{"id":2510,"date":"2021-02-09T01:52:11","date_gmt":"2021-02-09T00:52:11","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2510"},"modified":"2021-09-14T10:10:55","modified_gmt":"2021-09-14T08:10:55","slug":"co-robic-przed-koncem-swiata","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/02\/09\/co-robic-przed-koncem-swiata\/","title":{"rendered":"Co robi\u0107 przed ko\u0144cem \u015bwiata"},"content":{"rendered":"\n
Tomasz Stawiszy\u0144ski\u00a0<\/strong><\/h5>\n

\"\"<\/p>\n


Co robi\u0107 przed ko\u0144cem \u015bwiata <\/strong>
Wydawnictwo Agora, Warszawa 2021<\/strong><\/h5>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Kwadrans filozofa…<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n

Spokojnie… Ko\u0144ca \u015bwiata nie b\u0119dzie. To znaczy \u2013 b\u0119dzie, albowiem w sensie czysto fizycznym, \u015bci\u015ble kosmogonicznym jest-ci on przes\u0105dzony. Uk\u0142ad cia\u0142 niebieskich i innych form materii, w kt\u00f3rym \u017cyjemy, ma bowiem oznaczon\u0105 \u017cywotno\u015b\u0107 \u2013 nie precyzyjnie, ale jako rz\u0105d wielko\u015bci jednostek czasu \u2013 ju\u017c tak. Obecnie liczy si\u0119 to w miliardach lat p\u0142ynnego zu\u017cywania si\u0119 zapasu energii, a\u017c do spodziewanego kolapsu i wymarcia (nie tylko form \u017cycia, ale form trwa\u0142ego bytowania astronomicznego). Z tym \u017ce oczywi\u015bcie mo\u017ce doj\u015b\u0107 do nag\u0142ej (co w okoliczno\u015bciach kosmologicznych znaczy nag\u0142a?) katastrofy, przerywaj\u0105cej ci\u0105g ewolucyjny \u201enaszego\u201d kawa\u0142ka Kosmosu. Przy czym horyzont czasowy takiej katastrofy te\u017c raczej nale\u017cy odmierza\u0107 milionami lat, ni\u017c kr\u00f3tszymi jednostkami pomiaru. Tak czy inaczej \u2013 ani nikt z nas, ani daj\u0105cych si\u0119 wyobrazi\u0107 nast\u0119pc\u00f3w naszych ko\u0144ca \u015bwiata w sensie \u015bcis\u0142ym raczej nie do\u015bwiadczy. A ju\u017c na pewno nie zbiorowo. A gdyby nawet m\u00f3g\u0142 i mia\u0142 do\u015bwiadczy\u0107, czy umia\u0142by rozpozna\u0107 niezbicie, \u017ce to \u201eco\u015b\u201d to w\u0142a\u015bnie koniec \u015bwiata? Nie s\u0105dz\u0119…<\/p>\n

Koniec \u015bwiata jest zatem figur\u0105 symboliczn\u0105, konstruktem intelektualnym, oznaczeniem fundamentalnej zmiany. Gdy \u015bwiat (w sensie cywilizacja, kultura, system warto\u015bci, ideologia i co tam jeszcze uznajecie za wa\u017cne, konstruktywne…) si\u0119 rozpada i nie macie poj\u0119cia, co nast\u0105pi potem. Bywaj\u0105 takie ko\u0144ce \u015bwiata. Jest wszak\u017ce koniec \u015bwiata definitywny, radykalny, nieodwo\u0142alny \u2013 w wymiarze czysto personalnym. Indywidualnym. To \u015bmier\u0107. Nie w og\u00f3le, nie czyja\u015b \u2013 nasza w\u0142asna. I to jest koniec. Mog\u0142em wiedzie\u0107, \u017ce umieram, ale \u017ce umar\u0142em \u2013 ju\u017c nie. Bo umar\u0142em. Wszystko wy\u0142\u0105czone \u2013 \u015bwiadomo\u015b\u0107, wiedza, emocje. By\u0142o \u2013 nie ma. Nieodwracalnie, nieodtwarzalnie, radykalnie. Pytanie zatem istotne: czy przygotowywa\u0107 si\u0119 na\u00a0 t e n\u00a0 koniec \u015bwiata (a je\u015bli tak, to jak?), czy wyprze\u0107 \u015bmier\u0107 ze \u015bwiadomo\u015bci, udawa\u0107, \u017ce jej nie ma, \u017ce \u201enie dotyczy\u201d? Oto jeden z najistotniejszych woprosow fi\u0142osofii<\/i> od zarania dziej\u00f3w my\u015bli ludzkiej.<\/p>\n

M\u0142ody (stosunkowo, jak prawie wszystko u nas; ale dla mnie m\u0142ody w sensie \u015bcis\u0142ym \u2013 mam syna dok\u0142adnie w jego wieku…) filozof Tomasz Stawiszy\u0144ski, wyspecjalizowany w stawianiu pyta\u0144 egzystencjalnych, z pogranicza transcendencji (przez to nie znajduj\u0105cych zawsze powszechnie akceptowanych respons\u00f3w…), ma w swej dyspozycji autorski czas antenowy w stacji TOK FM na audycj\u0119 \u201eKwadrans filozofa\u201d i osobno na prowadzenie \u201eGodziny filozof\u00f3w\u201d (jak na polskie standardy komercyjnego stada firm radiowych \u2013 bardzo sporo, nadspodziewanie). W dzisiejszych czasach radio, kt\u00f3re emituje filozoficzne rozwa\u017cania, rozmy\u015blania i dialogi, jest osobliwo\u015bci\u0105 znacznego kalibru, a w zasadzie \u2013 niema\u0142\u0105 aberracj\u0105. Mo\u017cnaby to wyt\u0142umaczy\u0107 (a w niekt\u00f3rych kr\u0119gach: usprawiedliwi\u0107…), gdyby chodzi\u0142o o modnego medialnego filozofa, rzucaj\u0105cego w eter seri\u0119 b\u0142yskotliwych paradoks\u00f3w, komentarzy i hejcik\u00f3w, gwoli zadziwienia gawiedzi, w zbo\u017cnym celu osi\u0105gni\u0119cia wzmo\u017conej klikalno\u015bci, przyrostu polubie\u0144 i transferowych udost\u0119pnie\u0144. Modny medialny filozof ma zastosowanie jako jednostka szybkiego reagowania, gdy do publicznego obiegu trafia jaka\u015b kwestia egzystencjalna \u2013 na przyk\u0142ad czy celebryta ma przywileje i czym r\u00f3wno\u015b\u0107 jest w istocie… Reakcja musi by\u0107 natychmiastowa, dzisiejsza. Tylko wtedy ma walor komunikacyjny, gdy si\u0119 kliknie ju\u017c. Bo jutro sie\u0107 b\u0119d\u0105 \u201egrza\u0142y\u201d gadaj\u0105ce cycki Salmy Hayek, przy kt\u00f3rych poezji i strukturalnej urodzie ca\u0142a filozofia jest o kant dupy pot\u0142uc…<\/p>\n

No, ale to radio jest takie troszk\u0119 inne, a Stawiszy\u0144ski w nim proponuje niespieszny namys\u0142, swobodne, wolne od przymusu natychmiastowo\u015bci procesy intelektualne, czasem wydyskutowywane, ucierane i uwsp\u00f3lniane w trybie dialogu. Stawiszy\u0144ski nie jest komentatorem-narwa\u0144cem. Jego pozycja intelektualna bli\u017csza jest figurze nauczyciela \u2013 ale w \u015bcis\u0142ym, greckim znaczeniu tego s\u0142owa: nauczyciela jako przewodnika, prowadz\u0105cego, moderatora, prostowacza \u015bcie\u017cek. Taki kto\u015b raczej jest stra\u017cnikiem. Raczej proponuje nieustanne \u0107wiczenie umys\u0142u z wykorzystaniem logiki, zdobyczy nauki i odwiecznych regu\u0142 common sense<\/i> (z pilnym stosowaniem zasady brzytwy Ockhama). To nie ma nic wsp\u00f3lnego z dzisiejszym powszechnym trybem wymiany my\u015bli. Mo\u017ce nie tyle my\u015bli, co emocjonalnej, rytualnej gl\u0119d\u017aby, kt\u00f3r\u0105 masowo produkujemy, by si\u0119 utwierdza\u0107 w przekonaniu o w\u0142asnej wyj\u0105tkowo\u015bci. Stawiszy\u0144ski w tym chaotycznym pandemonium wymijaj\u0105cych si\u0119 we wszystkich kierunkach baniek egzystencjalnych nie tkwi. Nawet gdy podejmuje kwestie aktualne, natury bardziej politycznej lub socjologicznej, nie p\u0142aci rytualnego trybutu symetrystom, nie sk\u0142ada ofiar na o\u0142tarzu bezmy\u015blno\u015bci \u2013 ba, bezmy\u015blnych nie traktuje pob\u0142a\u017cliwie (acz z szacunkiem, by nie by\u0107 pos\u0105dzonym o rasizm i klasizm) – jako od\u0142\u0105czonych braci mniejszych. Przeciwnie \u2013 staje po stronie rozumu. Bez w\u0105tpliwo\u015bci i unik\u00f3w. Na sztorc…<\/p>\n

Stawiszy\u0144ski nie jest odseparowanym od rzeczywisto\u015bci m\u0119drkiem. Przeciwnie \u2013 tkwi w centrum wydarze\u0144 bie\u017c\u0105cych, pisze i m\u00f3wi o sprawach aktualnych. Teorie spiskowe? Prosz\u0119 bardzo… Pandemia jako zmowa? Ale\u017c czemu nie? \u015awiat jako komputerowy matrix, z\u0142udzenie? Jak si\u0119 tak dobrze zastanowi\u0107… P\u0142askoziemcy? Nie ma lepszej zabawy ni\u017c rozwa\u017canie p\u0142askoziemia w tonacji persyfla\u017cowej… Reptilianie? Ale\u017c oczywi\u015bcie \u2013 z niek\u0142aman\u0105 przyjemno\u015bci\u0105… Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki w sferze publicznej? Jasne, z ca\u0142ym dost\u0119pnym aparatem krytycznym… Populizm jako przyrodzony stan naszego ducha i umys\u0142u? Ba, \u017ceby tylko; zdaniem Stawiszy\u0144skiego jest jeszcze gorzej \u2013 jeste\u015bmy z natury (mo\u017ce nawet genetycznie) rasistami, ksenofobami i egoistami, a demokracja, r\u00f3wno\u015b\u0107, poszanowanie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci to cechy nadbudowane ewolucyjnie, po\u017c\u0105dane (z racji potrzeby zachowania pokoju spo\u0142ecznego) \u2013 ale wcale nie takie oczywiste, raczej wyspekulowane. Mniemanie to podzielam coraz intensywniej, w miar\u0119 up\u0142ywu czasu, jaki sp\u0119dzam na tym padole. Zreszt\u0105 \u2013 wiecie chyba, jaka jest zasadnicza r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy optymist\u0105 a pesymist\u0105? R\u00f3\u017cnica wieku, oczywi\u015bcie…<\/p>\n

A wi\u0119c ewolucja przystosowa\u0142a nas do \u017cycia w samowystarczalnej hordzie, wzgl\u0119dnie niewielkim plemieniu, swe poczucie jedno\u015bci czerpi\u0105cym z podobie\u0144stwa wymienianych mi\u0119dzyosobniczo znak\u00f3w i pewnej wzajemnie u\u015bwiadomionej wsp\u00f3lnoty interes\u00f3w. Wyzwania globalne pojawi\u0142y si\u0119 za wcze\u015bnie. Ewolucja nie nad\u0105\u017cy\u0142a z empati\u0105 wszechogarniaj\u0105c\u0105 gatunek ludzki.<\/p>\n

I tak to si\u0119 Stawiszy\u0144skiego czyta. Formalnie \u201eCo robi\u0107 przed ko\u0144cem \u015bwiata\u201d (tak na marginesie: sam s\u0105dz\u0119, \u017ce najlepiej by\u0142oby my\u015ble\u0107 \u2013 nieustannie, na r\u00f3\u017cne sposoby, krytycznie i bez unik\u00f3w…) to zbi\u00f3r radiowych felieton\u00f3w z \u201eKwadrans\u00f3w filozofa\u201d. Troch\u0119 podredagowanych (inaczej si\u0119 m\u00f3wi, inaczej si\u0119 pisze…), pogrupowanych wedle pewnej konstrukcji agregat\u00f3w tematycznych. Wi\u0119c w zasadzie zn\u00f3w felietonistyka \u2013 utrwalona ksi\u0105\u017ckowo po zebraniu do kupy, ku wi\u0119kszej chwale autora i jego ego. To te\u017c, ale nie tylko. Istot\u0105 tego zbioru jest bowiem dostarczenie narz\u0119dzi \u2013 wr\u0119cz wykrojnik\u00f3w traserskich, szablon\u00f3w i miarek, niezb\u0119dnych w procesie niespiesznego, refleksyjnego my\u015blenia. Ka\u017cdego, na ka\u017cdy egzystencjalny temat. Te felietony s\u0105 jak nap\u0119dy zewn\u0119trzne, zbiorniki energii i technologii \u2013 niezb\u0119dnych do poruszania w stawiaj\u0105cym dylematy \u015bwiecie. Dlatego lepiej ich nie odk\u0142ada\u0107 na p\u00f3\u0142k\u0119 z zaliczonymi ksi\u0105\u017ckami po jednorazowej lekturze. Lepiej trzyma\u0107 pod r\u0119k\u0105 \u2013 na wypadek zg\u0142upienia… Ale jak wyczai\u0107 nadchodz\u0105ce zg\u0142upienie? Trzeba uwa\u017ca\u0107. Jednym z sygna\u0142\u00f3w by\u0107 mo\u017ce odkrycie u siebie przekonania, \u017ce wszystko ju\u017c wiesz. Wtedy powiedz sobie, \u017ce g\u00f3wno prawda. I zacznij kombinowa\u0107 od pocz\u0105tku. Najlepiej \u2013 u\u017cywaj\u0105c nagromadzonych przez Stawiszy\u0144skiego narz\u0119dzi. S\u0105 uniwersalne i ponadczasowe, a bez nich nigdy si\u0119 nie dowiemy, o co chodzi\u0142o, co trzeba by\u0142o zrobi\u0107, przeorientowa\u0107 \u2013 i dlaczego przede wszystkim. Bez laboratoryjnej aparatury Stawiszy\u0144skiego polecimy natychmiast w \u015brodek nast\u0119pnej awantury \u2013 by skomentowa\u0107, zaj\u0105\u0107 stanowisko, wyrazi\u0107 pogl\u0105d. By\u0107 w \u015brodku i zd\u0105\u017cy\u0107 na misterium klikalno\u015bci. To ja ju\u017c wol\u0119 si\u0119 sp\u00f3\u017ani\u0107… A dzi\u0119ki mo\u017cliwo\u015bci si\u0119gni\u0119cia po lektur\u0119 \u201eCo robi\u0107 przed ko\u0144cem \u015bwiata\u201d nie b\u0119dzie mi \u017cal, \u017ce si\u0119 sp\u00f3\u017ani\u0142em na kolejny rytualny potlacz Kwakiutl\u00f3w…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(9 02 2021)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tomasz Stawiszy\u0144ski\u00a0 Co robi\u0107 przed ko\u0144cem \u015bwiata Wydawnictwo Agora, Warszawa 2021 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Kwadrans filozofa… Spokojnie… Ko\u0144ca \u015bwiata nie b\u0119dzie. To znaczy \u2013 b\u0119dzie, albowiem w sensie czysto fizycznym, \u015bci\u015ble kosmogonicznym jest-ci on przes\u0105dzony. Uk\u0142ad cia\u0142 niebieskich i innych form materii, w kt\u00f3rym \u017cyjemy, ma bowiem oznaczon\u0105 \u017cywotno\u015b\u0107 \u2013 nie precyzyjnie, ale jako rz\u0105d wielko\u015bci jednostek czasu \u2013 ju\u017c tak. Obecnie liczy si\u0119 to w miliardach lat p\u0142ynnego zu\u017cywania si\u0119 zapasu energii, a\u017c do spodziewanego kolapsu i wymarcia (nie tylko form \u017cycia, ale form trwa\u0142ego bytowania astronomicznego). Z tym \u017ce oczywi\u015bcie mo\u017ce doj\u015b\u0107 do nag\u0142ej (co w okoliczno\u015bciach kosmologicznych znaczy nag\u0142a?) katastrofy, przerywaj\u0105cej ci\u0105g ewolucyjny \u201enaszego\u201d kawa\u0142ka Kosmosu. Przy czym horyzont czasowy takiej katastrofy te\u017c raczej nale\u017cy odmierza\u0107 milionami lat, ni\u017c kr\u00f3tszymi jednostkami pomiaru. Tak czy inaczej \u2013 ani nikt z nas, ani daj\u0105cych si\u0119 wyobrazi\u0107 nast\u0119pc\u00f3w naszych ko\u0144ca \u015bwiata w sensie \u015bcis\u0142ym raczej nie do\u015bwiadczy. A ju\u017c na pewno nie zbiorowo. A gdyby nawet m\u00f3g\u0142 i mia\u0142 do\u015bwiadczy\u0107, czy umia\u0142by rozpozna\u0107 niezbicie, \u017ce to \u201eco\u015b\u201d to w\u0142a\u015bnie koniec \u015bwiata? Nie s\u0105dz\u0119… Koniec \u015bwiata jest zatem figur\u0105 symboliczn\u0105, konstruktem intelektualnym, oznaczeniem fundamentalnej zmiany. Gdy \u015bwiat (w sensie cywilizacja, kultura, system warto\u015bci, ideologia i co tam jeszcze uznajecie…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2512,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[24,28],"tags":[313],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2510"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2510"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2510\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2969,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2510\/revisions\/2969"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2512"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2510"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2510"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2510"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}