{"id":2373,"date":"2020-11-20T21:10:11","date_gmt":"2020-11-20T20:10:11","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2373"},"modified":"2024-02-01T03:41:16","modified_gmt":"2024-02-01T02:41:16","slug":"ii-wojna-swiatowa-na-morzu-historia-globalna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2020\/11\/20\/ii-wojna-swiatowa-na-morzu-historia-globalna\/","title":{"rendered":"II wojna \u015bwiatowa na morzu. Historia globalna"},"content":{"rendered":"\n

Craig Symonds\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/h3>\n


II wojna \u015bwiatowa na morzu. Historia globalna <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Fabian Tryl <\/strong>
Wydawnictwo Znak Horyzont, Krak\u00f3w 2020<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Trafiony, zatopiony!<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Wszyscy znaj\u0105 t\u0119 gr\u0119: kartka w kratk\u0119 wydarta z zeszytu do matmy, dwa kwadraty o boku dziesi\u0119ciokratkowym, opisane literami i cyframi tworz\u0105cymi wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne (obaj uczestnicy gry musieli mie\u0107 identyczne opisy oczywi\u015bcie); na jednym kwadracie ustawiasz swoje okr\u0119ty: jeden czterokratkowy, dwa trzykratkowe, trzy dwukratkowe i cztery jednokratkowe (w zasadzie m\u00f3wi\u0142o si\u0119 nie kratki, lecz maszty…); twoja flota nie mog\u0142a kotwiczy\u0107, czyli styka\u0107 si\u0119 burtami, dziobami ni rufami, tylko dwa lub trzy (kwestia umowy) mog\u0142y sta\u0107 wzd\u0142u\u017c brzegu, tylko dwa lub trzy (kwestia umowy) mog\u0142y kotwiczy\u0107 dziobem lub ruf\u0105 do brzegu. No i potem strzelanie naprzemienne wedle wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych \u2013 kto pierwszy wymaca\u0142 dwadzie\u015bcia \u201emaszt\u00f3w\u201d przeciwnika \u2013 wygrywa\u0142…<\/p>\n

Teraz wyobra\u017acie sobie, \u017ce ta gra toczy si\u0119 na dw\u00f3ch oceanicznych akwenach (na trzeci \u2013 Indyjski – zapuszczano si\u0119 rzadko i okazjonalnie) z przyleg\u0142ymi morzami. Strzelacie naprzemiennie, ale nie macie obowi\u0105zku meldowania przeciwnikowi o trafieniach. Floty macie nieograniczone (traktatowe pr\u00f3by narzucenia tona\u017cy i uzbrojenia jeszcze przed wojn\u0105 spali\u0142y na panewce) \u2013 takie, na jakie was sta\u0107. Straty mo\u017cecie uzupe\u0142nia\u0107, je\u015bli was sta\u0107. Walicie, p\u00f3ki si\u0119 wam lufy nie stopi\u0105, samoloty nie sko\u0144cz\u0105 (i piloci te\u017c) i nie zabraknie paliwa… Tak wygl\u0105da\u0142a \u201egra w okr\u0119ty\u201d na du\u017c\u0105 skal\u0119, w wykonaniu doros\u0142ych ch\u0142opc\u00f3w, bez ogranicze\u0144 i zasad, okrutna, mordercza, krwawa (cho\u0107 krew szybko rozcie\u0144cza\u0142a si\u0119 w wodzie, a z pok\u0142ad\u00f3w i nadbud\u00f3wek wystarczy\u0142o zmy\u0107 j\u0105 szlauchem). II wojna \u015bwiatowa na morzu. Okrzyk \u201etrafiony, zatopiony!\u201d rozlega\u0142 si\u0119 nad wodami nader cz\u0119sto, przez okr\u0105g\u0142e pi\u0119\u0107 lat \u2013 mo\u017ce nawet codziennie…<\/p>\n

Powiedzmy sobie na wst\u0119pie szczerze. To nie sukces w wojnie na morzu (cho\u0107 bezsporny, ogromny i okupiony wielkim wysi\u0142kiem oraz gigantycznymi stratami) mia\u0142 decyduj\u0105ce znaczenie w zwyci\u0119stwie Sprzymierzonych nad Hitlerem, Japo\u0144czykami i tym nieszcz\u0119snym pajacem Mussolinim. Zdecydowa\u0142a ofiara \u017cycia wielu milion\u00f3w \u017co\u0142nierzy w starciach l\u0105dowych mi\u0119dzy Stalingradem a Berlinem, zdecydowa\u0142y te\u017c nolens wolens<\/i> dwie eksplozje Nowej Ery nad miastami Hiroszima i Nagasaki. Sukces na morzu mia\u0142 walor pierwszorz\u0119dnego wk\u0142adu w zwyci\u0119stwo (bez kt\u00f3rego nic…), ale to nie do marynarzy i morskich pilot\u00f3w nale\u017cy laur. Tym niech si\u0119 dziel\u0105 radzieccy piechurzy i fizycy z Los Alamos. Autor tej opas\u0142ej i ci\u0119\u017ckiego kalibru ksi\u0119gi, ameryka\u0144ski historyk, morski strateg i oficer rezerwy (w stopniu kapitana) U.S. Navy Craig L. Symonds oczywi\u015bcie uwa\u017ca, \u017ce \u201echo\u0107 walcz\u0105cy \u017co\u0142nierze byli niezb\u0119dnym elementem w tej wojnie (tak jak w ka\u017cdym innym konflikcie), to jednak decyduj\u0105ce znaczenie mia\u0142a dominacja na morzu.\u201d<\/i> Got\u00f3w by\u0142bym si\u0119 z t\u0105 tez\u0105 zgodzi\u0107, a nawet pogodzi\u0107 \u2013 prawie… To prawie czyni jednak wielk\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119. Przegrani w tej wojnie nie skapitulowali pod ogniem z luf pancernik\u00f3w, tylko z luf T-34 i sherman\u00f3w, \u017ce o pepeszach nie wspomn\u0119. Teza Symondsa, \u017ce wojny wygrywa si\u0119 lub przegrywa na morzu, jest efektowna, ale przesadna. Wojny wygrywa si\u0119 (lub przegrywa oczywi\u015bcie…) tam, gdzie si\u0119 je prowadzi. Ale poza tym zastrze\u017ceniem monumentalne dzie\u0142o Symondsa czyta si\u0119 ca\u0142kiem, ca\u0142kiem… Nie mo\u017cna mu nawet zarzuci\u0107 typowego dla ameryka\u0144skich dziejopis\u00f3w amerykocentryzmu. Przeciwnie \u2013 Obiektywny to zdaje si\u0119 trzecie imi\u0119 profesora (drugie to Lee…).<\/p>\n

Profesor kapitan Symonds obiektywnie zauwa\u017ca, \u017ce pierwsze salwy w wojnie morskiej pad\u0142y w Gda\u0144sku, gdy nale\u017c\u0105cy do Kriegsmarine pancernik szkolny \u201eSchleswig-Holstein\u201d ostrzela\u0142 obiekty polskiej wojskowej sk\u0142adnicy tranzytowej na p\u00f3\u0142wyspie Westerplatte. Ale p\u00f3\u017aniejszej kampanii naszej Marynarki Wojennej nie po\u015bwi\u0119ca nawet s\u0142owa. Bo prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, nie by\u0142o \u017cadnego powodu. No, mo\u017ce poza brawurow\u0105 eskapad\u0105 z Ba\u0142tyku do Anglii okr\u0119tu podwodnego ORP \u201eOrze\u0142\u201d po pr\u00f3bie internowania w Tallinie \u2013 co by\u0142o \u015bwiadectwem poziomu wyszkolenia i determinacji polskich marynarzy oraz walor\u00f3w technicznych jednostki, zbudowanej w holenderskiej stoczni Vlissingen. Ale z faktu, \u017ce w dziejach dzia\u0142a\u0144 wojennych na morzu podczas II wojny \u015bwiatowej by\u0142 to epizod niepowtarzalny i w gruncie rzeczy strace\u0144czo-heroiczny, nie wynika obowi\u0105zek informowania o nim w pracach historycznych o znaczeniu syntetycznym, strategicznym i globalnym \u2013 nieprawda\u017c?<\/p>\n

Dla Symondsa historia II wojny na morzu zaczyna si\u0119 od innego zuchwalstwa, r\u00f3wnie\u017c z udzia\u0142em okr\u0119tu podwodnego. Ale tym razem to niemiecki U-47 pod dow\u00f3dztwem kapitana marynarki G\u00fc<\/span>nthera Priena w nocy 14 pa\u017adziernika 1939 roku przez w\u0105sk\u0105 i stosunkowo p\u0142ytk\u0105 cie\u015bnink\u0119 Kirk w\u0142ama\u0142 si\u0119 (raporty flot nazywaj\u0105 to elegancko infiltracj\u0105…) do pilnie strze\u017conego i solidnie ufortyfikowanego kotwicowiska Home Fleet na Orkadach \u2013 Scapa Flow. Po czym dwiema (ze sporym odst\u0119pem czasu!) trzytorpedowymi salwami zatopi\u0142 stoj\u0105cy w Scapa na kotwicy stary (bo z 1914 roku) pancernik \u201eRoyal Oak\u201d (oko\u0142o 30 tys. ton wyporno\u015bci, 8 dzia\u0142 artylerii g\u0142\u00f3wnej kalibru 381 mm, ponad 1100 ludzi za\u0142ogi). Na pancerniku, kt\u00f3ry zaton\u0105\u0142 po trzynastu minutach od drugiego ataku, zgin\u0119\u0142o 833 ludzi. Pisz\u0105cy te s\u0142owa mia\u0142 sposobno\u015b\u0107 widzie\u0107 \u2013 cho\u0107 z oddali \u2013 miejsce zatoni\u0119cia pancernika w wodach Scapa (burt\u0119 le\u017c\u0105cego bokiem na dnie wraku dzieli od lustra wody ledwie pi\u0119\u0107 metr\u00f3w); pisz\u0105cy te s\u0142owa m\u00f3g\u0142 te\u017c sk\u0142oni\u0107 g\u0142ow\u0119 przed tablic\u0105 honorow\u0105 ku czci poleg\u0142ych marynarzy, umieszczon\u0105 w katedrze \u015bw. Magnusa w Kirkwall, stolicy archipelagu…<\/p>\n

Przygoda Priena ilustruje podstawowy dylemat tamtej wojny na morzu \u2013 dopa\u015b\u0107 przeciwnika i pos\u0142a\u0107 na dno. Mo\u017cliwie najtaniej. Przy czym kapitan Prien nie jest tu mistrzem. Jeszcze ta\u0144szy okaza\u0142 si\u0119 wyczyn pilot\u00f3w z brytyjskiego lotniskowca \u201eIlustrious\u201d, kt\u00f3rzy 11 listopada 1940 roku pilotuj\u0105c 21 bombowco-torpedowc\u00f3w fairey swordfish, przestarza\u0142ych dwup\u0142atowc\u00f3w z lat dwudziestych (dos\u0142ownie: p\u0119czek drutu, p\u0142\u00f3tna i dykty…), w nocnym nalocie na red\u0119 Tarentu wyeliminowali ze s\u0142u\u017cby trzy w\u0142oskie pancerniki, czyli po\u0142ow\u0119 stanu Kr\u00f3lewskiej Marynarki Italii w tej klasie okr\u0119t\u00f3w, trac\u0105c dwa samoloty. Zestawienie koszt\u00f3w w funtach szterlingach (albo gwineach, \u017ceby by\u0142o elegancko…) musia\u0142o wygl\u0105da\u0107 imponuj\u0105co.<\/p>\n

Wyczyn wiceadmira\u0142a Nagumo, dow\u00f3dcy Kido Butai, czyli Si\u0142 Uderzeniowych japo\u0144skiej marynarki \u2013 zespo\u0142u sze\u015bciu lotniskowc\u00f3w, kt\u00f3rych flota powietrzna 7 grudnia 1941 roku zniszczy\u0142a baz\u0119 ameryka\u0144skiej marynarki wojennej w Pearl Harbor na Hawajach (18 okr\u0119t\u00f3w na dnie, w tym siedem pancernik\u00f3w, ponad 180 samolot\u00f3w, urz\u0105dzenia portowe i bazy zapas\u00f3w…) za cen\u0119 tylko 29 samolot\u00f3w i ani jednego okr\u0119tu (poza miniaturowymi podwodnymi…) – to w kategoriach ekonomicznych te\u017c taniocha. Ale hawajska kompromitacja sprowokowa\u0142a Amerykan\u00f3w do ca\u0142kowitej, wymuszonej sytuacyjnie zmiany strategii \u2013 ba, ca\u0142ego sposobu my\u015blenia o wojnie na morzu. Do tej pory admira\u0142owie z Annapolis, ufni w si\u0142\u0119 swych luf, planowali wymiata\u0107 oceany \u017celaznymi pi\u0119\u015bciami ognia artylerii g\u0142\u00f3wnej swych pancernik\u00f3w; lotniskowcom w tym planie przydzielono rol\u0119 kamerdyner\u00f3w, trzymaj\u0105cych parasol ochrony powietrznej nad pancernikami. Chuichi Nagumo dowi\u00f3d\u0142, \u017ce pancernik to g\u00f3wno \u2013 tylko p\u0142ywaj\u0105ce lotnisko ma sens. Zmuszaj\u0105c swego przeciwnika do przyj\u0119cia tego punktu widzenia, paradoksalnie zmarnowa\u0142 owoce swego zwyci\u0119stwa; zreszt\u0105 \u017cadnego lotniskowca nie uda\u0142o mu si\u0119 dopa\u015b\u0107. Za to p\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej ci \u201eniedotopieni\u201d Amerykanie jednego dnia pos\u0142ali na dno cztery jego lotniskowce w bitwie o Midway (trac\u0105c sw\u00f3j jeden).<\/p>\n

Wydaje si\u0119, \u017ce profesor kapitan Symonds nie po\u015bwi\u0119ci\u0142 dostatecznie wiele uwagi samemu sporowi frakcji admira\u0142\u00f3w pancernikowych ze stronnictwem admira\u0142\u00f3w lotniskowcowych w \u0142onie U.S. Navy. Rozleg\u0142e i d\u0142ugofalowe konsekwencje tego konfliktu wstrz\u0105sa\u0142y sp\u00f3jno\u015bci\u0105 dow\u00f3dztw floty i wystawia\u0142y na szwank jej zdolno\u015b\u0107 szybkiego reagowania. Nawet wtedy, gdy podstawowy dylemat rozstrzygn\u0105\u0142 si\u0119 definitywnie na polu (w zasadzie: akwenie) bitwy. No, ale jak tu zdzier\u017cy\u0107, gdy przestajesz by\u0107 panem \u015bwiata, a tw\u00f3j dumny pancernik spada do roli drugorz\u0119dnego (bo powolnego i ma\u0142o odpornego na ciosy) eskortowca, maj\u0105cego pilnowa\u0107 jakiej\u015b balii z samolocikami?<\/p>\n

Skoro ju\u017c ustalili\u015bmy, \u017ce najwa\u017cniejsz\u0105 broni\u0105 wojny (II \u015bwiatowej) na morzu by\u0142 samolot lotnictwa pok\u0142adowego (ale tak\u017ce tego operuj\u0105cego z brzegu), a drug\u0105 w kolejno\u015bci \u2013 okr\u0119t podwodny, to dopowiedzmy, co by\u0142o \u201etrzeci\u0105 broni\u0105\u201d tej wojny. A to by\u0142o takie s\u0142\u00f3wko na er: regeneracja, czyli zdolno\u015b\u0107 nieustannego odtwarzania gotowo\u015bci bojowej tych broni \u2013 czyli produkcja nowych samolot\u00f3w i okr\u0119t\u00f3w oraz szkolenie za\u0142\u00f3g. Czy wiecie, co na d\u0142ugie miesi\u0105ce sparali\u017cowa\u0142o japo\u0144skie lotniskowce, kt\u00f3re jeszcze zosta\u0142y w s\u0142u\u017cbie po Midway? Ot\u00f3\u017c jednoczesna \u015bmier\u0107 zbyt wielu… mechanik\u00f3w pok\u0142adowych; wyszkolenie nowych zaj\u0119\u0142o dobre p\u00f3\u0142 roku. Czy wiecie, co umo\u017cliwi\u0142o otwarcie drugiego frontu w Europie (na raty, skokami: poprzez Afryk\u0119, Sycyli\u0119, W\u0142ochy i na ko\u0144cu Normandi\u0119) oraz jednoczesn\u0105 ofensyw\u0119 na wysepkach i archipelagach Pacyfiku? Nie produkcja lotniskowc\u00f3w ani pancernik\u00f3w, ale fakt, \u017ce ameryka\u0144skie stocznie pocz\u0119\u0142y wodowa\u0107 wi\u0119cej tona\u017cu transportowego ni\u017c Niemcy i Japo\u0144czycy zd\u0105\u017cyli zatapia\u0107… Tak \u2013 wojn\u0119 na morzu wygra\u0142 ten, kto pod koniec konfliktu mia\u0142 na wodzie wi\u0119cej okr\u0119t\u00f3w i statk\u00f3w ni\u017c na pocz\u0105tku konfliktu. Od tego rachunku nie by\u0142o odwo\u0142ania… Kto si\u0119 nie regenerowa\u0142 \u2013 gin\u0105\u0142.<\/p>\n

A poza tym ksi\u0119ga Symondsa jest po prostu wspania\u0142\u0105 gaw\u0119d\u0105 wojenn\u0105 \u2013 wcale nie w stylu bajeczek dziadunia o zaprzesz\u0142ych \u015bmojach-bojach. Oszcz\u0119dna (cho\u0107 kiedy trzeba – patetyczna i emocjonalna) narracja, dba\u0142o\u015b\u0107 o szczeg\u00f3\u0142y, wierna, dobrze udokumentowana rekonstrukcja zdarze\u0144 (z obfito\u015bci\u0105 autentycznych cytat\u00f3w z materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych), mn\u00f3stwo nazwisk (ponad stu samych admira\u0142\u00f3w walcz\u0105cych flot, ponad trzystu komandor\u00f3w…) i sylwetek dow\u00f3dc\u00f3w. \u017badnych naukowo-sztabowych dywagacji i autorytatywnych rozstrzygni\u0119\u0107. Chronologia uporz\u0105dkowana i podporz\u0105dkowana, czasem prowadzona r\u00f3wnolegle \u2013 co w przypadku globalnej wojny na wielu teatrach, akwenach, frontach i operacjach wcale \u0142atwe nie jest. Ale Symonds to profesjonalista \u2013 wida\u0107, \u017ce konstrukcj\u0119 wywodu ma przemy\u015blan\u0105 i wyszlifowan\u0105. W ko\u0144cu ponad 30 lat wyk\u0142ada\u0142 w Annapolis i by\u0142 dziekanem tamtejszego wydzia\u0142u historii. Kt\u00f3\u017c zatem m\u00f3g\u0142by mie\u0107 lepsze kwalifikacje?<\/p>\n

Metodologia wywodu, opracowana przez Symondsa, wymaga\u0142a znacznej dyscypliny narracyjnej, zw\u0142aszcza w symultanicznym relacjonowaniu zdarze\u0144 r\u00f3wnoleg\u0142ych. Ale si\u0119 uda\u0142o \u2013 ani przez chwil\u0119 nie da si\u0119 odczu\u0107 zagubienia w g\u0105szczu zdarze\u0144. Symondsowi uda\u0142o si\u0119 powstrzyma\u0107 \u201eagresj\u0119\u201d czasu w trybie swej narracji \u2013 troch\u0119 ponagina\u0142, porozci\u0105ga\u0142. By zdarzenia i epizody rozci\u0105gni\u0119te w czasie, a co do przedmiotu jednolite (na przyk\u0142ad bitwa o transport atlantycki, trwaj\u0105ca w r\u00f3\u017cnych fazach i ze zmiennym nat\u0119\u017ceniem przez ca\u0142y praktycznie okres dzia\u0142a\u0144 wojennych), opisa\u0107 mo\u017cliwie podobnie, co epizody nag\u0142e, jednorazowe i r\u00f3wnie znacz\u0105ce co kilkuletnie prze\u0142omowe zmagania. Idzie wszak o to, by ca\u0142a historia by\u0142a r\u00f3wnie ekscytuj\u0105ca w ka\u017cdym momencie, a naturalna przewaga narracyjna gwa\u0142townego starcia w bitwie morskiej nie zniweczy\u0142a wagi obrazu systematycznych, cho\u0107 pozornie nudnych narracyjnie zmaga\u0144 w s\u0142u\u017cbie konwojowej… To wyr\u00f3wnanie fabularnych szans opowiadania uda\u0142o si\u0119 Symondsowi nadzwyczajnie (w miar\u0119 oczywi\u015bcie przyzwolenia od rzeczywisto\u015bci \u2013 jest bowiem r\u00f3\u017cnica emocji tudzie\u017c temperatury narracji mi\u0119dzy spektakularnym ustrzeleniem pancernika, a pracowitym \u201eoraniem\u201d morza przez zespo\u0142y eskortowc\u00f3w, obrzucaj\u0105cych bombami g\u0142\u0119binowymi zaczajone u-booty z wilczych stad…).<\/p>\n

No wi\u0119c satysfakcja gwarantowana. Ksi\u0119ga to wielka, ci\u0119\u017cka, demoluj\u0105ca nadgarstki, ale warto j\u0105 pozna\u0107. To inne spojrzenie \u2013 mniej europocentryczne, bardziej globalne, bardziej syntetyczne. No i naprawd\u0119 obiektywne \u2013 o co coraz trudniej w \u015bwiecie, gdzie prawda staje si\u0119 tylko jednym z r\u00f3wnoprawnych sposob\u00f3w opowiadania rzeczywisto\u015bci…<\/p>\n

A w pal\u0105cej (osobliwie pal\u0105cej rozmaite reduty dobrego imienia) kwestii polonic\u00f3w \u2013 niech zostanie tak, jak jest. Za\u0142\u00f3\u017cmy (z pewn\u0105 doz\u0105 wdzi\u0119czno\u015bci), \u017ce Symonds i jego t\u0142umacz zrobili, co mogli i co wypada\u0142o. Tylko w jednym wypadku nale\u017cy uzupe\u0142ni\u0107. Gdy na stronie 301 autor wspomina o decyduj\u0105cym udziale genialnego polskiego matematyka Mariana Rejewskiego w procesie rozszyfrowania niemieckich kod\u00f3w i zasady dzia\u0142ania maszyny Enigma, trzeba doda\u0107, \u017ce by\u0142o ich trzech \u2013 opr\u00f3cz Rejewskiego jego dwaj koledzy z Uniwersytetu Pozna\u0144skiego: Jerzy R\u00f3\u017cycki i Henryk Zygalski. Nie ma dostatecznego (matematycznie) powodu, by r\u00f3\u017cnicowa\u0107 ich udzia\u0142y…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(20 11 2020)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Craig Symonds\u00a0 II wojna \u015bwiatowa na morzu. Historia globalna Prze\u0142o\u017cy\u0142 Fabian Tryl Wydawnictwo Znak Horyzont, Krak\u00f3w 2020 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Trafiony, zatopiony! Wszyscy znaj\u0105 t\u0119 gr\u0119: kartka w kratk\u0119 wydarta z zeszytu do matmy, dwa kwadraty o boku dziesi\u0119ciokratkowym, opisane literami i cyframi tworz\u0105cymi wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne (obaj uczestnicy gry musieli mie\u0107 identyczne opisy oczywi\u015bcie); na jednym kwadracie ustawiasz swoje okr\u0119ty: jeden czterokratkowy, dwa trzykratkowe, trzy dwukratkowe i cztery jednokratkowe (w zasadzie m\u00f3wi\u0142o si\u0119 nie kratki, lecz maszty…); twoja flota nie mog\u0142a kotwiczy\u0107, czyli styka\u0107 si\u0119 burtami, dziobami ni rufami, tylko dwa lub trzy (kwestia umowy) mog\u0142y sta\u0107 wzd\u0142u\u017c brzegu, tylko dwa lub trzy (kwestia umowy) mog\u0142y kotwiczy\u0107 dziobem lub ruf\u0105 do brzegu. No i potem strzelanie naprzemienne wedle wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych \u2013 kto pierwszy wymaca\u0142 dwadzie\u015bcia \u201emaszt\u00f3w\u201d przeciwnika \u2013 wygrywa\u0142… Teraz wyobra\u017acie sobie, \u017ce ta gra toczy si\u0119 na dw\u00f3ch oceanicznych akwenach (na trzeci \u2013 Indyjski – zapuszczano si\u0119 rzadko i okazjonalnie) z przyleg\u0142ymi morzami. Strzelacie naprzemiennie, ale nie macie obowi\u0105zku meldowania przeciwnikowi o trafieniach. Floty macie nieograniczone (traktatowe pr\u00f3by narzucenia tona\u017cy i uzbrojenia jeszcze przed wojn\u0105 spali\u0142y na panewce) \u2013 takie, na jakie was sta\u0107. Straty mo\u017cecie uzupe\u0142nia\u0107, je\u015bli was sta\u0107. Walicie, p\u00f3ki si\u0119 wam lufy nie stopi\u0105, samoloty nie…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2375,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[36,27],"tags":[302],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2373"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2373"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2373\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4554,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2373\/revisions\/4554"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2373"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2373"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2373"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}