{"id":2175,"date":"2020-08-22T18:09:32","date_gmt":"2020-08-22T16:09:32","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=2175"},"modified":"2021-02-10T01:39:38","modified_gmt":"2021-02-10T00:39:38","slug":"przegrane-zwyciestwo-wojna-polsko-bolszewicka-1918-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2020\/08\/22\/przegrane-zwyciestwo-wojna-polsko-bolszewicka-1918-1920\/","title":{"rendered":"Przegrane zwyci\u0119stwo. Wojna polsko-bolszewicka 1918 \u2013 1920"},"content":{"rendered":"\n
Andrzej Chwalba\u00a0<\/strong><\/h5>\n

\"\"<\/p>\n


<\/strong>Przegrane zwyci\u0119stwo. Wojna polsko-bolszewicka 1918 \u2013 1920 <\/strong>Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2020<\/strong><\/h5>\n

Rekomendacja: 5\/7
<\/strong>Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Lance do boju, szable w d\u0142o\u0144!<\/u><\/strong><\/span><\/h3>\n

Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry zaliczy\u0142 Bitw\u0119 Warszawsk\u0105 \u2013 prze\u0142omowy epizod wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku \u2013 w poczet najwa\u017cniejszych star\u0107 zbrojnych \u015bwiata (to znaczy takich, kt\u00f3rych mo\u017cliwy do wyobra\u017cenia rezultat odwrotny zmieni\u0142by ca\u0142kowicie bieg dziej\u00f3w czy ca\u0142ej cywilizacji zgo\u0142a…), zas\u0142u\u017cy\u0142 na wdzi\u0119czno\u015b\u0107 Polak\u00f3w (w przeliczeniu na realia: pomniczek jaki\u015b, wdzi\u0119czny biu\u015bcik, popiersiem zwany, modn\u0105 ostatnio \u0142aweczk\u0119, czy cho\u0107by tablic\u0119 z profilowym medalionem) cho\u0107 jego klasyfikacja nie przebi\u0142a si\u0119 do communis opinio… Ergo: \u015bwiat nie wie – ani \u017ce taka bitwa by\u0142a, ani o jej rezultatach nie ma poj\u0119cia. No c\u00f3\u017c, w \u015bwiadomo\u015bci powszechnej \u0142atwiej umocni\u0142y si\u0119 epizody z wojny domowej Amerykan\u00f3w, wa\u017cne mo\u017ce dla historii anglosaskiej, ale przecie\u017c nie dla ca\u0142ego globu. A jaka\u015b bitwa na kra\u0144cach widzialnego i znanego, cho\u0107 barbarzy\u0144skiego \u015bwiata? No bez przesady, panowie…<\/p>\n

Lord Edward Vincent wicehrabia D’Abernon (bo o nim tu mowa) \u2013 brytyjski polityk i dyplomata \u2013 by\u0142 \u015bwiadkiem i w pewnym sensie uczestnikiem wydarze\u0144 jako cz\u0142onek oficjalnej misji alianckiej w Polsce, ale ten pow\u015bci\u0105gliwy urz\u0119dnik imperialnego establishmentu nie mia\u0142 temperamentu polemicznego swego szefa Lloyda George’a ani swego m\u0142odszego parlamentarnego kolegi sir Winstona Churchilla; gdy raz co\u015b og\u0142osi\u0142, nie widzia\u0142 potrzeby obstawania przy swym pogl\u0105dzie w trybie utarczek s\u0142ownych i pisemnych z mniemaj\u0105cymi inaczej… Lord D’Abernon nale\u017ca\u0142 do nielicznego grona wsp\u00f3\u0142czesnych bitwie Europejczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy wiedzieli, o co chodzi i zdawali sobie spraw\u0119 z rozleg\u0142ych konsekwencji ewentualnej przegranej Polak\u00f3w. Powszechna nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 wagi Bitwy Warszawskiej dotyczy\u0142a nie tylko osobnik\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na tzw. klas\u0119 polityczn\u0105. Ca\u0142e narody uleg\u0142y z\u0142udzeniom, propagandzie i mitom \u2013 a nawet przekonaniu o w\u0142asnej wy\u017cszo\u015bci moralnej nad jakimi\u015b tam upierdliwymi Polaczkami.<\/p>\n

O ka\u017cdym z tych narod\u00f3w z osobna nie chce mi si\u0119 nawet tu wspomina\u0107, ale o dzielnym, bratnim narodzie czeskim zawsze warto… Ot\u00f3\u017c solidni, racjonalnie my\u015bl\u0105cy, kultywuj\u0105cy mieszcza\u0144sko-ewangelickie cnoty Czesi bardzo ucieszyli si\u0119 z niepodleg\u0142o\u015bci, o kt\u00f3r\u0105 zbrojnie walczy\u0107 nie musieli \u2013 jako\u015b sama przysz\u0142a, i jeszcze ze S\u0142owacj\u0105 w wianie. A \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski si\u0119 Polakom zabierze \u2013 zreszt\u0105 mo\u017ce do tego (w\u0142a\u015bciwego) czasu szlag ich trafi. A to za spraw\u0105 Armii Czerwonej, \u017celaznej pi\u0119\u015bci rewolucji bolszewickiej, znanej przecie\u017c ze swego niez\u0142omnego umi\u0142owania pokoju, gotowej zanie\u015b\u0107 ten pok\u00f3j Europie i \u015bwiatu cho\u0107by na ostrzach bagnet\u00f3w. Czesi zawsze lubili Rosjan \u2013 braci S\u0142owian \u2013 nie bacz\u0105c, \u017ce bolszewicy byli jacy\u015b inni ni\u017c prawos\u0142awni poddani cara… Dlatego czescy kolejarze masowo zatrzymywali w Bohuminie i na innych stacjach poci\u0105gi z zaopatrzeniem dla polskiego wojska, dlatego lekko komunizuj\u0105cy i podatni na agitacj\u0119 robotnicy brne\u0144skiej Zbrojovki, pilzne\u0144skiej Skody i setek innych fabryk odmawiali pracy przy realizacji polskich zam\u00f3wie\u0144, dlatego ca\u0142ej tej akcji po cichu sprzyja\u0142 prezydent Masaryk i czeski rz\u0105d, sk\u0105din\u0105d wcale nie lewicowy… Czy naprawd\u0119 chodzi\u0142o tylko o bezpieczne sprowadzenie do domu tzw. korpusu czechos\u0142owackiego genera\u0142a Radoli Gajdy (notabene wcale nie Czecha, tylko z pochodzenia miesza\u0144ca styryjsko-czarnog\u00f3rskiego…), kt\u00f3ry wycofywa\u0142 si\u0119 z antybolszewickiej awantury u boku admira\u0142a Ko\u0142czaka na Syberii? Czy tak sk\u0105din\u0105d racjonalni i ostro\u017cni Czesi nie pomy\u015bleli, \u017ce eksportuj\u0105ce leninowsk\u0105 rewolucj\u0119 na Zach\u00f3d korpusy Tuchaczewskiego i Budionnego mog\u0105 i do nich po drodze wpa\u015b\u0107 z \u201eprzyjacielsk\u0105 wizyt\u0105\u201d? Ba, nawet gdy wnuki tamtych bolszewik\u00f3w faktycznie zajrza\u0142y do Czech z internacjonalistyczn\u0105 pomoc\u0105 czterdzie\u015bci osiem lat p\u00f3\u017aniej, czescy historycy en masse<\/em> nie zdobyli si\u0119 (prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c \u2013 nie uczynili tego do dzi\u015b) na krytyczn\u0105 rewizj\u0119 polityki swego pa\u0144stwa i narodu w 1920 roku…<\/p>\n

Ale dajmy ju\u017c spok\u00f3j Czechom \u2013 tym bardziej \u017ce sami nie jeste\u015bmy bez win. Lord D’Abernon mia\u0142 racj\u0119 \u2013 Bitwa Warszawska by\u0142a wa\u017cna i prze\u0142omowa dla dziej\u00f3w \u015bwiata. Rewolucjoni\u015bci rosyjscy musieli od\u0142o\u017cy\u0107 swe fantastyczne, ma\u0142o realistyczne plany globalnej rewolucji proletariatu (co nie znaczy, \u017ce ca\u0142kiem je porzucili…). My unikn\u0119li\u015bmy najgorszego – nie stali\u015bmy si\u0119 Polsk\u0105 Republik\u0105 Radzieck\u0105 \u2013 ze wszystkimi tego smutnymi (je\u015bli w og\u00f3le mo\u017cna to sobie dostatecznie wyrazi\u015bcie wyobrazi\u0107) konsekwencjami geopolitycznymi i czysto ludzkimi. Tak, ten sukces, cho\u0107 niedostatecznie spo\u017cytkowany propagandowo, tudzie\u017c p\u00f3\u017aniejsze chwalebne gonienie bolszewik\u00f3w z szabl\u0105 w d\u0142oni, przys\u0142oni\u0142y nam znaczenie i konsekwencje ca\u0142ej tej wojny. Profesor Chwalba proponuje drobn\u0105, uargumentowan\u0105 rewizj\u0119 tromtadrackiej, \u201e\u017curawiejkowej\u201d narracji.<\/p>\n

Wojna Polski ze zrewolucjonizowan\u0105 Rosj\u0105 (\u017cadne-ci to by\u0142o nowe pa\u0144stwo \u2013 terytorium, ideologia mocarstwowa tudzie\u017c podstawowe imponderabilia wci\u0105\u017c by\u0142y to\u017csame z rudymentami konstrukcyjnymi, stanowi\u0105cymi ca\u0142\u0105 filozofi\u0119 imperium epoki Romanowych, chocia\u017c udatnie zosta\u0142y zamaskowane rewolucyjn\u0105, proletariacko-marksistowsk\u0105 frazeologi\u0105 i rzekomo nowymi celami ideologicznymi…) to by\u0142 dla nas element realizacji tzw. kwestii wschodniej \u2013 towarzysz\u0105cej Polsce i Polakom co najmniej od epoki unii lubelskiej (je\u015bli nie wcze\u015bniej…).<\/p>\n

W 1918 \u2013 1919 roku, gdy kwestia niepodleg\u0142o\u015bci wydawa\u0142a si\u0119 przes\u0105dzona (na tak…), dylemat wschodni Rzeczypospolitej skoncentrowa\u0142 si\u0119 na kwestii granic, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142oby osi\u0105gn\u0105\u0107, by m\u0142ode pa\u0144stwo zabezpieczy\u0107. Pi\u0142sudski nie mia\u0142 z\u0142udze\u0144… Z jednej strony rozmowy sonduj\u0105ce z lud\u017ami uprawiaj\u0105cymi polityk\u0119 w sztabach bia\u0142ej generalicji rosyjskiej, nadal nostalgicznie imperialnej \u2013 u Denikina, Judenicza, Wrangla \u2013 upewni\u0142y Naczelnika Pa\u0144stwa, \u017ce ich oferta nie wykracza poza jak\u0105\u015b form\u0119 protektoratu czy umiarkowanej autonomii w granicach co najwy\u017cej bywszego Kr\u00f3lestwa Polskiego. Z drugiej strony \u2013 problem sprowadza\u0142 si\u0119 do ustalenia, czy i na ile szczery jest bolszewicki dekret o samostanowieniu narod\u00f3w by\u0142ego imperium car\u00f3w; czy to nie przypadkiem beztre\u015bciowy, oszuka\u0144czy frazes? Wpr\u0119dce to drugie okaza\u0142o si\u0119 prawd\u0105… P\u0142ynna rzeczywisto\u015b\u0107 (ale w ka\u017cdym wariancie antypolska) wymusi\u0142a zatem odst\u0105pienie od roje\u0144 o mo\u017cliwo\u015bci za\u0142atwienia spraw w trybie traktatowym. Rozstrzygn\u0105\u0107 musia\u0142a si\u0142a.<\/p>\n

Najlepszy, najkorzystniejszy wariant rekonstrukcji polsko-ruskiego pogranicza zak\u0142ada\u0142, \u017ce powiedzie si\u0119 zamys\u0142 utworzenia antysowieckich pa\u0144stw narodowych: ukrai\u0144skiego i bia\u0142oruskiego (co najmniej…) pod protekcj\u0105 i nadzorem Polski. Taki pomys\u0142 prometejski, a w istocie kordon sanitarny… Pi\u0142sudski obieca\u0142 to atamanowi Szymonowi Petlurze, kt\u00f3ry z kolei obieca\u0142 udzia\u0142 swej armii w wojnie na dobre i na z\u0142e. W konsekwencji tego porozumienia zrealizowany zosta\u0142 awanturniczy plan ofensywy na Kij\u00f3w wiosn\u0105 1920 roku, ale koleje wojny sprawi\u0142y, \u017ce szybki marsz do Kijowa zamieni\u0142 si\u0119 w jeszcze szybszy odwr\u00f3t nad Bug. Zwyci\u0119stwo warszawskie wprawdzie te koleje wojny znowu odmieni\u0142o, ale teraz nale\u017ca\u0142o si\u0119 spieszy\u0107, by armie bolszewickie odepchn\u0105\u0107 za wszelk\u0105 cen\u0119 jak najdalej na wsch\u00f3d, powi\u0119kszaj\u0105c dystans strategicznego bezpiecze\u0144stwa dla rdzennie polskich ziem. Uda\u0142o si\u0119 cz\u0119\u015bciowo; gdy p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 1920 roku podj\u0119to rozmowy pokojowe w Rydze, Rosjanie nie mieli ju\u017c \u017cadnych strategicznych ani nawet lokalnych mo\u017cliwo\u015bci, by poprawi\u0107 swoje po\u0142o\u017cenie. Mogli trzyma\u0107 tylko to, co mieli. My te\u017c.<\/p>\n

W sumie wysz\u0142o na remis ze wskazaniem. Wskazaniem na Polsk\u0119, bo w ko\u0144cu przecie\u017c wojna w pewnym sensie ugruntowa\u0142a sam\u0105 egzystencj\u0119 pa\u0144stwa co do zasady (i miejmy nadziej\u0119 \u2013 \u017ce na zawsze…). Profesor Chwalba, stawiaj\u0105c tez\u0119, \u017ce by\u0142o to jednak przegrane zwyci\u0119stwo, wskaza\u0142 kilka istotnych spraw, ewidentnie pogarszaj\u0105cych nasz\u0105 sytuacj\u0119, status, perspektywy. Na przyk\u0142ad zaanga\u017cowanie si\u0142 w operacj\u0119 kijowsk\u0105 doprowadzi\u0142o do utraty kontroli nad Wilnem z przyleg\u0142o\u015bciami; odzyskanie wa\u017cnego dla Polak\u00f3w Wilna wymaga\u0142o finezyjnej akcji polityczno-militarnej, czyli tzw. buntu \u017beligowskiego, co na d\u0142ugie dziesi\u0119ciolecia (praktycznie do dzi\u015b) zak\u0142\u00f3ci\u0142o stosunki mi\u0119dzy oboma narodami i pa\u0144stwami. To ofensywne zaanga\u017cowanie na Wschodzie i p\u00f3\u017aniejsza obronno-zaczepna operacja warszawska (realizowana resztkami si\u0142) sprawi\u0142o te\u017c, \u017ce nie po\u015bwi\u0119cili\u015bmy nale\u017cytej uwagi problemom na zachodniej granicy. Czesi w ko\u0144cu zabrali sobie ten \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski (konkretnie cztery pi\u0105te jego etnicznie polskiego terytorium, bogatego i strategicznie wa\u017cnego…) No i p\u00f3\u017aniej mieli\u015bmy awantur\u0119 zaolzia\u0144sk\u0105, kt\u00f3ra do dzi\u015b odbija si\u0119 czkawk\u0105 \u2013 nie tylko w Pradze… Plebiscyt na \u015al\u0105sku te\u017c mo\u017cna by\u0142o lepiej rozstrzygn\u0105\u0107, a o koncertowo spapranych plebiscytach pomorsko-warmi\u0144sko-mazurskich lepiej nie wspomina\u0107.<\/p>\n

Ale co tam problemy terytorialne \u2013 bez tych kawa\u0142k\u00f3w da\u0142o si\u0119 \u017cy\u0107 (mo\u017ce wyj\u0105wszy ten feralny \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski…), cho\u0107 z mniejszym komfortem, zw\u0142aszcza Polakom zostawionym za granicami. Prof. Chwalba zwraca uwag\u0119 na inny problem, bo na pierwszym planie przegranej stawia kwestie niekoniecznie materialne. Ot\u00f3\u017c jego zdaniem w rezultacie tej wojny Polska ponios\u0142a ogromne straty polityczne, presti\u017cowe i wizerunkowe. Przed intensyfikacj\u0105 dzia\u0142a\u0144 wojennych, a konkretnie przed operacj\u0105 kijowsk\u0105, alianci, pr\u00f3buj\u0105cy wsp\u00f3lnie na nowo urz\u0105dzi\u0107 Europ\u0119 po Wielkiej Wojnie, uwa\u017cali m\u0142od\u0105 Polsk\u0119 za powa\u017cnego partnera, nieledwie filar odbudowanych porz\u0105dk\u00f3w w Europie \u015arodkowo-Wschodniej. Cieszyli\u015bmy si\u0119 presti\u017cem i zaufaniem. Ofensywa kijowska zniweczy\u0142a ten uk\u0142ad \u2013 alianci nie rozumieli, o co naprawd\u0119 toczy si\u0119 ta strategiczna gra. A Pi\u0142sudski chyba nie umia\u0142 (albo i nie chcia\u0142) im tego wyt\u0142umaczy\u0107. Nikt z powa\u017cnych polityk\u00f3w polskich, maj\u0105cych uznanie za granicami (Paderewski, Dmowski, Witos, Korfanty…) mu w tym dziele nie pom\u00f3g\u0142.<\/p>\n

Trudno w to uwierzy\u0107, ale w owych latach Rosja radziecka cieszy\u0142a si\u0119 sympati\u0105 w Europie (i nie tylko) \u2013 w sferach dyplomatycznych, rz\u0105dowych, w parlamentach, partiach politycznych i po prostu na ulicy \u2013 niekoniecznie i nie zawsze lewicowej. Nietrudno by\u0142o zatem przedstawi\u0107 operacj\u0119 kijowsk\u0105 jako ordynarn\u0105, si\u0142ow\u0105 pr\u00f3b\u0119 przywr\u00f3cenia starego, opresyjnego re\u017cimu spo\u0142eczno-gospodarczego, a na sztandarze tej restytucji umie\u015bci\u0107 wizerunek wiecznie pijanego, awanturniczego i nieobliczalnego polskiego szlachcica-obszarnika. Rosyjska propaganda uczyni\u0142a to bez trudu. My niczego temu nie przeciwstawili\u015bmy, a w pomoc dla wybijaj\u0105cych si\u0119 na niepodleg\u0142o\u015b\u0107 narod\u00f3w carskiego imperium jako\u015b nikt nie chcia\u0142 uwierzy\u0107… Mia\u0142o to swoje praktyczne konsekwencje (zaopatrzeniowe!) w toku wojny, kt\u00f3rej losy w sierpniu 1920 roku zawis\u0142y dos\u0142ownie na w\u0142osku. Ale nawet po wojnie Europa ocenia\u0142a jej rezultaty z niech\u0119ci\u0105 i niecierpliwo\u015bci\u0105, sukces przypisuj\u0105c… Francji. I tak by\u0142o a\u017c do 1939 roku, gdy dylematy polskie i europejskie uleg\u0142y ponownemu przewarto\u015bciowaniu.<\/p>\n

Wi\u0119c przegrali\u015bmy wojn\u0119 bolszewick\u0105, czy mo\u017ce jednak nie? Z tym pytaniem zapraszam do lektury \u201ePrzegranego zwyci\u0119stwa\u201d. Analiza wsp\u00f3\u0142czesnej sytuacji na pograniczu europejsko-rosyjskim dostarcza nowych, niepokoj\u0105cych danych. I otwiera zn\u00f3w (ju\u017c tylko symbolicznie, historycznie…) pytanie \u2013 by\u0142o wtedy i\u015b\u0107 dalej czy mo\u017ce zatrzyma\u0107 si\u0119 wcze\u015bniej? U Chwalby nie ma na to odpowiedzi, ale jest solidna podstawa intelektualna do rozmy\u015bla\u0144 uog\u00f3lnionych. Czyta si\u0119 \u015bwietnie, jednym tchem, co w przypadku prac historycznych takie oczywiste raczej nie jest…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(22 08 2020)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Andrzej Chwalba\u00a0 Przegrane zwyci\u0119stwo. Wojna polsko-bolszewicka 1918 \u2013 1920 Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2020 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Lance do boju, szable w d\u0142o\u0144! Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry zaliczy\u0142 Bitw\u0119 Warszawsk\u0105 \u2013 prze\u0142omowy epizod wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku \u2013 w poczet najwa\u017cniejszych star\u0107 zbrojnych \u015bwiata (to znaczy takich, kt\u00f3rych mo\u017cliwy do wyobra\u017cenia rezultat odwrotny zmieni\u0142by ca\u0142kowicie bieg dziej\u00f3w czy ca\u0142ej cywilizacji zgo\u0142a…), zas\u0142u\u017cy\u0142 na wdzi\u0119czno\u015b\u0107 Polak\u00f3w (w przeliczeniu na realia: pomniczek jaki\u015b, wdzi\u0119czny biu\u015bcik, popiersiem zwany, modn\u0105 ostatnio \u0142aweczk\u0119, czy cho\u0107by tablic\u0119 z profilowym medalionem) cho\u0107 jego klasyfikacja nie przebi\u0142a si\u0119 do communis opinio… Ergo: \u015bwiat nie wie – ani \u017ce taka bitwa by\u0142a, ani o jej rezultatach nie ma poj\u0119cia. No c\u00f3\u017c, w \u015bwiadomo\u015bci powszechnej \u0142atwiej umocni\u0142y si\u0119 epizody z wojny domowej Amerykan\u00f3w, wa\u017cne mo\u017ce dla historii anglosaskiej, ale przecie\u017c nie dla ca\u0142ego globu. A jaka\u015b bitwa na kra\u0144cach widzialnego i znanego, cho\u0107 barbarzy\u0144skiego \u015bwiata? No bez przesady, panowie… Lord Edward Vincent wicehrabia D’Abernon (bo o nim tu mowa) \u2013 brytyjski polityk i dyplomata \u2013 by\u0142 \u015bwiadkiem i w pewnym sensie uczestnikiem wydarze\u0144 jako cz\u0142onek oficjalnej misji alianckiej w Polsce, ale ten pow\u015bci\u0105gliwy urz\u0119dnik imperialnego establishmentu nie mia\u0142 temperamentu polemicznego swego szefa Lloyda George’a ani swego m\u0142odszego parlamentarnego kolegi sir…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2177,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[36,27],"tags":[291],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2175"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2175"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2175\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2525,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2175\/revisions\/2525"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2177"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2175"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2175"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2175"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}