{"id":2359,"date":"2020-11-10T18:25:04","date_gmt":"2020-11-10T17:25:04","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2359"},"modified":"2020-11-10T18:25:04","modified_gmt":"2020-11-10T17:25:04","slug":"w-cieniu-zla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2020\/11\/10\/w-cieniu-zla\/","title":{"rendered":"W cieniu z\u0142a"},"content":{"rendered":"\n
Alex North\u00a0<\/strong><\/h5>\n

\"\"<\/p>\n


W cieniu z\u0142a <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Pawe\u0142 Wolak <\/strong>
Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA,
Warszawa 2020<\/strong><\/h5>\n

Rekomendacja: 2\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Antykwariat sn\u00f3w<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n

Nieodgadniona istota snu jest jedn\u0105 z tajemnic natury ludzkiej. Badania trwaj\u0105, ale pewnych rezultat\u00f3w \u2013 statystycznie powtarzalnych, sprawdzalnych i obja\u015bnialnych (ju\u017c to biologicznie, ju\u017c to na gruncie psychologii czy fizjologii m\u00f3zgu) \u2013 jak nie by\u0142o, tak nie ma. Oczywi\u015bcie byli \u2013 i nadal s\u0105 – badacze, twierdz\u0105cy kategorycznie, \u017ce posiedli tajemnic\u0119 natury snu. Aha, taka to prawda, jak prawdziwa jest wiara w sprawcz\u0105 moc sennik\u00f3w, czyli katalog\u00f3w interpretacji znacze\u0144 marze\u0144 i majak\u00f3w sennych \u2013 tak, jak je zapami\u0119tali \u015bni\u0105cy, by potem usilnie dowiadywa\u0107 si\u0119, co te\u017c mog\u0142yby one znaczy\u0107. No c\u00f3\u017c, powiedzie\u0107, \u017ce rozumie istot\u0119 snu mo\u017ce tylko ten, kto jej nie rozumie…<\/p>\n

W ka\u017cdym razie marzenie senne jest przedmiotem nieustannej fascynacji osobnik\u00f3w naszego gatunku \u2013 od kiedy gatunek zdaje sobie spraw\u0119 z ich odr\u0119bno\u015bci, \u201einno\u015bci\u201d i niepodobie\u0144stwa (cho\u0107 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 przewa\u017cnie z element\u00f3w znanych z do\u015bwiadczenia lub rozpoznawalnych) wobec ca\u0142ej reszty \u201eprodukcji umys\u0142owej\u201d, czynionej na jawie. Tak \u2013 sny s\u0105 fascynuj\u0105ce. Od zawsze… W takim na przyk\u0142ad mie\u015bcie Uruk \u2013 centrum politycznym, gospodarczym i intelektualnym kraju Sumer\u00f3w nad Eufratem – w okolicy \u015bwi\u0105tyni Inanny (Isztar) odkryto znaczne zbiory tabliczek pokrytych pismem klinowym, zawieraj\u0105cych t\u0142umaczenia sn\u00f3w \u2013 takie \u00f3wczesne senniki. Najstarsze maj\u0105 pewnie ze sze\u015b\u0107 tysi\u0119cy lat… Interpretacja marze\u0144 i wizji sennych (z czasem uzupe\u0142niona o badania i t\u0142umaczenia widze\u0144 tudzie\u017c objawie\u0144 uzyskiwanych pod wp\u0142ywem substancji psychoaktywnych) sta\u0142a si\u0119 solidn\u0105 ga\u0142\u0119zi\u0105 wiedzy \u201etajemnej\u201d, usi\u0142uj\u0105cej uporz\u0105dkowa\u0107 i t\u0142umaczy\u0107 ludzkie zachowania \u2013 zw\u0142aszcza te ponadnormatywne, ekstremalne. Ba, \u201ewiedza\u201d ta mia\u0142a za sob\u0105 solidn\u0105, wielowiekow\u0105, dziedziczon\u0105 i rozwijan\u0105 przez pokolenia szaman\u00f3w i \u201elekarzy\u201d podbudow\u0119 statystyczn\u0105.<\/p>\n

Rozbicie o kant dupy tego \u201ebetonowego\u201d kompleksu mniema\u0144 nie jest \u0142atwe. O ile badania neurofizjologiczne, biologiczne snu s\u0105 zaawansowane i \u0142adnie opisuj\u0105 samo fizyczne zjawisko spoczynku cia\u0142a i umys\u0142u, o tyle dobranie si\u0119 do \u201enadbudowy\u201d, czyli sennych wizji umys\u0142u, wymyka si\u0119 mo\u017cliwo\u015bciom opisowo-analitycznym. Ju\u017c samo ich utrwalanie jest dotkni\u0119te wieloma powa\u017cnymi wadami. Mo\u017cliwe jest tylko w trybie jednorazowego zapami\u0119tywania i sporz\u0105dzenia potem opisu, a dok\u0142adno\u015b\u0107 tego procesu \u2013 wielce w\u0105tpliwa… Przeinaczenia, wyolbrzymienia, upusty nie\u015bwiadome i \u015bwiadome akty cenzury… Utrwalona w jakikolwiek spos\u00f3b, ale ex post, tre\u015b\u0107 sn\u00f3w mo\u017ce bardzo odbiega\u0107 sensem i znaczeniem od tego, co istotnie k\u0142\u0119bi\u0142o si\u0119 w nocy pod czaszk\u0105.<\/p>\n

I jak tu przej\u015b\u0107 z tak niepewnym materia\u0142em badawczym do kategorycznego wyja\u015bnienia sensu sn\u00f3w? Jak mo\u017cna mniema\u0107, \u017ce sny maj\u0105 jakiekolwiek znaczenie praktyczne? To znaczy \u2013 czy ich tre\u015b\u0107 mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na nasze \u017cycie? W sensie profetycznym? Czy wiedza o tre\u015bci sn\u00f3w, a zw\u0142aszcza o powtarzaj\u0105cych si\u0119 podobno natr\u0119ctwach somnambulicznych, mo\u017ce pom\u00f3c w sporz\u0105dzeniu diagnozy zaburze\u0144 psychicznych, czy w og\u00f3le istniej\u0105 jakie\u015b klucze do odczytania onirycznych sygna\u0142\u00f3w, jakie freudowskie czy jungowskie tabele skojarze\u0144 tre\u015bci sn\u00f3w z k\u0142opotami ich w\u0142a\u015bciciela… Innymi s\u0142owy: dynamika strukturalna i fizjologia snu \u2013 tak, jego zawarto\u015b\u0107 emocjonalna (w sensie opisu wizji \u2013 co mi si\u0119 w\u0142a\u015bciwie \u015bni\u0142o?) – nie.<\/p>\n

Ale to, co dla nauki jest przeszkod\u0105, dla literatury jest podniet\u0105. Marzenia senne wymykaj\u0105 si\u0119 analizie? Tym gorzej dla nich… My p\u00f3jdziemy dalej. W stron\u0119 \u015bwiadomego snu, programowalnego, przy pomocy sugestii intelektualnej (ale nie hipnotycznej, bro\u0144 Bo\u017ce!), nawet u kilku os\u00f3b jednocze\u015bnie, w procesie tzw. inkubacji, czyli wt\u0142aczania w umys\u0142 danych koniecznych do wywo\u0142ania wizji to\u017csamej tre\u015bci \u2013 wystarczy dok\u0142adnie zapisywa\u0107 tre\u015b\u0107 zwid\u00f3w sennych i intensywnie \u201eprzemy\u015bliwa\u0107\u201d prze\u017cywa\u0107, uwsp\u00f3lnia\u0107. Odpowiednio d\u0142ugi i \u201eg\u0119sty\u201d trening doprowadzi do wsp\u00f3\u0142\u015bnienia, a wtedy… Skoncentrowana moc takiego zaprogramowanego, \u015bwiadomego snu mo\u017ce by\u0107 niewyobra\u017calna \u2013 od kierowania ludzkim post\u0119powaniem po wywo\u0142ywanie katastrof w ruchu l\u0105dowym, wodnym i powietrznym…<\/p>\n

Boisz si\u0119? Nie? Szkoda, bo mia\u0142e\u015b si\u0119 ba\u0107. W ka\u017cdym razie tak sobie mniema\u0142 niejaki Alex North (nie wiem, jak si\u0119 nazywa naprawd\u0119…) – angielski autor horroru \u201eW cieniu z\u0142a\u201d. Po dobrze przyj\u0119tym w kr\u0119gach mi\u0142o\u015bnik\u00f3w dreszczowc\u00f3w \u201eSzeptaczu\u201d – horrorze pedagogicznym poniek\u0105d \u2013 North zanurzy\u0142 si\u0119 g\u0142\u0119boko w sfer\u0119 sn\u00f3w, ale ju\u017c bez tamtego sukcesu. Mia\u0142o by\u0107 strasznie, \u201ekingowsko\u201d bez ma\u0142a, ale nie jest. No c\u00f3\u017c… Pomys\u0142, nawet je\u015bli jest bardzo dobry (a ten nie jest, najwy\u017cej umiarkowany…) – to za ma\u0142o. By wypadkowa powala\u0142a z n\u00f3g, trzeba do\u0142o\u017cy\u0107 do niej wektor talentu, iskry bo\u017cej. A z tym u Northa tak sobie.<\/p>\n

Sama intryga jest do\u015b\u0107 pomys\u0142owa, aczkolwiek nieco chropawa i wygl\u0105daj\u0105ca na u\u017cywan\u0105. Oto \u0107wier\u0107 wieku temu czterej nastolatkowie, typowi szkolni outsiderzy, poniewierani przez r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w, pod wp\u0142ywem niejakiego Charliego zacz\u0119li zg\u0142\u0119bia\u0107 fenomen snu, by ewentualnie zapanowa\u0107 nad sennymi mocami, ujednolici\u0107 tre\u015b\u0107 sn\u00f3w i wywo\u0142a\u0107 zdarzenia o gwa\u0142townym charakterze. Jeden z ch\u0142opak\u00f3w \u2013 Paul, z usposobienia sceptyczny racjonalista (on\u017ce narrator ca\u0142ej tej historii wtedy i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie) \u2013 wycofuje si\u0119 ze szczeniackiego sprzysi\u0119\u017cenia. Ale jest za p\u00f3\u017ano \u2013 i tak dochodzi do okrutnej zbrodni w nastolatkowym kr\u0119gu, a uznany za prowodyra i sprawc\u0119 Charlie znika bez \u015bladu. Paul natomiast wyje\u017cd\u017ca na studia i wraca do domu dopiero, gdy jego matka do\u017cywa swych dni w miejscowym hospicjum. Problem w tym, \u017ce w okolicy dochodzi do zbrodni dok\u0142adnie odtwarzaj\u0105cych somnambuliczne fantasmagorie Charliego. Internet p\u0119ka od hipotez i teoryjek \u2013 wedle nich Charlie \u017cyje i kontynuuje…<\/p>\n

Dalej w szczeg\u00f3\u0142y fabu\u0142y nie pobrniemy. Chocia\u017c robi si\u0119 ciekawie. Ale nie chcemy przecie\u017c odbiera\u0107 czytelnikowi szansy samodzielnego uporania si\u0119 z intryg\u0105. Jak zabawa, to zabawa. W sumie intryga \u2013 ale sama intryga i tylko ona \u2013 to zgrabna konstrukcja, podtrzymuj\u0105ca napi\u0119cie i w odpowiednich momentach dozuj\u0105ca zwroty akcji. Ale bez przesady \u2013 wszystko pod kontrol\u0105, dok\u0142adnie jak ucz\u0105 na kursach kreatywnego pisania. North nie wnosi do literatury niczego nadzwyczajnego, a zw\u0142aszcza tego pierwiastka nieoczekiwanego szale\u0144stwa. U niego wszystko jest \u201eby the book\u201d, czyli regulaminowo. A przerwy na domieszk\u0119 straszenia te\u017c umieszczone w odpowiednich odst\u0119pach. Groza zatem nie narasta, nie atakuje kaskadowo, nie pi\u0119trzy si\u0119 i nie przera\u017ca \u2013 ot, pojawia si\u0119 w zaplanowanych momentach-przerwach na koszmar. Na korzy\u015b\u0107 Northa przemawia tylko fakt, \u017ce wszystko, co u\u017cyte zosta\u0142o do skonstruowania \u201eW cieniu z\u0142a\u201d, jest w dobrym gatunku \u2013 jak ten prowincjonalny antykwariat, kt\u00f3ry dla narratora by\u0142 punktem odniesienia na pocz\u0105tku tej historii i bodaj\u017ce na ko\u0144cu. Mo\u017ce Paul rzuci uniwersytet i przeniesie si\u0119 do miasteczka swojego dzieci\u0144stwa, by dopisa\u0107 trzecie nazwisko na szyldzie i zaj\u0105\u0107 si\u0119 handlem ksi\u0105\u017ckami? Taki antykwariat to kopalnia temat\u00f3w do horror\u00f3w i Alex North powinien t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 uwzgl\u0119dni\u0107 w swoich planach…<\/p>\n

W odr\u00f3\u017cnieniu od wielu instagramowych entuzjast\u00f3w, polecam lektur\u0119 Northa z umiarkowanym przekonaniem i bez fanfar. Ot, je\u015bli naprawd\u0119 nic innego pod r\u0119k\u0105 nie znajdziecie do czytania, to i r\u0119kodzielnicze wprawki Northa dadz\u0105 troch\u0119 niezb\u0119dnej w dzisiejszych ci\u0119\u017ckich czasach zabawy. Nie ma w tej lekturze nic dyskwalifikuj\u0105cego ani gorsz\u0105co nieporadnego. Sama przyzwoita przyzwoito\u015b\u0107. Dobre i to…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(10 11 2020)<\/strong><\/p>\n

PS. Jeden z pierwszych czytelnik\u00f3w tego tekstu spyta\u0142, czy zgromiwszy tak mocnymi s\u0142owy wszelkie teorie i pomys\u0142y na temat natury marze\u0144 sennych, sam mam jaki\u015b na temat tej natury pogl\u0105d. Ot\u00f3\u017c mam! Sk\u0142aniam si\u0119 mianowicie ku pogl\u0105dowi, \u017ce sny to rodzaj zabawy, treningu z wyobra\u017ani, gry skojarze\u0144… W sensie fizjologicznym sen to obmy\u015blona przez ewolucj\u0119 przerwa na odpoczynek, regeneracj\u0119 \u2013 w rytmie cyklu dobowego \u017cycia organizmu. Wida\u0107 to wyra\u017anie w przypadku deprywacji snu. Deficyt snu prowadzi do stresu, przem\u0119czenia, utraty koncentracji, zak\u0142\u00f3cenia pracy m\u00f3zgu, serca i innych organ\u00f3w, w skrajnych przypadkach do \u015bmierci \u2013 wszystko z powodu nadmiaru bod\u017ac\u00f3w. W stanie snu za\u015b bod\u017ace z zewn\u0105trz do m\u00f3zgu nie dop\u0142ywaj\u0105 wcale lub prawie wcale. Ale m\u00f3zg to wprawdzie urz\u0105dzenie elektryczne, lecz nie ma w nim wy\u0142\u0105cznika oszcz\u0119dzaj\u0105cego pr\u0105d. W stanie spoczynku zatem przep\u0142ywy mi\u0119dzyneuronowe w synapsach istniej\u0105 na minimalnym, spoczynkowym poziomie. Aby wype\u0142ni\u0107 te przep\u0142ywy jak\u0105kolwiek tre\u015bci\u0105, umys\u0142 podrzuca ze swego zasobu ju\u017c istniej\u0105ce, przetworzone fragmenty zapami\u0119tanych wcze\u015bniej, na jawie, zdarze\u0144, wyobra\u017ce\u0144 (m\u00f3zg nie rozr\u00f3\u017cnia bod\u017ac\u00f3w, kt\u00f3re zaistnia\u0142y fizycznie, od tych wymy\u015blonych, zaimplementowanych z literatury, z wyobra\u017ani, emocji…), do\u015bwiadcze\u0144 \u2013 by cokolwiek pulsowa\u0142o w synapsach, kt\u00f3rych wy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 nie da. W rezultacie co\u015b si\u0119 k\u0142\u0119bi, co nawet w sprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bciach potrafimy zapami\u0119ta\u0107. Ale nie przywi\u0105zywa\u0142bym do tego wagi \u2013 to nasz m\u00f3zg bawi si\u0119, trenuje, wype\u0142nia pustk\u0119 bezbod\u017acow\u0105… I tyle. (TS)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Alex North\u00a0 W cieniu z\u0142a Prze\u0142o\u017cy\u0142 Pawe\u0142 Wolak Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA, Warszawa 2020 Rekomendacja: 2\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 Antykwariat sn\u00f3w Nieodgadniona istota snu jest jedn\u0105 z tajemnic natury ludzkiej. Badania trwaj\u0105, ale pewnych rezultat\u00f3w \u2013 statystycznie powtarzalnych, sprawdzalnych i obja\u015bnialnych (ju\u017c to biologicznie, ju\u017c to na gruncie psychologii czy fizjologii m\u00f3zgu) \u2013 jak nie by\u0142o, tak nie ma. Oczywi\u015bcie byli \u2013 i nadal s\u0105 – badacze, twierdz\u0105cy kategorycznie, \u017ce posiedli tajemnic\u0119 natury snu. Aha, taka to prawda, jak prawdziwa jest wiara w sprawcz\u0105 moc sennik\u00f3w, czyli katalog\u00f3w interpretacji znacze\u0144 marze\u0144 i majak\u00f3w sennych \u2013 tak, jak je zapami\u0119tali \u015bni\u0105cy, by potem usilnie dowiadywa\u0107 si\u0119, co te\u017c mog\u0142yby one znaczy\u0107. No c\u00f3\u017c, powiedzie\u0107, \u017ce rozumie istot\u0119 snu mo\u017ce tylko ten, kto jej nie rozumie… W ka\u017cdym razie marzenie senne jest przedmiotem nieustannej fascynacji osobnik\u00f3w naszego gatunku \u2013 od kiedy gatunek zdaje sobie spraw\u0119 z ich odr\u0119bno\u015bci, \u201einno\u015bci\u201d i niepodobie\u0144stwa (cho\u0107 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 przewa\u017cnie z element\u00f3w znanych z do\u015bwiadczenia lub rozpoznawalnych) wobec ca\u0142ej reszty \u201eprodukcji umys\u0142owej\u201d, czynionej na jawie. Tak \u2013 sny s\u0105 fascynuj\u0105ce. Od zawsze… W takim na przyk\u0142ad mie\u015bcie Uruk \u2013 centrum politycznym, gospodarczym i intelektualnym kraju Sumer\u00f3w nad Eufratem – w okolicy \u015bwi\u0105tyni Inanny (Isztar) odkryto znaczne…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2361,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[301,10,17,236],"tags":[300],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2359"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2359"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2359\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2362,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2359\/revisions\/2362"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2361"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2359"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2359"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2359"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}