![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/cwirlej-interes-poziom-300x169.jpg\")
\n\u015aliski interes
\nWarszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA,
\nWarszawa 2016<\/h4>\n
Rekomendacja: 3\/7<\/strong><\/span> Jako\u015b tak w okolicy drugiej po\u0142owy lat 60. XX stulecia do kierownictwa wiadomego resortu dotar\u0142a wreszcie wiadomo\u015b\u0107 z kr\u0119g\u00f3w tzw. spo\u0142ecze\u0144stwa, \u017ce wy\u017c. wzmiankowane spo\u0142ecze\u0144stwo nie lubi i polubi\u0107 si\u0119 nawet nie stara. Kogo? Ano zbrojnego, czujnego, zdeterminowanego, karz\u0105cego ramienia w\u0142adzy ludowej i spo\u0142ecznej sprawiedliwo\u015bci. Milicji Obywatelskiej \u2013 znaczy… Z przyleg\u0142o\u015bciami. O niekt\u00f3rych z nich (jak o esbecji na ten przyk\u0142ad) to nawet m\u00f3wi\u0107 nie wypada. Ponura ta konstatacja zmartwi\u0142a towarzyszy z kr\u0119g\u00f3w dow\u00f3dczych wiadomego resortu. Przeto uradzili: wizerunek ociepli\u0107, problematyk\u0119 zwalczania przest\u0119pczo\u015bci, prewencji i w og\u00f3le stania na stra\u017cy zdobyczy budownictwa socjalistycznego \u2013 przybli\u017cy\u0107, pryncypia \u2013 obja\u015bni\u0107, spraw trudnych i dra\u017cliwych nie pomijaj\u0105c… Co ja pisz\u0119? Pomijaj\u0105c \u2013 jak najbardziej. W ko\u0144cu, towarzysze, wydajemy niema\u0142e pieni\u0105dze. Na propagand\u0119, ma si\u0119 rozumie\u0107. Wi\u0119c do w\u0142asnej zupy sika\u0107 nie b\u0119dziemy! Jak uradzili, tak zrobili. W koszmarnym dla Polski roku 1968 zacz\u0119\u0142y si\u0119 ukazywa\u0107 (do kupienia za grosze w ka\u017cdym kiosku \u201eRuchu\u201d) zeszyty z serii \u201eEwa wzywa 07\u201d. To dla doros\u0142ych; a dla dzieci komiksy z kapitanem \u017bbikiem… Nie by\u0142y tak popularne, jak niegdy\u015b wojenne \u201etygrysy\u201d, sprzedawane spod lady, ale… Kto w epoce owej je\u017adzi\u0142 do roboty podmiejsk\u0105 tr\u00f3jwagonow\u0105 jednostk\u0105 elektryczn\u0105, pami\u0119ta niebieskie broszurki w \u0142apach tych, co akurat nie grali w trumfa, pokerka czy zechycka (na \u015al\u0105sku: w skata), \u0142ykaj\u0105c po r\u00f3wno z kr\u0105\u017c\u0105cej flaszy. Ch\u0142oporobotnik, osobliwie m\u0142odszego pokolenia, jako\u015b tam duka\u0142, sylabizowa\u0142 dla zabicia czasu. I \u2013 o, paradoksie epoki! – wiele nie traci\u0142, a cokolwiek zyskiwa\u0142 na umy\u015ble, jako \u017ce \u201eEwy…\u201d nie by\u0142y pisane przez resortowych, wicierozumicie, s\u0142odz\u0105cych, lukruj\u0105cych bez umiaru grafoman\u00f3w. Przeciwnie… \u201eEwy…\u201d p\u0142aci\u0142y dobrze, wi\u0119c i grono autor\u00f3w zebra\u0142o si\u0119 zacne: Zygmunt Zeydler-Zborowski, Helena Seku\u0142a, Kazimierz Ko\u017aniewski, Barbara Gordon, Jerzy Janicki, Andrzej Minkowski a nawet Janusz G\u0142owacki i Andrzej Szczypiorski. Sama \u015bmietanka krajowej literatury popularnej. No i dobrze… Raz, \u017ce pieni\u0105dz nie \u015bmierdzi. Dwa, \u017ce wdzi\u0119czno\u015b\u0107 (osobliwie taloniki do Polmozbytu…) wiadomego resortu cenion\u0105 by\u0142a walut\u0105 na rynku wymiany w gospodarce wiecznego niedoboru (\u017ce o sui generis immunitecie ju\u017c nie wspominamy…). Trzy, \u017ce komitet redakcyjny nie naciska\u0142 na g\u0119ste (na umiarkowane \u2013 owszem…) faszerowanie fabu\u0142 frazesami z ideologicznej nowomowy; ba, przemyci\u0107 mo\u017cna by\u0142o nawet zdro\u017cne my\u015bli (odpowiednio je kontruj\u0105c…). Ryszard \u0106wirlej\u00a0 \u015aliski interes Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA, Warszawa 2016 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 \u201eZacznij od flachy\u201d – wyznanie wiary gliniarza-farciarza… Jako\u015b tak w okolicy drugiej po\u0142owy lat 60. XX stulecia do kierownictwa wiadomego resortu dotar\u0142a wreszcie wiadomo\u015b\u0107 z kr\u0119g\u00f3w tzw. spo\u0142ecze\u0144stwa, \u017ce wy\u017c. wzmiankowane spo\u0142ecze\u0144stwo nie lubi i polubi\u0107 si\u0119 nawet nie stara. Kogo? Ano zbrojnego, czujnego, zdeterminowanego, karz\u0105cego ramienia w\u0142adzy ludowej i spo\u0142ecznej sprawiedliwo\u015bci. Milicji Obywatelskiej \u2013 znaczy… Z przyleg\u0142o\u015bciami. O niekt\u00f3rych z nich (jak o esbecji na ten przyk\u0142ad) to nawet m\u00f3wi\u0107 nie wypada. Ponura ta konstatacja zmartwi\u0142a towarzyszy z kr\u0119g\u00f3w dow\u00f3dczych wiadomego resortu. Przeto uradzili: wizerunek ociepli\u0107, problematyk\u0119 zwalczania przest\u0119pczo\u015bci, prewencji i w og\u00f3le stania na stra\u017cy zdobyczy budownictwa socjalistycznego \u2013 przybli\u017cy\u0107, pryncypia \u2013 obja\u015bni\u0107, spraw trudnych i dra\u017cliwych nie pomijaj\u0105c… Co ja pisz\u0119? Pomijaj\u0105c \u2013 jak najbardziej. W ko\u0144cu, towarzysze, wydajemy niema\u0142e pieni\u0105dze. Na propagand\u0119, ma si\u0119 rozumie\u0107. Wi\u0119c do w\u0142asnej zupy sika\u0107 nie b\u0119dziemy! Jak uradzili, tak zrobili. W koszmarnym dla Polski roku 1968 zacz\u0119\u0142y si\u0119 ukazywa\u0107 (do kupienia za grosze w ka\u017cdym kiosku \u201eRuchu\u201d) zeszyty z serii \u201eEwa wzywa 07\u201d. To dla doros\u0142ych; a dla dzieci komiksy z kapitanem \u017bbikiem… Nie by\u0142y tak popularne, jak niegdy\u015b wojenne \u201etygrysy\u201d, sprzedawane spod lady,…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":520,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[10],"tags":[69],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/249"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=249"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/249\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1540,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/249\/revisions\/1540"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/520"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/span><\/p>\n\u201eZacznij od flachy\u201d – wyznanie wiary
\ngliniarza-farciarza…<\/span><\/h3>\n
\n\u0106wirlej z racji wieku (dobry rocznik 1964) nie za\u0142apa\u0142 si\u0119 bezpo\u015brednio do kr\u0119g\u00f3w cywilizacji \u201eEwy…\u201d od pocz\u0105tku, ale jako socjolog i dziennikarz by\u0142 \u015bwiadom spo\u0142ecznej pot\u0119gi tej wydawniczej serii. Pewnie dlatego, kopi\u0105c dla siebie nisz\u0119 na rynku kryminalnej powie\u015bci, postanowi\u0142 z \u201eEw…\u201d uczyni\u0107 wzorzec a rebours… Z tej odwyrtki, zlokalizowanej rzecz jasna w Poznaniu (tam \u0106wirlej par\u0119 lat przepracowa\u0142 dziennikarskim fachu, w lokalnej telewizji g\u0142\u00f3wnie…) wyszed\u0142 osobliwy biotop w wielkomiejskich slumsach, na dodatek okraszony smacznymi kawa\u0142kami lokalnego narzecza (te wszystkie fyrtle, szuszfole, szkie\u0142y, lompy, ch\u0142elery, klunkry…). Osobliwo\u015b\u0107 najwi\u0119ksza za\u015b to milicyjna fauna: kolekcja cham\u00f3w, prostak\u00f3w, pijak\u00f3w, kombinator\u00f3w, z\u0142odziei – inkrustowana z rzadka (jak rzadkie bywaj\u0105 rodzynki w bo\u017conarodzeniowej sztoli…) autentycznymi g\u0142upolami i imbecylami (z tych co: wicie towarzyszu, pisa\u0107 to ja nie za bardzo, ale jak komu trzeba przypierdoli\u0107!), m\u0142odymi idealistami, weteranami walki i pracy, wyzbytymi z\u0142udze\u0144 i zdrowia (a co? bandy le\u015bne si\u0119 gania\u0142o \u015bwi\u0105tek, pi\u0105tek, zima, lato na \u015bwie\u017cym lufcie, a p\u0142acili \u015bledziami i w\u00f3d\u0105…) na niwie bezpiecze\u0144stwa oraz czasem zab\u0142\u0105kanymi w nieswoim cyrku (z nieswoimi ma\u0142pami…) profesjonalistami… No i na okras\u0119 ta bandycka mena\u017ceria esbecka!
\nW takich to okoliczno\u015bciach zurbanizowanego pejza\u017cu epoki schy\u0142kowej komuny \u0106wirlej ulokowa\u0142 swego arcysympatycznego bohatera (wida\u0107 i czu\u0107, \u017ce autor zwyczajnie go lubi…) – obywatela chor\u0105\u017cego Milicji Obywatelskiej Teofila Olkiewicza. Teo\u015b \u2013 osobnik nieciekawy, nikczemny zgo\u0142a, gruby, \u0142ysy z zaczesk\u0105, wiecznie nar\u0105bany gorza\u0142\u0105 jak lokomotywa kolei transsyberyjskiej, do tego cham, prostak, bydlak wr\u0119cz, cwany kombinator, dziwkarz i troglodyta. Za to obdarzony nieprawdopodobnym wr\u0119cz instynktem samozachowawczym, policyjn\u0105 intuicj\u0105 i wyniesion\u0105 na wy\u017cyny perfekcji umiej\u0119tno\u015bci\u0105 pozorowania pracowito\u015bci i fachowo\u015bci S\u0142owem: kompletna antyteza zbiorowego, syntetycznego bohatera \u201eEw…\u201d I taki to typas robi u \u0106wirleja za podmiot liryczny bez ma\u0142a. I odwa\u017cne to, i nietypowe, i ostre, bezkompromisowe, do b\u00f3lu szczere, i… cuchn\u0105ce \u0142atwizn\u0105. Jakby ofiar\u0105 by\u0142o, wkupnym outsidera do wy\u017cszej ligi literackiego salonu antykomuny. Przy czym nie twierdz\u0119 \u017cadn\u0105 miar\u0105, \u017ce w wizerunku Teosia (i jego kumpli te\u017c) jest co\u015b sk\u0142amanego, nieprawdziwego (no, mo\u017ce poza jednym: ile\u017c mo\u017cna wypi\u0107? Nawet op\u00f3j stukilowy z \u0142bem jak szaflik, praktykuj\u0105cy etanolowe nabo\u017ce\u0144stwa codziennie po par\u0119 razy \u2013 nie da\u0142by chyba rady bez widomych od dawna objaw\u00f3w ostrej choroby alkoholowej…). To wszystko wr\u0119cz prawd\u0105 \u015bmierdzi… Ba, nad ca\u0142ym \u201e\u015aliskim interesem\u201d unosi si\u0119 osobliwy koktajl woni kwa\u015bnej kapuchy, perkocz\u0105cej w saganie na fajerkach, \u015bwie\u017cych, obfitych mydlin po praniu starych gaci, wielosk\u0142adnikowego rynsztoka, przelewaj\u0105cego si\u0119 szamba i czelu\u015bci bramy, emituj\u0105cej wo\u0144 szczyn odlanych przez pokolenia tubylc\u00f3w. Kto tego w\u0142asn\u0105 kluk\u0105 nie w\u0105cha\u0142, nie pojmie, o co tu chodzi!
\nA bynajmniej nie o ten tramwaj, co nie chodzi… \u0106wirleja po prostu normalnie wkurza idealizowanie tamtej epoki, os\u0142abianie grozy, nadawanie dwuznaczno\u015bci imponderabiliom, \u0142ypanie oczkiem porozumiewawcze… A \u017ce przy tym w skrajno\u015b\u0107 interpretacyjn\u0105 popada, \u017ce mocno czerni? Nie szkodzi \u2013 to literatura popularna, nie wyk\u0142ad historii. Gruba rura, z kt\u00f3rej wali \u0106wirlej, to i tak w istocie karykatura. Ca\u0142kiem sk\u0105din\u0105d uprawniona. W ka\u017cdym razie mojej pami\u0119ci nie nadwyr\u0119\u017cy… A m\u0142odzi? No c\u00f3\u017c, s\u0105 jeszcze inne \u017ar\u00f3d\u0142a, niekoniecznie z akt policji historycznej, dla niepoznaki zwanej IPN…
\nW tej sytuacji dochodzenie, prowadzone przez chor\u0105\u017cego Teosia, aczkolwiek z istoty rzeczy dotycz\u0105ce powa\u017cnej gatunkowo afery kryminalnej, wygl\u0105da jak groteskowy totentanz (nieboszczyk\u00f3w kupa: jeden wypatroszony i porzucony w \u015bnie\u017cnej zaspie, drugi wykopany ze \u015bwie\u017cego grobu, trzeci porwany wraz z karawanem i kierowc\u0105…) z pijanym i niekumatym wodzirejem. W dodatku kto\u015b rozcie\u0144cza w\u00f3d\u0119 na z\u0142o\u015b\u0107 klasie robotniczej, a lokalne watahy cinkciarzy morduj\u0105 si\u0119 nawzajem w walce o uprzywilejowane strefy ekonomiczne przed peweksami. Totalna rozpierducha, za\u015b \u0106wirlej w wymy\u015blonych przez siebie dekoracjach poczyna sobie jak ryba w wodzie… W ka\u017cdym razie intryga zasuwa mu nadzwyczaj sk\u0142adnie (czego oczywi\u015bcie relacjonowa\u0107 nie zamierzam, bo doprawdy nie chc\u0119 odbiera\u0107 czytelnikom przyjemno\u015bci samodzielnego, nieuprzedzonego brni\u0119cia przez zawi\u0142o\u015bci. Nie takie znowu wielkie… Do\u015b\u0107 napomkn\u0105\u0107, \u017ce \u0106wirlej bardzo tw\u00f3rczo wykorzysta\u0142 mechanizmy ujawnionych afer kryminalnych na styku s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa i ordynarnej gangsterki (przypadek braci M\u0119tlewicz\u00f3w, gangu Z\u0142otog\u0142owych, afery \u201e\u017belazo\u201d i braci Janosz\u00f3w…) – gdzie gangsterzy byli wykonawcami, a oficerowie SB proceder nadzorowali. Bandyci mieli zapewnion\u0105 ochron\u0119 i nietykalno\u015b\u0107, resort mia\u0142 tajne fundusze na tajne awantury, a wszyscy przy okazji efektywnie wzbogacali w\u0142asne domowe bud\u017cety… Mo\u017cna z tego ukr\u0119ci\u0107 niejeden krymina\u0142!
\nA opr\u00f3cz tego znakomite didaskalia… Sam rzeczony Olkiewicz to smakowito\u015b\u0107 nad smakowito\u015bci \u2013 baron M\u00fcnchhausen w milicyjnym fraku, co i rusz wyci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 sam za resztk\u0119 w\u0142asnych w\u0142os\u00f3w z bagna, a po drodze potrafi\u0105cy jak gdyby nigdy nic wydupczy\u0107 sklepow\u0105 na zapleczu mi\u0119snego, wykry\u0107 ka\u017cde \u017ar\u00f3de\u0142ko w\u00f3dy, na\u017cre\u0107 si\u0119 na krzywy ryj, oszwabi\u0107 kumpli i prze\u0142o\u017conych, w mord\u0119 waln\u0105\u0107 podejrzanego… Kwintesencja milicyjno\u015bci w ka\u017cdym calu. Ca\u0142a reszta tej ferajny te\u017c niezgorsza… No i te scenki rodzajowe: filozofia, socjologia, mechanika kolejki do mi\u0119snego, organizacja pracy w komisie, system kartkowy od zaplecza, spo\u0142eczna rola targowiska, pejza\u017c rozlewni w fabryce gorza\u0142y, obyczajowo\u015b\u0107 grzebalnictwa, \u0142a\u0144cuszki wymiany towarowo-us\u0142ugowej, ekonomiczne uwarunkowania stosunk\u00f3w mi\u0119dzyp\u0142ciowych… I wiele innych… To jest to, czego od krymina\u0142u oczekujemy \u2013 pieczo\u0142owitego, drobiazgowego osadzenia w czasie, topografii, z dopracowanym szczeg\u00f3\u0142em. I \u017ceby guglem czy pann\u0105 Wiki nie \u015bmierdzia\u0142o na kilometr…
\nNie wiem tylko, co z tym Bachem. \u0106wirlej powiada, \u017ce w grudniu 1983 roku radio natr\u0119tnie bombardowa\u0142o ludzko\u015b\u0107 pie\u015bni\u0105 Wodeckiego \u201eZacznij od Bacha\u201d. Do tego stopnia, \u017ce Teo\u015b nawet kompulsywnie nuci fraz\u0119 refrenu, zastanawiaj\u0105c si\u0119 co to \u201eBacha\u201d jest… Wychodzi mu rym do \u201eflacha\u201d. Tyz piknie, ale Wodecki nagra\u0142 \u201eBacha\u201d w 1977 roku… Nie pami\u0119tam, i\u017cby sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej znienacka nast\u0105pi\u0142a taka erupcja popularno\u015bci piosenki w eterze. Ale nie wykluczam. Poza tym \u2013 brawo \u0106wirlej \u2013 to bardzo przyjemna lektura jest!
\nTomasz Sas
\n(23 12 2016)<\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"