{"id":2493,"date":"2021-02-03T17:37:34","date_gmt":"2021-02-03T16:37:34","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2493"},"modified":"2022-05-19T17:34:26","modified_gmt":"2022-05-19T15:34:26","slug":"kwestia-ceny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2021\/02\/03\/kwestia-ceny\/","title":{"rendered":"Kwestia ceny"},"content":{"rendered":"\n

Zygmunt Mi\u0142oszewski\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/h3>\n


<\/strong>Kwestia ceny
<\/strong>Grupa wydawnicza Foksal
Sp. z o.o. – wydawnictwo WAB, Warszawa 2020<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 2\/7
<\/strong>Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Na Sachalinie talent nie zginie…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Id\u0119 czyta\u0107, \u017cono, dzieci.\/ Przekonali mnie faceci.\/ Eia, eia, tralala…<\/i> Tak m\u00f3g\u0142bym sobie za\u015bpiewa\u0107 wzorem mistrza Juliana (z nieznaczn\u0105 parafraz\u0105), gdym pozytywnie zareagowa\u0142 na pro\u015bb\u0119 przyjaci\u00f3\u0142 (ufnych w moj\u0105 intuicj\u0119…), bym analizie podda\u0142 i procesowi rekomendacji dzie\u0142o Mi\u0142oszewskiego \u201eKwestia ceny\u201d. Rzecz naby\u0142em drog\u0105 kupna (potanion\u0105 w empiku o 25 procent). Lektura okaza\u0142a si\u0119 lekka, \u0142atwa i przyjemna, a Mi\u0142oszewski jak zwykle \u2013 okaza\u0142 si\u0119 mistrzem schematycznej prozy sensacyjnej, rozrywkowej, niewymagaj\u0105cej \u017cadnego szczeg\u00f3lnego napi\u0119cia intelektu, niespecjalnie zabawnej ani te\u017c dowcipnej, pozbawionej \u0142adunku emocji czy strachu \u2013 ot, konfekcji literackiej powstaj\u0105cej w zbo\u017cnych celach zarobkowych. Co przecie\u017c \u017cadn\u0105 miar\u0105 nagannym procederem nie jest. Przeciwnie \u2013 oczekiwanie godziwej zap\u0142aty to znak, \u017ce \u015bwiat jeszcze nie ca\u0142kiem zwariowa\u0142. Ale w tych okoliczno\u015bciach nie mo\u017ce by\u0107 mowy o jakichkolwiek rozwa\u017caniach w kwestii warto\u015bci tej prozy, jej ukrytych znacze\u0144 czy subtelnych imponderabili\u00f3w literackich ani te\u017c moralnego b\u0105d\u017a intelektualnego przes\u0142ania o wymiarze globalnym, artystycznym lub cywilizacyjnym. \u017badn\u0105 miar\u0105 nie! Bo to po prostu topornie przyci\u0119ta sensacyjna historyjka rozrywkowa \u2013 bez pretensji wy\u017cszego rz\u0119du; nawet je\u015bli pojawiaj\u0105 si\u0119 w tek\u015bcie wtr\u0119ty o charakterze traktatowo-filozoficznym zgo\u0142a, to jakie\u015b takie pretensjonalne, napuszone i jakby przeklejone z innego kontekstu, wr\u0119cz z innego porz\u0105dku intelektualnego. Co tylko wzmaga niezamierzony zapewne przez autora efekt komiczny…<\/p>\n

Mi\u0142oszewski daleko odw\u0119drowa\u0142 od swojej trylogii o prokuratorze Szackim \u2013 trylogii, kt\u00f3ra przynios\u0142a mu s\u0142aw\u0119, zarobki i deszcz nagr\u00f3d r\u00f3\u017cnego kalibru – na przyk\u0142ad nominacj\u0119 do Prix SNCF (czyli Societe Nationale des Chemins de Fer, no po prostu kolei francuskich…) za powie\u015b\u0107 kryminaln\u0105 \u201eUwik\u0142anie\u201d – idealnie, zapewne zdaniem tamtejszych juror\u00f3w, pasuj\u0105c\u0105 do profilu tzw. literatury wagonowej, co stawia Mi\u0142oszewskiego w rz\u0119dzie autor\u00f3w tak popularnych jak Maurice Dekobra… No i pi\u0119knie, ale krymina\u0142y Mi\u0142oszewskiego z tamtej postdebiutanckiej epoki naprawd\u0119 robi\u0142y solidne wra\u017cenie \u2013 to kawa\u0142 powa\u017cnej roboty by\u0142. Czytelnicy je uwielbiali (i uwielbiaj\u0105 nadal, jak na przyk\u0142ad ja wspomniane \u201eUwik\u0142anie\u201d). Dlaczego? Bo w odr\u00f3\u017cnieniu od innych autor\u00f3w polskich Mi\u0142oszewski robi\u0142 u\u017cytek z w\u0142asnej inteligencji, za\u015b inteligencji czytelnik\u00f3w nigdy nie obra\u017ca\u0142 i nie wystawia\u0142 na szwank jakowy\u015b.<\/p>\n

Ale co\u015b si\u0119 sta\u0142o… Tylko nie wiem \u2013 co. Lecz gdy s\u0142awny, utalentowany i dotkni\u0119ty (w sensie bardzo pozytywnym) materialnym sukcesem autor ni st\u0105d, ni zow\u0105d porzuca gatunek, kt\u00f3ry mu tych sukces\u00f3w przysporzy\u0142, co\u015b jest nie tak \u2013 niezale\u017cnie od si\u0142y t\u0142umacze\u0144 i argument\u00f3w, kt\u00f3rymi krok sw\u00f3j przyozdabia. Powtarzam \u2013 nie wiem, co to by\u0142o, ale m\u00f3j instynkt podpowiada, \u017ce to pycha. Tak po prostu. Jestem wielki i poka\u017c\u0119, \u017ce w ka\u017cdym innym gatunku radz\u0119 sobie r\u00f3wnie dobrze, albo i lepiej. Zygmunt Mi\u0142oszewski jest przekonany niezbicie o swojej \u201elepiejszo\u015bci\u201d na ka\u017cdym polu literackim (i innym te\u017c). Co mo\u017ce zapowiada\u0107, \u017ce spr\u00f3buje wszystkiego, albowiem ma czas, jako \u017ce m\u0142odym (stosunkowo) cz\u0142owiekiem jest. Czy\u017cby\u015bmy zatem byli \u015bwiadkami pocz\u0105tku pi\u0119knej katastrofy budowlanej \u2013 zawalenia si\u0119 konstrukcji pod w\u0142asnym ci\u0119\u017carem, bez udzia\u0142u si\u0142 przyrody innych ni\u017c grawitacja? Mo\u017ce tak by\u0107…<\/p>\n

Zanim ta zagadka si\u0119 rozwi\u0105\u017ce, przyjrzyjmy si\u0119 tymczasem \u201eKwestii ceny\u201d. Formalnie, konstrukcyjnie jest to tzw. cussler, czyli gaw\u0119da-baj\u0119da sensacyjna, z pogranicza nauki, marynistyki spl\u0105tanej z przygodowymi schematami egzotycznymi, tudzie\u017c walki dobra ze z\u0142em. Ojcem gatunku jest zmar\u0142y w ubieg\u0142ym roku ameryka\u0144ski pisarz, autor wielu wielce fortunnych bestseller\u00f3w, patron i nadzorca wydajnej, wielkoseryjnej fabryki literackiej, masowo produkuj\u0105cej wyroby ksi\u0105\u017ckopodobne \u2013 niejaki Clive Cussler. Ten-ci Cussler doprowadzi\u0142 do perfekcji pewien schemat fabularny, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z kilku wprowadzaj\u0105cych epizod\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci, buduj\u0105cych wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 zagadk\u0119; i wtedy \u2013 w ekspozycji tematu – wkracza kolejne wcielenie Indiany Jonesa: zniewalaj\u0105co przystojny uczony o muskulaturze i technicznej bieg\u0142o\u015bci zawodnika MMA, umiej\u0119tno\u015bciach instruktora nurkowania i starszego bosmana formacji SEAL’s, do tego inteligentny (taki Einstein i Mac Gyver w jednym) mi\u0142o\u015bnik starych samochod\u00f3w… U Cusslera superfacet nazywa si\u0119 Dirk Pitt. W sumie te \u201ecusslery\u201d to literacka konstrukcja w sam raz dla grupy wiekowej (i mentalnej) nastolatk\u00f3w m\u0142odszych; m\u00f3j syn na przyk\u0142ad przesta\u0142 nalega\u0107 na zakup kolejnych tom\u00f3w gdzie\u015b tak po szesnastym roku \u017cycia… Nasz autor Mi\u0142oszewski nawet nie ukrywa tej inspiracji. Jeden z g\u0142\u00f3wnych jego bohater\u00f3w w samotn\u0105 podr\u00f3\u017c kontenerem zabiera kindle’a z wgranym kompletem powie\u015bci Cusslera, co za\u015bwiadcza o jego infantylnym poziomie potrzeb emocjonalnych, aczkolwiek sk\u0105din\u0105d jest doktorem habilitowanym biologii molekularnej w bran\u017cy wirus\u00f3w (czujecie tego bluesa na czasie?).<\/p>\n

O co zatem biega w \u201eKwestii ceny\u201d? W epizodach introdukcyjnych Mi\u0142oszewski kreuje posta\u0107 polskiego zes\u0142a\u0144ca i uczonego, niejakiego Benedykta (imi\u0119 pobrane z postaci zoologa Benedykta Dybowskiego, badacza syberyjskiej fauny) Czerskiego (nazwisko od Jana Czerskiego, polskiego zes\u0142a\u0144ca tudzie\u017c geologa i geomorfologa; s\u0105 na Syberii trzytysi\u0119czne G\u00f3ry Czerskiego \u2013 Jakucja, Ko\u0142yma). Natomiast zainteresowania naukowe tego Czerskiego, wykreowanego w warsztacie Mi\u0142oszewskiego, s\u0105 podebrane od Bronis\u0142awa Pi\u0142sudskiego \u2013 antropologa i etnografa, badacza staro\u017cytnego ludu Ajn\u00f3w z Sachalinu. No i ten Czerski rzekomo wszed\u0142 w posiadanie jakowej\u015b wiedzy tajemnej, kt\u00f3rej zastosowanie praktyczne mog\u0142oby naprawi\u0107 losy planety, cywilizacji i gatunku ludzkiego \u2013 \u017cycie jako takie, generalnie i en masse<\/em>, na lepsze odmieni\u0107…<\/p>\n

Problem w tym, \u017ce dorobek naukowy Czerskiego, spakowany w skrzyniach i workach, przepad\u0142 gdzie\u015b w muzealnych magazynach, ale nie wiadomo dok\u0142adnie \u2013 w kt\u00f3rych. W tej sytuacji jeden z protagonist\u00f3w ca\u0142ej tej intrygi, wspomniany ju\u017c tu mimochodem mi\u0142o\u015bnik wyrafinowanej prozy Cusslera \u2013 niejaki Bogdan Smuga \u2013 postanawia wynaj\u0105\u0107 profesork\u0119 Zofi\u0119 Lorentz, owian\u0105 s\u0142aw\u0105 niez\u0142omnej poszukiwaczki zaginionych dzie\u0142 sztuki i akurat… zwolnion\u0105 z posady w Muzeum Narodowym. Pani Lorentz to oczywi\u015bcie ta sama \u2013 znana czytelnikom \u201eBezcennego\u201d tego\u017c samego autora… Nazwisko Smuga te\u017c jest zaczerpni\u0119te ze skarbca polskiej literatury przygodowo-patriotycznej. Nosi\u0142 je (tylko na imi\u0119 mia\u0142 bodaj\u017ce Jan) jeden z bohater\u00f3w cyklu Alfreda Szklarskiego o wyczynach dzielnego \u0142owcy dzikich zwierz\u0105t Tomka Wilmowskiego. Portret rzeczonego terrorysty Smugi, wraz z zestawion\u0105 przez ochran\u0119 list\u0105 jego antypa\u0144stwowych eksces\u00f3w ozdabia\u0142 \u015bciany ka\u017cdego policyjnego cyrku\u0142u Imperium \u2013 od Pietropaw\u0142owska Kamczackiego po Kalisz. I to akurat dobre zapo\u017cyczenie, a na dobitk\u0119 Mi\u0142oszewski wyposa\u017cy\u0142 swego bohatera Smug\u0119 w parametry fizyczne Adriana Zandberga. Kupa \u015bmiechu, nieprawda\u017c?<\/p>\n

I tak od zapo\u017cyczenia do zapo\u017cyczenia wije si\u0119 intryga \u201eKwestii ceny\u201d. Nie mam nic przeciwko temu \u2013 w ko\u0144cu, je\u015bli ma obawy, czy jego w\u0142asne pomys\u0142y unios\u0105 opowiadanie, niech korzysta ze sprawdzonych cudzych, z korzy\u015bci\u0105 dla tekstu. Tylko nie wiem, czy to dobra droga… Mo\u017ce tak, mo\u017ce nie… Ale jednego \u201epobrania\u201d jako\u015b nie mog\u0119 Mi\u0142oszewskiemu darowa\u0107 \u2013 chodzi o Igora Newerly’ego i jego \u201eWzg\u00f3rze B\u0142\u0119kitnego Snu\u201d, genialn\u0105 powie\u015b\u0107 o losach polskiego zes\u0142a\u0144ca Bronis\u0142awa Najdarowskiego, kt\u00f3ry ca\u0142kiem nie\u017ale urz\u0105dzi\u0142 si\u0119 na Syberii, ale po rewolucji ewakuowa\u0142 si\u0119 do kraju… Uwielbiam t\u0119 histori\u0119 (podobnie zreszt\u0105 jak Mi\u0142oszewski); cz\u0119sto do niej zagl\u0105dam, by przypomnie\u0107 sobie, co znaczy proza bezpretensjonalna, opowiadaj\u0105ca – ale takie prostackie zapo\u017cyczenia? M\u00f3g\u0142 sobie pan Mi\u0142oszewski darowa\u0107… I tego trzecioplanowego bohatera Najdarowskiego i miano \u201eB\u0142\u0119kitnego Snu\u201d dla magicznego miejsca swojej intrygi.<\/p>\n

No, ale nie darowa\u0142… W rezultacie \u201eKwestia ceny\u201d to kompilacja kilku bardzo sprawnie rozpisanych epizod\u00f3w przygodowych, umoczonych w kleju z m\u0105ki i wody, wody, wody (morskiej przewa\u017cnie)… Tym spoiwem ma by\u0107 g\u0142\u00f3wna intryga, czyli walka altruistycznego rzekomo zespo\u0142u uczonych z najemnikami koncern\u00f3w farmaceutycznych o rewelacyjne i rewolucyjne biologiczne odkrycie Czerskiego. Nie uchybi\u0119 obietnicy niespojlerowania, je\u015bli napomkn\u0119, \u017ce nie porywa nic a nic, bo intryga owa jest jednym wielkim, przepracowanym, pogi\u0119tym i zardzewia\u0142ym z tego przepracowania schematem. Tylko te pojedyncze epizody broni\u0105 si\u0119 literacko. Na przyk\u0142ad opis podr\u00f3\u017cy \u201ebuchank\u0105\u201d przez bezdro\u017ca Sachalinu. Albo autor mia\u0142 genialne \u017ar\u00f3d\u0142o, albo sam w\u0142asn\u0105 dup\u0105 zaliczy\u0142 stalowe pr\u0119ty i wsporniki siedziska (skaj wypchany rusk\u0105 g\u0105bk\u0105) rzeczonego samochodziku. UAZ 452 (co znaczy, \u017ce produkowany w Ulianowskim Awtozawodzie) \u2013 podstawowy w\u00f3z terenowy Armii Radzieckiej od dobrych sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu lat, z 2,5-litrowym silnikiem benzynowym, \u201epancern\u0105\u201d skrzyni\u0105 bieg\u00f3w, podwy\u017cszonym i wzmocnionym zawieszeniem oraz blaszanym, nieizolowanym nadwoziem, koniecznie w \u201etaktycznym\u201d kolorze ciemnej, matowej zieleni \u2013 to taki tamtejszy land rover (jaki kraj, taki land rover…), uniwersalny, pracowity, niezast\u0105piony. A czemu \u201ebuchanka\u201d? Bo maszyna podobna jest do bochenka chleba (po rosyjsku buchanka<\/i>) , wypiekanego jak ca\u0142y Sojuz d\u0142ugi i szeroki wed\u0142ug jednakiej komi\u015bnej receptury w jednakowych foremkach agregat\u00f3w piekarniczych… Kr\u00f3tki opis Mi\u0142oszewskiego przypomnia\u0142 mi w\u0142asne do\u015bwiadczenie jazdy \u201ebuchank\u0105\u201d g\u00f3rskim dr\u00f3\u017ckami Kachetii \u2013 z Telawi do Gurd\u017caani i z powrotem. To by\u0142a jazda! Wa\u017cne, \u017ce wszystko pozosta\u0142o na miejscu, wyj\u0105wszy mo\u017ce par\u0119 ray-ban\u00f3w, zmiecionych przez niewielikij udar<\/i>… No i ten j\u0119kliwy, nie daj\u0105cy si\u0119 z niczym pomyli\u0107 zgrzyt spracowanej lebiodki, samowyci\u0105gaj\u0105cej si\u0119 \u201emetod\u0105 M\u00fc<\/span>nchhausena\u201d z tarapat\u00f3w…<\/p>\n

Taaa, wielkie dzi\u0119ki za to pobudzenie wspomnie\u0144 (smak czerwonego superwytrawnego gurd\u017caani odgrywa w nich niebagateln\u0105 rol\u0119, podobnie jak mocno sch\u0142odzonego s\u0142omkowego cinandali). Ale to za ma\u0142o, by literatur\u0105 prawdziwie wielk\u0105 zosta\u0107. Za ma\u0142o. Popularno\u015b\u0107 po\u0142\u0105czona ze smyka\u0142k\u0105 do obmy\u015blania fantazyjno-sensacyjnych scenariuszy, to wci\u0105\u017c za ma\u0142o. Oczywi\u015bcie, mo\u017cna by spyta\u0107, czego ja si\u0119 czepiam \u2013 przecie\u017c autor tak \u0142adnie opowiada. Ale nie czujecie, \u017ce jest w tym jaki\u015b fa\u0142sz, jaka\u015b sztuczno\u015b\u0107, jakie\u015b nabieranie? Ja czuj\u0119, wi\u0119c w zasadzie nie rekomenduj\u0119. Chyba \u017ce kto\u015b musi czym\u015b zagada\u0107 pandemiczn\u0105 kwarantann\u0119…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(3.02.2021)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zygmunt Mi\u0142oszewski\u00a0 Kwestia ceny Grupa wydawnicza Foksal Sp. z o.o. – wydawnictwo WAB, Warszawa 2020 Rekomendacja: 2\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Na Sachalinie talent nie zginie… Id\u0119 czyta\u0107, \u017cono, dzieci.\/ Przekonali mnie faceci.\/ Eia, eia, tralala… Tak m\u00f3g\u0142bym sobie za\u015bpiewa\u0107 wzorem mistrza Juliana (z nieznaczn\u0105 parafraz\u0105), gdym pozytywnie zareagowa\u0142 na pro\u015bb\u0119 przyjaci\u00f3\u0142 (ufnych w moj\u0105 intuicj\u0119…), bym analizie podda\u0142 i procesowi rekomendacji dzie\u0142o Mi\u0142oszewskiego \u201eKwestia ceny\u201d. Rzecz naby\u0142em drog\u0105 kupna (potanion\u0105 w empiku o 25 procent). Lektura okaza\u0142a si\u0119 lekka, \u0142atwa i przyjemna, a Mi\u0142oszewski jak zwykle \u2013 okaza\u0142 si\u0119 mistrzem schematycznej prozy sensacyjnej, rozrywkowej, niewymagaj\u0105cej \u017cadnego szczeg\u00f3lnego napi\u0119cia intelektu, niespecjalnie zabawnej ani te\u017c dowcipnej, pozbawionej \u0142adunku emocji czy strachu \u2013 ot, konfekcji literackiej powstaj\u0105cej w zbo\u017cnych celach zarobkowych. Co przecie\u017c \u017cadn\u0105 miar\u0105 nagannym procederem nie jest. Przeciwnie \u2013 oczekiwanie godziwej zap\u0142aty to znak, \u017ce \u015bwiat jeszcze nie ca\u0142kiem zwariowa\u0142. Ale w tych okoliczno\u015bciach nie mo\u017ce by\u0107 mowy o jakichkolwiek rozwa\u017caniach w kwestii warto\u015bci tej prozy, jej ukrytych znacze\u0144 czy subtelnych imponderabili\u00f3w literackich ani te\u017c moralnego b\u0105d\u017a intelektualnego przes\u0142ania o wymiarze globalnym, artystycznym lub cywilizacyjnym. \u017badn\u0105 miar\u0105 nie! Bo to po prostu topornie przyci\u0119ta sensacyjna historyjka rozrywkowa \u2013 bez pretensji wy\u017cszego rz\u0119du; nawet je\u015bli pojawiaj\u0105 si\u0119 w tek\u015bcie wtr\u0119ty o charakterze…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2495,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[312,12],"tags":[190],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2493"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2493"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2493\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3503,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2493\/revisions\/3503"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2495"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2493"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2493"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}