwietnego jury konkursu Kotarbi\u0144skiego w tej sytuacji nale\u017cy uzna\u0107 nie tylko za ca\u0142kiem usprawiedliwiony, ale i s\u0142uszny, i odwa\u017cny. Godzi si\u0119 bowiem co jaki\u015b czas zaniecha\u0107 poszerzania horyzont\u00f3w na pierwszej linii frontu nauki i wr\u00f3ci\u0107 do korzeni, uporz\u0105dkowa\u0107 podstawy, przeczyta\u0107 jeszcze raz klasyk\u00f3w, zw\u0142aszcza Cycerona, zaprowadzi\u0107 \u0142ad. Idzie tylko o to, by potencjalni adresaci \u201eMinim\u00f3w…\u201d zechcieli je przeczyta\u0107, zapami\u0119ta\u0107 i wdro\u017cy\u0107 do codziennej praktyki. W dawnej epoce po prostu wyda\u0142bym edykt \u201edigestyzuj\u0105cy\u201d ksi\u0119g\u0119 pana profesora. \u201eMinima Iuridica\u201d ju\u017c jako \u201eDigesta Zajadlana\u201d – kodeks intelektualny wymiaru sprawiedliwo\u015bci – sta\u0142yby si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 porz\u0105dku prawnego o mocy r\u00f3wnej ustawom…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(8 03 2021)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jerzy Zajad\u0142o\u00a0 Minima Iuridica Wydawnictwo Uniwersytetu Gda\u0144skiego, Wydawnictwo Arche, Sopot 2019 Rekomendacja: 6\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Sapientia iuris… Nigdy nie wpad\u0142bym na t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, gdyby nie uniwersytecki (mego macierzystego Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego…) konkurs imienia profesora Tadeusza Kotarbi\u0144skiego na najwybitniejsz\u0105 prac\u0119 naukow\u0105 z dziedziny szeroko poj\u0119tej humanistyki. Z kr\u00f3tkiej i oszcz\u0119dnej w tre\u015bci lokalnej notatki medialnej dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce sz\u00f3st\u0105 edycj\u0119 tej zacnej rywalizacji wygra\u0142a ksi\u0105\u017cka profesora Jerzego Zajad\u0142y (z Gda\u0144ska) – \u201eMinima Iuridica\u201d. Na tle wsp\u00f3\u0142czesnych akademickich praktyk konkursowych o mniej czy bardziej elitarnym usposobieniu, rozstrzygni\u0119cie to wydaje si\u0119 wielce osobliwe i przynosi chwa\u0142\u0119 szafarzowi nagrody \u2013 co najmniej r\u00f3wn\u0105 chwale autora rzeczy samej. Czemu tak mniemam? O tym troch\u0119 p\u00f3\u017aniej… Lektura \u201eMinim\u00f3w…\u201d (trudno by\u0142o je zdoby\u0107; meldowano, \u017ce niedost\u0119pne albo wyczerpane) podzia\u0142a\u0142a na mnie jak wehiku\u0142 czasu, jak wielki lewar przenosz\u0105cy w drug\u0105 po\u0142ow\u0119 lat 60. ubieg\u0142ego stulecia, na ulic\u0119 Sk\u0142adow\u0105 w \u0141odzi, gdzie w budynku przedwojennego \u017ce\u0144skiego gimnazjum Miklaszewskiej rozgo\u015bci\u0142o si\u0119 (zapewne prawem kaduka, w ramach tzw. dziejowej sprawiedliwo\u015bci ludowej…) na kilka dziesi\u0119cioleci uniwersyteckie Collegium Iuridicum. Tam cztery (z du\u017cym ok\u0142adem) lata pobiera\u0142em nauki \u2013 z bardzo miernym rezultatem. A los zarz\u0105dzi\u0142 (tak, tak \u2013 zarz\u0105dzi\u0142, nie zrz\u0105dzi\u0142…), \u017ce \u017cadnego zawodu prawniczego nie wykonywa\u0142em ani jednego dnia… Co nie…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2589,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[318,28],"tags":[317],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2587"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2587"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2587\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4558,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2587\/revisions\/4558"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2589"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2587"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2587"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2587"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}