{"id":2211,"date":"2020-09-10T03:09:56","date_gmt":"2020-09-10T01:09:56","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2211"},"modified":"2021-11-14T02:02:33","modified_gmt":"2021-11-14T01:02:33","slug":"jak-przejac-kontrole-nad-swiatem-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2020\/09\/10\/jak-przejac-kontrole-nad-swiatem-2\/","title":{"rendered":"Jak przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 nad \u015bwiatem 2"},"content":{"rendered":"\n

Dorota Mas\u0142owska\u00a0<\/strong><\/h4>\n

\"\"<\/h4>\n


Jak przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 nad \u015bwiatem 2 <\/strong>
Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2020<\/strong><\/h4>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Jask\u00f3\u0142ka uwi\u0119ziona<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Ambitne zamierzenie (kontrolowanie \u015bwiata bez wychodzenia z domu) okaza\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe do zrealizowania… Przeto w drugim tomie swych pism rozproszonych Mas\u0142owska jednak wysz\u0142a z domu, by przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 nad \u015bwiatem. Ze skutkiem po\u0142owicznym. Zreszt\u0105 powiedzie\u0107 po\u0142owicznym, to nic nie powiedzie\u0107. Bo w istocie to \u015bwiat przej\u0105\u0142 kontrol\u0119 nad Mas\u0142owsk\u0105. Pisarka wprawdzie wysz\u0142a z tej pr\u00f3by z \u017cyciem (wi\u0119c mo\u017cna rzec, \u017ce zwyci\u0119sko…) – a nawet troch\u0119 napakowana, strzaskana przez s\u0142o\u0144ca i wichry planety, ale jej ozdobna fraza dozna\u0142a jakiego\u015b wyczuwalnego ledwie, ledwie (ale zawsze\u0107…) uszczerbku. Nie \u017ceby jako\u015b masowo \u2013 fioritury, stiuki, metaphory, koronkowe wstawki i glissanda nadal w tej prozie biegn\u0105 twardym \u201emas\u0142owskim\u201d tropem, ale czu\u0107, \u017ce to puste przebiegi, niedoci\u0105\u017cone my\u015bl\u0105 jakow\u0105\u015b, s\u0142owem ani czynem lub czym\u015b podobnem takiem…<\/p>\n

Dlatego, nim zaczniecie lektur\u0119 (i nie po\u017ca\u0142ujecie…), we\u017acie sobie do serca ostrze\u017cenie, \u017ce co\u015b si\u0119 sta\u0142o z przekazem Mas\u0142owskiej \u2013 co \u015bwie\u017ce by\u0142o i odkrywcze, powtarzaj\u0105c si\u0119 – nieuchronnie zmierza ku krainie bana\u0142u, a wybitne konstrukcje j\u0119zykowe zas\u0142aniaj\u0105 horyzonty, wschody i zachody, opalizuj\u0105ce mgie\u0142ki my\u015bli wszelakiej. Wszystko grz\u0119\u017anie w FORMIE. Pi\u0119kna fraza goni drug\u0105 kunsztown\u0105 fraz\u0119, zarazem uciekaj\u0105c przed trzeci\u0105 \u2013 zab\u00f3jczo wprost inteligentn\u0105. Tak to jest: gdy kto\u015b potrafi sk\u0142ada\u0107 j\u0119zykowe frazy i doprowadza ten kunszt do stopnia wprost nies\u0142ychanego, staje si\u0119 wi\u0119\u017aniem tego kunsztu, bo rozentuzjazmowana publiczno\u015b\u0107 niczego wi\u0119cej nie oczekuje i tylko za now\u0105, fundamentalnie \u015bliczn\u0105 fraz\u0119 chce p\u0142aci\u0107. Tak to jest: chcesz wprowadzi\u0107 jakie\u015b modyfikacje do sk\u0142adu wsadu w swojej kierzance, my\u015bli dosypa\u0107 czy tam czego b\u0105d\u017a, a tu publika wyje \u2013 nie, tylko stare, old fashioned<\/em> mas\u0142o! Wi\u0119c przestajesz my\u015ble\u0107 i trzepiesz mas\u0142o po staremu, zostajesz wi\u0119\u017aniem konwencji i techniki \u2013 a przede wszystkim wi\u0119\u017aniem swego s\u0142owor\u00f3bstwa, wi\u0119\u017aniem \u2013 volens nolens<\/i> \u2013 sukcesu…<\/p>\n

Gdy po poprzedniej pr\u00f3bie przej\u0119cia kontroli nad \u015bwiatem (trzy lata temu; tamt\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 rekomendowa\u0142em w blogu 19 maja 2017 roku) okaza\u0142o si\u0119, \u017ce felieton nie jest najlepsz\u0105 broni\u0105 Mas\u0142owskiej (chocia\u017c fechtuje nim zadowalaj\u0105co sprawnie…), autorka zmieni\u0142a podej\u015bcie i do u\u017cytku wzi\u0119\u0142a inne gatunki \u2013 bez specjalnego zastanowienia i wyboru; co tam mia\u0142a gotowego na pulpicie. W zwi\u0105zku z tym miast wysmakowanej kolekcji nieprzypadkowych tekst\u00f3w dostali\u015bmy nielinearny \u0142adunek wszystkiego, co pod r\u0119k\u0105 by\u0142o… W worku znalaz\u0142y si\u0119 popkulturowe eseje, jakie\u015b przero\u015bni\u0119te, wyra\u017anie odpadowe felietoniki, a przede wszystkim reporta\u017ce podr\u00f3\u017cnicze (c\u00f3\u017c z tego, \u017ce w stylu gonzo) oraz pandemiczne wypisy z pami\u0119tnika m\u0142odego antropologa kultury.<\/p>\n

Tylko jeden z tych tekst\u00f3w odstaje (w g\u00f3r\u0119…) od reszty w kwestii jako\u015bci, dyskrecji narracji, u\u017cytych materia\u0142\u00f3w i chwyt\u00f3w retorycznych \u2013 to \u201ePoczta Polska\u201d. Z formalnego punktu widzenia, w uj\u0119ciu gatunkowym \u2013 reporta\u017c, cho\u0107 sama autorka mo\u017ce si\u0119 od\u017cegnywa\u0107 od takiej klasyfikacji, bo\u0107 przecie reporta\u017c to \u201egorszy sort\u201d przemys\u0142u kreacyjnego, pisarzowi ujmuj\u0105cy powagi. Ale \u201ePoczta Polska\u201d to pere\u0142ka poznawcza, za\u015bwiadczaj\u0105ca, \u017ce s\u0142uch i inne zaanga\u017cowane w proces tw\u00f3rczy zmys\u0142y wci\u0105\u017c prowadz\u0105 Mas\u0142owsk\u0105 nieomylnie, a talent jej \u2013 niepodrabialny… \u201ePoczta Polska\u201d to Polska w pigu\u0142ce, to nasza narodowa alegoria pa\u017adzierzowego pa\u0144stwa, kt\u00f3re wci\u0105\u017c uparcie budujemy. Alegoria spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 tworzymy. Kiedy\u015b rokuj\u0105cym adeptom dziennikarstwa poleca\u0142em lektur\u0119 \u201estaro\u017cytnego\u201d reporta\u017cu Ryszarda Kapu\u015bci\u0144skiego \u201eReklama pasty do z\u0119b\u00f3w\u201d, bo to wzorcowy by\u0142 tekst wzgl\u0119dem tzw. s\u0142uchu spo\u0142ecznego, adekwatno\u015bci u\u017cytych \u015brodk\u00f3w kreacji i artystycznej pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci. Gdybym nadal mia\u0142 styczno\u015b\u0107 z rokuj\u0105cymi adeptami dziennikarstwa, \u201ePoczt\u0119 Polsk\u0105\u201d Mas\u0142owskiej dodawa\u0142bym im do lektur obowi\u0105zkowych.<\/p>\n

Drugi tekst z ksi\u0105\u017cki Mas\u0142owskiej, kt\u00f3ry przeczyta\u0142em z najwy\u017cszym ukontentowaniem, to \u201eGruzi\u0144ski m\u0119\u017cczyzna w ogrodzie \u2013 szkic do portretu\u201d. Ale to ju\u017c z powod\u00f3w osobistych. Po prostu znam ten typ (nie tego konkretnego, ale w og\u00f3le typ typowego Gruzina) \u2013 kra\u0144cowo i g\u0142\u0119binowo odmienny od typa opiewanego przez naszych domoros\u0142ych, entuzjastycznych podr\u00f3\u017cnik\u00f3w (w rodzaju pani Pakosi\u0144skiej czy pana Mellera). Rozpoznawszy gruzi\u0144sk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 patriarchaln\u0105, od lat jestem \u015bwi\u0119cie przekonany, \u017ce ta absolutnie m\u0119ska kraina istnieje nadal tylko dzi\u0119ki heroicznym wysi\u0142kom, niez\u0142omnej pot\u0119dze, odwadze i po\u015bwi\u0119ceniu gruzi\u0144skich kobiet. I t\u0119 konstatacj\u0119 dedykuj\u0119 Wieriko Nanadze \u2013 przyjaci\u00f3\u0142ce i wsp\u00f3lniczce dawnych tbiliskich eskapad, dzi\u0119ki kt\u00f3rej wiem, co naprawd\u0119 znaczy\u0107 mo\u017ce smak kawy o poranku…<\/p>\n

Kolejne dwa teksty godne uwagi, cho\u0107 nieco mniejszej mo\u017ce, to reporta\u017ce z Kuby i Chin. Oba s\u0105 pok\u0142osiem pewnego globalnego zjawiska kulturowego \u2013 czyli maszyny do akceleracji wymiany mi\u0119dzykontynentalnej \u2013 my\u015bli, idei, trend\u00f3w i wszystkiego, czym tam jeszcze wymienia\u0107 si\u0119 wypada. Struktura ta buduje si\u0119 sama od lat, wspierana przez \u015brodki ze sponsoringu, pochodz\u0105ce z u\u0142amk\u00f3w zysk\u00f3w wielkich korporacji, przeznaczonych na popraw\u0119 wizerunku tych\u017ce. Ale opr\u00f3cz pieni\u0119dzy, w tym mechanizmie potrzebne s\u0105 jeszcze no\u015bniki idei, czyli ludzie. Mi\u0119dzynarodowa populacja artyst\u00f3w wszelkiej proweniencji, aktualnie (przej\u015bciowo oczywi\u015bcie) znajduj\u0105ca si\u0119 pod bud\u017cetow\u0105 kresk\u0105, ch\u0119tnie aplikuje o stypendialne wsparcie, sta\u017cowe granty, p\u0142atne rezydencje w \u015bwiatowych centrach kultury \u2013 w zamian oferuj\u0105c siebie jako: a) atrakcj\u0119 towarzysko-intelektualn\u0105, b) modu\u0142 przekazu informacji, c) gwaranta rozs\u0142awienia sponsora i jego czystych intencji… Wystarczy raz si\u0119 za\u0142apa\u0107 (i nie da\u0107 spektakularnej plamy), by na wiele lat pozosta\u0107 w kr\u0119gu tego objazdowego cyrku i wygodnie (cho\u0107 na walizkach) sobie \u017cy\u0107, oferuj\u0105c dyskretne lokowanie produktu sponsora w swej przysz\u0142ej tw\u00f3rczo\u015bci. To dlatego w reporta\u017cyku z Szanghaju horda internacjonalnych stypendyst\u00f3w-nomad\u00f3w tak si\u0119 skonfundowa\u0142a, gdy Mas\u0142owska obwie\u015bci\u0142a, \u017ce tematem jej pracy literackiej podczas stypendialnego wczasowiska s\u0105 oni sami, czyli internacjonalni w\u0119drowni stypendy\u015bci i grantobiorcy jako zjawisko-kulturowo-socjologiczne. Apage, satanas! Kt\u00f3ry chcesz zak\u0142\u00f3ci\u0107 nasze wygodne \u017cycie, b\u0105d\u017a pot\u0119piony…<\/p>\n

Filozofom, teoretykom i praktykom nomadyzmu warto jeszcze poleci\u0107 tek\u015bcik \u201eEn route\u201d<\/em> – czyli kr\u00f3tki wyk\u0142ad \u201ebycia w drodze\u201d wed\u0142ug Mas\u0142owskiej. A chyba ona wie co m\u00f3wi, bo zauwa\u017ca, \u017ce nawet gdy ju\u017c zakotwiczy w stanie spoczynku, we w\u0142asnym domu, jaka\u015b jej cz\u0119\u015b\u0107 w \u015brodku ca\u0142y czas nadal jedzie i jedzie… To doskona\u0142a obserwacja \u2013 wydaje si\u0119, \u017ce Mas\u0142owska po\u0142apa\u0142a si\u0119 wreszcie, i\u017c stan permanentnej podr\u00f3\u017cy nie sprzyja tw\u00f3rczo\u015bci, przestaje stymulowa\u0107 cokolwiek poza samym… podr\u00f3\u017cowaniem; ten dygot wewn\u0119trzny, \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce droga trwa, cho\u0107 nie trwa \u2013 to symptom na\u0142ogu, uzale\u017cnienia, choroby \u2013 dla pisarza niebezpiecznej, \u015bmiertelnej zgo\u0142a. Oczywi\u015bcie mo\u017cna wmawia\u0107 sobie i \u015bwiatu, \u017ce oto w drodze zbieramy do\u015bwiadczenia, fakty, obserwacje, poznajemy ludzi, gromadzimy surowiec… Ale kiedy\u015b trzeba przesta\u0107 \u2013 usi\u0105\u015b\u0107 na dupie, mie\u0107 za oknem ten sam pejza\u017c, ten sam kubek do herbaty czy tam kawy przy kompie \u2013 i zmierzy\u0107 si\u0119 z tym ca\u0142ym przytarganym baga\u017cem. W drodze pisa\u0107 prawie nikt nie potrafi \u2013 jakie\u015b kr\u00f3tkie notatki, listy, zdawkowe zapiski w diariuszu, wiersze \u2013 to i owszem. Ale powie\u015b\u0107? To si\u0119 udaje tylko na kotwicy (cho\u0107 historia literatury zna przypadki tw\u00f3rc\u00f3w mobilnych; ale historia literatury zna wszystko…). Nie wiem, w jakiej fazie jest Mas\u0142owska, czy daleko jej do \u201eprzysiadu na zadu\u201d, by wreszcie t\u0119 oczekiwan\u0105 wielk\u0105 powie\u015b\u0107 wyda\u0107 na \u015bwiat \u2013 czy te\u017c poprzestanie na ruchach wewn\u0105trz opanowanego terytorium kr\u00f3tkiej formy, maj\u0105cej sens tylko, gdy spisana jest w \u201ej\u0119zyku Mas\u0142owskiej\u201d – tej performatywnej kaskadzie fraz osobliwych, coraz bardziej przypominaj\u0105cej… klatk\u0119 dla ptak\u00f3w.<\/p>\n

Lektura tej najnowszej Mas\u0142owskiej troch\u0119 mnie przygn\u0119bi\u0142a \u2013 przyznaj\u0119. Nie \u017cebym uwa\u017ca\u0142, \u017ce Mas\u0142o si\u0119 sko\u0144czy\u0142o (Matka, trza zamiast kupi\u0107 margaryn\u0119!), bo si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142o i jeszcze d\u0142ugo nie… No i nie wyja\u0142owi\u0142o si\u0119. Ale przyda\u0142aby si\u0119 brzytwa Ockhama (nie mno\u017cy\u0107 byt\u00f3w ponad potrzeb\u0119!). Bo inaczej ostanie si\u0119 jeno inteligentna dziewczynka, kt\u00f3ra szturcha ciurkiem klawiaturk\u0119.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(10 09 2020)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dorota Mas\u0142owska\u00a0 Jak przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 nad \u015bwiatem 2 Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2020 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 Jask\u00f3\u0142ka uwi\u0119ziona Ambitne zamierzenie (kontrolowanie \u015bwiata bez wychodzenia z domu) okaza\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe do zrealizowania… Przeto w drugim tomie swych pism rozproszonych Mas\u0142owska jednak wysz\u0142a z domu, by przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 nad \u015bwiatem. Ze skutkiem po\u0142owicznym. Zreszt\u0105 powiedzie\u0107 po\u0142owicznym, to nic nie powiedzie\u0107. Bo w istocie to \u015bwiat przej\u0105\u0142 kontrol\u0119 nad Mas\u0142owsk\u0105. Pisarka wprawdzie wysz\u0142a z tej pr\u00f3by z \u017cyciem (wi\u0119c mo\u017cna rzec, \u017ce zwyci\u0119sko…) – a nawet troch\u0119 napakowana, strzaskana przez s\u0142o\u0144ca i wichry planety, ale jej ozdobna fraza dozna\u0142a jakiego\u015b wyczuwalnego ledwie, ledwie (ale zawsze\u0107…) uszczerbku. Nie \u017ceby jako\u015b masowo \u2013 fioritury, stiuki, metaphory, koronkowe wstawki i glissanda nadal w tej prozie biegn\u0105 twardym \u201emas\u0142owskim\u201d tropem, ale czu\u0107, \u017ce to puste przebiegi, niedoci\u0105\u017cone my\u015bl\u0105 jakow\u0105\u015b, s\u0142owem ani czynem lub czym\u015b podobnem takiem… Dlatego, nim zaczniecie lektur\u0119 (i nie po\u017ca\u0142ujecie…), we\u017acie sobie do serca ostrze\u017cenie, \u017ce co\u015b si\u0119 sta\u0142o z przekazem Mas\u0142owskiej \u2013 co \u015bwie\u017ce by\u0142o i odkrywcze, powtarzaj\u0105c si\u0119 – nieuchronnie zmierza ku krainie bana\u0142u, a wybitne konstrukcje j\u0119zykowe zas\u0142aniaj\u0105 horyzonty, wschody i zachody, opalizuj\u0105ce mgie\u0142ki my\u015bli wszelakiej. Wszystko grz\u0119\u017anie w FORMIE. Pi\u0119kna fraza goni drug\u0105 kunsztown\u0105 fraz\u0119, zarazem uciekaj\u0105c przed trzeci\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2213,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[134,24,22],"tags":[102],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2211"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2211"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2211\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3054,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2211\/revisions\/3054"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2211"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2211"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2211"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}